VIVES - brugopleiding verpleegkunde - verpleegkundige methodiek 2

Verpleegkundige methodiek 2 docent Sofie Beelprez, Heleen Deruytere, Winnie Pille, Wendy Verheyen studiegebied gezondheidszorg bachelor in de verpleegkunde

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Legende van de gebruikte iconen .................................................................................................. 2 Inhoudsopgave ............................................................................................................................. 3 Inleiding .................................................................................................................................... 10 Bariatrische heelkunde ........................................................................................ 11 1

Inleiding ....................................................................................................................... 12

2

Indicaties ..................................................................................................................... 14

3

Gastric banding of maagring ......................................................................................... 16

3.1

Verwacht gewichtsverlies ....................................................................................................... 16

3.2

Complicaties............................................................................................................................ 17

4

Sleeve gastrectomie ..................................................................................................... 18

4.1

Verwacht gewichtsverlies ....................................................................................................... 18

4.2

Complicaties............................................................................................................................ 18

5

Biliopancreatische derivatie met duodenale switch (BPD-DS) ........................................ 20

5.1

Verwacht gewichtsverlies ....................................................................................................... 21

5.2

Complicaties............................................................................................................................ 21

6

Gastric bypass .............................................................................................................. 23

6.1

Verwacht gewichtsverlies ....................................................................................................... 24

6.2

Complicaties............................................................................................................................ 24

6.3

Metabole impact..................................................................................................................... 25

6.4

Overzicht ................................................................................................................................. 26 Urogenitale zorg.................................................................................................. 28

1

Analyse urinestaal ........................................................................................................ 29

1.1

Algemeen ................................................................................................................................ 29

1.2

Urineonderzoek ...................................................................................................................... 29

1.2.1

Urine teststroken .................................................................................................................... 29

1.2.2

Het urinesediment .................................................................................................................. 30

1.2.3

Urinecultuur ............................................................................................................................ 31

1.3

Hematurie ............................................................................................................................... 31

Verpleegkundige methodiek 2

3

Inhoudsopgave

1.4

Glucosurie ............................................................................................................................... 32

1.5

Ketonurie ................................................................................................................................ 32

1.6

Proteïnurie .............................................................................................................................. 32

2

Urineweginfecties en urosepsis..................................................................................... 33

2.1

Cystitis ..................................................................................................................................... 33

2.2

Prostatitis ................................................................................................................................ 33

2.3

Urethritis ................................................................................................................................. 34

2.3.1

Gonorroe ................................................................................................................................. 34

2.3.2

Chlamydia ............................................................................................................................... 35

2.4

(Pyelo-)nefritis ........................................................................................................................ 36

2.4.1

Symptomen ............................................................................................................................. 36

2.4.2

Behandeling ............................................................................................................................ 36

3

Urine-incontinentie ...................................................................................................... 37

3.1

Fysiologie van urine-incontinentie ......................................................................................... 37

3.2

Diagnose ................................................................................................................................. 38

3.2.1

Anamnese en zorgvuldig klinisch onderzoek .......................................................................... 38

3.2.2

Labo ........................................................................................................................................ 39

3.2.3

Verder onderzoek .................................................................................................................... 39

3.3

Vormen ................................................................................................................................... 39

3.3.1

Urge-incontinentie of aandrangincontinentie ........................................................................ 39

3.3.2

Stressincontinentie of inspanningsincontinentie .................................................................... 40

3.3.3

Mixed incontinentie ................................................................................................................ 40

3.3.4

Overloopincontinentie ............................................................................................................ 40

3.4

Therapie .................................................................................................................................. 41

3.4.1

Specifieke therapie bij aandrangincontinentie of urge-incontinentie .................................... 41

3.4.2

Stressincontinentie (of inspanningsincontinentie) .................................................................. 42

3.4.3

Overloopincontinentie ............................................................................................................ 43

4

Blaascarcinoom ............................................................................................................ 44

5

Aandoeningen van de prostaat ..................................................................................... 46

5.1

Benigne prostaathyperplasie (BPH) ........................................................................................ 46

Verpleegkundige methodiek 2

4

Inhoudsopgave

5.1.1

Diagnose ................................................................................................................................. 47

5.1.2

Behandeling ............................................................................................................................ 47

5.2

Prostaatcarcinoom.................................................................................................................. 48

5.2.1

Diagnose ................................................................................................................................. 49

5.2.2

Behandeling ............................................................................................................................ 49

6

Gynaecologische aandoeningen .................................................................................... 51

6.1

Cervixcarcinoom ..................................................................................................................... 51

6.1.1

Symptomen ............................................................................................................................. 51

6.1.2

Diagnose ................................................................................................................................. 52

6.1.3

Het bevolkingsonderzoek ........................................................................................................ 52

6.1.4

Behandeling ............................................................................................................................ 53

6.2

Myomen .................................................................................................................................. 53

6.2.1

Risicofactoren ......................................................................................................................... 54

6.2.2

Therapie .................................................................................................................................. 54

6.3

Endometriose.......................................................................................................................... 54

6.4

Endometriumcarcinoom ......................................................................................................... 56

6.4.1

Inleiding .................................................................................................................................. 56

6.4.2

Risicofactoren ......................................................................................................................... 56

6.4.3

Klachten .................................................................................................................................. 56

6.4.4

Diagnose ................................................................................................................................. 56

6.4.5

Behandeling ............................................................................................................................ 57

6.4.6

Prognose ................................................................................................................................. 57

6.4.7

Preventie ................................................................................................................................. 58

6.5

Ovariumcarcinoom ................................................................................................................. 58

6.5.1

Klachten .................................................................................................................................. 58

6.5.2

Diagnose ................................................................................................................................. 58

6.5.3

Behandeling ............................................................................................................................ 58

6.6

Borstpathologie ...................................................................................................................... 59

6.6.1

Normale structuur van de borst .............................................................................................. 59

6.6.2

Benigne tumoren .................................................................................................................... 59

Verpleegkundige methodiek 2

5

Inhoudsopgave

6.6.3

Borstcarcinoom ....................................................................................................................... 60 Endocrinologie .................................................................................................... 65

1

Pathologie van de hypofyse .......................................................................................... 66

1.1

Hypofunctie van de hypofyse ................................................................................................. 66

1.2

Hyperfunctie van de hypofyse ................................................................................................ 67

1.2.1

Gigantisme .............................................................................................................................. 67

1.2.2

Acromegalie ............................................................................................................................ 67

2

Pathologie van de glandula thyroidea ........................................................................... 68

2.1

Hyperthyroïdie ........................................................................................................................ 68

2.1.1

Complicaties ............................................................................................................................ 69

2.1.2

Behandeling ............................................................................................................................ 69

2.2

Hypothyroïdie ......................................................................................................................... 70

2.2.1

Symptomen ............................................................................................................................. 70

2.2.2

Behandeling ............................................................................................................................ 70

2.3

Organische afwijkingen van de schildklier .............................................................................. 71

2.4

Thyroïditis ............................................................................................................................... 71

2.5

Schildklierkanker ..................................................................................................................... 72

3

Pathologie van de glandulae parathyroideae................................................................. 73

3.1

Hypoparathyroïdie .................................................................................................................. 73

3.2

Hyperparathyroïdie................................................................................................................. 73

4

Pathologie van de glandulae suprarenales .................................................................... 74

4.1

Hypofunctie van de bijnierschors of bijnierschorsinsufficiëntie ............................................ 74

4.2

Hyperfunctie van de bijnierschors .......................................................................................... 74

4.3

Hyperaldosteronisme ............................................................................................................. 75 Inleiding medische beeldvorming ........................................................................ 77

1

Inleiding ....................................................................................................................... 79

2

Begrippenkader ............................................................................................................ 80

