Page 1

www.kullhadd.com Il-Ħadd, 11 ta’ Frar, 2018

Ħarġa Nru 1,283 Prezz €1

ESKLUSSIVA

ŻAMM NEGOZJU LI QAL LI SE JNEĦĦI Adrian Delia żamm in-negozju li qal li se jneħħi meta kien qed jikkontesta għall-Kap tal-Partit Nazzjonalista. Minkejja li għaddew sitt xhur millħatra Delia baqa’ azzjonist ta’ sitt kumpaniji, fosthom Aequitas Legal li permezz tagħha kien iddikjara li jdaħħal €210 fis-siegħa u li ħadet kuntratti u direct orders minn gvernijiet tal-PN. Ara paġna 9

Id-dokumenti tal-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji li juru li Adrian Delia ma żammx kelmtu

ĦOLOQ GRUPP BIEX TIEĦU LIFT

Matthew Vella, student tal-mediċina ta’ 22 sena, ħoloq grupp fuq Facebook maħsub biex wieħed jiddobba lift u diġà fih 5,000 membru. L-idea tal-carpooling hi waħda li nisimgħu ħafna dwarha u Vella mar mill-kliem għall-fatti għax kif jispjega f ’intervista mal-gazzetta KullĦadd għalih huma biss skużi ċerti dikjarazzjonijiet ta’ dawk li jfittxu kull raġuni biex ma jiħdux sehem u jkomplu jżidu mal-problema tat-traffiku.

Ara paġni 10-11

Ir-reputazzjoni ta’ pajjiżna ħadet imbuttatura oħra ’l quddiem b’rapport ta’ Fitch Ratings li reġgħu kkonfermaw lil pajjiżna f’kategorija A u li qed ibassru li Malta se tkompli tikseb riżultati pożittivi.

Ara paġna 6


02

11.02.2018

kullhadd.com

Editur ALEANDER BALZAN

L-Ogħla Temperatura: 14°C L-Inqas Temperatura: 9°C L-Indiċi UV: 3 Is-Sitwazzjoni Ġenerali: Firxa t’arja ta’ pressjoni baxxa fuq il-Greċja ser tersaq fuq il-Baħar l-Iswed. It-Temp: Ftit jew wisq imsaħħab bil-ħalbiet iżolati tax-xita. Ir-Riħ: Ftit qawwi għal qawwi mill-Majjistral. Il-Viżibilità: Tajba. Il-Baħar: Qawwi li jsir moderat. L-Imbatt: Baxx u mħawwad li jsir mill-Majjistral. It-Temperatura tal-Baħar: 16°C

email: aleander.balzan@partitlaburista.org

Reklamar u Distribuzzjoni KIMBERLY CUTAJAR email: sales@kullhadd.com tel: (+356) 2568 2572

Disinn tal-Paġni LEANNE ABELA GRECH tel: (+356) 2568 2571

Kuntatt Ġenerali KullĦadd

It-Tnejn

email: editorial@kullhadd.com tel: (+356) 2568 2570

It-Tlieta

L-Erbgħa

Indirizz Postali KullĦadd

One Complex, A 28B, Industial Estate Il-Marsa MRS 3000

14°C

UV 4

11°C

Il-Ħamis

15°C

UV 2

9°C

14°C

Il-Ġimgħa

UV 3

10°C

Is-Sibt

Sit Elettroniku KullĦadd kullhadd.com

Mezzi Soċjali www.facebook.com/kullhadd

15°C

UV 4

8°C

15°C

UV 4

9°C

16°C

UV 2

11°C

SPIŻERIJI LI JIFTĦU LLUM IL-ĦADD Collis Williams Pharmacy, 15, Triq ir-Repubblika, Il-Belt Valletta – 21226281 Thomas’ Pharmacy, 796, Triq il-Kbira San Ġużepp, Il-Ħamrun – 21238018 Anici Pharmacy, Triq Anici, Ħal Qormi – 21487162 Herba Pharmacy, 183, Triq il-Kbira, Birkirkara – 21443406 St. Anthony Pharmacy, 56, Triq San Ġużepp, Tal-Pietà – 21237327 Numri Importanti J.V.’s Pharmacy, Wied is-Swieqi, Is-Swieqi – 21371062 Is-Servizzi kollha ta’ Emerġenza​ Harley Pharmacy, 1, Triq Nathalie Poutiatin Tabone, Tas-Sliema – 21334635 112​ Medica Pharmacy, Triq in-Naxxar, Ħal Balzan – 21445741 Sta.Margherita Pharmacy, Vjal il-Qalbiena Mostin, Santa Margherita Estate, Il-Mosta – 21416426 Il-Pulizija ta’ Malta Promenade Pharmacy, Triq il-Korp tal-Pijunieri, Buġibba – 27441160 2122 4001-9​ Theresa Jo Pharmacy, 3A, Triq Xintill, Ħal Tarxien – 21672703 Victory Pharmacy, 32, Triq il-Vitorja, L-Isla – 21801698 Id-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili ​ St. Anne Pharmacy, Triq il-Qaliet, Marsaskala – 21637615 2393 0000 St. Philip Pharmacy, Triq iċ-Ċeppun, Ħal Għaxaq – 21808723 Central Pharmacy, 6, Triq San Ġużepp, Ħal Luqa – 21692546 Il-Gwardjani Lokali ​2132 0202 Menelo Pharmacy, Triq it-Tabib Nikol Zammit, Is-Siġġiewi – 21462957 Santa Marija Pharmacy, Misraħ Frenċ Abela, Ħad-Dingli – 21452447

Stampat Progress Press

L-Isptar ta’ Malta 2545 0000

L-Isptar ta’ Għawdex ​2156 1600

Servizz Veterinarju ta’ Emerġenza ​ 5004 3888

Servizz ta’ Direttorju Telefoniku ​1182

Għawdex Abela Pharmacy, 42, Triq G.P.F. Agius De Soldanis, Victoria Għawdex – 21556170 Pisani Pharmacy, Bini Ġdid, Triq Sannat, Is-Sannat Għawdex – 21564447 Servizz ta’ tobba fiċ-ċentri tas-saħħa fil-Ħdud u l-festi pubbliċi Iċ-Ċentri tas-Saħħa tal-Mosta, Raħal Ġdid u l-Furjana jiftħu għall-emerġenzi 24 siegħa, sebat ijiem fil-ġimgħa. Fil-Ħdud u fil-festi pubbliċi, iċ-Ċentru tas-Saħħa tal-Gżira jiftaħ għall-emerġenzi bejn it-8.00am u l-5.00pm. Ikun hemm ukoll servizz ta’ infermier bejn it-8.00am u t-8.00pm. Il-pubbliku jrid jattendi ċ-ċentru tas-saħħa tad-distrett tiegħu. Persuni mingħajr karta ta’ identità ma jiġux moqdija.


03

11.02.2018

kullhadd.com

IL-CRANE U DE LA RUE JOĦOLQU PROBLEMA TAJBA • STAMPERIJI JFITTXU N-NIES U JTEJBU L-KUNDIZZJONIJIET Il-miġja ta’ Crane Currency u t-tisħiħ ta’ De La Rue f ’pajjiżna ħolqu biċċa uġigħ ta’ ras fl-industrija tal-istampar. Nies minn din l-industrija tkellmu mal-gazzetta KullĦadd dwar kif kien hemm għexieren ta’ persuni li daru fuq dawn iż-żewġ kumpaniji li jispeċjalizzaw fl-istampar tal-flus. Dan għax joffru kundizzjonijiet mill-aqwa li għas-settur tal-manifattura huma wkoll fost l-iktar b’saħħithom. Filfatt jirriżulta li għexieren ta’ nies li kienu jaħdmu fi stamperiji daħlu ma’ dawn il-kumpaniji bl-istamperiji li jipprintjaw kotba u materjal ieħor spiċċaw jitkellmu bejniethom biex ilaħħqu max-xogħol li kellhom ibbukkjat. Fl-istess ħin daħlu fis-suq ifittxu impjegati oħra filwaqt li min seta’ żied il-kundizzjonijiet ta’ ħaddiema minn tiegħu bilgħan li dawn ma jiċċaqalqux għal mal-kumpaniji l-oħra. Naturalment, dan fisser ukoll li kellhom ifittxu impjegati ġodda fejn jirriżulta li kien ta’ għajnuna wkoll il-kors li sar flMCAST wara li kien tħabbar l-investiment ta’ Crane Currency ftit iktar minn sena u nofs ilu. Gradwati tal-MCAST jew daħ-

lu jaħdmu ma’ Crane u De La Rue jew inkella marru minflok dawk il-ħaddiema ta’ esperjenza li ċċaqalqu minn fejn kienu. Ħaddiema ta’ Crane Currency li dehru wkoll f ’ritratti malPrim Ministru f ’inawgurazzjoni li seħħet nhar l-Erbgħa li għadda fejn il-Prim Ministru ffirma l-ewwel kaxxa flus stam-

pati minn din il-kumpanija. Fil-każ ta’ De La Rue din kienet kumpanija li kien hemm mumenti fejn kienet qed titkellem kif setgħet tnaqqas il-ħaddiema. Iżda eventwalment żiedet l-investiment bil-miljuni u ddaħlu jaħdmu ħaddiema ġodda. Min-naħa ta’ Crane Curren-

cy kien hemm investiment ta’ €100 miljun u ħolqien ta’ 300 post tax-xogħol ġdid. Meta awgurah, il-Prim Ministru Joseph Muscat qal li dan l-investiment hu xhieda tar-relazzjonijiet tajbin bejn Malta u l-Istati Uniti. Elenka li dan seħħ wara biss ftit aktar minn sena minn meta kien imħab-

bar dan l-investiment ta’ Crane Currency biex tistampa l-flus f ’pajjiżna, fosthom id-dollari għall-Gvern Amerikan. Joseph Muscat fakkar li fil-ġurisdizzjoni kompetittiva li għandna wasal biex kumpanija oħra fis-settur tal-istampar tas-sigurtà topera minn Malta għal aktar minn 40 sena.

IS-SINDKU TA’ ĦAŻ-ŻABBAR KONTRA MC DONALDS F’ODZ Marc Vella Bonnici, is-Sindku ta’ Ħaż-Żabbar, żvela mal-gazzetta KullĦadd li hu kontra li f ’Ħaż-Żabbar jinbena restorant f ’ODZ u tenna li din il-pożizzjoni se jipproponiha f ’laqgħa tal-Kunsill Lokali li se ssir għada. Kienet il-kumpanija Mc Donalds li applikat biex fi Triq il-Labour, minflok fejn illum hemm għelieqi, tibni restorant bi drive in. Ilħsieb hu li jkun hemm ukoll żona fuq barra b’siġġijiet u mwejjed. Bħalissa l-Awtorità tal-Ippjanar qed tanalizza din l-applikazzjoni u tikkonsulta mal-entitajiet konċernati. Fost dawk li mistennija jgħidu tagħhom hemm il-Kunsill Lokali li fl-aħħar jiem sema’ l-karba ta’ restoranti li hemm fil-viċin u li argumentaw li dan hu inkonvenjent li m’hemmx bżonnu. Is-Sindku ta’ Ħaż-Żabbar, Marc Vella Bonnici, qalilna li fl-aħħar jiem saret laqgħa ta’

konsultazzjoni mal-pubbliku. Attenda wkoll għal preżentazzjoni mar-rappreżentanti tal-kumpanija li qed tagħmel l-applikazzjoni.

“Waqt laqgħa t’urġenza li sejjaħt il-ġimgħa l-oħra, bħala Kunsill Lokali qbilna unanimament illi fil-prinċipju u fejn hu possibbli, aħna

noġġezzjonaw għal żvilupp li hu ODZ. Issa l-Kunsill Lokali se jkun qed jiltaqa’ għada dwar dan is-suġġett bil-għan li jieħu pożizzjoni

aħħarija. Qabel din il-laqgħa, tul l-aħħar jiem, żammejt laqgħat ta’ konsultazzjoni kemm mar-residenti kif ukoll ma’ min qed jipproponi dan l-iżvilupp biex id-deċiżjoni tagħna tkun waħda infurmata kemm jista’ jkun. Tajt liżżewġ naħat iċ-ċans li jesprimu ruħhom. Fl-opinjoni tiegħi meta nikkunsidra dan kollu, il-Kunsill Lokali ta’ Ħaż-Żabbar għandu jopponi din l-applikazzjoni u dan li se nkun qed nipproponi għada fil-laqgħa tal-Kunsill. Jekk kemm–il darba din il-pożizzjoni tkun approvata, allura mbagħad nagħmlu l-oġġezzjonijiet formali mal-Awtorità tal-Ippjanar,” qal Vella Bonnici.


04

11.02.2018

kullhadd.com

IL-MALTEMP IĦALLI ĦERBA! Ilbieraħ l-10 ta’ Frar kien jum ikkaratterizzat minn bosta inċidenti. L-ewwel inċident seħħ għall-ħabta tas-6.30 ta’ filgħodu meta l-pulizija ġew infurmati li kien hemm bżonn l-assistenza tagħhom fi Triq Notabile, l-Imrieħel. Il-pulizija tad-distrett flimkien mal-pulizija mir-Rapid Intervention Unit marru minnufih fuq il-post fejn minn stħarriġ preliminari li sar irriżulta li x’aktarx siġra waqgħet fuq vettura tat-tip Nissan. Il-vettura kienet qed tinstaq minn Dan Udrea, Rumen ta’ 38 sena residenti l-Mosta, li sfortunatament ġie ċċertifikat mejjet fuq il-post mit-tim mediku tal-Isptar Mater Dei. Fil-vettura kien hemm ukoll mart Udrea li ġarrbet ġrieħi gravi. Il-Maġistrat tal-Għassa Dr D. Frendo Dimech kienet infurmata bil-każ u ordnat li ssir inkjesta u ħatret diversi esperti sabiex jassistuha. Inċident fatali ieħor seħħ fl-Isla għall-ħabta tad-9.30 ta’ filgħodu. Anzjan ta’ 79 sena aktarx żelaq u sofra xi ġrieħi. L-anzjan residenti l-Isla stess ġie ċċertifikat mejjet. Il-Maġistrat tal-Għassa Dr G. Vella kienet infurmata bil-każ u ordnat li ssir inkjesta u ħatret diversi esperti sabiex jassistuha. Intant, kawża oħra tal-maltemp li laqat il-gżejjer Maltin, vapur inkalja fiż-żona ta’ Fra Ben f ’San Pawl il-Baħar. Il-vapur kellu tmien membri tal-ekwipaġġ kollha barranin u li ħadd minnhom ma weġġa’ serjament. It-tim kontra t-tniġġis fil-baħar ta’ Transport Malta, flimkien mal-Protezzjoni Ċivili u l-pulizija kienu fuq is-sit biex iwettqu moniteraġġ kontinwu tal-vapur Hephaestus, tanker ta’ 60 metru rreġistrat it-Togo. Il-bastiment għandu madwar erba’ metri kubi ta’ fuel abbord iżda sakemm ħriġna għall-istampar ma kienx hemm periklu ta’ tniġġis fil-baħar. Swied ta’ qalb, hija frażi li lbieraħ biha d-dilettanti kollha tal-Karnival iddeskrivew is-sentimenti tagħhom minħabba li kellu jitħassar il-programm kollu li kien ippreparat għall-bieraħ. Kien hemm xi karrijiet li ġarrbu ħsarat kawża ta’ riħ u xita qawwija. Hija biss it-tama li t-temp ikun ħanin ma’ dawn id-dilettanti kollha li jaħdmu qatigħ sabiex jagħtu pjaċir bi spettaklu varjat fil-jiem tal-Karnival.

Minkejja l-maltemp u l-fatt li tħassru l-avvenimenti ewlenin fil-Belt xorta waħda kien hemm min libes il-kostum u rħilha lejn il-Kapitali biex ma jitlifx okkażjoni li jiddeverti xi ftit

Ritratti: KURT MIZZI


05

11.02.2018

kullhadd.com

MIJIET TA’ LJIELI GĦAL TAL-ISPARAR It-Tazza tad-Dinja tal-Isparar, li se ssir f ’Malta fl-ewwel ġimagħtejn ta’ Ġunju li ġej, tfisser aħbarijiet tajba mhux biss għad-dilettanti ta’ dan l-isport, iżda wkoll għal-lukandiera u s-sidien tar-restoranti. Fil-fatt, il-gazzetta KullĦadd tista’ tiżvela li diġà hemm 300 kamra f ’erba’ lukandi ewlenin li huma bbukkjati għal dan l-avveniment, b’tagħrif li ksibna minn qrib l-organizzazzjoni ta’ dan l-avveniment internazzjonali jgħid li sa issa telgħu għal 1,600 l-iljieli bbukkjati. Jirriżulta li sa issa huwa kkonfermat li mistenni jkun hawn madwar 450 atleta u uffiċjal. Għalkemm dan hu Kandja hu numru li mistenni jibqa’ wieħed mill-iktiela’ fix-xhur li ġejjin. L-atleti bar f ’dan l-isport. se jkunu ġejjin minn madwar Biex din il-kompetizzjoni il-ħames kontinenti hekk kif tista’ ssir, il-Gvern qed jasl-avveniment li se jsir f ’Ta’ sisti l-Federazzjoni tal-Isparar

fil-bini ta’ shooting range fil-limiti tas-Siġġiewi li se tkun tal-ewwel f ’Malta minħabba l-livell internazzjonali li se jkollha. Din il-faċilità ilha żmien mis-

tennija mid-dilettanti tal-isparar li fl-imgħoddi, proprju fl-1998 u l-2000, kienu diġà ngħataw id-dritt li jorganizzaw it-Tazza tad-Dinja. Iżda, dan id-dritt kellhom

iċeduh għax ma kellhomx faċilità fejn jorganizzaw din il-kompetizzjoni. Is-Segretarju Parlamentari, Clifton Grima, tkellem dwar kif din ix-shooting range kienet waħda mill-wegħdi elettorali tal-Gvern għas-settur sportiv. “Ix-xogħol miexi b’ritmu mgħaġġel ħafna. Wieħed diġà jista’ jibda jara d-dehra kif se tkun,” spjega s-Segretarju Parlamentari Grima. Dan hu sport li fih pajjiżna jikseb suċċessi internazzjonali, fejn sa din il-ġimgħa stess William Chetcuti reġa’ ġab medalja tad-deheb barra pajjiżna. Is-suġġett ta’ din ix-shooting range tela’ wkoll fuq l-aġenda parlamentari għax il-Kap tal-Oppożizzjoni, Adrian Delia, tkellem kontra direct orders li ngħataw bil-għan li l-proġett jitlesta fil-ħin, anke għaliex ċerti faċilitajiet setgħu jkunu offruti minn kumpanija waħda internazzjonalment.