2.1

Radioactiviteit ......................................................................................................................... 80

2.1.2

Kunstmatige radioactiviteit .................................................................................................... 83

3

Biologische effecten van ioniserende straling ................................................................ 90

Verpleegkundige methodiek 2

6

Inhoudsopgave

3.1

Cellulaire gevoeligheid ............................................................................................................ 90

3.2

Equivalente dosis of dosisequivalent...................................................................................... 90

3.3

Effectieve lichaamsdosis ......................................................................................................... 91

3.4

Deterministische effecten ...................................................................................................... 92

3.5

Stochastische effecten ............................................................................................................ 92

5

Soorten medische beeldvorming..................................................................................101

5.1

Conventionele radiografie .................................................................................................... 101

5.1.1

De röntgenbuis (primaire bundel en lekstraling) .................................................................. 101

5.1.2

Beelddetectie en weergave ................................................................................................... 102

5.2

Computertomografie ............................................................................................................ 104

5.3

Gebruik van contraststof ...................................................................................................... 105

5.4

Magnetische resonantie (MRI, NMR) ................................................................................... 107

5.5

Echografie en doppler........................................................................................................... 109

5.6

Nucleaire diagnostiek met open bronnen ............................................................................ 111 Orthopedie en traumatologie .............................................................................114

1

Gewrichtsprothesen ....................................................................................................115

1.1

Knieprothese......................................................................................................................... 115

1.2

Heupprothese ....................................................................................................................... 117

1.3

Schouderprothese ................................................................................................................ 118

2

Fracturen ....................................................................................................................119

2.1

Types fracturen ..................................................................................................................... 120

2.2

Klachten ................................................................................................................................ 120

2.3

Fractuurheling ....................................................................................................................... 121

2.4

Behandeling van fracturen .................................................................................................... 122

2.5

Complicaties bij fracturen ..................................................................................................... 122

2.5.1

Compartimentsyndroom ....................................................................................................... 123

2.5.2

ARDS of acuut respiratoir distress syndroom ....................................................................... 124

2.5.3

Posttraumatische dystrofie (Sudeck dystrofie, sympathische reflexdystrofie) ..................... 124

2.6

Heupfractuur ........................................................................................................................ 124

3

Anterieure schouderluxatie .........................................................................................127

Verpleegkundige methodiek 2

7

Inhoudsopgave

4

Voorste kruisbandletsel ...............................................................................................128

4.1

Klachten ................................................................................................................................ 128

4.2

Behandeling .......................................................................................................................... 128

5

Meniscusletsel ............................................................................................................129

5.1

Klachten ................................................................................................................................ 129

5.2

Behandeling .......................................................................................................................... 129

6

Enkeldistorsie of -verzwikking......................................................................................130

6.1

Klachten ................................................................................................................................ 130

6.2

Behandeling .......................................................................................................................... 130

7

Achillespeesruptuur ....................................................................................................131

8

Whiplash .....................................................................................................................132

8.1

Klachten ................................................................................................................................ 132

8.2

Behandeling .......................................................................................................................... 132

9

Letsels van het abdomen .............................................................................................133

9.1

Milttrauma ............................................................................................................................ 133

9.2

Andere abdominale organen ................................................................................................ 133

10

Letsels van de thorax ...................................................................................................134

10.1

Sternumfractuur ................................................................................................................... 134

10.2

Ribfracturen .......................................................................................................................... 134

10.3

Atelectase en pneumonie ..................................................................................................... 134

10.4

Fladderthorax of flail chest ................................................................................................... 135

10.5

Gesloten en open pneumothorax......................................................................................... 135

10.6

Hemothorax en hemopneumothorax................................................................................... 136

10.7

Longcontusie ......................................................................................................................... 136

10.8

Traumata ter hoogt van hart en grote bloedvaten .............................................................. 136

10.8.1

Myocardcontusie .................................................................................................................. 136

10.8.2

Pericardtamponade .............................................................................................................. 137

10.8.3

Hart- en aortaruptuur ........................................................................................................... 137

10.9

Diafragmaruptuur ................................................................................................................. 137

11

Aandoeningen van pezen en slijmbeurzen....................................................................138

Verpleegkundige methodiek 2

8

Inhoudsopgave

11.1

Epicondylitis lateralis ............................................................................................................ 138

11.2

Carpale tunnelsyndroom ...................................................................................................... 138

11.3

Bursitis .................................................................................................................................. 139

11.4

Periartritis scapulohumeralis (PSH) en rotator cuff scheur ................................................. 139

12

Hersen- en schedeltrauma ...........................................................................................140

12.1

Commotio cerebri ................................................................................................................. 140

12.1.1

Symptomen ........................................................................................................................... 140

12.1.2

Behandeling .......................................................................................................................... 141

12.2

Epiduraal en subduraal hematoom ...................................................................................... 141

13

Letsel van de wervelkolom en van het ruggenmerg ......................................................142

13.1

Acute lage rugpijn ................................................................................................................. 142

13.2

Hernia nuclei pulposi ............................................................................................................ 143

13.2.1

Symptomen ........................................................................................................................... 143

13.2.2

Onderzoek ............................................................................................................................. 143

13.2.3

Behandeling .......................................................................................................................... 144

13.3

Spinaalkanaalstenose ........................................................................................................... 144

13.4

Cauda equina syndroom ....................................................................................................... 144

13.5

Dwarslaesie ........................................................................................................................... 145

13.5.1

Symptomen van de dwarslaesie ........................................................................................... 145

13.5.2

Onderzoek ............................................................................................................................. 145

13.5.3

Behandeling .......................................................................................................................... 146

Bibliografie ................................................................................................................................147

Verpleegkundige methodiek 2

9

Syllabus VM 2: ‘Heelkundige verpleging’ V5X146 docent Wendy Verheyen studiegebied gezondheidszorg bachelor in de verpleegkunde campus Roeselare academiejaar

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Legende van de gebruikte iconen .......................................................................... 2 Inhoudsopgave ..................................................................................................... 3 Inleiding 8 1

Opname ................................................................................................. 9

1.1

Betekenis van de ziekenhuisopname voor een zorgontvanger ......................9

1.2

Opname en onthaal: twee verschillende begrippen .................................... 11

1.3

Onthaal van een zorgontvanger ................................................................... 11

1.3.1

Doelstellingen van het onthaal .................................................................... 11

1.3.2

Factoren die een rol spelen bij het onthaal .................................................. 12

1.3.3

Een goede onthaalsfeer................................................................................ 12

1.3.4

Onthaal op de verpleegeenheid ................................................................... 13

1.3.5

Kwaliteitsdecreet van de Vlaamse regering ................................................. 15

1.4

Opname van de zorgontvanger .................................................................... 16

1.4.1

Centrale receptie .......................................................................................... 16

1.4.2

Opname op de verpleegeenheid zelf ............................................................ 17

1.4.3

Post acuut opnamegesprek .......................................................................... 18

1.5

Belang van informatie bij opname ............................................................... 19

1.6

Evaluatievragen ............................................................................................ 20

2

Checklist ‘Veilige heelkunde’ (editie 2010) .............................................21

2.1

Checklist ‘Safe Surgery Saves Lives’ ............................................................. 21

2.2

Checklist ‘Veilige heelkunde’........................................................................ 21

2.3

Evaluatievragen ............................................................................................ 22

3

Pre- en postoperatieve zorg ...................................................................23

3.1

Inleiding ........................................................................................................ 23

3.2

Het voorbereiden van de zorgontvanger ..................................................... 25

3.3

Onderzoeken ................................................................................................ 27

3.3.1

Doel .............................................................................................................. 27

3.3.2

Doel van de richtlijn ...................................................................................... 28 VM 2 heelkundige verpleging 3

Inhoudsopgave

3.3.3

NICE-richtlijn als uitgangspunt ..................................................................... 28