MALTA BL-IKTAR ESIBITURI FL-IKBAR FIERA TAL-GAMING Malta kienet l-iktar pajjiż mistieden li kellu esibituri fl-ikbar fiera tal-gaming li ssir fid-dinja. B’59 esibitur Malta kellha iktar esibituri mill-Istati Uniti li kellha 41 esibitur. Kif mistenni kien ir-Renju Unit, il-pajjiż li kien qed jospita l-fiera, li kellu l-ikbar ammont ta’ esibituri b’iktar minn 170 esibitur. Il-fiera bl-isem ta’ Totally Ice Gaming f ’Londra ġabret taħt saqaf wieħed il-

krema tas-settur tal-gaming minn madwar id-dinja, tant li kull pajjiż li b’xi mod imiss ma’ dan il-qasam jara li jkollu sehem fiha. F’Londra, l-Awtorità Maltija għal-Logħob kellha l-esibizzjoni tagħha li serviet ta’ post ideali sabiex operaturi li lesti li jinvestu, jifhmu aħjar x’joffri pajjiżna f ’qasam li kulma jmur qed jikber. Is-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji, Ekonomija Diġitali u In-

novazzjoni Silvio Schembri żar il-fiera f ’Londra. Filwaqt li nnota l-interess qawwi tal-operaturi lejn dak li joffri pajjiżna, Schembri sostna fuq l-importanza tal-preżenza ta’ pajjiżna fuq pjattaforma internazzjonali. “Irridu nkomplu npoġġu lil Malta bħala l-aqwa ġurisdizzjoni fil-qasam tal-gaming, però rridu wkoll infiehmu lill-operaturi l-bidliet li qed isiru,” qal Schembri. Silvio Schembri spjega kif fiż-żmien li ġej pajjiżna se jkollu Att ġdid dwar il-gaming li jnaqqas il-burokrazija u jżid l-effiċjen-

za għall-operaturi. Fil-fatt, iżjed ’il quddiem, permezz tal-Att il-ġdid se tidħol fis-seħħ sistema ta’ żewġ liċenzji B2B u B2C jiġifieri liċenzja għall-operaturi li joperaw għal operaturi oħrajn u liċenzja oħra għall-operaturi li joperaw għall-konsumaturi direttament. “Dan se jagħmilha iżjed faċli għall-operaturi biex joperaw b’liċenzja Maltija u minn ġurisdizzjoni Maltija,” qal Schembri li żied li dak li

se jseħħ f ’pajjiżna diġà qed jiġbed l-attenzjoni ta’ investituri b’interess li jinvestu, tant li f ’Londra seħħew għadd ta’ laqgħat ma’ investituri barranin. Schembri rringrazzja l-ħidma li qed issir fi ħdan l-Awtorità Maltija għal-Logħob li id f ’id mal-Gvern tara li isem pajjiżna jibqa’ minn ta’ quddiem nett f ’settur li huwa mutur importanti għat-tkabbir ekonomiku ta’ pajjiżna.

BALLU TAL-KARNIVAL Organizzat mill-Veterani Laburisti

It-Tnejn 12 ta’ Frar 2018, mit-8.30pm ’il quddiem, fiċĊentru Nazzjonali Laburista Ħamrun.

Dħul minn Triq Schembri, il-Ħamrun (faċċata tal-Pizza 4U).

Biljetti miċ-Ċentru Nazzjonali Laburista Ħamrun, mingħand Connie fuq 79201576 jew Arthur fuq 98112615


06

11.02.2018

kullhadd.com

FITCH B’KONFERMA OĦRA • QBADNA RITMU TAJJEB LI QED JIBQA’ GĦADDEJ L-aġenzija internazzjonali Fitch Ratings ikkonfermat il-credit rating ta’ Malta bħala A+. Dan wara li f ’Awwissu li għadda kienet tat upgrade lil pajjiżna għall-ewwel darba f ’10 snin. Fir-rapport tagħhom, l-esperti tal-Fitch Ratings qed ibassru li t-tkabbir ekonomiku ta’ pajjiżna s-sena li għaddiet laħaq 7%. Dan meta sa sitt xhur qabel kienu qed ibassru tkabbir ta’ ftit aktar minn 4%. Din ir-reviżjoni ’l fuq tirrifletti andament aħjar milli mistenni fil-bilanċ tal-pagamenti internazzjonali ta’ pajjiżna. qed tbassar tkabbir ta’ 5.9% tat-tkabbir osservat f ’pajjiżi na. Barra minn hekk, sar-rapGħal din is-sena Fitch Ratings għal pajjiżna, kważi d-doppju oħra b’rating simili għal pajjiż- port preċedenti tagħhom, l-esperti ta’ Fitch Ratings kienu qegħdin ibassru tkabbir ta’ 3.7% biss għal pajjiżna fl-2018. Ir-reviżjoni ’l fuq fit-tbassir tidher li kienet dovuta għal diversi fatturi. Fost l-oħrajn ir-rapport tal-Fitch Ratings isostni li “domestic demand will remain strong with declining unemployment and increase in wages pushing up private consumption” filwaqt li l-esportazzjoni, speċjalment ta’ servizzi, mistennija tkompli tirranka. Anke l-aġenzija Fitch Ratings qiegħda tbassar li l-Gvern mistenni jkollu surplus fil-finanzi pubbliċi ogħla minn dak previst fil-Baġit li għadda. Fil-fatt ir-rapport ta’ Fitch Ratings jgħid li “the fiscal surplus is like-

ly to outperform the government’s initial target of 0.5% of GDP in 2017 and is now estimated at 2% of GDP.” Fitch Ratings qiegħda tbassar li din is-sena pajjiżna ser ikollu surplus ta’ 1.5% tal-ġid nazzjonali, ikkomparat ma’ defiċit ta’ 1.8% fil-pajjiżi b’rating simili għal dak ta’ Malta. B’kuntrast għal dak li ssostni l-Oppożizzjoni, l-esperti talFitch Ratings jgħidu li t-titjib fil-finanzi pubbliċi huwa dovut għall-bidliet strutturali. Fost l-oħrajn isemmu li l-ispiża soċjali hija taħt kontroll filwaqt li saru “savings from ongoing comprehensive spending reviews.” B’riżultat ta’ dan, id-dejn nazzjonali huwa “on a firm downward trajectory,” tant li sal-2019 mistenni jonqos għal 45% tal-ġid nazzjonali, kontra medja ta’ 47.5% fil-pajjiżi b’rating simili għal Malta. Ir-rapport pożittiv ta’ Fitch Ratings jindika kif pajjiżna mhux talli laħaq rating ogħla milli kellu fi snin preċedenti, imma issa saħansitra qed ikollu riżultati ekonomiċi u finanzjarji ferm aħjar minn dak ta’ pajjiżi bl-istess rating. Dan mistenni jwassal għal aktar interess f ’pajjiżna minn investituri barranin u b’hekk għal ekonomija aktar b’saħħitha għall-ġid tal-familji u tan-negozji f ’pajjiżna.

IT-TAZZA TAD-DINJA F’MALTA

Wasal f ’pajjiżna t-trofew tat-Tazza tad-Dinja, hekk kif bħalissa qiegħed idur madwar id-dinja kollha qabel ma tibda l-kompetizzjoni tant prestiġjuża fl-14 ta’ Ġunju fir-Russja. Dan it-trofew beda jintuża fl-1974, wara li t-trofew ta’ qabel, imsemmi għal Jules Rimet, kien intrebaħ tliet darbiet mill-Brażil u b’hekk kellhom id-dritt li jżommuh għal dejjem. Dan it-trofew kien insteraq fl-1983 u qatt ma kien instab. Il-kompetizzjoni tant prestiġjuża u segwita minn madwar id-dinja ntrebħet ħames darbiet mill-Brażil, erba’ darbiet mill-Ġermanja u mill-Italja u darbtejn mill-Arġentina u mill-Urugwaj. Spanja, l-Ingilterra u Franza wkoll rebħu dan l-unur darba. Ir-rebbieħa renjanti huma l-Ġermanja, li lura fl-2014, rebħu l-kompetizzjoni li saret fil-Brażil wara li għelbu lill-Arġentina fil-finali, bil-gowl uniku jkun skurjat minn Mario Gotze fil-ħin addizzjonali. Qabel wasal pajjiżna, it-trofew kien f ’Baku l-Ażerbajġan u wara Malta se jmur Vjenna l-Awstrija.


07

11.02.2018

kullhadd.com

ĦAFNA DEPUTATI MHUX FDATI FIL-PROGRAMMI • FI FTIT SIGĦAT KELLHOM JERĠGĦU JIBAGĦTU L-ISTESS PERSUNA Is-Segretarju Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista, Clyde Puli u l-Kap Eżekuttiv ta’ media.link, Pierre Portelli qed isibuha diffiċli jsibu lil min jibagħtu għall-programmi tat-televiżjoni f ’isem il-Partit Nazzjonalista. Dan għax mhux qed jafdaw bosta persuni fil-grupp parlamentari tant li meta jkun hemm il-Parlament u l-ħidma ta’ kumitati parlamentari fl-istess ħin qed ikunu limitati ħafna biex isibu lil min jiddibatti f ’isem il-Partit Nazzjonalista. Fost l-iktar li qed imorru programmi hemm is-Segretarju Ġenerali Clyde Puli, id-Deputat Herman Schiavone u d-Deputat Kristy Debono. Iżda, dawn mhux biżżejjed. Fil-fatt, it-Tnejn li għadda l-Partit Nazzjonalista ma sabx deputat x’jibgħat fi programmi li kien mistieden għalihom. Għax kien hemm żewġ programmi fl-istess ħin; Net Live u Pjazza. Il-Partit Nazzjonalista kellu l-Mark Anthony Sammut fuq in-Net iżda ħadd fuq il-ONE. Mark Anthony Sammut hu l-President tal-Kumitat Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista u għalkemm segwaċi kbir ta’ Daphne Caruana Galizia, li kitbet tant kontra Adrina Delia, daħal sew fil-grupp tal-kap, Puli u Portelli. Dan għax Mark Anthony Sammut għandu biss l-ambizzjoni li jrid isir deputat parlamen-

tari u għalhekk qed jagħmel minn kollox biex jirkeb kemm jista’ fuq dak li tista’ tagħtih l-amministrazzjoni preżenti. Filwaqt li fuq NET kien hemm Rosianne Cutajar tiddibatti f ’isem il-Partit Laburista fuq ONE ma kien hemm ħadd biex f ’isem il-Partit Nazzjonalista jiddibatti ta’ Robert Abela u l-gazzetta KullĦadd tista’ tiżvela kif internament inqalgħet kritika fil-Partit Nazzjonalista anke għaliex Mark Anthony Sammut sabha diffiċli ma’ Cutajar anke jekk kien megħjun mill-preżentatur. Fil-fatt biex jiġbrulu ġieħu qabdu ftit sekondi mill-programm u bdew ixerrduhom fuq il-midja soċjali. Iżda, dan ma kienx biżżejjed. Iktar tard il-Partit Nazzjonalista kellu stedina biex jibgħat deputat għall-programm Realtà biex jiddibatti ma’ Edward Zammit Lewis. Iktar minn hekk Mark Anthony Sammut intbagħat nhar il-Ġimgħa fuq l-RTK jiddibatti mal-President tal-Partit Laburista, Daniel Micallef. Iżda, anke hemm ma bagħatx deputat u spiċċa bagħat lill-istess Sammut. IlKullĦadd hija infurmata li l-fatt li l-klikka ta’ Delia hi lesta ma tibgħatx deputat basta ma tibgħatx lil dawk li tqishom mhux fdati qed jirrabja lil ħafna fil-Partit Nazzjonalista.

CALLUS MA JĊEDIX POSTU FIL-BORD TAL-AWTORITÀ TAL-ARTIJIET Id-Deputat Nazzjonalista, Ryan Callus, żamm postu filBord tal-Awtorità tal-Artijiet minkejja li m’għadux kelliem tal-Oppożizzjoni Nazzjonalista għal dan il-qasam. Fil-fatt, Ryan Callus kien fost l-agħar deputati li marru bir-reshuffle li għamel Delia fi tmiem il-ġimgħa meta ħafna fil-Partit Nazzjonalista ddeskrivew il-fatt li ma baqax responsabbli mill-ippjanar bħala sinjal

ta’ sfiduċja fih. Dan għax Ryan Callus kien fost dawk li fl-aħħar snin tkellmu bil-bosta dwar issuġġett tal-ippjanar. Iżda, bħal oħrajn li webbsu rashom fil-Partit Nazzjonalista, Ryan Callus ukoll ma ċediex għalkollox għal dak li ried Delia. Fil-fatt, filwaqt li ma baqax ix-shadow minister tas-suġġett li issa qed tieħu ħsiebu Marthese Portelli, Ryan Callus żamm postu fil-bord ta’ din l-Awtorità. B’hekk filwaqt li l-PN se jkollu persuna titkellem u tfassal il-politika dwar is-suġġett se tkun persuna oħra li tpoġġi fuq il-bord relatat. Jirriżulta li Ryan Callus deher determinat li ma jċedix kulma kellu f ’idejh. Dan anke għax il-preżenza fil-bordijiet mhux

biss iġġorr ċertu piż, iżda għandha wkoll rimunerazzjoni. Xi ħaġa li tilef parti minnha bil-fatt li issa se tkun Marthese Portelli li tibda tattendi għal-laqgħat tal-Bord tal-Awtorità tal-Ippjanar. Min-naħa tal-grupp ta’

Adrian Delia ma kinux lesti jiġġieldu miegħu għalkollox. Bejn għax is-Segretarju Ġenerali Clyde Puli kien diġà kuntent li r-rival ewlieni tiegħu fuq id-distrett ingħata dekasteru li fid-dieher hu inqas importanti minn tiegħu,

kif ukoll għax ittieħdet id-deċiżjoni li ma jkomplux idardruha fi grupp parlamentari li diġà ma kienx kuntent bil-bidliet li qegħdin isiru, tant li fl-aħħar mill-aħħar ix-xewqa tal-Kap ma saritx realtà f ’diversi każi.


08

11.02.2018

kullhadd.com

MISTENNIJA PROĠETTI OĦRA BI FLUS L-IIP Il-poplu Malti u Għawdxi se jibda jibbenefika mill-investiment dirett li qed jinġieb lejn Malta permezz tal-Iskema ta’ Ċittadinanza b’Investiment. Ilgazzetta KullĦadd hi mgħarrfa li l-għotja ta’ €950,000 millBord tal-Gvernaturi tal-Fond Soċjali u tal-Iżvilupp Nazzjonali (NSDF), sabiex jiġi mmodernizzat l-apparat mediku tażżewg swali tal-catheterisation fi ħdan id-Dipartiment tal-Kardjoloġija fl-Isptar Mater Dei, hija biss il-bidu minn katina ta’ investimenti li se jkunu qed isiru f ’pajjiżna. Permezz ta’ dan l-investiment se jkun assigurat li ’l fuq minn 3,000 pazjent fis-sena ser jiġu kkurati b’mod aktar effettiv u effiċjenti minn qabel. Dan għaliex permezz tat-tiġdid

tal-apparat ser jiġu introdotti interventi ġodda li jnaqqsu ż-żmien li pazjent ikollu jqatta’ l-isptar mingħajr kumplikazzjoni ta’ infezzjonijiet. Barra minn hekk, anqas pazjenti se jkollhom bżonn jiġu riferuti għal ċertu trattament barra mill-pajjiz billi issa se jkunu jistgħu jsiru interventi f ’Malta stess. Dan huwa eżempju tanġibbli ta’ kif il-poplu Malti se jkun qiegħed jibbenefika mill-fondi miksuba mill-Programm ta’ Investitur Individwali li 70% minnhom qed ikunu investiti fil-Fond Soċjali u tal-Iżvilupp Nazzjonali. Il-Bord tal-Gvernaturi se jkun qed jikkunsidra aktar proġetti soċjali maħsuba biex itejbu l-ħajja taċ-ċittadini Maltin. Fil-programm elettora-

li l-Gvern ħabbar li parti sostanzjali minn dan l-investiment se tiġi vvutata għall-proġetti infrastrutturali fosthom il-bini mill-ġdid tat-toroq f ’pajjiżna. Flimkien ma’ dan l-investiment dirett lejn pajjiżna wieħed irid jiftakar ukoll li din l-industrija ħolqot mijiet ta’ impjiegi ġodda fis-settur finanzjarju. Ma’ dan wieħed irid isemmi wkoll il-mewġa ta’ xogħol li nħolqot għall-professjonisti, fosthom avukati, nutara u aġenti tal-proprjetà, flimkien mal-industrija tat-turiżmu u t-trasport. Il-Programm ta’ Ċittadinanza b’Investiment jikkumplimenta l-inizjattivi meħuda mill-Gvern immirati biex jixprunaw il-mutur ekonomiku li tant qed iġib riżultati pożittivi lejn il-pajjiż.

#TREEDOM GĦAL ŻONI IKTAR ĦODOR F’ĦAD-DINGLI L-importanza ta’ iktar tħawwil ta’ siġar indiġeni qiegħda kulma tmur tiżdied. Minbarra li estetikament dawn isebbħu l-irħula u l-ibliet tagħna, il-benefiċċiji li wieħed jieħu mis-siġar imorru lil hinn minn hekk, u huma ħafna l-kampaniji edukattivi mmirati sabiex iqajmu iktar għarfien dwar dan. #Treedom hija waħda minnhom. Quicklets u Zanzi ngħaqdu mal-Kunsill Lokali ta’ Ħad-Dingli, sabiex għal kull dar mibjugħa minn Zanzi Homes, il-kumpanija ħawlet siġra, b’total ta’ ’l fuq minn 100 siġra mħawla s’issa. Proġett li inkluda wkoll il-kollaborazzjoni tal-iskola primarja f ’Ħad-Dingli u d-Dingli Scouts, flimkien ma’ NGOs oħra. Is-Sindku ta’ Ħad-Dingli Sandro Azzopardi, faħħar lil din il-Kumpanija tal-inizjattiva u fakkar kif huwa proprju f ’raħal bħal Ħad-Dingli, fejn is-siġar mhumiex neqsin, li tinħass iktar mill-viċin l-importanza ta’ iktar siġar f ’Malta. “Meta tistaqsi t-tfal fl-iskola primarja tagħna biex ipinġu u jiddeskrivu r-raħal tagħhom bla ebda dubju l-maġġoranza tagħhom ipinġu siġra. Ħaġa li mhux daqshekk komuni f ’partijiet oħra f ’Malta fejn il-bini jiddomina u n-natura saret lussu. Għalkemm wieħed ma jistax iwaqqaf il-progress, dan irid ikun sostenibbli. Inizjattivi ta’ responsabbiltà soċjali korporattiv bħal dawn jgħinu sabiex jagħtu lura lill-komunità rigal imprezzabli - dak li ngħożżu l-ambjent ta’ madwarna. B’hekk ikomplu l-inizjattivi edukattivi mill-Kunsill Lokali sabiex iqajmu iktar għarfien u jsebbħu l-lokalità. L-istess Kunsill kellu l-akbar ammont ta’ parteċipazzjoni fil-proġett

‘Sejħet is-Siġar’ mit-68 Kunsill Lokali f ’Malta u f ’Għawdex,” qal is-Segretarju Parlamentari għall-Gvern Lokali u Komunitajiet, Silvio Parnis, li faħħar lill-Kunsill Lokali ta’ Ħad-Dingli u ħeġġeġ iktar Kunsilli Lokali sabiex jimxu fuq il-passi tiegħu. Ftit huma dawk li jafu li qabel il-wasla tal-Kavallieri f ’Malta, pajjiżna kien mimli siġar - l-iktar b’siġar tal-prinjol. Ironikament kienu dawn li ħasdu l-ammont kbir ta’ siġar sabiex minnhom jagħmlu bastimenti tal-gwerra, u imbagħad b’kumpens ħolqu l-Buskett. Sabiex nagħtu naqra fatti xjentifiċi persuna waħda tiġġenera madwar 10 tunnellati ta’ dijossidu tal-karbonju. Siġra waħda tneħħi madwar tunnellata ta’ dan il-gass matul il-ħajja tagħha u minflok tagħti l-ossiġnu. Issiġar jgħinu sabiex ikessħu t-temperatura tad-dinja billi biddell li jagħmlu jkessħu l-arja u l-art ta’ taħthom. Bħalissa tinsab għaddejja konsultazzjoni pubblika sabiex l-ERA tirrevedi r-Regolamen-

ti tal-Protezzjoni tas-Siġar u l-Imsaġar sabiex tinkludi fil-lista ta’ protezzjoni 14-il speċi addizzjonali fil-Gżejjer Maltin, bil-għan li jiġu protetti siġar fi spazji miftuħa, spazji pubbliċi urbani u jżidu l-kontrolli fuq attivitajiet u speċi aljeni li jistgħu jagħmlu ħsara lis-siġar Maltin. Infatti qed jiġi propost li persuni li jwettqu interventi fuq siġar protetti jkunu liċenzjati. Il-penali tal-Qorti proposti jiżdiedu b’mod partikolari għal dawk l-interventi fuq siġar strettament protetti. Il-pubbliku jista’ jgħaddi l-veduti tiegħu sal-1 ta’ Marzu, 2018. Zanzi Homes u l-Kunsill Lokali ta’ Ħad-Dingli qed jippjanaw li jitħawlu aktar siġar fil-lokalità, inklużi fi spazji pubbliċi sabiex jinħolqu żoni ħodor, vibranti u diversifikati. Steve Mercieca, is-CEO ta’ Zanzi Homes qal li “jekk illum nistgħu ngawdu picnic fid-dell, huwa għaliex snin ilu xi ħadd iddeċieda li jħawwel siġra. Jekk irridu li jkollna futur pożittiv irridu naħdmu għalih issa.”


09

11.02.2018

kullhadd.com

DELIA ŻAMM IL-KUMPANIJI LI QAL LI SE JNEĦĦI • KIEN WIEGĦED LI SE JITLAQ MINN KOLLOX U GĦADU F’SITT KUMPANIJI’; MILL-KOSTRUZZJONI GĦAL TRUSTS U INBID Il-Kap tal-Partit Nazzjonalista, Adrian Delia, għadu involut f ’numru konsiderevoli ta’ kumpaniji. Dan minkejja li qabel l-elezzjoni għall-Kap tal-Partit Nazzjonalista kien wiegħed li b’mod immedjat kien se jirriżenja jew ibigħ kull sehem li għandu f ’entitajiet privat u ta’ negozju. Din hi dikjarazzjoni li għamilha fi żmien fejn kien qed ikun ikkritikat bl-aħrax minn nies fil-Partit Nazzjonalista u qrib tiegħu, b’mod partikolari f ’artikli b’rabta man-negozju. Bil-fatt li Adrian Delia baqa’ m’ aġixxiex fuq dawn il-kumpaniji jfisser li bħal fil-każ talħlas tat-taxxa reġa’ ma żammx il-kelma tiegħu. Id-dikjarazzjoni se jitlaq l-interessi tiegħu fin-negozju Adrian Delia għamilhom bosta drabi. Fost oħrajn dikjarazzjoni f ’dan is-sens stqarrha meta kien intervistat fil-programm In Depth fuq is-sit elettroniku ta’ The Malta Indpendent bosta xhur ilu. Saħansitra dakinhar kien qal li dieħel għall-Kap bi skapitu għan-negozju tiegħu li se jkun qed jitlaq. “Int mhux biss avukat, negozjant, direttur u shareholder f ’kumpaniji oħrajn. Se tisvesti minnhom?” kienet staqsiet il-ġurnalista Rachel Attard. “Nirringrazjak, mistoqsija importanti. Miniex negozjant għandi ishma f ’negozji,” kien pront wieġeb Delia li qal li kull fejn għandu ishma tasservizzi kien se jbigħ l-ishma tiegħu. “Għandek kumpaniji bix-shareholding. Dawk se nbigħhom b’mod assolut appena nkun kap, diġa’ ftehmt il-mekkaniżmu għax ma rridx inweġġa l-kollegi tiegħi, u se nbigħ. L-istess bħala avukat jien mhux se jkolli iktar x’naqsam jekk ikolli din il-kariga. Mhu se jkolli x’naqsam mal-ebda attivita kummerċjali,” kien qal Delia. “Fejn għandi kumpanija nbigħ ix-shares, fejn għandi kumpanija nbigħ il-partnership għax ditta legali ma tistax tkun kumpanija bil-liġi trdi tkun partnership. Irrid nitlaq hemm ukolll. Qed tifhem għaliex mhux opportuniżmu,” qal Delia f ’Ġunju tas-sena l-oħra meta kien qed jipprova jagħti l-impressjoni li kellu kollox lest biex jirregola ruħu kif mistenni minn persuna f ’kariga pubblika. Iżda, riċerka li għamlet ilgazzetta KullĦadd wara li sorsi fl-istamperija ġibdulna l-attenzjoni dwar dan il-fatt turi li Adri-

Nirringrazjak, mistoqsija importanti. Miniex negozjant għandi ishma f’negozji

an Delia għadu rreġistrat bħala azzjonist f ’sitt kumpaniji. Mir-reġistru tal-Awtorità Maltija għas-Servizzi finanzjarji jirriżultat li fost dawn hemm Aquituas fejn Delia qed jgħaddi ħafna ħin minkejja li sar Kap tal-Oppożizzjoni. Fil-fatt tnejn mill-kumpaniji fejn għadu azzjonist huma Aequitas Managment Limited u Aequitas Trust & Fiduciary Limited. Dawn huma marbuta mad-dittal legali li hu parti minnha bħala avukat u li ġġib l-istess isem. L-istess ditta fejn f ’każ il-Qorti kkonferma li kien idaħħal €210 fis-siegħa meta kien jaħdem magħha. Għadu wkoll attiv fil-kumpanija Carnaby Limited. Din hi kumpanija li tinsab fis-suq tal-inbid ta’ ċertu kwalità u prezz. Żewġ kumpaniji oħra li Delia għad għandu sehem fihom huma e-Volve Consultancy Limited u Frankef Limited. Delia ħadu attiv ukoll f ’Patience Developments Limited kumpanija fejn hemm ċertu Eucharist Bajada li kien ċentrali fl-akkużi li għamlet l-blogger Daphne Caruana Galizia tul ix-xhur li Adrian Delia kien qed jikkampanja biex isir kap tal-Partit Nazzjonalista.

fuq l-attivitajiet ta’ engozju ta’ Adrian Delia. Caruana Galiza qalet li Adrian Delia kellu kontijiet barra minn Malta u li kien idaħħal il-flus minn attivitajiet illeċti u marbuta mal-prostituzzjoni. Daphna Caruana Galizia qalet li Adrian Delia kien juża kont tal-Bank f ’Barclays International f ’Jersey biex jirċievi l-kirjiet ta’ proprjetà f ’52 Greek Street. Din kienet titħallas lilu minn ċertu Emanuel Bajada, biex imbagħad kienet tgħaddi għand huh Eucharist, il-proprjetarju tal-proprjetà f ’Londra. Emanuel Bajada instab ħati li jgħix minn fuq il-prostituzzjoni. Fil-kont tiegħu Delia kien jirċievi 20,000 sterlina kull xahar għal kirja ta’ dar f ’Soho li jirriżulta li ma kienux għaddew għand dawn il-kumpaniji. Minn ċaħdiet kategoriċi Adrian Delia imbagħad beda jammetti biċċiet. Adrian Delia għamel libelli li mbagħad spiċċa irtirat tant li spiċċa jwieġeb domandi dwar kif se tkun qed toħroġ il-verità. Fost ħafna iktar Daphne Caruana Galizia kitbet ukoll li l-Bank of Valletta lil Delia għalqulu kontijiet tal-bank li kellu magħhom. Delia wieġeb li dak kien client account iżda Caruana Galizia qalet li dak In-negozju daħlu fl-inkwiet kien account fuq ismu. Staqsiet għaliex il-BOV għalaq Fil-fatt ftit fix-xhur ta’ qabel in- dak il-kont b’ismu fuqu li qed qatlet Daphne Caruana Galizia jgħid uża għal klijent u għaliex hi bdiet tikteb b’mod kontinwu bank jgħalaq kont?

Saħansitra darba kitbet hekk: “This liar and his travelling circus of mazuni, pimps, white-slavers, money-launderers, blackmailers, thugs, brothel-creepers and poker-players hasn’t even been elected yet, and already I’m sick of the sight and sound of him and his fog of lies.” Il-kwistjoni taxxa Fuq nett tal-aġenda kienu telgħu ukoll id-djun kbar li għandu Delia u l-kumpaniji tiegħu. Fost oħrajn iddominat l-aħbarijiet tal-pendenzi mad-dipartiment tat-taxxa, għalkemm mhux biss u mhumiex l-uniċi. Meta mistoqsi dwar it-taxxa Delia kien qal f ’Dissett li b’rabta mat-€80,000 li ma kienx ħallas għamel arranġament biex sal-aħħar tas-sena kollox ikun riżolt. Iżda, issa qed jirriżulta li kull m’għamel kien li għamel proposta lid-Dipartiment tatTaxxa biex iħallas bin-nifs dawn il-pagamenti u li mid-dehra sa issa ma bdewx jitħallsu. In-nuqqas ta’ ħlas minn De-

lia kien wassal għal reazzjonijiet ibsin. Kevin Cassar, ħaten Beppe Fenech Adami, qallu li ma jistax ikun fdat. Fuq Facebook kiteb: “Daphne Caruana Galizia kellha raġun.” Ma kienx hu biss li kiteb. David Thake kiteb: “Adrian Delia issa ilu tliet xhur mindu ġie elett Kap tal-PN. Kien wiegħed li: 1) Ibigħ l-ishma KOLLHA li għandu biex ma jibqagħlux interess fin-negozju issa li laħaq Kap tal-Oppożizzjoni. 2) Iħallas it-taxxa u l-multi kollha li għandu pendenti mal-Inland Revenue. Minn dawn it-tnejn m’għamel xejn.” Thake fakkar kif fil-Qorti ftit ilu għamel stqarrija li fiha ddikjara li kien jaqla’ €2,000 kuljum meta kien avukat. “€2,000 kuljum u t-taxxi jitħallsu bin-nifs,” kiteb Thake f ’messaġġ li xerrduh għadd ta’ Nazzjonalisti oħra. Iktar minn hekk il-Ħadd li għadda sar magħruf li filwaqt li Delia għażel li ma jħallasx ittaxxi qed jinnegozja biex jixtri proprjetà biswit id-dar tiegħu fis-siġġiewi.

A vacancy has arisen within our company for a mechanical maintenance to work in a commercial vehicles yard. Interested applicants may send their CV on info@melibugeja.com.mt or call 2148 5801


10

11.02.2018

kullhadd.com

ĦOLOQ CARPOOL MALTA U QED TIRNEXXI

Kitba ta’ li ftaħtu lejn l-aħħar RAMONA PORTELLI ta’ Lulju, kif kont għadni Franza. Dan Dan l-aħħar sirt naf li nħolqot paġ- minkejja l-fatt li kont na lokali fuq Facebook li ngħatat naf li peress li kien l-isem ta’ Carpool Malta. L-għan għadu s-sajf, u fis-sata’ din il-paġna huwa sabiex jitn- jf ikun hawn inqas aqqas it-traffiku billi tindirizza il- traffiku mix-xitwa kawża prinċipali tat-traffiku, jiġifieri u ħafna nies ma in-numru eċċessiv ta’ karozzi priva- jkollhomx rutina ti. Il-moħħ wara din il-paġna huwa f ’ħajjithom bħalma ħadd ħlief Matthew Vella student jkollhom fix-xitwa, tal-mediċina ta’ 22 sena. il-grupp ma kienx ser Carpooling mhux kunċett ġdid, jibda jintuża ħafna anzi, missna ilna li ppruvajna ndaħħlu mill-ewwel,” sostna sistema adekwata tal-carpooling Mal- miegħi. ta. Però l-idea li jiftaħ grupp ta’ FaceMistoqsi kemm book kienet kollha kemm hi idea ta’ illum il-ġurnata Matthew stess. għandha membri Mistoqsi minn fejn ġietu l-idea u Carpool Malta, Matl-inspirazzjoni għaliha, Matthew sp- thew stqarr li llum jegali li f ’Lulju li għadda kien għamel fiha ’l fuq minn 5000 xahar Franza. Hemm sar jaf b’idea membru. “Il-grupp Carpool Malta ta’ carsharing jisimha BlaBlaCar. diġà hu effettiv. Dan għaliex ħafna “Bażikament, min juża dan l-appli- u ħafna nies diġà użawh biex offrew cation jiftiehem ma’ persuni oħra li jew aċċettaw lifts. Is-sempliċi fatt li jkunu ser jagħmlu l-istess vjaġġ bħa- karozza li tesa’ ħames persuni tinlu jew bħalha, u l-passiġġieri li jid- tuża biex attwalment tiġi użata minn dubbaw lift ikollhom iħallsu xi ħaġa ħames persuni, u mhux waħda, tfisser żgħira għall-petrol. Kont naf li Malta li tneħħew erba’ karozzi mit-toroq. hawn problema serja ħafna tat-traffi- Anke jekk ikun hemm żewġ persuni ku, u kont naf li kif terġa’ tibda l-is- fil-karozza flok ħamsa, diġà għamilt kola l-problema kienet ser tmur mill- avvanz,” stqarr miegħi Matthew. ħażin għall-agħar, kif infatti ġara,” Mitlub jgħidli kif taħdem eżatt beda jgħidli. is-sistema ta’ Carpool Malta, MatŻied jgħidli li kellu f ’moħħu l-grupp thew spjegali li s-sistema hija ħafifa popolari The Salott meta ddeċieda immens. Kulma jeħtieġ li wieħed jibda dan il-grupp. “Hu ħafif immens jingħaqad f ’dan il-grupp u jibda li tixgħel il-mobile, tiftaħ l-app ta’ jgħin. Hemm tliet modi li persuna Facebook u tibda tara u tfittex l-affar- tista’ tuża. Tikteb post fil-grupp fejn ijiet. Tant kont ħerqan biex niftaħ dan tikteb fejn sejra, minn fejn ser titil-grupp u nara x’effetti jista’ jkollu laq, fi x’ħin ser titlaq, minn fejn ser

huwa grupp ta’ persuni li kollha jgħixu fl-istess raħal, jew fi grupp ta’ rħula viċin ta’ xulxin, bħalma huma Ħad-Dingli, ir-Rabat u l-Imtarfa. “Ħloqt ħafna minn dawn il-microgroups għal irħula differenti f ’Malta, jew billi ftaħt gruppi fuq Facebook separati jew permezz ta’ gruppi fuq WhatsApp. Pereżempju, jiena ħloqt microgroup fuq WhatsApp għal Ħal Balzan, Ħ’Attard u Ħal Lija. Bħalissa, dan il-grupp fih 50 persuna, kollha joffru u jaċċettaw lifts bejniethom flok kollha jużaw il-karozza tagħhom personali. Is-sbuħija ta’ microgroup hija li huwa ħafna eħfef li ssib xi ħadd mill-istess lokalità tiegħek li jkun ser jagħmel vjaġġ simili bħalma għandek tgħaddi u kemm jistgħu jingħaqdu bżonn tagħmel int,” sostna miegħi. persuni magħha fil-karozza – min hu interessat għal-lift imbagħad jikkummenta jew jibgħat messaġġ personali Tajba għal kulħadd lill-persuna li offriet il-lift, u jiftiehmu u għal kullimkien bejniethom fejn ser jiltaqgħu. Mod ieħor huwa li jekk persuna tagħmel Ridt inkun naf jekk din il-paġna, tinl-istess vjaġġ kuljum, mill-istess post tużax biss bejn studenti universitarji, għall-istess post u fl-istess ħin, ma jew jistax jużaha kulħadd għal skopijitagħmilx sens li toqgħod tikteb l-ist- et ta’ nuqqas ta’ traffiku madwar Maless post kuljum. Allura Matthew ta. “Nixtieq nagħmilha ċara li le, mhix ħoloq excel sheet għal dawn it-tip ta’ biss għal studenti universitarji. Tista’ vjaġġi. “Din l-excel sheet hija pinned tintuża minn kulħadd, minn kull desfil-grupp, jiġifieri malli tiftaħ il-grupp, tinazzjoni għal kull destinazzjoni, l-ewwel post li ser tara ser tkun din f ’kull ħin tal-ġurnata. Tista’ tintuża l-excel sheet stess. B’hekk ikun eħfef minn studenti, ħaddiema, għal min biex persuni jsibu dawn it-tip ta’ lifts ma jaħdimx, għal min irid jagħmel xi qadja. Insomma, tista’ tintuża għal li jsiru ta’ kuljum.” L-aħħar mod, u fl-opinjoni ta’ kwalunkwe raġuni,” sostna miegħi. Konxja mill-fatt li hawn ħafna Matthew, l-iżjed ta’ suċċess, huwa l-kunċett ta’ microgroup. Microgroup perikli mas-saqajn, u forsi li trikkeb


11

11.02.2018

kullhadd.com

stranġier fil-karozza miegħek tista’ tkun ftit riskjuża, ġibt dan id-diskors ma’ Matthew. Dlonk weġibni: “L-ewwel nett, jien m’iniex qed nisforza lin-nies joffru jew jieħdu lifts. Kulħadd għandu dritt jirrifjuta li jieħu sehem. Biss, dak li jkun irid jirraġuna ftit. Nieħdu l-eżempju ta’ persuna li tkun ser tagħmel vjaġġ għall-Università. Jekk tikkuntattjaha permezz ta’ Facebook persuna li tkun trid lift magħha, ix-xufier kulma jrid jagħmel hu li jidħol fil-profile tal-Facebook tal-persuna. Jekk, pereżempju, jidher biċ-ċar li l-persuna li qed tistaqsi għallift hija studenta fl-Università, forsi għax għandha miktub fil-Facebook li tmur l-Università, mela x-xufier diġà jista’ jserraħ rasu. Din il-biża’ li trikkeb stranġier jien naraha bħala skuża oħra mal-ħafna skużi għaliex ħafna nies ma jridux jagħtu sehemhom biex intaffu l-problema tat-traffiku,” sostna miegħi Matthew. Immaġinajt li hemm xi tip ta’ regoli għal min ikun ser juża Carpool Malta u fil-fatt ikkonfermali li hemm xi sett ta’ regoli. Dawn huma li xufier ma jistax jaċċetta flus, u persuna li tieħu lift ma tistax toffri flus. Is-sistema tal-flus tintuża biss minn kumpaniji tat-taxi b’xufiera liċenzjati. Dan ilgrupp qiegħed hawn biex itaffi ftit mill-konġestjoni fit-toroq, mhux biex in-nies jagħmlu l-flus. Oħra hija li min ser jieħu l-lift irid jistenna lix-xufier fil-post preċiż fejn jgħidlu x-xufier. Ix-xufier mhux it-taxi driver ta’ dak li jkun; qed jagħmillu pjaċir, u l-persuna li qed tieħu lift ma tistax tippretendi li x-xufier ser jiġi jistennih wara l-bieb. Regola oħra hija li ħadd mhu qed jisforza lil ħadd jieħu jew jaċċetta lift. Jekk f ’xi vjaġġ ikun hemm xi inċident tat-traffiku jew kwalunkwe inċident ieħor fejn xi persuna fil-karozza tweġġa’ jew jiġrilha xi ħaġa negattiva, tkun xi tkun, Matthew bħala admin tal-grupp ma jistax ikun responsabbli. Kulħadd konxju mill-fatt li Malta għandna problema tat-traffiku, u hekk hu fil-fatt. Staqsejt lil Matthew jaħsibx li din l-idea tiegħu taffitx xi ftit minn din il-problema. “Kemm bħala idea, kif ukoll bħala sistema, jekk il-carpooling tkun applikata sew, għandha ttaffi ftit mill-problema tat-traffiku, għal raġuni sempliċi

Din il-biża’ li trikkeb stranġier jien naraha bħala skuża oħra mal-ħafna skużi għaliex ħafna nies ma jridux jagħtu sehemhom biex intaffu l-problema tat-traffiku