3.3.4

Onderscheid op basis van ASA-classificatie van zorgontvanger en soort van ingreep.......................................................................................................... 29

3.3.5

Een multidisciplinaire aanpak die de zorgontvanger centraal stelt ............. 29

3.3.6

Overzicht preoperatieve testen .................................................................... 30

3.3.7

Preoperatieve onderzoeken die voor bepaalde patiëntengroepen en/of ingrepen aanbevolen zijn (Vlayen, Benahmed, & Robays, 2017) ................. 30

3.4

De operatieve ingreep .................................................................................. 33

3.4.1

Perioperatieve zorg ...................................................................................... 33

3.5

Verpleegkundige interventies in de preoperatieve zorg.............................. 38

3.6

Postoperatieve zorg verlenen ...................................................................... 45

3.7

Evaluatievragen ............................................................................................ 48

4

Postoperatieve complicaties ..................................................................50

4.1

Inleiding ........................................................................................................ 50

4.2

Atelectase ..................................................................................................... 51

4.2.1

Risicogroep ................................................................................................... 51

4.2.2

Tekenen en symptomen ............................................................................... 51

4.2.3

Preventie....................................................................................................... 52

4.2.4

Interventie .................................................................................................... 52

4.2.5

Behandeling met medicatie.......................................................................... 52

4.3

Longontsteking ............................................................................................. 53

4.3.1

Risicogroep ................................................................................................... 53

4.3.2

Tekenen en symptomen ............................................................................... 53

4.3.3

Preventie....................................................................................................... 54

4.3.4

Interventie .................................................................................................... 54

4.3.5

Behandeling met medicatie.......................................................................... 54

4.4

Longembolie ................................................................................................. 54

4.4.1

Risicogroep ................................................................................................... 54

4.4.2

Tekenen en symptomen ............................................................................... 55

4.4.3

Preventie....................................................................................................... 55

4.4.4

Interventie .................................................................................................... 55 VM 2 heelkundige verpleging 4

Inhoudsopgave

4.4.5

Behandeling met medicatie.......................................................................... 55

4.5

Tromboflebitis .............................................................................................. 56

4.5.1

Risicogroep ................................................................................................... 56

4.5.2

Tekenen en symptomen ............................................................................... 56

4.5.3

Preventie....................................................................................................... 57

4.5.4

Interventie .................................................................................................... 58

4.5.5

Behandeling met medicatie.......................................................................... 59

4.6

Darmafsluiting .............................................................................................. 59

4.6.1

Risicogroep ................................................................................................... 59

4.6.2

Tekenen en symptomen ............................................................................... 59

4.6.3

Preventie....................................................................................................... 59

4.6.4

Interventie .................................................................................................... 60

4.6.5

Behandeling met medicatie.......................................................................... 60

4.7

Paralytische ileus .......................................................................................... 60

4.7.1

Risicogroep ................................................................................................... 60

4.7.2

Tekenen en symptomen ............................................................................... 61

4.7.3

Preventie....................................................................................................... 61

4.7.4

Interventie .................................................................................................... 61

4.7.5

Behandeling met medicatie.......................................................................... 61

4.8

Urineweginfectie .......................................................................................... 61

4.8.1

Risicogroep ................................................................................................... 62

4.8.2

Tekenen en symptomen ............................................................................... 62

4.8.3

Preventie....................................................................................................... 62

4.8.4

Interventie .................................................................................................... 63

4.8.5

Behandeling met medicatie.......................................................................... 63

4.9

Wondinfectie ................................................................................................ 63

4.9.1

Risicogroep ................................................................................................... 63

4.9.2

Tekenen en symptomen ............................................................................... 64

4.9.3

Preventie....................................................................................................... 65

4.9.4

Interventie .................................................................................................... 65

4.9.5

Behandeling met medicatie.......................................................................... 65 VM 2 heelkundige verpleging 5

Inhoudsopgave

4.10

Evaluatievragen ............................................................................................ 66

5

Ontslag van een zorgontvanger uit het ziekenhuis ..................................67

5.1

Belang van een goede ontslagvoorbereiding ............................................... 67

5.2

Factoren die een efficiënte voorbereiding op ontslag kunnen beïnvloeden 69

5.2.1

Late mededeling van het ontslag ................................................................. 69

5.2.2

Gebrek aan geplande nazorg ....................................................................... 69

5.2.3

Psychosociale factoren ................................................................................. 70

5.2.4

Gebrek aan voorlichting en informatiedoorstroming .................................. 70

5.3

Enkele aandachtspunten .............................................................................. 72

5.4

Evaluatievragen ............................................................................................ 73

6

Postoperatieve aandachtspunten bij een pijnpomp ................................74

6.1

Postoperatieve pijnbestrijding ..................................................................... 74

6.2

Patiëntgecontroleerde analgesie ................................................................. 75

6.3

Epidurale pijnbestrijding (PCEA) .................................................................. 75

6.4

Intraveneuze pijnbestrijding (PCIA).............................................................. 76

6.5

Verpleegkundige aandachtspunten ............................................................. 76

6.5.1

PCA-instructie geven .................................................................................... 76

6.5.2

Observaties bij gebruik van opiaten ............................................................. 77

6.5.3

Voortdurende beoordeling van de PCA-patiënt ........................................... 78

6.5.4

Sedatiescore volgens Ramsay: ..................................................................... 78

6.6

Complicaties PCA.......................................................................................... 79

6.6.1

Algemene bijwerkingen / complicaties ........................................................ 79

6.6.2

Bijwerkingen en complicaties specifiek bij een PCEA pomp ......................... 79

6.7

Evaluatievragen ............................................................................................ 80

7

Verpleegkundige aandachtspunten bij locomotorische problemen .........81

7.1

Inleiding ........................................................................................................ 81

7.2

Gipsverbanden en spalken ........................................................................... 83

7.2.1

Inleiding ........................................................................................................ 83

7.2.2

Verpleegkundige aandachtspunten en zorg................................................. 83

7.3

Tractie........................................................................................................... 84

7.3.1

Huidtractie .................................................................................................... 84 VM 2 heelkundige verpleging 6

Inhoudsopgave

7.3.2

Skelettractie.................................................................................................. 85

7.3.3

Externe fixatie............................................................................................... 86

7.3.4

Halotractie .................................................................................................... 87

7.4

Acuut compartimentsyndroom .................................................................... 88

7.5

Vervanging van gewrichten (artroplastiek) .................................................. 88

7.5.1

Verpleegkundige aandachtspunten bij zorgontvangers met een heupprothese ............................................................................................... 90

7.5.2

Verpleegkundige aandachtspunten bij zorgontvangers met een knieprothese ...................................................................................................................... 92

7.6

Evaluatievragen ............................................................................................ 93

8

Bibliografie............................................................................................94

VM 2 heelkundige verpleging 7

Verpleegkundige methodiek 2: Wondzorg: V5X146 docent Wendy Verheyen studiegebied gezondheidszorg bachelor in de verpleegkunde campus Roeselare academiejaar

Syllabus VM 2 wondzorg 23-24

Inhoudsopgave Legende van de gebruikte iconen .................................................................................................. 2 Inhoudsopgave ............................................................................................................................. 3 1

De moeilijk helende wonden ........................................................................................... 8

1.1

Inleiding .................................................................................................................................... 9

1.2

Moeilijk te helen wonden....................................................................................................... 10

1.2.1

Wat zijn biofilms? ................................................................................................................... 10

1.2.2

Kan je een biofilm zien? .......................................................................................................... 11

1.2.3

Kan je een biofilm herkennen? ............................................................................................... 11

1.2.4

Is een biofilm dan hetzelfde als wondbeslag? ........................................................................ 12