- tnaqqas in-numru ta’ karozzi privati fit-toroq Maltin. Il-problema tat-traffiku hawn Malta tista’ tħares lejha bħala waħda kumplessa, però jien naraha b’mod differenti. Jien naraha sempliċi ħafna kif issolvi it-traffiku. Naqqas il-karozzi privati, u ssolvi t-traffiku. Dan irid isir fost miżuri oħra, prinċipalment billi jittejjeb is-servizz tat-trasport pubbliku. Jekk tistax tnaqqas b’ammont konsiderevoli t-traffiku tiddependi purament fuq kemm in-nies Maltin huma lesti jbiddlu l-mentalità tagħhom għall-aħjar. Huwa inutli li persuna li ssuq karozza privata u hi tkun l-unika persuna fil-karozza tmur pereżempju fuq il-grupp The Salott u tgerger fuq kemm sabet traffiku filgħodu. Jew ser inbiddlu l-mentalità tagħna u nibdew kollha nagħtu sforz biex nimxu ’l quddiem, jew m’aħna ser ninbidlu qatt,” stqarr miegħi. Tkellimt ma’ Matthew ukoll dwar jekk hux jieħu xi mertu għal din l-inizjattiva tiegħu. Mingħajr tlaqliq weġibni li għandu għal qalbu ħafna l-ambjent ta’ madwaru, u f ’dawn l-aħħar snin, kif kiber ftit, immatura u beda jifhem iżjed l-inġustizzji li aħna bħala umani qed nagħmlu man-natura, ħassu mdejjaq li ma seta’ jagħmel xejn biex itejjeb is-sitwazzjoni. It-traffiku, it-tniġġis, l-iżvilupp bla rażan u l-qerda tan-natura li qed jiġru Malta kollha kienu u għadhom problemi serji li ma jiflaħx jara iżjed. “Allura, din l-inizjattiva qed tagħtini s-sodisfazzjon personali fejn nista’ ngħid li jien qiegħed nagħmel xi ħaġa biex nipprova ngħin is-sitwazzjoni. Mill-bqija ma jien nieħu xejn; l-immaniġġjar ta’ dan il-grupp, anzi, jeħodli ftit ħin mhux ħażin, u l-fatt li qiegħed fl-aħħar sena tal-mediċina ma tgħinx lanqas. Inħossni kburi wkoll li ngħid li avviċinawni ħafna nies biex inkabbar din l-idea. Uħud tawni ideat żgħar fuq kif nista’ nimmaniġġja l-grupp ukoll, u oħrajn kellmuni b’ideat akbar minn hekk. Bħalissa qed nikkollabora ma’ grupp ta’ persuni biex flimkien nesploraw ftit ideat biex inkomplu nikbru fuq is-suċċess li diġà qed ikollu dan il-grupp,” sostna miegħi. Mistoqsi kif jaħseb li l-awtoritajiet qed jaħdmu sabiex forsi min-naħa tagħhom itaffu l-problema tat-traffi-

Dan il-grupp qiegħed hawn biex itaffi ftit mill-konġestjoni fit-toroq, mhux biex in-nies jagħmlu l-flus

ku, Matthew weġibni: “Sfortunatament jien ma naqbilx mal-isforzi li qed isiru biex itaffu l-problema tat-traffiku. Dan għaliex l-isforzi qed jiffukaw fuq affarijiet bħal flyovers, resurfacing tat-toroq, toroq ġodda, tkabbir ta’ lanes u ta’ roundabouts. Jien nemmen li dawn iħeġġu lin-nies joħorġu l-karozza privata tagħhom.” Jargumenta li l-awtoritajiet għandhom ibiddlu kompletament kif jaħsbu fuq it-traffiku biex jitnaqqas drastikament in-numru ta’ karozzi privati. Jemmen li biex tissolva l-problema, il-karozzi jridu jibqgħu d-dar. “M’hemmx soluzzjoni waħda għat-traffiku hawn Malta. Proġett ta’ metro huwa impossibbli, pereżempju, kemm minħabba flus u kemm minħabba l-ġeoloġija tal-gżejjer Maltin. Però, hemm ħafna soluzzjonijiet żgħar, li flimkien jafu jagħmlu bidla totali. Fosthom, nista’ nsemmi sforz radikali biex jittejjeb is-servizz tat-trasport pubbliku – iżjed karozzi tal-linja, u iżjed rotot; bus lanes dedikati għall-karozzi tal-linja, minivans u muturi, b’pieni ħorox għal min jinqabad juża bus lane b’karozza privata; infrastruttura għar-roti, inkluż cycling lanes u showers fil-post tax-xogħol u studju; servizz ta’ tramm f ’toroq u rotot arterjali; inkomplu nenfasiz-

zaw l-idea tal-carpooling, permezz ta’ gruppi bħal Carpool Malta, u billi nħeġġu kumpaniji bħal Uber biex jiġu Malta,” jgħid Matthew. Filwaqt li jipproponi ideat oħra bħal li vannijiet tad-delivery jew ġbir ta’ żibel ma jitħallewx isiru bejn 7am-9am u 4.30pm-6.30pm. Isemmi wkoll offerti fejn in-nies jistgħu jagħtu l-karozza u jieħdu mutur minflok; trasport tal-iskola b’xejn għal kull tifel u tifla; taxis fuq l-ilma, pereżempju għall-istudenti Għawdxin, li jkun hemm fast ferry li jitlaq mill-Imġarr u jasal l-Imsida, imbagħad ikun hemm shuttle bus li teħodhom l-Università. Isemmi wkoll inċentivi finanzjarji għall-kumpaniji li jorganizzaw trasport għall-impjegati tagħhom; iżjed faċilitajiet ta’ park and ride barra ċentri kbar tal-kummerċ, eżempju Tas-Sliema; iżjed inizjattivi ta’ teleworking; trasport pubbliku b’xejn għal kull student, għall-anzjani u għall-persuni b’diżabbiltà; ħlas għall-parking f ’postijiet kbar tal-kummerċ (ħlief għar-residenti) eżempju Tas-Sliema u l-Belt Valletta; postijiet tal-parkeġġ dedikati ħdejn stabbilimenti u ħwienet fejn vannijiet jistgħu jieqfu biex iħottu l-affarijiet. “Jaf ikun hemm min jgħidlek li dawn huma kollha impossibbli ħabba kwistjoni ta’ flus. Biss, jekk wieħed ifittex artikli ta’ gazzetti prominenti Maltin minn fuq l-internet, it-traffiku qed jiswa lil Malta €200 miljun fis-sena, figura li taf tilħaq €1.3 biljun fis-sena fl-2050. Allura tagħmel iżjed sens tonfoq il-flus biex issolvi il-problema darba għal dejjem,” argumenta Matthew. Fl-aħħar nett Matthew ħalla messaġġ għall-qarrejja ta’ din il-gazzetta. “Nixtieq nenfasizza ħafna li intom ma tistgħux tistennew lill-oħrajn jibdlu l-mentalità tagħhom u jibdew jagħmlu l-carpooling jekk intom m’intomx lesti tagħtu sehemkom. Irridu kollha kemm aħna inqumu fuq saqajna u nibdew flimkien inġibu l-bidla fit-toroq li tant għandna bżonn,” temm jgħid. Għal dawk kollha li jixtiequ jibdew jagħtu sehemhom fuq Carpool Malta fuq Facebook jistgħu jidħlu fuq il-paġna direttament billi jagħfsu https://www.facebook.com/ groups/227880381066311/?ref=aymt_homepage_panel

Fost l-ewwel grupp li beda bil-carpooling


12

11.02.2018

kullhadd.com

GWIDA F’MUMENTI KRUĊJALI Mill-2008 inħasset il-ħtieġa li ż-żewġ dixxiplini tal-Counselling u l-Career Guidance, jiġu separati. Illum, il-profesjonisti f ’dan il-qasam tal-Counselling iridu japplikaw għall-warrant u xogħolhom hu li jgħinu lill-istudenti u lill-ġenituri fejn jidħlu emozzjonijiet personali, soċjali, psikoloġiċi, ta’ mġiba u

oħrajn. Fl-istess waqt inħasset il-ħtieġa li peress li qed isir ħafna investiment u hemm ħafna studenti b’dawn il-problemi, ma ngħatatx l-importanza mixtieqa fuq il-gwida tal-karrieri (career guidance), bil-konsegwenza li n-nuqqas tagħha beda jinħass. B’hekk, fl-istess sena sar il-ftehim li ż-żewġ oqsma

jinfirdu u nħoloq il-Career Guidance. Biex nifhmu aħjar il-funzjoni tal-Career Guidance, il-KullĦadd tkellmet ma’ Sandra Cortis, Direttur, u Dorianne Gravina, College Career Advisor fi ħdan is-Servizz Nazzjonali ta’ Appoġġ għall-Iskejjel fid-Direttorat għas-Servizzi Edukattivi. Minn Charles B. Spiteri

jkun jiksbu ċertifikati. Kif nibet sewwasew dan idKif nafu, il-miri tagħna s’issa għaddipartiment tal-gwida għall-karrieri hom ma laħqux il-miri Ewropej u allura fil-qasam edukattiv? qed naħdmu fuq dan l-aspett. Sar ħafKien il-Ministeru tal-Edukazzjoni u na, u kull sena qed ikollna titjib fit-tfal x-Xogħol l-ewwel entità fil-pajjiż li li jkomplu jistudjaw f ’livelli differenti investa u ra l-ħtieġa f ’dawn il-practi- anki l-MCAST, iżda wara l-Form V, tioners. Tant li mill-2009 ’l hawn ġew ikun hemm min jieqaf jew jibda xogingaġġati Principal Education Support ħol, eċċ. Practitioners (Career Advisors) f ’kull kulleġġ u magħhom hemm Education Allura l-għajnuna tagħkom f ’dan ilSupport Practitioners (Career Advi- waqt kif tkun? Il-Guidance imorru sors)/Trainees kif ukoll Guidance fil-klassi, jew l-għalliema tibgħat Teachers. Fiċ-Ċentru, li jinsab il-Ħam- lit-tfal għandhom? run, hawn sitt gwidi tal-karrieri. Waqt li l-għalliema tal-guidance, li F’kull kulleġġ, dawn il-practitioners, aħna nsejħulhom front liners, jaħdmu il-Principal Education Support Pracfil-ħinijiet tal-iskola biss, il-Career Ad- titioner, l-Education Support Practivisors jaħdmu 40 siegħa fil-ġimgħa, li tioner, flimkien mal-Guidance Teachtirrifletti f ’qabża kbira wkoll. Jiġifieri ers u t-tim kollu tal-Guidance, joħolqu bdejna ndaħħlu practitioners f ’kunċett programm ta’ gwida għall-karrieri. ġdid li ħoloq servizz matul is-sena kollha; wara l-ħin tal-iskola, u wkoll fis-sajf. U għal min hu indirizzat dan il-programm? Kien hemm ħtieġa għal dan kollu? Kull sena għandna inizjattivi li jabbiNistgħu ngħidu li l-Gwida għall-Kar- naw mal-età tal-istudent. Fl-iskejjel rieri qed tingħata ħafna importanza; tal-istat dan il-programm ħafna drabi u hemm raġuni għaliex. Għax il-mira jibda mir-raba’ jew mill-ħames sena tagħna hi li kemm jista’ jkun lill-prac- tal-primarja sal-Form 5. Jibdew b’attitioners ma rriduhomx għal rashom tivitajiet sempliċi, fejn lil kull student fis-sistema edukattiva iżda jaħdmu inħeġġuh jaspira li fil-futur jilħaq l-isf ’psychosocial teams ma’ professjonis- kop tiegħu; isir jaf x’jiġri fil-komunità ti oħrajn minn dixxiplini varji. U biex bħala karriera jew xogħlijiet u ngħinuh nilħqu dawn il-miri hemm sistema jibda jirrifletti dwar il-ħiliet u l-interessi tiegħu. Nippreparaw lill-istudensħiħa. Waħda mill-miżuri hi li t-tfal ikomplu ti wkoll għat-tranżizzjoni mill-iskola jistudjaw wara l-Form 5 u kemm jista’ primarja għas-sekondarja, fejn jiġu

mgħallma l-ħiliet li dawn għandhom bżonn għall-quddiem, fosthom fejn student ikun jaf kif jieħu d-deċiżjonijiet. Kull sena qisu hemm programm ta’ inizjattivi relatati mad-deċiżjonijiet tal-istudenti. Fil-Form II ngħinuhom jagħmlu l-għażla tas-suġġetti li jkunu jixtiequ. Fil-Form III jibda l-Career Portfolio li jibqa’ tiela’ magħhom sal-Form 5 fejn ngħinu lill-istudenti jifhmu aktar min huma; l-interessi tagħhom, x’ħiliet għandhom u x’jixtiequ jagħmlu fil-futur. Allura nħeġġuhom jagħżlu dik ittriq li tgħodd għalihom. Barra minn hekk norganizzaw żjajjar f ’postijiet tax-xogħol biex jieħdu togħma ta’ xi jfisser post tax-xogħol. Taraw li dawn iż-żjajjar jgħinu lill-istudenti? Ħafna. Tant li fil-Form IV nagħtuhom ġimgħa esperjenza f ’lant tax-xogħol li jkun jogħġobhom. Noħduhom mhux biss biex jitgħallmu u jsiru jafu xi tfisser il-karriera futura li qed jaspiraw għaliha, iżda jifhmu wkoll il-ħiliet u l-kwalitajiet li wieħed ikollu bżonn biex jirnexxi fid-dinja tax-xogħol, fosthom li wieħed jieħu inizjattiva; jaf jikkommunika u jaħdem f ’tim fost oħrajn. Kwalitajiet personali oħra li jkollu bżonn biex jirnexxi jinkludu li jkun pulit; ikun puntwali, li jirrispetta lis-superjuri tiegħu u l-kollegi pereżempju. Dawn huma ħiliet u kwalitajiet li l-istudenti jitrawmu fihom l-iskola, iżda meta jmorru għal

ġimgħa f ’post tax-xogħol, jiġu f ’kuntatt dirett magħhom. U jsiru xi għajnuniet oħra b’risq ixxogħol futur tal-istudenti? Naturalment, fil-Form IV nuruhom kif jagħmlu CV u kif issir intervista tax-xogħol. Wara, fil-Form V, niffukaw iktar fuq l-iskejjel post sekondarji li fihom jistgħu jattendu. Dak hu parti mix-xogħol tal-Gwida għall-Karrieri. Fil-kulleġġi tagħna jiġi mgħallem ukoll is-suġġett tal-Personal Social and Career Development. Dan issuġġett flimkien mas-servizz tal-Gwida għall-Karrieri jħejji ’l-istudenti b’dawk li nsejħulhom ħiliet għall-impjegabbiltà, jiġifieri dawk il-ħiliet li min iħaddem ifittex fl-impjegati tiegħu, fosthom il-kapaċità li taħdem f ’tim, li tkun kreattiv, flessibbli u li tħobb titgħallem. Meta tħarsu lejn it-tfal illum, m’għadhomx dawk ta’ dari. Irresponsabbiltà fit-tfal naqset u saru jgħidu u jagħmlu li jridu. Issa meta dawn it-tfal ta’ Form IV, li jkollhom 14-il sena, jiġu biex jittieħdu f ’postijiet tax-xogħol, kemm issibu minnhom li ma jkunux iridu jmorru jew jopponu? Is-sistema edukattiva ma tridx tara biss il-bżonnijiet tat-tfal tal-lum, iżda l-bżonnijiet li hemm fid-dinja tax-xogħol u li jagħmlu/jgħinu lill-familji tal-lum.


13

11.02.2018

kullhadd.com

Kif qed tgħid int, għalina din ilġimgħa, meta t-tfal imorru f ’postijiet tax-xogħol, għal xi wħud tkun hi risposta li ma rnexxilniex nagħmlu fis-sistema edukattiva, għal ħafna minnhom matul dawk il-ħames snin. Għax il-feedback li jkollna mill-ġenituri ikun li permezz ta’ din il-ġimgħa, fejn qabel, student ma kienx imur l-iskola fil-ħin, issa jkun puntwali; fejn ma jqumx kmieni, f ’dik il-ġimgħa jqum qisu mhux hu. Għaliex? Għax tajnieh l-opportunità ta’ regoli fejn jiġi wiċċ imb wiċċ ma’ x’hemm bżonn għall-ħajja. Kellna studenti, li ma dehrux l-iskola u attendew għal din l-esperjenza ta’ ġimgħa, għax hemm preparazzjoni kbira għaliha. Isiru xi tip ta’ laqgħat mal-ġenituri? Iva, għal din il-preparazzjoni ndaħħlu wkoll lill-ġenituri flimkien mal-istudenti, fejn jisimgħu x’inhuma l-obbligi tagħhom. Imbagħad, fil-post tax-xogħol, il-practitioners, jaraw kif ikunu sejrin skont l-etika tal-post tax-xogħol. Ikollhom ktejjeb li jridu jimlew wara li jirriflettu dwar dak li qed jaraw u jesperjenzaw. Jiġifieri din tkun ġimgħa taħt is-superviżjoni tal-practitioners fejn dawn jibqgħu jsegwu lill-istudenti fil-post tax-xogħol u jieħdu feedback mill-employer fuq l-andament tal-istudent. Iżda temmnu li ġimgħa f ’post taxxogħol hi biżżejjed?

Sandra Cortis (xellug) u Dorianne Gravina transition, mid-dar għall-kindergarten. Infiehmu x’se jsibu ma’ wiċċhom it-tfal li ħerġin għall-ewwel darba mid-dar biex jattendu l-iskola, ħalli anki l-ġenituri jkunu mħejjija, għax f ’ċerti każi din l-esperjenza tkun diffiċli għall-ommijiet. Dan isir kważi f ’kull skola fejn se ssir tranżizzjoni. Pereżempju mis-Sitt Sena għall-Form I hemm bidla oħra – mill-primarja għas-sekondarja. Hemm mhux biss ngħinu lill-istudenti iżda wkoll lill-ġenituri.

Liema tħossu li hi l-akbar sfida Le. Nixtiequ li tkun aktar, iżda s-siste- għalikom fil-qasam tal-Gwida ma kif inhi bħalissa ma tippermettix. għall-Karrieri? Ma tistax din l-esperjenza, tinfirex fuq is-sajf ? Matul is-sena hemm aktar minn 2,000 student tal-Form IV għaddejjin b’din l-esperjenza. Jiġifieri hi iebsa ferm biex issib postijiet tax-xogħol tul is-sena kollha. Bħala guidance teachers, xi kemm hawn?

L-akbar sfida hi t-tibdil mgħaġġel li jiġri fid-dinja tax-xogħol, għax id-dinja tax-xogħol qed tinbidel ħafna minħabba l-effett tal-globalizzazzjoni, l-iżviluppi fl-IT, eċċ. U dan kollu jaffettwa t-tip ta’ karrieri li rridu nippreparaw għalihom lill-istudenti. Għaldaqstant importanti ħafna li min-naħa tagħna rridu nkunu midħla tal-karrieri li qed jinbidlu l-ħin kollu. Għalhekk lill-practitioners dejjem nagħtuhom taħriġ biex jagħrfu x’inhu meħtieġ.

Guidance teachers fl-iskejjel għandna madwar 176 fil-kulleġġi u fis-sezzjoni- Tgħallmu lit-tfal għall-karrieri li jiet fi ħdan l-NSSS. jaqbdu u tfittxu oħrajn, waqt li pereżempju ħafna lukandi jsostnu Dawn iridu jlaħħqu li mhumiex isibu waiters. mal-istudenti kollha? Iva, għandna problema ta’ skill gaps, Le. Fil-Kulleġġi għandek il-Multi Dis- partikolarment f ’setturi bħall-IT, ciplinary Teams, fejn mit-2009 ’l hawn kostruzzjoni, finanzi u turiżmu. Ovsar ingaġġ kbir ta’ professjonisti f ’oqs- vjament aħna obbligati li lill-istudenma u professjonijiet differenti. Illum ti ninfurmawhom bl-opportunitajiet il-ġurnata kull kulleġġ hu mibni fi grupp kollha li jeżistu u ninfurmawhom ukoll ta’ skejjel mill-primarja, għall-medja u b’dawn l-iskill gaps. Dan qed noffruh s-sekondarja. Fil-kulleġġ, wieħed isib permezz ta’ taħriġ li qed norganizzaw is-servizzi ta’ psikologu, l-assistent psi- ma’ dawn l-entitajiet industrijali fejn kologu, is-servizz tal-counselling, is- il-practitioners, il-guidance teachers servizz tal-gwida tal-karrieri, is-servizz u l-career advisors qed jattendu wkoll tal-ħaddiema soċjali u support workers. għal taħriġ fl-industrija. Imorru f ’luHemm kulleġġi li għandhom il-youth kandi, jiltaqgħu mal-maniġers, jistaqsu workers u college prefect of discipline. fuq id-diffikultajiet u għaliex mhumiDawn jaħdmu kollha flimkien. ex isibu ħaddiema; x’tip ta’ ħaddiema Imbagħad għal kontra l-bullying naħd- hawn bżonn f ’Malta u l-informazzjoni mu miċ-ċentru u fl-iskejjel. Għandna jgħadduha lill-istudenti. ċ-child safety services offrut miċ-ċentru għall-iskejjel, kif ukoll l-anti-sub- Iżda jingħad li ħafna ma jkunux stance abuse u l-inklużjoni. Dawn koll- iridu jmorru f ’ċertu settur għax ma ha jagħtu s-servizz fl-iskejjel. jitħallsux sew... F’liema età tibdew taħdmu Hi realtà wkoll. U għalhekk li ngħinu mal-ġenituri u mal-istudenti, u kif ? lill-istudenti fin-niċeċ kollha ta’ xogħol. F’pajjiżi ferm żviluppati bħall-Iżvizzera Immorru fil-klassi, ikollna laqgħat u l-Ġermanja, numru sew ta’ studenti mal-istudenti u mal-ġenituri fil-bidu jagħżlu suġġetti vokazzjonali (sengħa). tas-sena u llum nagħmlu home-school Għalhekk nippruvaw naraw li kull stu-

dent jirnexxi fit-triq li jagħżel. L-isfida tagħna hi kif se jirnexxilna ngħinu lil kull student jiskopri min hu, x’għandu tajjeb fih, għax tant hawn toroq differenti, li ma nistgħux naffordjaw li l-pajjiż jitlef student. Is-sistema edukattiva kurrenti mhix qed twieġeb għall-bżonnijiet tal-istudenti kollha. Allura se tinħoloq il-My Journey – l-għażla għal dak l-istudent li s’issa mhux jintlaħaq. B’hekk għandna l-vokazzjonali, l-applikat u l-akkademiku. Pereżempju jekk student irid jitgħallem billi l-ewwel jieħu oġġett u jżarmah imbagħad jistudja t-teorija, allura iktar jgħodd għalih l-applikat. Għaldaqstant l-istudenti ser ikollhom l-opportunità jagħżlu dik it-triq li tgħodd għalihom, dejjem skont l-abbiltajiet, il-ħiliet u l-interessi tagħhom. F’xi żmien it-tfal kienu jiġu mgħallma l-PSD. Kemm jifforma parti mill-guidance?