1.2.5

Gevolgen van een biofilm ....................................................................................................... 12

1.2.6

Een biofilm verwijderen .......................................................................................................... 12

1.2.7

Hoe weet je dat een biofilm verdwenen is?............................................................................ 14

1.3

Besluit ..................................................................................................................................... 14

1.4

Opdrachten............................................................................................................................. 15

2

Debrideren ................................................................................................................... 16

2.1

Definitie .................................................................................................................................. 16

2.2

Doelstellingen ......................................................................................................................... 16

2.3

Indicaties en tegenindicaties .................................................................................................. 17

2.3.1

Indicaties ................................................................................................................................ 17

2.3.2

Tegenindicaties....................................................................................................................... 17

2.4

Methodes ............................................................................................................................... 17

2.4.1

Mechanisch debridement ....................................................................................................... 18

2.4.2

Autolytisch debridement......................................................................................................... 19

2.4.3

Enzymatisch debridement ...................................................................................................... 19

2.4.4

Biochirurgisch debridement (madentherapie) ........................................................................ 20

2.4.5

Scherp debridement / Chirurgisch debridement ..................................................................... 20

2.5

Opdracht................................................................................................................................. 21

3

Actieve wondverbanden ............................................................................................... 22 3

Syllabus VM 2 wondzorg 23-24

3.1

Inleiding .................................................................................................................................. 23

3.2

Indeling verbanden (DigiWound, 2015) ................................................................................. 24

3.2.1

Passieve verbanden ................................................................................................................ 24

3.2.2

Actieve wondverbanden ......................................................................................................... 24

3.2.3

Overige behandelingsmodaliteiten ........................................................................................ 25

3.3

Passieve verbanden ................................................................................................................ 26

3.3.1

Gaascompres .......................................................................................................................... 26

3.3.2

Absorberend verband ............................................................................................................. 26

3.3.3

Vetgaas................................................................................................................................... 26

3.3.4

Wondrandbeschermer ............................................................................................................ 27

3.3.5

Niet-inklevend verband .......................................................................................................... 27

3.4

Actieve wondverbanden ........................................................................................................ 29

3.4.1

Doel van het gebruik .............................................................................................................. 29

3.4.2

Eisen gesteld aan het actieve wondverband .......................................................................... 29

3.4.3

Aandachtspunten bij gebruik ................................................................................................. 30

3.4.4

Niet medicamenteuze wondverbanden ................................................................................. 31

3.4.5

De niet medicamenteuze antibacteriële verbanden............................................................... 39

3.4.6

Medicamenteuze actieve wondverbanden ............................................................................ 48

3.5

Terugbetaling ......................................................................................................................... 50

3.6

Opdrachten............................................................................................................................. 51

4

Negatieve druktherapie in de wondzorg ........................................................................ 54

4.1

Inleiding en terminologie........................................................................................................ 54

4.2

Negatieve druktherapie: standaard........................................................................................ 55

4.2.1

Omschrijving ........................................................................................................................... 55

4.2.2

Werkingsmechanisme ............................................................................................................ 55

4.2.3

Indicaties ................................................................................................................................ 56

4.2.4

Tegenindicaties....................................................................................................................... 57

4.2.5

Belangrijke aandachtspunten ................................................................................................. 57

4.2.6

Materiaal ................................................................................................................................ 58

4.2.7

Zuigkracht ............................................................................................................................... 62

4.2.8

Standaard toepassing ............................................................................................................. 63 4

Syllabus VM 2 wondzorg 23-24

4.2.9

Werkwijze ............................................................................................................................... 63

4.2.10

Aandachtspunten ................................................................................................................... 64

4.2.11

Voordelen ............................................................................................................................... 65

4.2.12

Mogelijke nadelen en problemen ........................................................................................... 65

4.3

Andere toepassingen .............................................................................................................. 66

4.4

Opdracht................................................................................................................................. 66

5

Skin Tears ..................................................................................................................... 67

5.1

Definitie .................................................................................................................................. 68

5.2

Risicofactoren en oorzaken .................................................................................................... 68

5.2.1

Intrinsieke risicofactoren ........................................................................................................ 69

5.2.2

Extrensieke risicofactoren ...................................................................................................... 70

5.2.3

Oorzaken ................................................................................................................................ 71

5.2.4

Het vroeg herkennen van mensen die risico lopen en minimaliseren van het risico .............. 71

5.3

Classificatiesysteem ............................................................................................................... 73

5.3.1

Payne-Martin Classificatie ...................................................................................................... 73

5.3.2

ISTAP Skin Tear Classificatie ................................................................................................... 74

5.4

Behandeling ............................................................................................................................ 75

5.4.1

Inleiding .................................................................................................................................. 75

5.4.2

Aanpak van de wonde volgens het TIME(D) en H-concept ..................................................... 76

5.4.3

Aangewezen en tegenaangewezen producten ...................................................................... 77

5.5

Preventie van skin tears ......................................................................................................... 78

5.6

Opdracht................................................................................................................................. 80

6

De diabetische voet ...................................................................................................... 82

6.1

Inleiding .................................................................................................................................. 83

6.2

Wat is een diabetische voet?.................................................................................................. 83

6.3

De oorzaken ............................................................................................................................ 84

6.3.1

Perifere neuropathie ............................................................................................................... 84

6.3.2

Angiopathie ............................................................................................................................ 86

6.3.3

Limited joint mobility (LJM) .................................................................................................... 87

6.3.4

Infecties .................................................................................................................................. 87

6.4

Classificatie van de diabetische voet ...................................................................................... 88 5

Syllabus VM 2 wondzorg 23-24

6.4.1

Classificatie op basis van de oorzaak van het ulcus................................................................ 88

6.4.2

Classificatie op basis van de ernst van het ulcus .................................................................... 89

6.5

De preventie .......................................................................................................................... 92

6.5.1

De risicozorgontvanger ........................................................................................................... 93

6.5.2

De educatie door de verpleegkundige .................................................................................... 94

6.6

De verpleegkundige inspectie ................................................................................................ 72

6.6.1

Inspectie van de voeten .......................................................................................................... 72

6.6.2

Inspectie van de schoenen ...................................................................................................... 73

6.7

De preventie van externe risicofactoren ................................................................................ 73

6.8

De behandeling....................................................................................................................... 75

6.9

Opdracht................................................................................................................................. 77

7

Arterieel en veneus ulcus .............................................................................................. 78

7.1

Zorgontvangergebonden factoren ......................................................................................... 79

7.1.1

Algemene gezondheidstoestand van de zorgontvanger ........................................................ 79

7.1.2

Vascularisatie in het wondgebied ........................................................................................... 81

7.2

De oorzaak .............................................................................................................................. 81

7.3

Het wondonderzoek ............................................................................................................... 82

7.3.1

Observatie van het weefsel ( T:Tissue) ................................................................................... 82

7.3.2

Observatie aan- of afwezigheid van infectie (I: Infection) ...................................................... 83

7.3.3

Observatie wondvocht (M: Moisture)..................................................................................... 83

7.3.4

Observatie wondrand (E= Edge) ............................................................................................. 83

7.4

Behandeling arterieel / veneus ulcus ..................................................................................... 84

7.4.1

Aanpak zorgontvangergebonden factoren voor de wondheling ............................................ 84

7.4.2

Aanpak van de oorzaak .......................................................................................................... 86

7.4.3

Aanpak van de wonde volgens het TIME(D) en H-concept ..................................................... 86

7.4.4

Evaluatie heling ...................................................................................................................... 89

7.5

Opdracht................................................................................................................................. 90

8

Decubitus ..................................................................................................................... 91

8.1

Inleiding .................................................................................................................................. 91

8.2

Wonddiagnose / behandeling decubitus op basis van de WBP en de Care Cycle ................. 92

8.2.1

De zorgontvangergebonden factoren vaststellen en optimaliseren ...................................... 92 6

Syllabus VM 2 wondzorg 23-24

8.2.2

Opsporen van de oorzaak van de wonde (D).......................................................................... 94

Aanpak van de oorzaak ......................................................................................................................... 94 8.2.3

Observaties volgens TIME ...................................................................................................... 95

8.2.4

Lokale wondbehandeling per categorie ................................................................................. 96

8.3

Opdrachten............................................................................................................................. 97

9

Moisture – Associated skin damage MASD (Vochtletsels)............................................. 100

9.1

Incontinentie geassocieerde dermatitis (IAD) ...................................................................... 101

9.1.1

Basisprincipes voor preventie van IAD ................................................................................. 101

9.1.2

Basisprincipes voor behandeling van IAD ............................................................................. 105

9.1.3

Af te raden producten in preventie en behandeling ............................................................. 107

9.2

Intertrigineuze dermatitis (Intertrigo of smetten) ............................................................... 108

9.2.1

Definitie ................................................................................................................................ 109

9.2.2

Vormen van intertrigo .......................................................................................................... 109

9.2.3

Doelstelling ........................................................................................................................... 110

9.2.4

Risico-inschatting ................................................................................................................. 110

9.2.5

Principe waarop de uitvoering berust .................................................................................. 111

9.2.6

Preventie van intertrigo........................................................................................................ 111

9.2.7

Behandeling van intertrigo ................................................................................................... 113

9.2.8

Evaluatie ............................................................................................................................... 114

9.3

Opdrachten........................................................................................................................... 115

10

Bibliografie ................................................................................................................. 116

7

Verpleegkundige methodiek 2: chronische pijn: theorie docent Heleen Deruytere studiegebied gezondheidszorg bachelor in het verpleegkunde campus Roeselare academiejaar

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Legende van de gebruikte iconen .......................................................................................................2 Inhoudsopgave ...................................................................................................................................3 Leerdoelen .........................................................................................................................................4 1

Definitie...............................................................................................................................5

2

Epidemiologie ......................................................................................................................6

3

Soorten pijn .........................................................................................................................7

3.1

Volgens de deur ................................................................................................................... 7

3.2

Volgens de oorzaak .............................................................................................................. 8

4

Ontstaan van chronische pijn ..............................................................................................9

5

Pijnervaring ....................................................................................................................... 10

6

Multidisciplinaire behandeling .......................................................................................... 11

6.1

Multidisciplinair algologisch team ...................................................................................... 11

6.2

Multidisciplinair pijncentrum ............................................................................................. 12

7

Pijnbehandelingsmethoden............................................................................................... 14

7.1

Inleiding ............................................................................................................................. 14

7.2

Poorttheorie ...................................................................................................................... 14

7.3

Medische behandelingen ................................................................................................... 15

7.3.1

Analgetica .......................................................................................................................... 15

7.3.2

Interventionele behandeling ............................................................................................... 15

7.3.3

Neurostimulatie ................................................................................................................. 21

7.3.4

Transcutaneus Electrical Nerve Stimulation (TENS) ............................................................. 23

7.4

Alternatieve behandelingen ............................................................................................... 24

7.4.1

Acupunctuur....................................................................................................................... 24

7.4.2

Osteopathie ....................................................................................................................... 25

7.4.3

Relaxatietherapie ............................................................................................................... 25

Lijst met figuren ............................................................................................................................... 26 Bibliografie ....................................................................................................................................... 27

Verpleegkundige methodiek 2: chronische pijn: theorie

3

Urologische zorgen

docent Sofie Beelprez studiegebied gezondheidszorg bachelor in de verpleegkunde campus Roeselare academiejaar

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ..................................................................................................... 2 Verpleegkundige zorg aan de urologische patiënt .................................................. 8 Inleiding ............................................................................................................. 10 1

Urineonderzoek ........................................................................................ 11

1.1

Macroscopisch onderzoek ................................................................................. 11

1.1.1 Diurese ............................................................................................................... 11 1.1.2 Frequentie.......................................................................................................... 11 1.1.3 Bijzonderheden .................................................................................................. 12 1.1.4 Kleur van de urine .............................................................................................. 12 1.1.5 Helderheid van de urine..................................................................................... 12 1.1.6 Geur van de urine .............................................................................................. 12 1.2

Microscopisch onderzoek .................................................................................. 13

1.2.1 Rode bloedcellen................................................................................................ 13 1.2.2 Witte bloedcellen ............................................................................................... 13 1.2.3 Cilinders ............................................................................................................. 13 1.2.4 Bacteriën............................................................................................................ 13 1.2.5 Epitheelcellen..................................................................................................... 13 1.2.6 Kristallen vb. urinezuurkristallen ....................................................................... 13 1.3

Chemisch onderzoek door middel van strookje of tablet ................................. 14

1.4

Bacteriologisch onderzoek ................................................................................ 14

2

Eenmalige sondage ................................................................................... 16

2.1

Omschrijving ...................................................................................................... 16

2.2

Indicaties ........................................................................................................... 16

2.3

De bladderscan .................................................................................................. 18

2.3.1 Indicaties ........................................................................................................... 18 2.3.2 Contra-indicaties ............................................................................................... 19 2.3.3 Voor- en nadelen ............................................................................................... 19 2.3.3.1

Voordelen ..................................................................................................................19

2.3.3.2

Nadelen .....................................................................................................................19

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

2

Inhoudsopgave

2.3.4 Procedure (Leah Cramp, 2015) (Spaans, Machielse, & Weststrate, 2010) ....... 20 2.3.4.1

Benodigdheden .........................................................................................................20

2.3.4.2

Voorbereiding............................................................................................................20

2.3.4.3

Uitvoering..................................................................................................................20

2.3.4.4

Nazorg .......................................................................................................................20

2.4

Uitvoering van de eenmalige sondage .............................................................. 21

2.4.1 Verzamelen van het nodige materiaal .............................................................. 21 2.4.1.1

Blaaskatheters of blaassonden .................................................................................21

2.4.1.2

Het glijmiddel (lubricans) ..........................................................................................22

2.4.1.3

Katheterisatieset .......................................................................................................22

2.4.1.4

Reinigingsmiddel .......................................................................................................22

2.4.1.5

Recipiënt om urinestaal op te vangen .......................................................................23

2.4.1.6

Nierbekken of propere urinaal indien katheterisatie bij de man of een bedpan bij de vrouw ........................................................................................................................23

2.4.1.7

Maatbeker.................................................................................................................23

2.4.2 Vaardigheid ....................................................................................................... 23 2.4.2.1

Werkwijze bij de vrouw: vulvatoilet ..........................................................................25

2.4.2.2

Werkwijze bij de man: penistoilet .............................................................................26

2.4.3 Stappenplan....................................................................................................... 28 2.4.4 Eenmalige blaaskatheterisatie met Lofric Origo katheter / no-touch katheter 30 2.4.4.1

Materiaal ..................................................................................................................30

2.4.4.2

Techniek bij de man (Depont, 2014) .........................................................................30

3

Verblijfskatheterisatie ............................................................................... 32

3.1

Omschrijving ...................................................................................................... 32

3.2

Indicaties ........................................................................................................... 32

3.3

Contra-indicaties ............................................................................................... 32

3.4

Materiaal ........................................................................................................... 33

3.4.1 Blaaskatheters of blaassonden.......................................................................... 33 3.4.2 Urine-opvangrecipiënten ................................................................................... 34 3.5

Uitvoering .......................................................................................................... 35

3.5.1 Aandachtspunten .............................................................................................. 35 3.5.2 Materiaal ........................................................................................................... 36