B’hekk inkunu nistgħu ngħinu lill-istudent ħolistikament u b’mod professjonali. Fejn ikun hemm bżonn isiru wkoll referrals għal servizzi li nsibu barra mis-settur edukattiv. Meta jkollkom studenti wlied negozjanti, ma taħsbux li dawn se jaqbdu l-linja ta’ missirijiethom? Mhux bilfors. Il-ħsieb tagħna hu li ngħinu lill-istudent jifhem lilu nnifsu u l-ħiliet tiegħu u jagħżel dik it-triq li hi tajba għalih. Lill-ġenituri ngħidulhom ukoll li l-importanti hu li l-ħolma tkun tat-tifel, mhux tal-ġenitur, meta jiġu għall-għażla tax-xogħol. Fir-realtà għaliex hu meħtieġ ilCareer Guidance illum? Naturalment, għax iż-żminijiet inbidlu. Fejn dari konna nimirħu biss fil-karrieri tradizzjonali, bħal għalliema, tobba, infermiera, avukati eċċ, illum id-dinja nbidlet u l-istudenti għandhom sfida ta’ bosta għażliet, li weħidhom żgur ma jagħrfuhomx. Hu dmirna ngħinuhom għall-futur tagħhom, għax illum, waqt li qed jiġu fostna ħafna barranin, qed naraw li numru sew ta’ Maltin qed joħorġu minn gżiritna biex ifittxu xogħol aħjar f ’pajjiżi oħra. Tajjeb insemmu wkoll li fin-National Schools Support Service, aħna responsabbli wkoll tal-Euroguidance. Din hi network ta’ pajjiżi Ewropej li jaħdmu fuq il-qasam tal-gwida għall-karrieri u jgħinu lill-practitioners fuq mobbiltà biex anki huma jkunu jistgħu jieħdu esperjenzi barra minn Malta ħalli jiksbu l-ħiliet u jgħadduhom lill-istudenti u lill-adulti għall-opportunitajiet li jkun hemm.

Dan is-suġġett issa qed jinkorpora aspetti relatati mal-karrieri bħal pereżempju kif tikteb CV u tagħmel interview fost oħrajn. L-isem inbidel minn PSD għall-PSCD biex jinkorpora t-tagħlim relatat mal-karrieri. Barra hekk jittratta temi bħad-droga; l-istima personali u r-relazzjonijiet. Il-PSD jikkumplimenta ħafna x-xogħol li jsir fil-guidance. Fil-fatt l-għalliema talPSCD, tal-guidance u dawk tal-karrieri jaħdmu sew bejniethom u ma’ entitajiet barra. Għaldaqstant biex naħdmu mal-istudenti għandna is-suġġett tal-PSCD u l-qasam tal-gwida għall-karrieri. Jikkumplimentaw ix-xogħol li jsir fil-gwida għall-karrieri għandna l-psycho social teams li qegħdin fl-iskejjel. Dawn jagħmlu sessjonijiet one to one u minn- Kemm taħdmu flimkien bejn skola hom niskopru l-problemi li l-istudenti u oħra? jkollhom fil-familja, li minħabba fihom ma jattendux l-iskola. Dan l-aħħar kellna attività fejn għall-ewwel darba ltqajna mal-kapijiAllura dawn l-istess nies ikunu et tal-iskejjel post sekondarji kollha u kapaċi jagħrfu jekk it-tifel ikunx ma’ entitajiet oħrajn u stħarriġna d-difdyslexic, jeħtieġx nuċċali u fikultajiet li qed niltaqgħu magħhom. kundizzjonijiet oħra, jew le? Ittrattajna lill-istudenti tagħna: min huma u kif se nippreparawhom meta Int dejjem ikollok il-practitioner li ji- joħorġu mill-iskejjel post sekondarji, rreferi l-każ lill-professjonist skont għax għalkemm naqsu l-impjiegi trail-ħtieġa tal-istudent. Għalhekk fil- dizzjonali, nibtu xogħlijiet oħra ferm kulleġġi għandna practitioners differ- differenti. Xogħolna hu li lill-istudenti enti, biex kull practitioner ikun kapaċi ngħinuhom fl-għażla għaqlija għall-fujaqbad il-problema fl-iskola stess. Dan tur tagħhom, biex kemm jista’ jkun ma hu l-vantaġġ tal-multidisciplinary teams jibqax ikollna studenti li jibdew kors li qegħdin jaħdmu fl-iskejjel tagħna. terzjarju u jieqfu f ’nofsu.


14

11.02.2018

kullhadd.com

IKTAR MINN TA’ KARNIV

Kitba ta’ kienu moda wara l-ewwel g CLIFFORD GALEA hom bil-krinolin (dublett wi bil-għazza fuq ħaddejhom. Kif jaf kulħadd, il-Karnival huwa żmien ta’ blugħa, ċajt, ħafna minnhom lebsin ta’ k ferħ, żfin u xalar. Iż-żmien naturali tiegħu huwa fi ħruġ servizzi Ingliżi u oħrajn ji ix-xitwa u d-dħul tar-rebbiegħa. F’pajjiżi Nsara, il-Kar- Pierrot, eċċ. Kien ikun fihom nival dejjem isir qabel ir-Randan, żmien il-ġabra u l-pen- kienu jkunu qishom bl-imħa It-Tnejn waranofsinhar kie itenza. Dari għal ġimgħa sħiħa, it-toroq ewlenin tal-Belt Valletta u l-irħula Maltin u Għawdxin kienu jkunu mim- jew żfin bil-kostum. Dan kie lija maskarati b’xi tamburlin tal-landa f ’idejhom, jitfgħu il-Palazz. Il-Ħadd u t-Tlieta l-perlini, kosbor u bċejjeċ tal-karta f ’wiċċ in-nies; it-tfal kienet isir xi sfilata karnival b’wiċċhom imgermed, lebsin xi ġlekk ta’ missierhom jgħaddi l-karru tas-Sultan tal jew dublett ta’ ommhom, jiġġennu minn triq għall- vallieri kienu jsejħulu l-karru oħra. Mat-triqat kien jinstema’ jidwi d-daqq tat-trum- et ta’ seklu ilu ma kinux iku betti u sfafar. F’kelma waħda l-Karnival kien żmien li u l-anqas ma kienu jkunu fih wieħed jinsa għal ftit id-dwejjaq u l-problemi tiegħu jinħadmu bis-sena, brijużi, u u jidħaq xi żewġ daħqiet. Dari, b’xi mod kulħadd kien bin-nies lebsin il-kostum fuq jieħu sehem, anke n-nies meqjusa bħala serji, min biex kbir minn kull fejn kienu jg jidħaq u min biex idaħħaq. Kultant xi ċajt żejjed kien da minn Putirjal, tgħaddi m iqajjem xi ġlieda wkoll, iżda malajr kien jintesa u jgħaddi Pjazza San Ġorġ. Ma’ dawn du oħrajn satiriċi biex iwaq kollox. Fil-Karnival kollox kien ittollerat. Jingħad li hawn Malta, il-Karnival daħal mal-Ka- oħrajn tal-issuttar li kienu ja vallieri tal-Ordni ta’ San Ġwann. Dokumenti storiċi waqt li fuqhom kienet tinżel jgħidulna li l-ewwel Karnival f ’Malta sar fl-1560, ħażin, pastizzi, kosbor, perli meta għadd kbir ta’ iġfna tal-prinċpijiet Insara nġab- l-iktar li jissemmew kienu ru fil-port lesti biex isalpaw għal Tripli. Għal din iċ-Ċemmeċ u Toni Monsign l-okkażjoni, il-Gran Mastru ta l-permess li jintlib- ta’ Karmnu Xjaten b’żieme su l-maskri fil-pubbliku, xi ħaġa li tat aktar kuraġġ kien ikun jixbah lil Ronzinan lin-nies li joħorġu lebsin ta’ maskarati bla mistħi- otte. Dawn, malli jagħmlu ja. Naturalment, l-entużjażmu tal-Karnival fost jieqfu Pjazza San Ġorġ u m il-popolazzjoni kien jirrifletti l-istat li kienet tins- ż-żgħar li hemm f ’kull ġenb ab fih Malta dak iż-żmien. Il-Karnival, bħal kull buffunati u farsa sħiħa. Flħaġa oħra, maż-żmien biddel rixu u tilef ħafna kien ikun hemm ukoll il-m mid-drawwiet tiegħu ta’ dari. Il-poplu llum li kienu jdoqqu tilqita ta’ m m’għadux jistenna l-Karnival biex jiddeverti u opri, bħal Bravu Ċirillu, ftit għax hawn opportunitajiet ta’ diverti- Dawn il-baned kienu jgħinu ment is-sena kollha. Barra minn hekk, aktar il-briju tal-Karnival. Popolar mal-Karnival beda jiġi organizzat uffiċjal- tiva. Għall-ħabta tas-sagħtejn ment, il-poplu aktar deher li beda jitlef ta’ Indri kienet tibda ddoqq m l-interess tiegħu fl-element spontanju ta’ Duminku fi Strada Merkanti San Nikola għal Triq l-Ifran din iċ-ċelebrazzjoni. Il-Karnival, dari kienu jibdewh it- fil-kantunieri u fil-pjazez, id tfal nhar il-Ħamis fil-Giovedi’ Gras. jiżfnu magħhom. Kienu joħorġu jiġġerrew mat-triqat Ħafna minn dawk li ma k b’wiċċhom mgermed bil-faħam, leb- fis-swali kienu jmorru mal-B sin xi qalziet twil u jħabbtu l-laned oħra bejn il-Karnival tal-lum u l-għotjien tal-borom u kzazen ma’ qabel kienu jilbsu ta’ maskar xulxin. Uffiċjalment, il-Karnival li jieħdu sehem fl-isfilakien jibda s-Sibt filgħodu bil-Parata. ti, iżda ħafna nies Il-Parata hija żifna li tfakkarna fir-rebħa oħra li biex tal-Maltin fuq it-Torok, u xi wħud jgħidu li din iż-żifna jifirħu u daħħluha magħhom il-Kavallieri tal-Ordni. Iż-żeffiena j f e r kienu jkunu bejn 24 u 30, min liebes ta’ Kavallier u min ta’ Tork, b’injama għamla ta’ xabla f ’id waħda, u tarka fl-id l-oħra. Ma’ dawn kien ikun hemm xi erba’ rġiel iżommu lasta twila bil-bandiera. Tifla liebsa sabiħ, li tirrappreżenta lil Malta kienu jsejħulha l-Għarusa tal-Parata, u ma’ dan kollu kien ikun hemm xi żewġ daqqaqa wkoll. Kien ikun hemm ukoll wieħed biex imexxi ż-żifna bit-tisfir tas-suffara. Iż-żifna kienet tispiċċa billi l-Maltin kienu dejjem jirbħu fuq it-Torok, u b’turija ta’ ferħ kienu jerfgħu fuq idejhom lit-tifla, u din bi ħlewwa kbira kienet titfa’ bews lin-nies fost iċ-ċapċip tal-folla. Din il-Parata kienet tibda mill-Main Guard, quddiem il-Palazz tal-Gran Mastru fi Pjazza San Ġorġ, biex iżommu t-tradizzjoni antika ħafna, meta l-organizzaturi tal-Parata kienu jmorru jitolbu l-Gran Mastru l-permess biex isir il-Karnival. Mingħajr il-bandu tiegħu ma kienx jista’ jsir. Minn hemm, il-Parata kienet tkompli ddur mattriqat tal-Belt Valletta. Is-seklu l-ieħor, isSibt waranofsinhar kien ġie introdott il-ballu tat-tfal fìt-Teatru Rjal, jew fil-Każin Malti wara t-Tieni Gwerra. Kien ikun hemm mijiet ta’ bniet u subien lebsin kostumi sbieħ; il-bniet kienu jilbsu ta’ pupi u infermiera (dawn l-aktar


kullhadd.com

N 450 SENA VAL MALTI

gwerra dinjija), ħafna minniesgħa qisu minfuħ), kollha Is-subien kien ikun hemm kavallieri jew ta’ uffiċjali tasimitaw lil-Charlie Chaplin, m x’tara, għax ommijiethom atra min ilibbishom l-aħjar. en ikun riservat għad-danzi en isir fil-pjazza ta’ quddiem tal-Karnival waranofsinhar, leska. L-ewwel dejjem kien l-Karnival, li fi żmien il-Kau tal-Gran Mastru. Il-karrijiunu kbar daqs dawk tal-lum, mekkanizzati, imma kienu u l-biċċa l-kbira kienu jkunu qhom, li kienu jqanqlu briju għaddu. L-isfilata kienet tibminn Strada Rjali, u tieqaf fi il-karrijiet maż-żmien żdieqqgħu għaċ-ċajt lill-politiċi, aqsmu lil kulħadd bid-daħq, l xita ta’ mbarazz, bħal bajd ini eċċ. Fost it-temi ta’ dari l-Konslu u sħabu Manina, neur fuq karrozzin żgangat el mgħaddam u magħkus li nte, iż -żiemel ta’ Don Quixd-dawra mal-oħrajn, kienu minn fuq waħda mill-funtani b tal-Pjazza, kienu jagħmlu -isfilata, minbarra l-karrijiet maskri grotteski, u xi baned marċijiet, biċċiet ta’ valzijiet il-vera potpourri mużikali. mhux ftit biex iżommu ħaj ri ħafna dari kienet il-komitn ta’ waranofsinhar il-banda minn ħdejn il-Knisja ta’ San i, il-Belt u tgħaddi minn Triq n, għal Strada Rjali, u tieqaf ddoqq bċejjeċ b’ħafna nies

kinux jistgħu jmorru jiżfnu Banda ta’ Indri. Differenza m u dak ta’ xi 70 sena ilu, hi li rati mhux biss it-tfal u dawk

rħu kienu jilbsu kostum. Dari kont issib ħwienet li kienu jikru lbies tal-Karnival, għalhekk kont issib nies lebsin b’kull lewn, ta’ Pierott, ta’ xjaten, ta’ fatati bil-liżar abjad b’ras ta’ mewt u oħrajn biex jonfqu ftit flus kienu jkunu rġiel lebsin ta’ nisa, u nisa lebsin ta’ rġiel. Dawn tal-aħħar kienu jidhru l-aktar it-Tnejn u t-Tlieta filgħodu waqt li żwieġhom kienu jkunu fuq ix-xogħol. Kultant kien jidher xi wieħed liebes ta’ sajjied bil-qasba, u l-ġewlaq mimli pastizzi tas-sitta l-wieħed. Wieħed jimmaġina l-għors bit-tfal imqabbdin u jogħlew miegħu biex jilħqu xi pastizz. Drawwa oħra tal-Karnival li dari kienet tiġbed ħafna nies, kienet il-Kukkanja. Jgħidu li din daħħalha hawn Malta l-Gran Mastru Zondadari fl-1721. Għall-bidu kienet issir fi Pjazza San Ġorġ fejn wieħed għadu jista’ jara t-toqba li fi żmien il-Kavallieri kienu jtellgħu l-arblu fiha, iżda meta din bdiet tintuża għaż-żfin, il-Kukkanja bdiet issir fi Pjazza Regina. Il-Kukkanja kienet speċi ta’ piramida dejqa u għolja ħafna, kollha zkuk ta’ siġar u ħaxix, u magħha kienu jdendlu ħafna oġġetti tal-ikel bħal xi fenek jew tiġieġa ħajjin, xi biċċtejn perżut tal-għadma jew zalzett, xi koxxa żgħira tal-majjal jew qoffa bajd. Għadd ta’ żgħażagħ kienu jixxabbtu magħha, min jilħaq jieħu. Ma kinetx xi ħaġa ħafifa, għax il-kompetituri kienu jagħmlu minn kollox biex ifixklu lil xulxin! Min jaqa’ ma kien jiġrilu xejn, għax kien jiġi fuq l-imtieraħ, fost it-tisfir tal-folla, daħq u ċapċip. Matul il-ġranet tal-Karnival, filgħaxija kienu jsiru ballijiet u veljuni fit-Teatru Rjal, fit-Teatru Manoel u mkejjen oħra. L-aktar ballijiet magħrufa kienu dawk tal-Każin Malti, taċ-Ċivil, tal-Borża u tad-Dockyard. Tal-Borża kien jissemma l-aktar għal ħela ta’ ikel u xorb. Minbarra dawn, kienu jsiru wkoll il-ballijiet tal-każini tal-baned u każini oħra. F’dawn il-ballijiet aktarx li kienet tinżifen il-Maltija, żifna ta’ raħħala, b’disa’ movimenti differenti. Din kienet żifna brijuża u ħelwa ħafna. Iż-żeffiena kienu jilbsu ta’ Żepp u Grezz, ilbies tipiku tal-irħula tagħna fl-antik. Irġiel oħra kienu jilbsu ilbies tal-bellus aħmar bil-parrokki bojod, in-nisa kienu jilbsu tas-satin jew ħarir bil-bizzilla, u xagħarhom bit-terra. Għal xi żmien, din iż-żifna kienet tiftaħ il-ballijiet uffiċjali kollha tal-Palazz. F’xi postijiet, iż-żfin kien isir barra t-triq, f ’xi pjazza jew quddiem xi każin, bħalma kien isir fl-Isla. Fl-aħħar jum tal-Karnival, xħin joqrob nofsillejl, il-banda kienet tibda ddoqq galopp b’ritmu dejjem aktar mgħaġġel, bil-maskarati kollha jaqbżu u jiżfnu. Ma’ nofsillejl eżatt il-banda kienet iddoqq mortorju. Kienu joħorġu tebut kbir u ħafna lebsin ta’ mewt madwaru, waqt li l-maskarati kienu taparsi jinfexxu jibku u jixhru. B’hekk kien jintemm il-briju kollu tal-Karnival Malti. L-għada, Ras ir-Randan, kulħadd kien imur il-knisja għall-ir mied, u l-Ħadd ta’ wara, Ħadd in-Nies, folla kbira minn dawk li kienu maskarati f i l - K a r n i va l kienu jmorru Ħaż-Żabbar għall-pellegrinaġġ, b’riparazzjon għad-dnubiet li jkunu saru fil-Karnival.