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

3

Inhoudsopgave

3.5.3 Plaatsen van de verblijfskatheter ...................................................................... 38 3.6

Het verwijderen van een verblijfskatheter........................................................ 41

3.6.1 Aandachtspunten .............................................................................................. 41 3.6.2 Het verwijderen zelf ........................................................................................... 41 3.7

Het vernieuwen van een verblijfskatheter ........................................................ 42

3.8

Verpleegkundige zorgen bij een zorgontvanger met een verblijfskatheter ..... 43

3.8.1 Hygiëne en steriliteit .......................................................................................... 43 3.8.1.1

Gesloten systeem behouden .....................................................................................43

3.8.1.2

Goede hygiëne...........................................................................................................43

3.8.1.3

Goede diurese verzekeren .........................................................................................43

3.8.1.4

De urine-uitlaat van het urineopvangrecipiënt mag de grond niet raken. ................43

3.8.1.5

Het urineopvangrecipiënt nooit hoger brengen dan het blaasniveau van de zorgontvanger. ..........................................................................................................43

3.8.2 Regelmatig nazicht van de urine-afvloei ........................................................... 44 3.8.2.1

Eventuele lekkage van urine opsporen ......................................................................44

3.8.2.2

Geen afvloei van urine ..............................................................................................44

3.9

Complicaties ...................................................................................................... 44

3.9.1 Infectie ............................................................................................................... 44 3.9.1.1

De besmettingstijdstippen ........................................................................................45

3.9.1.2

Risicofactoren voor het ontstaan van een urineweginfectie .....................................45

3.9.2 Trauma van de urethra...................................................................................... 46 3.9.3 Tijdelijke incontinentie....................................................................................... 46 3.9.4 Bij mannen: drukwonden, abces, fistulisatie ter hoogte van penisscrotale hoek ........................................................................................................................... 46 3.9.5 Genitale verwikkelingen: bijbalontsteking (epididymitis) en prostaatontsteking (prostatitis) ........................................................................................................ 46 3.9.6 Steenvorming/vlokken ....................................................................................... 46 4

Suprapubische blaaskatheterisatie (Vandewinkel, 2004) ............................ 47

4.1

Definitie ............................................................................................................. 47

4.2

Indicaties ........................................................................................................... 47

4.3

Contra-indicaties ............................................................................................... 47

4.4

Voordelen suprapubische sonde ....................................................................... 47

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

4

Inhoudsopgave

4.5

Nadelen suprapubische sonde .......................................................................... 48

4.6

Vervangen van de suprapubische sonde ........................................................... 48

4.6.1 Vervanging door de verpleegkundige................................................................ 48 4.6.2 Voorwaarden ..................................................................................................... 49 4.6.3 Wanneer en waarom vervangen? ..................................................................... 49 4.6.4 Gebruikte materialen......................................................................................... 49 4.6.5 Procedure vervanging........................................................................................ 50 4.6.5.1

Met één verpleegkundige..........................................................................................50

4.6.5.2

Met twee verpleegkundigen .....................................................................................51

4.7

Problemen en aandachtspunten ....................................................................... 51

4.7.1 Algemene aandachtspunten.............................................................................. 51 4.7.2 Complicaties bij vervanging............................................................................... 52 4.7.3 Verwikkelingen van de suprapubische sonde .................................................... 52 4.7.4 Frequentie van vervanging ................................................................................ 53 5

Steriel staal ............................................................................................... 54

5.1

Algemeen........................................................................................................... 54

5.2

Middenstroom (midstream) via spontane mictie ............................................. 54

5.2.1 Indicaties ........................................................................................................... 54 5.2.2 Tegenindicaties .................................................................................................. 54 5.2.3 Aandachtspunten .............................................................................................. 55 5.2.4 Staalopname...................................................................................................... 55 5.2.4.1

Uitvoering..................................................................................................................55

5.2.4.2

Nazorg .......................................................................................................................56

5.3

Middenstroom (midstream) via éénmalige sondage ........................................ 56

5.4

Via verblijfsonde ................................................................................................ 56

5.4.1 Materiaal ........................................................................................................... 56 5.4.2 Uitvoering .......................................................................................................... 56 5.4.3 Via suprapubische blaaspunctie ........................................................................ 58 6

Blaasspoeling ............................................................................................ 59

6.1

Omschrijving ...................................................................................................... 59

6.2

Doel ................................................................................................................... 59

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

5

Inhoudsopgave

6.3

Indicaties ........................................................................................................... 59

6.4

Spoelvloeistoffen ............................................................................................... 59

6.4.1 Niet-voorverpakte spoelvloeistoffen ................................................................. 59 6.4.2 Voorverpakte spoelvloeistoffen ......................................................................... 59 6.5

Gewone of onderbroken blaasspoeling ............................................................ 60

6.5.1 Materiaal ........................................................................................................... 60 6.5.2 Uitvoering .......................................................................................................... 60 6.6

Continue blaasspoeling ..................................................................................... 62

6.6.1 Omschrijving ...................................................................................................... 62 6.6.2 Uitvoering .......................................................................................................... 62 6.6.3 Mogelijke complicaties ...................................................................................... 63 7

Blaasinstillatie ........................................................................................... 64

7.1

Omschrijving ...................................................................................................... 64

7.2

Doel ................................................................................................................... 64

7.3

Mogelijke aanwijzingen ..................................................................................... 64

7.4

Instillatievloeistoffen ......................................................................................... 64

7.5

Uitvoering van de blaasinstillatie met voorgeschreven instillatievloeistof ...... 65

7.5.1 Aandachtspunten .............................................................................................. 65 7.5.2 Materiaal ........................................................................................................... 65 7.5.3 Uitvoering .......................................................................................................... 65 7.6

Instillatie met een Uro-tainer ............................................................................ 66

7.6.1 Gebruiksaanwijzing ........................................................................................... 66 8

Urostoma .................................................................................................. 67

8.1

Definitie ............................................................................................................. 67

8.2

Indicaties ........................................................................................................... 68

8.3

Soorten urostoma.............................................................................................. 68

8.3.1 Incontinent urostoma ........................................................................................ 68 8.3.2 Continent urostoma........................................................................................... 69 8.4

Verzorging van een incontinent urostoma ........................................................ 69

8.4.1 Materiaal ........................................................................................................... 69 8.4.1.1

Materiaal ..................................................................................................................69

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

6

Inhoudsopgave

8.4.1.2

Opvangsysteem .........................................................................................................70

8.4.1.3

Mogelijke hulpmiddelen ............................................................................................71

8.4.2 Stomazorg ......................................................................................................... 72 8.4.2.1

Pre-operatieve zorg ...................................................................................................72

8.4.2.2

Postoperatieve zorg ..................................................................................................73

8.4.2.3

Verzorging van een incontinent urostoma/het vervangen van het opvangsysteem 73

8.5

Verzorging van een continent urostoma ........................................................... 77

8.6

Terugbetaling..................................................................................................... 78

8.7

Verpleegproblemen........................................................................................... 78

8.8

Mogelijke verwikkelingen.................................................................................. 79

8.9

Het leven met een urostoma............................................................................. 81

9

Praktische toepassing ................................................................................ 82

9.1

Casussen ............................................................................................................ 83

9.1.1 Meneer Pieters: macroscopisch en chemisch onderzoek .................................. 83 9.1.2 Mevrouw Simons: urinestaal voor bacteriologisch onderzoek via eenmalige katheterisatie .................................................................................................... 83 9.1.3 Meneer Simons: urinestaal voor bacteriologisch onderzoek via eenmalige katheterisatie .................................................................................................... 84 9.1.4 Mevrouw Vergauwe: bepalen van residu via eenmalige katheterisatie ........... 84 9.1.5 Meneer Lootens: eenmalige katheterisatie bij vermoeden van retentie .......... 85 9.1.6 Meneer Almey: urinestaal voor bacteriologisch onderzoek via een aanwezige verblijfsonde ...................................................................................................... 85 9.1.7 Meneer Vergauwe: verwijderen van een verblijfsonde ..................................... 86 9.1.8 Meneer Boterman: plaatsen van een verblijfsonde .......................................... 86 9.1.9 Mevrouw Dachon: vervangen suprapubische sonde ......................................... 86 9.1.10 Meneer Kuipers: vervangen urostomazakje ...................................................... 87 Lijst van figuren .................................................................................................. 88 Bibliografie ......................................................................................................... 89

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

7

Verpleegkundige zorg aan de urologische patiënt

Verpleegkundige zorg aan de urologische patiënt LEERDOELEN Na het bestuderen: Kan je de verschillende organen van het urinewegstelsel benoemen Weet je wat normale en afwijkende zaken zijn bij een urineonderzoek Ken je de indicaties voor een éénmalige sondage Weet je wat een bladderscan is en wat indicaties en contra-indicaties zijn om deze te gebruiken Ken je de voor- en nadelen van een bladderscan Kan je een bladderscan uitvoeren in de praktijk Weet je welk materiaal je nodig hebt om een éénmalige sondage uit te voeren Kan je een éénmalige sondage op een correcte manier uitvoeren Ken je de aandachtspunten bij het uitvoeren van een éénmalige sondage en ben je in staat deze toe te passen in de praktijk Ken je de indicaties voor het plaatsen van een verblijfsonde Weet je welk materiaal je nodig hebt om een verblijfsonde te plaatsen en dit aangepast aan de indicatie Kan je een verblijfsondage op een correcte manier uitvoeren Ken je de aandachtspunten bij het uitvoeren van een verblijfsondage en ben je in staat deze toe te passen in de praktijk Kan je verpleegkundige aandachtspunten bij een zorgontvanger met een verblijfsonde benoemen Ken je de belangrijkste complicaties bij een verblijfsonde en weet je hoe je deze moet voorkomen/aanpakken Weet je wat een suprapubische sonde is Ken je de indicaties voor suprapubische sondage Weet je wat de voor-en nadelen van suprapubische sondage zijn Ken je de procedure voor verzorging en vervanging van de suprapubische sonde en kan je deze uitvoeren

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

8

Verpleegkundige zorg aan de urologische patiënt

Ken je de problemen en aandachtspunten bij het vervangen en de aanwezigheid van een suprapubische sonde Ken je de verschillende manieren van steriele staalafname Kan je een definitie van blaaspunctie geven Kan je de staalafname via verblijfsonde en éénmalige sondage uitvoeren Weet je het verschil tussen gewone staalafname via mictie en steriele staalafname via spontane mictie Weet je welke spoeling in het thuismilieu en/of ziekenhuismilieu mag toegepast worden Kan je de verpleegkundige aandachtspunten bij continue en onderbroken blaasspoeling weergeven Weet je wat het verschil is tussen blaasinstillatie en blaasspoeling Kan je de factoren met invloed op urineweginfectie duiden en verklaren

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

9

Verpleegkundige zorg aan de urologische patiënt

Inleiding In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de verpleegkundige zorg voor de urologische patiënt. Een aantal vaardigheden, waaronder de éénmalige katheterisatie, verblijfsondage, suprapubische katheterisatie, het nemen van steriele stalen, de blaasinstillatie en de blaasspoeling, worden hier nader bekeken.

Figuur 1: anatomie van het urinewegstelsel bij man en vrouw (Newman, 2011)

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

10

Urineonderzoek

1

Urineonderzoek

1.1 Macroscopisch onderzoek Bij de urinelozing observeren we macroscopisch de hoeveelheid (diurese), de frequentie en de bijzonderheden.

Bij de urine wordt de kleur, de geur en de helderheid geobserveerd.

1.1.1

Diurese

De gemiddelde urineproductie of urinedebiet (de diurese) per 24 u bij een volwassene is 1200 tot 1500 ml. (Liedtke, Lubberink, & Verkerk, 2016) De diurese is afhankelijk van: •

hoeveelheid vochtinname

•

hoeveelheid vochtuitscheiding langs andere wegen bv. braken, diarree, transpiratie

•

geneesmiddelen (diuretica, opiumderivaten)

•

aandoeningen (hartaandoening, nierproblemen)

Er zijn de volgende mogelijke afwijkingen van de urineproductie (Liedtke, Lubberink, & Verkerk, 2016): •

polyurie – verhoogde urineproductie (meer dan 2 liter per 24 uur bij een volwassene);

•

oligurie – verminderde urineproductie (minder dan 400-500 ml per 24 uur bij een volwassene);

•

anurie – onvermogen van de nieren om urine te vormen (de urineproductie is minder dan 100 ml per 24 uur);

•

1.1.2

nycturie – urineproductie is ‘s nachts groter dan overdag.

Frequentie

De normale frequentie van de urinelozing (= mictie) bij een volwassene is 4 tot 6 x per dag. Er is ongeveer 200 à 300 cc urine per lozing. Door onderdrukking van de aandrang kan de urinelozing worden uitgesteld maar na verzameling van ongeveer 400 à 500 ml urine in de blaas zal dit niet meer (goed) lukken. (Duell, Martin, & Smith, 2011)

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

11

Urineonderzoek

1.1.3

Bijzonderheden

Bij het urineren kunnen de volgende problemen geobserveerd worden: •

Moeilijk kunnen urineren (dysurie)

•

Niet kunnen uitplassen (urineretentie – een onvolledige blaaslediging na een urinelozing. De urine die achterblijft in de blaas wordt residu genoemd) (Sesink & Kerstens, 2013)

1.1.4

•

Pijn, branderig gevoel bij het urineren

•

Slappe straal, nadruppelen

•

Problemen met de continentie (incontinentie)

•

Onwillekeurige urinelozing, bedplassen (enuresis)

Kleur van de urine

Normaal heeft urine een lichtgele (strogeel, citroengeel) kleur. De kleur is afhankelijk van de concentratie. Geconcentreerde urine ziet er donkerder uit (vb. urine ‘s ochtends). De kleur kan door de voeding (vb. rode bieten) of medicatie (vb. chemotherapie met een rode of blauwe kleur) beïnvloed zijn.

De mogelijke afwijkingen van de kleur van de urine: •

donkerbruine urine: bij een hoog gehalte van bilirubine (galkleurstof);

•

lichtgekleurde urine: als de concentratie van de urine laag is bij een hoge urineproductie;

•

roodbruin, vleesnatkleur: bloed in de urine (hematurie).

De aanwezigheid van bloed in urine (hematurie) kan micro- of macrohematurie zijn.

1.1.5

Helderheid van de urine

Net geloosde urine is helder zonder zichtbare bestanddelen. Na lang bewaren van de urine kan een lichte troebeling ontstaan.

De urine kan troebel worden door een urineweginfectie of door vaginale afscheiding of sperma. (Liedtke, Lubberink, & Verkerk, 2016)

1.1.6

Geur van de urine

De urine is bijna geurvrij, maar urine die een bepaalde tijd op kamertemperatuur blijft staan ruikt naar ammoniak.

De mogelijke afwijkingen:

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

12

Urineonderzoek

•

Sterke ammoniakgeur: bij een blaasontsteking

•

Zoete geur: bij ontregelde diabetes mellitus waarbij glucose in de urine terechtkomt (= glucosurie)

1.2 Microscopisch onderzoek Voor het opsporen van:

1.2.1

Rode bloedcellen

Een aanwezigheid van 3 tot 5 RBC/veld wordt als pathologisch beschouwd.

1.2.2

Witte bloedcellen

Men spreekt van pyurie als er meer dan 5 tot 10 WBC/veld worden gevonden. Normaal zijn er enkele WBC aanwezig.