15

11.02.2018


16

11.02.2018

kullhadd.com

Christabelle Borg - rebbieħa tal-Malta Eurovision Song Contest 2018 permezz tad-diska Taboo li kitbet flimkien ma’ Muxu u Thomas G.Son, u li permezz tagħha se tkun qed tirrappreżenta lil Malta fil-Eurovision Song Contest f ’Lisbona fil-Portugall f ’Mejju li ġej. Permezz ta’ din il-kanzunetta, Christabelle, tkompli tiġġieled bis-sħiħ it-tabù tal-mard mentali li sfortunament għadu wieħed evidenti f ’pajjiżna u mhux biss. Hija twieldet l-Imġarr fit-28 ta’ April 1992. Fuq il-palk magħrufa sempliċiment bħala Christabelle. Fl-età tenera ta’ tliet snin iċ-ċkejkna Christabelle bdiet il-kuntatt tagħha mad-dinja artistika meta telgħet fuq il-palk għall-ewwel darba u kantat diska bl-isem ta’ Jien Inħobb il-Ħelu. Meta bdiet titfarfar, hi ntgħażlet sabiex tippreżenta żewġ programmi mmirati għażżgħażagħ bl-isem ta’ Teen Traffic u Teen Trouble li wkoll kienu nominati u magħżula fil-Malta Irrakkonta l-ewwel passi tiegħek fil-kant bħala tifla ċkejkna. Bdejt żgħira ħafna għax kelli biss tliet snin u niftakar illi tlajt l-ewwel darba fuq il-palk fejn kantajt diska bl-isem ta’ Jien Inħobb il-Ħelu. Meta rat hekk, ommi kienet ħeġġitni biex immur għal-lezzjonijiet tal-kant u kien minn hemm illi bdejt immur għand Doreen Galea. Wara xi żmien nitħarreġ fit-teknika talvuċi, din l-għalliema tal-kant mill-ewwel qalet lil ommi li kelli potenzjal u tista’ tgħid illi minn hemm ’l hemm qatt ma ħarist lura. Jien niftakrek bħala tifla li minn dejjem kellek imħabba lejn it-televixin u lejn il-palk u mhux ta’ b’xejn illi dejjem irnexxejt f ’dak li għamilt. X’taħseb?

Television Awards. Wara diversi snin tkanta f ’attivitajiet u festivals varji fejn saħansitra rebħet avveniment f ’Louisiana, fl-Istati Uniti kien wasal iż-żmien illi tieħu sehem fil-Junior Eurovision Song Contest. Fil-fatt hi studjat il-mużika u t-teknika tal-vuċi f ’Mount Saint Mary’s College f ’Hollywood, California. Barra minn hekk hi gradwata fil-Baċellerat tal-Kummerċ (B.Com) tal-Università ta’ Malta kif ukoll kisbet il-Masters Degree fl-Ekonomija ftit tas-snin wara. Matul is-snin, Christabelle ħadet sehem f ’diversi gigs kemm f ’Malta kif ukoll barra minn xtutna f ’pajjiżi bħall-Italja u l-Istati Uniti filwaqt illi ħarġet diversi diski għar-radjijiet lokali. Matul is-snin ħadmet ma’ produtturi Amerikani u Ingliżi sabiex ħarġet singles bħal I Wanna Know, Flame, Naturally, Everytime I Bleed, Everything About You, Say u Fall For You. Id-diska I Wanna Know kienet is-soundtrack uffiċjali tax-

Filwaqt illi nirringrazzjak tal-kumpliment tiegħek, nikkonfermalek illi veru kont inħobb it-televixin sa minn età żgħira u rsistejt kemm flaħt sabiex dejjem tajt l-aqwa tiegħi kull fejn mort. Kelli x-xorti li nippreżenta żewġ programmi fuq it-televixin u dawn komplew rawmu fija aktar l-imħab-

ba lejn id-dinja artistika. U meta kont tifla kif komplejt tevolvi u tikber aktar fil-kant? Wara li bdejt nitħarreġ sew fit-teknika tal-vuċi, issa kien jonqos illi nieħu sehem f ’festivals u attivitajiet sabiex inrabbi

Dejjem aħseb fil-pożittiv u qatt fin-negattiv ħalli tħossok ferħan. Jekk int għaddej minn mumenti negattivi f’ħajtek fittex kull għajnuna possibbli għax hemm tama għalik. Jien kont waħda minnhom u għadni s’issa nfittex l-għajnuna dwarha

xow My Super Sweet 16 li xxandar fuq l-MTV. Hi ġiet magħżula mill-kantant Gigi D’Alessio sabiex flimkien jagħmlu dwett fit-tour illi kien qed jagħmel fis-sena 2009. F’dik l-istess sena Christabelle kienet il-kantanta magħżula biex tiftaħ il-kunċert ta’ Laura Pausini. Din il-kantanta rebħet seba’ darbiet il-Bay Music Awards: Best Solo Artist 2008, 2009, 2011, 2012, Viewers Choice Award 2008, u Best Song tal-2009. Fi Frar tal-2014 għaddiet mis-semifinali tal-Malta Eurovision Song Contest bid-diska Lovetricity miktuba minn Gerard James Borg u Magnus Kaxesa biex waslet fit-tmien post tal-finali. F’Novembru ta’ wara, hi ħadet sehem fil-festival tas-sena 2015 bid-diska Rush u spiċċat fit-tieni post ta’ din il-finali. Ix-xewqa tagħha saret realtà s-Sibt illi għadda meta rebħet dan il-festival bil-kanzunetta Taboo li kitbet flimkien ma’ Muxu u Thomas G.Son.

dejjem aktar dik il-kunfidenza neċessarja fuq il-palk. Meta mbagħad ġiet l-opportunità tat-televixin ħadtha għalkemm wasal żmien fejn ridt nieħu deċiżjoni bejn ilkant u t-televixin. Fl-aħħar mill-aħħar kont għażilt tal-ewwel għax kont nemmen illi l-kant kien l-iktar ħaġa li kont inħobb nagħmel. Fl-2003 ħadt sehem fil-JuniorEurovisionSongContest u nemmen illi dan il-festival fetaħli bibien kbar personalment. Fil-fatt ġieni ċ-ċans li mmur l-Istati Uniti fejn kont immur skola hemmhekk. F’dan iżżmien kelli ċ-ċans nipproduċi l-ewwel diski tiegħi li eventwalment kienu jindaqqu fuq ir-radju.

ż-żmien huwa ferm qasir għalik. Kif ħa jirnexxielek tlaħħaq ma’ dan kollu?

Int ħa tiżżewweġ f ’Settembru u l-Eurovision Song Contest ser isir f ’Mejju. Bla dubju illi

Ifhem meta kont l-università kont qtajt ftit mill-kant għax il-prijorità bla dubju kien ilkors illi kont qed nagħmel illi

Ifhem jien nemmen illi kollox għandu jittieħed pass pass. Fil-verità din is-sena nqalgħu ħafna prijoritajiet. Bħalissa huwa ż-żmien fejn irrid nippjana għall-Eurovision li ser isir f ’Lisbona mbagħad kif inlesti nibda naħseb għat-tieġ. Li nista’ ngħidlek hu li n-nies mhux ser imutu bil-ġuħ fit-tieġ tiegħi żgur! Inti gradwata fl-ekonomija. Taħdem f ’dan il-qasam fejn għandek xogħol tajjeb. Kif jirnexxielek tlaħħaq mal-istudju, max-xogħol u mal-kant?

Ritratt: MIC AGIUS

CHRISTABELLE WARA R-REBĦA


17

11.02.2018

kullhadd.com

nista’ ngħidlek kien intensiv mhux ħażin. Proprju fl-iktar mument kruċjali u stressanti tal-kors fejn kont qed nagħmel l-eżamijiet finali, kont ħadt sehem ukoll fil-Malta Eurovision Song Contest. Minkejja kollox jien naf inqassam il-ħin tiegħi sew u niftakar illi rnexxieli nlaħħaq ma’ kollox. Ifhem kelli s-sapport u l-għajnuna tal-familja kollha tiegħi u ta’ Jordan, l-għarus tiegħi. Bla dubju li kieku ma kinux huma li ħadu paċenzja bija, diffiċli li kont nagħmel dan kollu f ’daqqa. Iżda kif jgħidu l-Ingliżi Wherethere’s a will, there’s a way u jekk trid tasal fejn tixtieq ser tasal żgur. Jien nemmen illi s-sigriet ta’ dan kollu hu kemm tqassam ħinek sew. Jekk titlef il-ħin ma jirnexxilekx tagħmilha. Iżda jekk kull minuta tużaha sew twettaq dak kollu li tkun ippjanajt. Kif rajtha tinbidel ilmużika f ’Malta minn meta bdejt int għal-lum il-ġurnata? Jien nemmen illi x-xena mużikali f ’pajjiżna marret ħafna għall-aħjar għax illum il-ġurnata t-talent Malti huwa espost aktar. Nemmen illi għandna ħafna bands u gruppi Maltin li għandhom potenzjal kbir li jħabbtuha ma’ oħrajn barranin. Fil-passat ma kellniex opportunitajiet kbar bħala kantanti u mużiċisti biex nesponu t-talenti tagħna. Madankollu, minn 10 snin ilu ’l hawn l-affarijiet inbidlu drastikament u mhux ta’ b’xejn illi issa hemm iktar għarfien dwar il-mużika Maltija. Anke l-fatt illi ġie l-Isle of MTV f ’Malta għamlet dif-

ferenza għax qabel ma jibdew il-kantanti stabbiliti barranin, ikun hemm ċans għall-artisti Maltin illi jagħmlu l-gig tagħhom. Barra minn hekk il-Malta Eurovision qed itejjeb il-livell tiegħu minn sena għall-oħra fejn anke stajna naraw kemm din is-sena kien organizzat b’mod ferm professjonali. B’hekk ngħid b’wiċċi minn quddiem illi kapaċi nipproduċu mużika daqs pajjiżi oħra jekk mhux aħjar minnhom!

Minkejja kollox il-kuxjenza dwar dan is-suġġett trid tibda minn x’imkien. U għalhekk iddeċidejt illi noħroġ din id-diska sabiex apparti illi nqajjem kuxjenza, dawn l-istess nies ifittxu kull għajnuna meħtieġa sabiex jegħlbu din il-problema

Taħseb illi jista’ jasal żmien f ’Malta fejn kantant jista’ f ’Malta. Dan il-pajjiż huwa l-messaġġi pożittivi illi rċevejt jgħix u jaqla’ l-flus biss dari u qatt ma jiġini f ’moħħi li kienu kbar. Minn hawn nixtieq permezz tal-mużika? nitlaq minnu. nirringrazzja lill-poplu Malti talli emmen fil-kanzunetta Bħalissa hawn xi kantan- Kif taħseb illi ser tiegħi u anke l-ġurija li tawni ti li jaqilgħu l-flus permezz tinbidillek ħajtek il-massimu tal-punti. tal-mużika f ’Malta għalkemm issa li rbaħt il-Malta Li naf żgur hu li lil ommi dawn tista’ tgħoddhom fuq EurovisionSongContest? għedtilha li jekk għallinqas ma subgħajk. nirbaħx il-voti tal-ġurija, nirPersonalment jien nemmen Jien nemmen illi l-ħajja tiegħi baħ it-televoting. Ironikament illi trid issib toroq oħra f ’ħa- bejn il-festival li ħa nieħu seh- spiċċajt irbaħthom it-tnejn illi jtek għax jien barra l-mużi- em fih u bejn il-ħajja miżżewġa huma. Nemmen illi wara kolka għandi ħafna għal qalbi nemmen illi ser tinbidel lox tagħmel sens illi l-kanzuix-xogħol tiegħi ta’ accoun- għall-aħjar żgur. Bħala persu- netta illi ser tirrappreżentatant. Għalhekk jekk kapaċi na jien naħseb ħafna fil-pożit- na f ’Lisbona għandha tkun nagħmel dawn iż-żewġ xog- tiv u għalhekk ser naffaċċja magħżula mill-pubbliku. ħlijiet f ’daqqa u nista’ nlaħħaq dan kollu b’enerġija kbira. Din id-diska ispirat ħafna lil u ma narax għalfejn għandi dawk in-nies illi b’xorti ħażinwaqqaf wieħed minnhom. na jbatu bil-mard mentali u Int ħadt il-voti massimi B’xorti tajba f ’Malta hawn mill-ġurija u anke mitħafna mill-messaġġi li rċeveħafna xogħol jiġifieri dak li televoting. Kont qed jt kienu proprju mingħand jkun għandu ċ-ċans jimraħ tistenna dan kollu? dawn il-persuni. Dawn qalulejn xi karriera partikolari. li li bis-saħħa ta’ din id-diska Le, lanqas xejn anzi kont im- għamlu kuraġġ sabiex ifittxu Naf illi kellek iċ-ċans tmur pressjonata b’dan kollu. Ma l-għajnuna. fl-Istati Uniti u tagħmel Din id-dikjarazzjoni ta’ stajtx nemmen illi bdew jgħażmien tgħix hemmhekk. jtu lili u kull darba li bdew is- dawn il-persuni għalija kienet Ġieli ġiek il-ħsieb illi tmur emmu ismi qalbi bdiet tħabbat diġà tfisser rebħa għalija għax tgħix għalkollox barra ispirajthom biex jagħmlu xi sitta sitta! minn xtutna? Personalment kont nem- ħaġa. men ħafna fid-diska illi kanQatt ma ġieni dak il-ħsieb għax tajt minħabba l-messaġġ kbir Semmejtha int u dejjem xtaqt nibqa’ hawnhekk. illi għandha iżda qatt ma kont ser insaqsihielek. Pajjiżi nħobbu ħafna u kburija qed nistenna dak ir-rispons Sfortunatament il-mard bih. mentali għadu tabù kollu. Anke l-opportunitajiet illi Sa mill-ewwel ġurnata illi f ’Malta. X’taħseb dwar dan ġewni xtaqt nibbaża ruħi bdiet tinstema’ d-diska tiegħi kollu?

B’xorti ħażina nasal biex naqbel miegħek! Minkejja kollox, il-kuxjenza dwar dan is-suġġett trid tibda minn xi mkien. U għalhekk iddeċidejt illi noħroġ din id-diska sabiex apparti li nqajjem kuxjenza, dawn l-istess nies ifittxu kull għajnuna meħtieġa sabiex jegħlbu din il-problema. Jien kburija li permezz tad-diversi messaġġi li fiha din id-diska dawn in-nies fehmu l-bżonn illi jitkellmu filwaqt illi jirranġaw is-sitwazzjoni tagħhom. Nixtieqek tgħaddi l-aħħar messaġġ lil dawk iżżgħażagħ illi għaddejjin minn xi problema mentali u oħrajn illi jixtiequ jaqbdu karriera fil-kant. L-ewwel ħaġa nixtieq ngħidilhom biex ma jaqtgħu qalbhom qatt u ma jħallu lil ħadd iwaqqagħhom ħażin. Importanti illi jiftakru fit-tajjeb illi jkunu għamlu u jibbażaw ħajjithom fuqu. Dejjem aħseb fil-pożittiv u qatt fin-negattiv ħalli tħossok ferħan. Nerġa’ ntenni li jekk int għaddej minn mumenti negattivi f ’ħajtek fittex kull għajnuna possibbli għax hemm tama għalik. Jien kont waħda minnhom u għadni s’issa nfittex l-għajnuna dwarha. L-istatistika tgħidlek illi wieħed minn tliet persuni f ’Malta għaddej minn żmien diffiċli f ’ħajtu. Għalhekk importanti li titkellem dwarha ħalli tieħu r-rimedji kollha possibbli. Lil dawk illi jixtiequ jaqbdu karriera fil-mużika ntenni dik il-frażi bl-Ingliż Where there’s a will, there’s a way. Jekk temmen fil-potenzjal tiegħek ser tirnexxi żgur!


20

11.02.2018

1

MADWAR kullhadd.com

L-AMERKA

FIL-QOSOR

2

1

SHUTDOWN IEĦOR GĦALL-GVERN AMERIKAN

Il-Kungress tal-Istati Uniti waqqaf shutdown qasir tal-gvern wara li ma rnexxilux jgħaddi fil-ħin stipulat, l-abbozz ta’ baġit u miżuri ta’ finanzjament temporanju. Il-leġiżlaturi kienu qed jittamaw li l-abbozz ikun approvat qabel nofsillejl. L-aħħar ftehim propona żieda fl-infiq b’€244 biljun għad-difiża u s-servizzi domestiċi. Iżda, is-Senatur Repubblikan Rand Paul insista sabiex isir dibattitu dwar l-emendi tiegħu biex ikun hemm limitu fuq l-infiq. Il-Kamra tad-Deputati ssieħbet mas-Senat fil-bidu tal-votazzjoni għall-pakkett finanzjarju, b’240 vot favur u 186 kontra. F’Jannar li għadda qamet kwistjoni simili li wasslet għall-ewwel shutdown tal-Gvern għal tlett ijiem sħaħ.

2

L-ISKOZJA

3

STUDENTI EWROPEJ B’TAGĦLIM B’XEJN Il-Gvern Skoċċiż ħabbar li studenti Ewropej se jibbenefikaw minn tagħlim b’xejn fl-Iskozja anke meta r-Renju Unit iħalli l-Unjoni Ewropea, li mistenni joħroġ mill-Unjoni Ewropea f ’Marzu 2019. L-istudenti Ewropej li se jibdew kors fis-sena akkademika 2019-2020 mhux se jkollhom iħallsu għall-kors tagħhom. Il-Ministru għall-Edukazzjoni Għolja Shirley Anne Somerville sostniet li din il-miżura se tibgħat messaġġ b’saħħtu li ċ-ċittadini Ewropej huma milqugħa fl-Iskozja.

IL-BELĠJU

PROPOSTA BIEX JINTEMM IT-TIBDIL TAL-ARLOĠĠ Għal miljuni ta’ Ewropej, darbtejn fis-sena, il-bidla fil-ħin tfisser bidla f ’daqqa fir-rutini ta’ filgħodu. F’xi pajjiżi, partikolarment fit-Tramuntana, dan jista’ jfisser li l-ħaddiema u t-tfal taliskola jitilqu d-dar fid-dlam. Issa l-leġiżlaturi fil-Parlament Ewropew ivvutaw biex jirrevedu jekk l-UE għandhiex tmexxi siegħa ’l quddiem jew lura l-arloġġ għall-ħin tas-sajf u tax-xitwa. 384 leġiżlatur fil-Parlament Ewropew ivvota favur ir-reviżjoni, li ladarba titlesta tista’ twassal għal filgħodijiet kmieni li huma pjuttost differenti għal ħafna Ewropej fil-ġejjieni.

3


R ID-DINJA

21

11.02.2018

kullhadd.com

6

IL-KOREA

4 6

L-OLIMPJADI TAX-XITWA JIBDEW B’TISLIMA STORIKA

5

F’mument storiku fiċ-ċerimonja tal-ftuħ tal-Olimpjadi taxXitwa fi Pyeongchang, il-President tal-Korea t’Isfel Moon Jae-in deher jieħu b’idejn il-kap ċerimonjali tal-Korea ta’ Fuq, Kim Yong Nam, oħt il-mexxej tal-Korea ta’ Fuq Kim Jongun. Din hija l-ewwel membru tal-familja Kim li qasmet ilfruntiera wara l-Gwerra tal-Korea bejn 1950-53. Ħafna qed iqisu dan bħala pass diplomatiku kbir mhux biss bejn iż-żewġ pajjiżi iżda anke bejn il-Korea ta’ Fuq u l-bqija tad-dinja. Madankollu, oħrajn isostnu li din hija mossa strateġika għall-propoganda mill-familja Kim. Kim Yo-jong hija wkoll il-mara tas-Segretarju Ġenerali tal-Partit fil-Gvern u figura importanti fil-Korea ta’ Fuq, Choe Ryong-hae.

5 4

IL-MALDIVI

IL-ĠERMANJA

JINTLAĦAQ FTEHIM FIL-PRINĊIPJU DWAR IL-KOALIZZJONI ĠERMANIŻA Il-Gvern Konservattiv Ġermaniż ta’ Angela Merkel laħaq ftehim mal-Partit Soċjalista Ġermaniz għal gvern ta’ koalizzjoni. Dan hekk kif huwa mifhum li kien it-tqassim tad-dekasteri l-akbar problema għal dan il-ftehim u wasal erba’ xhur wara li Merkel reġgħet ħadet it-tmun talĠermanja f ’idejha wara l-elezzjonijiet f ’Settembru li għadda. Din il-koalizzjoni se tkun iffurmata bejn il-Partit Soċjalista, il-Partit Konservattiv ta’ Mekel CDU u l-Partit Konservattiv l-ieħor tal-Bavarja CSU. Huma l-membri tal-Partit Soċjalista li issa jridu jivvutaw sabiex jaraw jekk jixtiqux din il-koalizzjoni. In-numru ta’ persuni eliġibbli jivvutaw huwa ta’ 460,000.

ARRESTAT IL-PRIM IMĦALLEF TAL-QORTI SUPREMA Il-Pulizija tal-Maldivi arrestat il-Prim Imħallef tal-Qorti Suprema hekk kif il-kriżi politika f ’dan il-pajjiż fl-Oċean Indjan marret għall-agħar. Il-Prim Imħallef Abdulla Saeed u l-Imħallef Ali Hameed kienu arrestati sigħat wara li l-Gvern iddikjara stat ta’ emerġenza. S’issa ma ngħatawx dettalji dwar l-investigazzjoni jew akkużi oħra. L-inkwiet fil-pajjiż beda meta l-President Abdulla Yameen irrifjuta li jobdi ordni tal-Qorti biex jeħles persuni li ma jaqblux miegħu politikament.


22

11.02.2018

kullhadd.com

L-INVOLVIMENT FIL-KUNSILLI MARIO

FAVA

President Sezzjoni Kunsilliera PL

Ftit tal-jiem ilu attendejt konferenza organizzata mis-Segretarjat għall-Gvern Lokali, fejn ġew mistiedna l-eks Sindki li xi darba jew oħra kienu jokkupaw din il-kariga. Matulha saru erba’ workshops fejn jien kelli l-opportunità li mmexxi wieħed minnhom bl-isem: “Il-Partiti Politiċi u l-Kunsilli Lokali”. Suġġett interessanti li jirrikjedi li wieħed ikun onest miegħu nnifsu fuq dak li sar jew ma sarx fil-passat u dak li għandu jibda jsir. Din il-Konferenza kienet qed issir fl-isfond tad-diskussjoni wiegħsa li għaddejja bħalissa fuq ir-ristrutturar u t-tiġdid tal-Kunsilli Lokali. Fl-opinjoni tiegħi, l-ikbar rifoma hija meħtieġa f ’moħħ il-Partiti Politiċi u l-Kunsilliera nfushom. Għaliex qed

ngħid dan? L-ewwel involviment dirett li għandhom il-Partiti Politiċi fl-elezzjonijiet lokali huwa li jippreżentaw il-kandidati tagħhom. Dan huwa l-ewwel intopp. Dan huwa l-iktar stadju kruċjali għaliex kandidati validi u b’saħħithom ifissru Kunsilli Lokali bl-aħjar għarfien possibbli u bl-aħjar ħiliet. X’jiġri attwalment? Li qed jiġri hu li l-partiti politiċi jibdew dan il-proċess tard ħafna b’mod, li sa ftit ġimgħat qabel l-elezzjoni jindunaw li għandhom lokalitajiet b’ nuqqas ta’ kandidati u jibdew b’ġirja sfrenata sabiex isibu u jagħqdu n-numri. Ir-riżultat mhux dejjem ikun dak mixtieq, tant li tul il-leġiżlatura jibdew joħorġu ċerti problemi li setgħu ġew evitati kieku tkun saret għażla metikoluża fil-kandidati tagħhom. Iva, qed ngħid li mhux kull min japplika għandu jiġi aċċettat b’mod awtomatiku u kultant aħjar titlef lokalità jekk ma jkollokx nies kompetenti biżżejjed biex tmexxiha. It-tieni stadju wara l-kandidatura huwa t-taħriġ meħtieġ. Qajla jiġu organizzati korsijiet jew sezzjonijiet ta’ taħriġ dwar dak li

l-Kunsilliera jkunu se jsibu ma’ wiċċhom jekk kemmil darba jiġu eletti. Għad għandek Kunsilliera u Sindki f ’ċerti każi, li minkejja li ilhom fil-Kunsilli għal diversi snin, ma jafux jew isibuha diffiċli kif iressqu mozzjoni, skadenzi ta’ aġenda u minuti u affarijiet oħra li joħorġu minn skeda sitta ta’ Kap 363. Lanqas ma jkun hemm tħejjija bażika fuq kif wieħed għandu jaqra l-accounts tal-Kunsill Lokali jew il-mod kif jinħarġu l-kuntratti u sejħiet għall-offerti. Fl-opinjoni tiegħi dawn huma l-iktar sitwazzjonijiet kruċjali li fihom għandhom jidħlu l-partiti politiċi. Għandek imbagħad nuqqas ieħor li naraw iseħħ; it-tfassil tal-programm elettorali. Nista’ ngħid li fl-aħħar snin, il-Partit Laburista kien attent ferm li dak li jiġi mwiegħed fil-manifesti rispettivi, ikunu wegħdiet li jistgħu jitwettqu. Però għadna naraw partiti politiċi li jagħmlu wegħdiet li ma jkunux jistgħu jitwettqu jew saħansitra lanqas biss jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Kunsill Lokali. Dan ma jsirx biss mill-partiti imma wkoll mill-kanditati nfushom li ma jkollhomx għarfien

ta’ x’jistgħu jwettqu jew le. Il-partiti għandhom responsabbiltà li ma jitfgħux pressjoni fuq il-kandidati u kunsilliera eletti tagħhom b’mod li biex iwettqu ċertu wegħdiet, ikollhom imorru kontra r-regolamenti finanzjarji tal-Kunsilli Lokali. La darba l-Kunsilliera jiġu eletti, l-involviment tal-partiti għandu jkun wieħed limitat ħafna u riservat biss sabiex jiġbdu l-attenzjoni tal-Kunsilliera tagħhom meta u jekk dawn jieħdu deċiżjonijiet li jmorru kontra l-liġi tal-Kunsilli Lokali. Deċiżjonijiet li jistgħu jwasslu biex jitfgħu l-Kunsill rispettiv f ’defiċit li permezz tiegħu jorbtu jdejn il-Kunsill suċċessiv. Bl-istess mod, il-Partiti għandhom jintervjenu meta jkun hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-Kunsilliera tagħhom b’mod li jista’ jwassal għal diżgwid fil-Kunsill Lokali li jkun se jwassal biex il-Kunsill ma jibqax jiffunzjona b’mod seren. Sfortunatament għadna naraw indħil politiku f ’ċerti każi fejn kieku jitħalla jirrenja s-sens komun, jibbenefikaw aktar u aħjar ir-residenti kollha.

Nista’ ngħid li fl-aħħar snin, il-Partit Laburista kien attent ferm li dak li jiġi mwiegħed fil-manifesti rispettivi, ikunu wegħdiet li jistgħu jitwettqu

TISĦIĦ TAR-RULE OF LAW BIL-FATTI BRYONY

BARTOLO

Opinjonista

Ftit tal-ġranet ilu f ’pajjiżna għaddiet mill-Parlament liġi ġdida li se tkun qed tirregola l-ħatriet ta’ chairpersons f ’awtoritajiet regolatorji jew Ambaxxaturi li mhux ġejjin misservizz pubbliku. Din hi ħolqa oħra mill-katina ta’ liġijiet li daħlu fis-seħħ f ’dawn l-aħħar ħames snin taħt amministrazzjoni Laburista bil-għan li, bil-fatti, verament tissaħħaħ is-sistema ta’ pajjiżna. Iżda xi tfisser din il-liġi? Din il-liġi se tkun qed iżżid it-trasparenza fil-ħatriet ta’ dawk l-awtoritajiet regolatorji msemmija fil-liġi nnifisha kif ukoll Ambaxxaturi li mhux ġejjin mis-servizz pubbliku. Il-persuna li l-Ministru jkun jixtieq jaħtar bħala Chairperson trid twieġeb għal domandi, kemm bil-miktub kif ukoll verbalment, quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Ħatriet Pubbliċi. Dan il-Kumitat

se jkun magħmul minn seba’ Membri Parlamentari, erbgħa min-naħa tal-Gvern u tlieta min-naħa tal-Oppożizzjoni. Skont ir-risposti tal-persuna nominata għal Chairperson imbagħad tingħata rakkomandazzjoni lill-Ministru konċernat, li jagħmel l-għażla abbażi tar-rakkomandazzjoni. Sabiex il-proċess ikun ukoll wieħed aktar trasparenti, il-proċess għal kull ħatra se jkun wieħed pubbliku u jixxandar fuq it-televiżjoni tal-Parlament, dan sakemm ma jkunx hemm raġunijiet serji li jwasslu biex il-Kumitat jaqbel mod ieħor. B’hekk, qed naraw kif se tibda tiġi addottata sistema li permezz tagħha, chairpersons ta’ awtoritajiet regolatorji u ambaxxaturi li mhux ġejjin mis-servizz pubbliku jkunu maħtura mhux biss b’mod aktar trasparenti imma huma wkoll ikunu jistgħu jwettqu r-responsabiltajiet tagħhom b’mod aktar indipendenti. Fil-fatt, it-trasparenza u l-indipendenza huma żewġ elementi kruċjali f ’dan il-metodu ġdid hekk kif l-awtoritajiet li għalihom tapplika din il-liġi huma awtoritajiet regolatorji li fil-maġġoranza tagħhom huma responsabbli minn oqsma importanti f ’pajjiżna

bħalma huma dawk tal-Ippjanar, l-Ambjent u r-Rizorsi, u s-servizzi finanzjarji, fost l-oħrajn. Dawn kollha huma setturi li minbarra li jirrikjedu nies b’abbiltajiet fis-settur, ikunu kemm jista’ jkun indipendenti minn kull influwenza politika. Barra minn hekk, żgur li din il-liġi se tkun qed iżżid il-kontabilità u r-responsabilità politika fuq il-Ministru meta dan jiġi biex jaħtar Chairperson f ’waħda minn dawn l-Awtoritajiet jew bħala Ambaxxatur. Dan għaliex, minnbarra li l-persuna nominata se tkun qed tiġi eżaminata għall-kapaċitajiet tagħha, il-Ministru konċernat se jkun responsabbli li jsegwi r-rakkomandazzjoni li jagħti l-Kumitat Permanenti għall-Ħatriet Pubbliċi. F’dan ir-rigward ma nistax ma nsemmix in-numru ta’ attakki dwar ir-rule of law li pajjiżna qed jaffaċċja u ilu jħabbat wiċċu magħhom għal dawn l-aħħar xhur. Inħoss li ħafna drabi din il-kritika hija waħda inġusta u frott ta’ aġenda partiġjana li għandhom għadd ta’ esponenti fi ħdan il-Partit Nazzjonalista li l-interess tagħhom huwa biss il-poter u li jxejnu s-suċċessi li bena dan

il-Gvern Laburista fi ftit snin. Huwa faċli li wieħed jitkellem dwar ir-rule of law u jagħmilha tal-paladin tal-governanza tajba. Iżda, dawn iridu jitkejlu bil-fatti, bil-miżuri li jkun ħa kwalunkwe gvern biex dawn verament jissaħħu. Fil-fatt kien Gvern Laburista li daħħal fis-seħħ numru ta’ liġijiet li permezz tagħhom saħħaħ id-demokrazija f ’pajjiżna u li Gvern Nazzjonalista kellu 25 sena ċans biex idaħħalhom fis-seħħ, iżda li minflok kaxkar saqajh dwarhom għal dawk is-snin kollha. Biżżejjed insemmu l-liġi li tagħti protezzjoni lill-Whistleblower, it-tneħħijja tal-preskrizzjoni fil-konfront tal-politiċi f ’każijiet ta’ korruzzjoni u illegalitajiet, il-liġi tal-finanzjament tal-partiti, bidla fil-metodu ta’ kif isiru l-ħatriet tal-ġudikatura u l-emendi riċenti fil-liġi tal-midja li ssaħħaħ il-libertà tal-espressjoni tal-ġurnalisti. Għandna sistema perfetta? Liema pajjiż għandu sistema perfetta? Żgur li fadal aktar xi jsir. Iżda dawn l-eżempji ta’ liġijiet li ddaħħlu fis-seħħ f ’dawn is-snin huma prova ċara ta’ min verament hu impenjat li jsaħħaħ ir-rule of law u d-demokrazija f ’pajjiżna bil-fatti.

Fil-fatt kien Gvern Laburista li daħħal fis-seħħ numru ta’ liġijiet li permezz tagħhom saħħaħ id-demokrazija f’pajjiżna u li Gvern Nazzjonalista kellu 25 sena ċans biex idaħħalhom fis-seħħ iżda li minflok kaxkar saqajh dwarhom għal dawk is-snin kollha


23

11.02.2018

kullhadd.com

Mid-Djarju ta’

Nazju n-Nazzjonalist Il-Ħamis, 1 ta’ Frar Le, le ma tinżillix, man! Jgħidu x’jgħidu tal-Unjoni Ewropea, ma tinżillix li l-biċċa l-kbira tal-Maltin u l-Għawdxin, huma min huma, qegħdin jemmnu li l-aħjar żmien għal pajjiżna għadu ġej. Għax jekk hu hekk, allura dan ifisser li ħadd mhu jagħti kas dak li qegħdin jgħidu l-Kapo Adrian Delia, David Casa, Roberta Metsola, Francis Zammit Dimech, Ana Gomes u għadd ta’ Membri Parlamentari Ewropej. X’jaħsbuna dawn tal-Unjoni Ewropea li aħna qabda mzazen u nibilgħu kollox, x’kull waħda! Insomma llum stess ingħataw tweġiba għax illejla kellna lill-kenniesa jagħmlu protesta spontanja fuq il-berġa ta’ Kastilja. Il-kenniesa lil tal-Unjoni Ewropea urewhom li mhux kulħadd jemmen li l-aħjar żmien għal pajjiżna għadu ġej. Anke jien bħalhom naħsibha, u mil-lum ’il quddiem il-kenniesa se jsibuni spalla ma’ spalla magħhom, f ’dak kollu li jagħmlu. Basta dak li jagħmlu jkun kontra l-Gvern. Mhux għax għandi xi dubju li xi darba se jagħmlu xi ħaġa favur il-Gvern! Il-Ġimgħa, 2 ta’ Frar Sewwa għamlulha lil Claudette Buttigieg keċċewha mill-istamperija. Ma jistax ikun li dan il-partit glorjuż tagħna jibqa’ sejjer hekk, kulħadd ipaċpaċ fil-vojt, saħansitra anke kontra l-kap. Xi dritt kellha din tindaħal jekk il-kap jibdilx ixshadow kabinett jew le. Dik affari tiegħu biss, u ta’ ħadd iżjed. Ħalliha li skont Ġorġ tal-ħanut ta’ ħdejna, ix-shodow ministers imisshom offrew irriżenja tagħhom hekk kif Adrian Delia ngħata l-ġurament bħala Kap tal-Oppożizzjoni, u jien naħseb li għandu raġun. Imma la ma rriżenjawx, x’seta’ jagħmel Adrian Delia? Fuq kollox, kif qal Adrian Delia nnifsu ftit tal-jiem ilu, ix-shadow cabinet qiegħed jagħmel xogħol tajjeb, allura xi ħtieġa hemm li jbiddel? Għandhom raġun Clyde Puli u Pierre Portelli qalulha titlaq ’il barra midDar Ċentrali u li m’għadx hemm bżonn is-servizzi tagħha. Għalhekk għażilhom Adrian Delia biex fejn ikun hemm bżonn jinqatgħu l-irjus, ma jidhirx hu, imma jidhru huma. U mħallsin tajjeb għalhekk, man! Is-Sibt, 3 ta’ Frar Qed nerġa’ naħsibha nibqax immur l-istamperija kull nhar ta’ Sibt, għax kultant aktar noħroġ inkwetat milli nkun. Illum kienet waħda minn dawk il-ġranet. Bdejt nara deputati ħerġin u deħlin u meta staqsejt x’kien qiegħed jiġri, it-tweġiba kienet: Inkwiet għandna. Komplejt ninkwieta aktar meta qaluli li l-inkwiet kien dwar tibdil fix-shadow cabinet, għax jien kont qed naħseb li dik kienet storja magħluqa ladarba l-Kapo Adrian Delia ftit tal-

ġimgħat biss ilu qalilna li ma kien hemm bżonn tal-ebda tibdil ladarba x-shadow cabinet kien qiegħed jagħmel xogħol tajjeb. Bilfors li bdejt nistaqsi jekk ġarax xi ħaġa f ’dawn l-aħħar ġimgħat biex inbidel kollox. Ma ngħatajt l-ebda tweġiba. Li qaluli kien li jien kont se noħroġ sodisfatt għax Simon ma kienx se jitħalla barra. U hekk kien, man! Għamlu shadow minister b’portafoll ġdid, dak ta’ governanza tajba. B’hekk Simon se jkun jista’ jkompli jaqlgħalhom fuq il-korruzzjoni, fuq tal-Panama, u fuq governanza tajba. Għalkemm, skont Ġorġ tal-ħanut ta’ ħdejna, Simon imissu qal lil Delia biex ma jagħtih xejn. Il-Ħadd, 4 ta’ Frar Lanqas ilħaqt qomt dalgħodu li ma rħejtilhiex għas-Siġġiewi. Ovvjament ma mortx biex nara l-propjetà ġdida li se jixtri l-kapo tal-partit glorjuż tagħna, minkejja d-dejn li għandu ma’ tat-taxxa u ma nafx ma’ min iżjed. Mort biex nisimgħu jagħmel id-diskors tiegħu ta’ kull nhar ta’ Ħadd. Ili nagħmel hekk is-snin, għax qatt ma tlift diskors wieħed minn ta’ Simon. Barra minn hekk, illum kont qed naħseb li se nerġa’ nara lil Simon wara li lbieraħ ħatru bħala kelliem għallGovernanza Tajba. U kont naħseb ukoll li kien se jkun hemm preżenti l-grupp parlamentari kollu wara r-reshuffle tal-bieraħ. Imma mort imqarraq għax mhux biss Simon ma deherx, imma kien hemm deputati oħrajn li ma tfaċċawx. Imma nsomma, tal-inqas ġie Chris Said u tgħidx x’diskors għamel, man! Assigurana li Nazzjonalist kien, Nazzjonalist għadu, u Nazzjonalist se jibqa’. Kien hemm min anke qabżitlu demgħa, għalkemm jien, ngħid id-dritt, il-ħarsa ta’ wiċċu bl-ebda mod ma kkonvinċietni. Forsi ma jdumx ma jgħaddilu ladarba Adrian Dellia ħallieh kelliem għal Għawdex. It-Tnejn, 5 ta’ Frar Ejja! Fl-aħħar sab union li ma ċeditlux, il-Gvern. Dawk tal-AirMalta ċedewlu kollha, tal-infermiera ċedewlu wkoll, insomma kważi kulħadd ċedielu. Mhux l-istess għamlet l-union tat-tobba illum. Ma ċeditlux u minn għada se tibda bl-istrajkijiet. Sinċerament ma nafx għalfejn, imma l-importanti li ma ċedietx lill-Gvern. U jien, min ma jċedix lill-Gvern ta’ Joseph Muscat u jipprova jfixklu kemm jiflaħ, nagħtih l-appoġġ kollu tiegħu. Aktar u aktar illum meta ta’ kull nhar ta’ Ħadd qiegħed nisma’ lill-kapo l-ġdid ta’ dan il-partit glorjuż tagħna, Adrian Delia, jgħid li aħna n-Nazzjonalisti lesti niġġieldu lil dan il-Gvern fit-toroq, fil-pjazez, fil-każini. Insomma inkunu fejn inkunu. U jien fiduċjuż, anzi konvint li meta Adrian Delia jsejħilna biex ninżlu f ’xi triq jew f ’xi pjazza lil tal-MAM se nsibuhom magħna. Ma nippretendix li jagħmlu bħali u kull nhar ta’ ħadd

iwieġbu għas-sejħa ta’ Adrian Delia biex imorru jisimgħuh, għax inkella jkun hemm min jgħid li qegħdin jagħmlu dak li qegħdin jagħmlu, għax Nazzjonalisti. It-Tlieta, 6 ta’ Frar Ġurnata tajba, man, illum! Il-Qorti tatna raġun u issa jsaffru jagħmlulna Sindku Laburista f ’San Pawl il-Baħar. Imma mhux biss għalhekk kuntent. Kuntent għax qiegħed jidher dejjem aktar ċar li l-Kapo Adrian Delia huwa ġellied mill-aqwa, tant li qalilna ċar u tond li ta’ kuljum u b’kull mezz se jibqa’ jiġġieled għall-verità. U mhux fuq ġlied, tkellem, man! Tkellem ukoll fuq rebħiet, fosthom ir-rebħa li għamilna dwar il-ħatra ta’ Sindku f ’San Pawl il-Baħar. Anke Clyde Puli sejjaħ din ir-rebħa u qal li dan huwa pass ieħor minn sensiela ta’ rebħiet żgħar li qiegħed jagħmel il-partit glorjuż tagħna. Konna ilna żmien twil ma nisimgħu kliem dwar rebħiet, għax ovvjament biex titkellem dwar rebħiet, l-ewwel trid tiksibhom, u ilna ma niksbu rebħa ma nafx kemm. Jien konvint li la għandna kap li ma jridx jaf u se jkompli jiġġieled lill-Gvern ikun fejn ikun, dan il-partit glorjuż tagħna mhux rebħiet żgħar biss se jibda jagħmel, imma eventwalment se nibdew niksbu rebħiet kbar ukoll. Iġri tasal l-elezzjoni għall-Parlament Ewropew, anke jekk Puli qal li mhux importanti li nirbħu dik, għax li jrid hu li nirbħu l-elezzjoni ġenerali. U għandu raġun għax biex nerġgħu naraw Kastilja, l-elezzjoni ġenerali rridu nirbħu. L-Erbgħa, 7 ta’ Frar Lanqas ilħaqt stenbaħt li ma ċempiltx l-istamperija biex nawgura lil Eddie l-isbaħ xewqat f ’għeluq sninu. U kont anzjuż nistenna l-aħbarijiet għax kont ċert li l-birthday ta’ Eddie l-kbir kien se jiddomina. Mhux hekk kien imma, għax l-aħbarijiet kienu ddominati mill-Kapo Adrian Delia. U bir-raġun! Għax vera kellu ġurnata impenjattiva. Kif xieraq, żar lil Eddie u ddeskrivieh bħala ġgant tal-politika. Kellu laqgħa mal-Kunsill tal-Konsli Onorarji u mar iżur ħwienet u stabbilimenti fis-Swieqi. Skont ma qalu fl-aħbarijiet Adrian Delia żar dawn il-ħwienet u stabbilimenti biex jisma’ t-tħassib u l-weġgħat tan-nies, imma milli qaluli ma tantx sema’ tħassib u weġgħat. Anzi aktar sema’ l-kuntrarju. U biex tgħaxxaqha, l-Unjoni Ewropea ppubblikat ċifri li juru li f ’Diċembru li għadda, Malta kellha l-akbar żieda fil-bejgħ fost il-pajjiżi Ewropej kollha, meta mqabbel ma’ Diċembru tas-sena ta’ qabel. Ma naħsibx li iżjed bejgħ, iżjed xiri u iżjed flus bil-but jistgħu jissejħu tħassib jew weġgħat. Niddubita jekk dawn iċ-ċifri ħarġux illum minħabba ż-żjara ta’ Adrian Delia fis-Swieqi. Jien dejjem ngħid li flUnjoni Ewropea hemm xi wħud li Joseph Muscat iġibulhom sħun!


24

11.02.2018

kullhadd.com

reċensjoni tal-

KTIEB

VJOLA L-KULUR TAL-IMĦABBA Horizons iħabbar pubblikazzjoni ta’ rumanz ġdid ta’ Ġorġ Peresso, VJOLA L-KULUR TAL-IMĦABBA. Il-karattri ewlenin huma Sara u Robert. Imma mhux biss. Kien hemm aktar minn ħaġa waħda jew tnejn li tifridhom: Il-qagħda soċjali. Fuq kollox l-ideoloġiji politiċi. U valuri. Dejjem jekk fadal valuri u ideoloġiji. Hi Naz-

zjonalista minn għeruqha. Hu Laburist minn għeruqu. Imma ħaġa tgħaqqadhom: Il-mużika tad-Dire Straits. Imma mhux biss. Bi stil nebbiexi, f ’waqtiet nemmiesi, b’sintassi f ’waqtiet imtaqqla bi ħsieb u b’sentenzi li donnhom idoqqu ma’ kitarra ta’ Mark Knopfler, Ġorġ Peresso jibni rumanz li jibda fi żmien li donnu hu kontinwazz-

joni. Żmien ta’ qabel ir-referendum dwar l-Unjoni Ewropea. U dwar il-lejl tar-Referendum. Imma r-rumanz hu aktar minn rumanz satiriku-politiku. Hu rumanz ta’ mħabba intensa, mqalba, u deċiża (u indeċiża bħall-akbar deċiżjonijiet). Hu ktieb li mill-ewwel paġni tiġik ix-xewqa li taqra l-aħħar paġni. Tiddejjaqx tagħmel hekk!

ma bediex? Jew ikompli wara xi paġni mitlufa?) Kollox għandu bidu u kollox għandu kontinwazzjoni. Ir-rakkont tagħna hu bidu u kontinwazzjoni. Politikament beda meta Dr Eddie Fenech Adami, wara telfa li tilfitlu għal waqt l-abiċidarju politiku, u wara rebħa u telfa tal-Laburisti, immexxija minn Dr Alfred Sant, li tellfuhom minn sensihom u ċaqilqulhom iċ-ċrieki tas-sinsla, reġa’ kiseb is-siġġu, dejjem sħun, f ’Kastilja, u “rrijattiva, skont nota tad-Dipartiment tal-Informazzjoni, fil-5 ta’ Settembru 1998, l-applikazzjoni ta’ Malta biex tkun membru sħiħ u kburija tal-Unjoni Ewropea, liema applikazzjoni (skont grammatika użata mill-kmamar

tal-aħbarijiet) ġiet milqugħa uffiċjalment fid-data tal-15 ta’ Frar, 2000, ġewwa (sic!) l-belt ta’ Helsinki. (Skużi, Xbin ta, qtajtli nifsi. Din x’sintassi u punteġġjatura hi? Dan rumanz jew rapport tal-Parlament jew Avviż tad-Dipartiment tal-Informazzjoni?) Imma lil hemm mill-protagonisti politiċi, taħt isem jew ieħor, li bħal mejda tal-qubbajt issibhom kullimkien, ir-rakkont tagħna għandu tnejn oħra. Sara u Robert. Sara Nazzjonalista minn razzitha u għeruqha. Robert Laburist minn razztu u għeruqu. Hi miżżewġa b’żewġt itfal. B’raġel bużbetiku moħħu fil-Milan u fil-Ferrari, u l-flus. Imdejjaq bħala impjegat mal-Gvern. Bil-poli-

SILTA MILL-KTIEB Kien żmien mill-aħjar u żmien mill-agħar...darba waħda, wieħed awtur kbir, imma tassew, tassew, kbir, hekk kiteb fl-incipit ta’ rumanz tiegħu. U żied li kienet id-daqqa tal-għerf u d-daqqa tal-bluha, daqskemm kienet ir-rebbiegħa tat-tama u x-xitwa ta’ qtigħ il-jies, meta quddiem kien jidher kollox, jew xejn. Hekk kiteb fuq żmien ir-rakkont tiegħu li, oħroġ ilgħaġeb, kien qisu żmienu. U żmienna. Żmien ir-rakkont tagħna. Kien żmien il-Ġenna fl-Art bid-dħul ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea u żmien Malta Żvizzera fil-Mediterran. Jekk nibqgħu barra. (Skużi, ta, Xbin, dan x’rumanz hu? Filosofiku, assurd, surreali, espressjonista, politiku, modern, postpostmodern? Dan il-bidu jew għadu

tika ftit li xejn ried jisma’ l-aktar wara li sieħbu Nazzjonalist bħalu imma b’galoppin aħjar minn tiegħu u forsi b’mara aktar imħarrka u sfaċċata minn tiegħu, kien qalibhielu meta ħarġu l-pro-

mozzjonijiet minkejja li hu kellu kwalifiki aħjar minnu u ma kienx għażżien tal-prima klassi bħalu, jiskarta b’kull skuża immaġinabbli, l-aktar biex jagħmel xi ħaġa tal-ġid, lill-Partit u lil Malta.

Mistoqsija: X’jismu l-Laburist minn razztu u għeruqu? Ibagħtu r-risposta tagħkom lil: Kompetizzjoni Ktieb, KullĦadd, ONE Complex A 28B, Industrial Estate, il-Marsa MRS 3000, u tidħlu biċ-ċans li tirbħu l-ktieb VJOLA IL-KULUR TAL-IMĦABBA. Ir-rebbieħ jitħabbar nhar il-Ħadd 18 ta’ Frar. Ir-rebbieħa huma mitluba jiġbru l-ktieb mill-ONE Complex, il-Marsa, billi jippreżentaw il-karta tal-identità, flimkien mal-ittra li se tintbagħtilhom minn din il-gazzetta, mit-Tlieta sal-Ġimgħa bejn id-09.00 u t-15.00, u s-Sibt bejn l-10.00 u l-16.00, festi pubbliċi esklużi. Intant, ir-rebbieħ tal-kotba RUMANZI; IT-TIENI PASS huwa: M.CARUANA - Birkirkara

IDĦOL BIĊ-ĊANS LI

TIRBAĦ €100

03

Ġemma’ l-kupuni ta’ ħames ġimgħat wara xulxin kif ukoll wieġeb il-mistoqsija marbuta mal-aħbarijiet. Ibgħathom f’daqqa lil: KOMPETIZZJONI €100, KullĦadd, ONE Complex, A 28 B, Industrial Estate, Il-Marsa MRS 3000

Kemm kellha esibituri l-esibizzjoni Totally Ice Gaming f ’Malta? It-tweġiba: Isem: Numru tat-telefown:

Indirizz:


HOME ASSIST

NASSISTUK ISSIR SID TA’ DAREK

“Dan huwa Gvern illi jippremja l-bżulija u jaħseb f’min jaqa’ lura. B’din l-iskema l-Gvern qed jgħin lil dawk bi dħul baxx sabiex anke huma jsiru sidien ta’ darhom, b’futur stabbli li jgħinhom jimxu ’l quddiem.” Roderick Galdes Segretarju Parlamentari għall-Akkomodazzjoni Soċjali

Min hu Eliġibbli? Persuni bi dħul wieħed

Dħul massimu ta’ €18,000

Ġenituri waħidhom (single parents)

Dħul massimu ta’ €19,000

Koppji

Dħul massimu ta’ €20,000

L-applikazzjonijiet jintlaqgħu fl-uffiċċji tal-Awtorità tad-Djar: 22, Triq Pietro Floriani, il-Furjana. Għal aktar informazzjoni tista’ ċċempel 2299 1000.


26

11.02.2018

kullhadd.com

GĦAQQAD IL-KAXXI

Għaqqad skont kemm hu l-valur li hemm fil-kaxxi. Eżempju: Jekk f’waħda mill-kaxxi hemm valur ta’ 10, trid tgħaqqad 10 kaxxi żgħar li jridu jkunu jmissu ma’ xulxin u f’forma ta’ kaxxa jew rettangolu. Il-kaxxi kollha jridu jintużaw u kaxxa tista’ tintuża darba biss. Innumru huwa indikazzjoni tattotal ta’ kaxxi żgħar u mhux neċċessarjament juri minn fejn għandha tibda l-kaxxa.

SIB IL-VALUR

Kull ittra fiha valur, uħud mill-valuri huma diġà mpoġġija. Uża dawn il-ħjilijiet biex issib ilkumplament tal-valuri tal-ittri.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10 11 12

13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26


27

11.02.2018

kullhadd.com

] SUDOKU SPONSORJATA MINN WELLA

Irbaħ xampù u conditioner tad-ditta Wella. Aqta’ din il-logħba u ibgħatha lil: KOMPETIZZJONI WELLA, KullĦadd, ONE Complex, A 28 B, Industrial Estate, Il-Marsa MRS 3000 Isem: Indirizz:

J. BONNICI - Il-Ħamrun

TISLIBA 213

Mimdudin:

Bi 3 Numri 000 007 125 146 185 199 263 279 410 420 434 488 591 596 654 704 754 810 813 824

830 850 863 B’4 Numri 0036 0344 1125 1410 1565 1610 2229 2608 3164 3534 4011 4485 4933 5419 5468 5710

6046 6403 6611 6620 7285 7445 7506 7551 8388 8481 8820 9281 9654 9730 B’5 Numri 14107 35405 42603 49046 50857

69985 71315 81000 85159 89883 95447

B’7 Numri

B’10 Numri

5037990 6384276

2755473990 8759849739

B’6 Numri 011113 404695 606548 611297 664690 677545 719744 745763 746091 804126 804283 953083

IR-RIŻULTAT TAL-ĦADD LI GĦADDA

1. 4. 7,21w. 9,18. 10. 12. 16. 18. 19. 20. 21. 23. 24.

Xogħol (5) Kompli l-qawl: B’xejn ma jsir .... (4) Hekk għamel wara li mmira (5) Suppost taqta’ din (5) Għaffeġ (6) Jiġbru l-flus fiha (6) Ara 3 Ara 9 Stazzjon Taljan (3) Veritajiet? (5) Tliet vokali (1,1,1) Kunjom (4) Isofri (5)

Weqfin:

1. 2,5. 3,16. 5. 6. 8. 11. 12,22. 13. 14. 15. 17. 21. 22.

Tista’ tkun droga (6) Nuqqas (6) Jiksu t-toroq bih (6) Ara 2 M’hemmx bla duħħan (3) Mimlija toqob (9) Omm (2) Titfi x-xemgħa biha (5) Steve Riolo Abela (1,1,1) Ħuta mqadda (6) Tal-baħar dawn? (6) L-ewwel isem ta’ Har vey Oswald (3) Ara 7 Ara 12 wieqfa

SOLUZZJONI TAL-AĦĦAR TISLIBA Mimdudin:

Weqfin:

1.Xafra, 4.Rasi, 7.RR, 9.Dar, 10.Tinbet, 12.Parola, 16,19. Iħarsu, 18,21 mimduda. Elija, 20.Ġlekk, 24.Ostja

1.Xadini, 2.Far, 3,6.Artist, 5,21 wieqfa. Aħbini, 8.Rigoletto, 11,12 wieqfa. Papa, 13,23. Relikwa, 14.Arkett, 15.Pulita, 17.Ħaj, 22.ACW


28

11.02.2018

kullhadd.com

MA NISTGĦUX NIEQFU EDITORJAL

kien il-Prim Ministru wkoll li ddeskriva tajjeb ferm is-sitwazzjoni; ir-riskji huma ikbar jekk ma jsir xejn

Nieħdu pjaċir bl-aħbarijiet it-tajba. Iżda rridu naħdmu u nuru kif se noħolqu aħbarijiet iktar tajba. Din hi dikjarazzjoni li għamel il-Prim Ministru l-Ħadd li għadda f ’Marsaxlokk. Dikjarazzjoni li rridu nżommu quddiem għajnejna kontiwament jekk irridu nibqgħu inkunu pajjiż suċċess. Din il-ġimgħa l-Kummissjoni Ewropea reġgħet ħabbret li Malta mistennija jkollha l-ikbar tkabbir ekonomiku fl-Ewropa għas-sentejn li ġejjin. Però dan ma jiġix waħdu. Iktar minn hekk, dan ma jiġix jekk nistrieħu biss fuq dak li nkiseb sal-lum. Irridu nkunu iktar ambizzjużi. Irridu nimirħu fejn sal-lum għadna ma dħalniex. B’hekk huwa ta’ min ifaħħru l-kuraġġ li qed juri l-Gvern biex jidħol f ’oqsma ġodda bil-produzzjoni tal-kannabis għallużu mediċinali u s-sistemi tal-blockchain u l-cryptocurrency, fost oħrajn. Ikun hawn min jgħidlek li jeżistu r-riskji. Iżda, kien

il-Prim Ministru wkoll li ddeskriva tajjeb ferm is-sitwazzjoni; ir-riskji huma ikbar jekk ma jsir xejn. L-ikbar riskju hu dak li nħallu pajjiżi oħra jiġru ’l quddiem u aħna nippruvaw nilħquhom meta jkunu ġrew parti kbira mittriq qabilna. Fl-istess ħin pajjiżna qed juri li jrid jidħol f ’dawn is-setturi b’mod mill-iktar regolat bil-għan li jkun hemm l-istess serjetà li aħna magħrufin għaliha f ’setturi oħra. Fil-fatt, b’rabta mal-produzzjoni tal-kannabis għal skop ta’ mediċina, din ilġimgħa fil-Parlament beda jkun diskuss att li huwa maħsub biex jippermetti l-produzzjoni industrijali lokali ta’ prodotti ta’ dan it-tip. Dan f ’ambjent ikkontrollat u taħt superviżjoni. Din ser tkun sfera ekonomika ġdida għal pajjiżna u li se twassal biex pajjiżna jkun ċentru ta’ eċċellenza bi standards għoljin. Wieħed mill-ewwel fl-Ewropa, kontinent li qata’ ftit lura f ’din in-niċċa ekonomika.

L-għan ta’ dan l-att hu wkoll li jippermetti l-pazjenti, li issa għandhom ukoll liġi tirregola l-mediċina li jieħdu, biex ikollhom aċċess sigur għall-mediċina tagħhom bi prezzijiet kompetittivi. Din il-liġi tistabbilixxi kif l-operaturi f ’dan il-qasam se jkunu qed jaħdmu f ’ambjent liċenzjat millGvern. U filwaqt li ninsabu fost tal-ewwel fl-Ewropa, f ’dan il-każ il-leġiżlazzjoni f ’pajjiżna xorta waħda hi bbażata fuq leġiżlazzjoni internazzjonali, b’enfasi ewlenija fuq il-leġiżlazzjoni Kanadiża. Min-naħa l-oħra, filkaż tal-cryptocurrency u l-blockchain, fejn id-diskussjoni u r-rapportaġġ fil-midja internazzjonali u ċ-ċrieki tal-investiment hija kbira, Malta wkoll se tkun fost l-ewwel li tirregola s-settur. B’hekk Malta mhux biss qed turi s-serjetà iżda qed tibgħat messaġġ hemm barra li għandha l-għatx li tikber iktar. Ta’ min jinnota s-skiet tal-Oppożizzjoni f ’dan

ir-rigward minkejja l-ħafna diskorsi fuq oqsma ġodda u diversifikazzjoni tal-ekonomija. Is-skiet, f ’dan il-każ, għandu xamma ta’ opportuniżmu politiku qawwi ta’ min iħobb ikun gallarija f ’mumenti importanti. Għalkemm dan ma jfissirx li l-pajjiż mhux se jibqa’ miexi ’l quddiem, l-appoġġ mifrux fil-pajjiż ikun jista’ jiffaċilita l-affarijiet. Intant, il-pajjiż baqa’ miexi ’l quddiem anke fil-każ ta’ fejn l-Oppożizzjoni għamlet il-ħsara. Tant li s-sabiħ f ’dan kollu huwa wkoll ġej mill-fatt li dan mhux isir filwaqt li jkunu traskurati setturi tradizzjonali li kien hawn min qata’ qalbu minnom. Anzi bil-kontra. Sa din il-ġimgħa stess rajna l-inawgurazzjoni ta’ Crane Currency, faċilità fis-settur tal-manifattura fejn inħolqu impjiegi ta’ kwalità. Dan hu r-ritmu li rridu nżommu. Biex inkomplu ntejbu l-kwalità tal-ħajja talMaltin bħala pajjiż ma nistgħux nieqfu. Taħt l-ebda skuża.

KullHadd_11.02.2018  
KullHadd_11.02.2018  
Advertisement