1.2.3

Cilinders

Dit zijn afstotingsproducten van de urinekanaaltjes. Aanwezigheid duidt dikwijls op nieraantasting.

1.2.4

Bacteriën

In meer dan 80% van de gevallen wijst de aanwezigheid op een urinebesmetting.

1.2.5

Epitheelcellen

Deze kunnen afkomstig zijn uit de urinaire tractus of de vagina.

Veel vagina-epitheelcellen wijst op bijbesmetting door een slecht gecollecteerd staal.

Renale epitheelcellen kunnen in een verhoogd aantal voorkomen bij aantasting van niertubuli. Bijgevolg kan men vanuit de soort de pathologie gaan vaststellen.

1.2.6

Kristallen vb. urinezuurkristallen

Zijn van belang voor het opsporen van steenvorming en voor de follow-up van specifieke metabole stoornissen vb. cystinurie (een erfelijke stofwisselingsziekte).

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

13

Urineonderzoek

1.3 Chemisch onderzoek door middel van strookje of tablet De werking van dergelijk onderzoek is gebaseerd op kleurverandering en levert vrijwel onmiddellijk resultaat op. Het wordt gebruikt ter controle van de aanwezigheid van bvb. eiwit, glucose, bloed en ketonen in de urine of ter bepaling van de pH. Voor pHbepaling wordt steeds een vers staal genomen. De normale pH van urine varieert tussen 4,5 en 8 (gemiddelde pH = 6). Na de maaltijd of na braken wordt de urine alkalisch. Voorbeelden van dergelijke testen zijn de Acetest (met tabletten) of Albustix (met teststrookjes).

Figuur 2: Acetest

Figuur 3: Albustix

1.4 Bacteriologisch onderzoek Voor het nagaan of er al dan niet sprake is van een urineweginfectie kan een bacteriologisch onderzoek op urine worden uitgevoerd. Een urinestaal voor bacteriologisch onderzoek is slechts representatief als: •

de techniek aseptisch is;

•

de urine voldoende geconcentreerd is;

•

het transport van het staal naar het labo binnen een redelijke tijd (1 uur) gebeurt.

De urine is op zichzelf een goede cultuurbodem (broedmedium) zonder antibacteriële eigenschappen en de urinaire pathogenen zijn snelle groeiers die zelfs op kamertemperatuur hun aantal verdubbelen op een half uur tijd. Het is dus van het allergrootste belang dat de urine binnen redelijke tijd op het labo toekomt.

Bij aankomst in het labo wordt de urine bewaard in de koelkast tot juist voor de enting;

•

stalen voor bacteriologisch onderzoek vóór antibioticatoediening opgenomen worden. Indien reeds antibiotica genomen werden, moet dit steeds vermeld worden op het aanvraagformulier;

•

vermeden wordt dat antiseptica bij het staal urine toegevoegd worden (recipiënt, instilleergel)

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

14

Urineonderzoek

De verschillende methodes om een urinestaal voor bacteriologisch onderzoek te verkrijgen komen verder aan bod.

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

15

Eenmalige sondage

2

Eenmalige sondage

2.1 Omschrijving Dit is het inbrengen van een steriele katheter langs de urethra tot in de blaas. Op die manier kan urine afvloeien. De sonde wordt onmiddellijk na het afvloeien van de urine verwijderd.

2.2 Indicaties •

Opnemen van een staal urine -

steriel voor bacteriologisch onderzoek (zie verder);

-

niet steriel voor routine urineonderzoek bvb. bij kinderen, geriatrische zorgontvangers, …

•

Intermittente sondage = op geregeld tijdstip sonderen van de zorgontvanger Dit is individueel bepaald en aangepast aan de vochtinname en de vermoedelijke urineproductie van de zorgontvanger. Het principe is sonderen telkens de blaas vol is. Een te volle blaas betekent verlies aan elasticiteit van de spierwand. De contractibiliteit van de blaas wordt volledig gestoord, waardoor de zorgontvanger in de toekomst moeilijker spontaan zal kunnen urineren.

•

Bepaalde behandelingen en onderzoeken: -

blaasspoeling;

-

blaasinstillatie;

-

nierfunctieproeven

(wanneer

de

zorgontvanger

op

het

aangegeven tijdstip niet kan urineren); -

•

retrograde cystografie.

Ter behandeling van urineretentie: de urine wordt door de nieren uitgescheiden, bereikt de blaas, maar kan niet of slechts gedeeltelijk geloosd worden (urine wordt weerhouden in de blaas: residu).

-

Mogelijke oorzaken: ▪

anesthesie:

veroorzaakt

tijdelijke

paralyse

van

de

blaasspieren (blaasatonie); V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

16

Eenmalige sondage

▪

prostaathypertrofie;

▪

het liggend moeten urineren;

▪

aanwezigheid van een abdominale wonde die het spannen van de buikspieren bemoeilijkt;

▪

psychisch: nervositas, onrust zoals ‘het zal niet lukken met de bedpan of met het urinaal’, aanwezigheid van personen;

-

-

▪

angst voor de pijn na bepaalde ingrepen

▪

tumor

Symptomen: ▪

uitgezette blaas -> opgezet abdomen;

▪

pijn in de onderbuik;

▪

onrust;

▪

zweten.

Oplossingen: zoveel mogelijk spontane mictie begunstigen door fysische en psychische middelen ▪

Stap 1: o

de zorgontvanger mag niet ongeduldig worden door onze haast en de zorgontvanger eventjes alleen laten;

o

handen van zorgontvanger in koud water;

o

intiem toilet met koud water;

o

water van het kraantje laten lopen (geluid bevordert de mictie);

▪

o

in zittende houding brengen, benen afhangend.

o

een ijszak op de onderbuik leggen…

Stap 2: o

eventueel medicamenteus: inspuiting toedienen, op medisch advies, die de blaastonus verhoogt en de contractie bevordert vb. Muscaran® SC. (ook in comprimé). Nooit diuretica toedienen!;

o ▪ V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

eventueel bladderscan

Stap 3: 17

Eenmalige sondage

o

medisch-verpleegkundig: éénmalige blaaskatheterisatie als laatste oplossing.

•

Bepaling van het blaasresidu (residuele urine)

Dit is het bepalen van de resterende urine in de blaas na de mictie. Om het residu te kunnen bepalen, gaat men onmiddellijk na de mictie katheteriseren. De hoeveelheid gekatheteriseerde urine bepaalt de hoeveelheid van het residu. Het normale residu ligt tussen 1 en 6 ml. Pathologisch is meer dan 50 ml. Stagnatie van urine verhoogt de kans op infectie.

In de praktijk kan het blaasresidu ook aan de hand van een bladderscan worden bepaald. Dit geniet tegenwoordig de voorkeur omdat op die manier het veelvuldig katheteriseren (en mogelijke ongemakken of complicaties) wordt vermeden.

2.3 De bladderscan Een bladderscan is een toestel waarmee een blaasechografie wordt uitgevoerd. Door de sensor met ultrageluidsgolven op de blaas te richten, wordt de blaasinhoud gemeten op een niet-invasieve manier (Spaans, Machielse, & Weststrate, 2010) (Leerasiri & Puttanapitak, 2017). Bij bepaalde klachten/aandoeningen is het van belang om de blaasinhoud te meten zonder dat er gekatheteriseerd moet worden (Spaans, Machielse, & Weststrate, 2010).

Figuur 4: verschillende types van bladderscan (Newman, 2011) (www.verathon.com, sd)

2.3.1

Indicaties

•

Meten van de blaasinhoud;

•

Blaasinhoud controleren voor en na mictie;

•

Residu meten na spontane mictie (Spaans, Machielse, & Weststrate, 2010).

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

18

Eenmalige sondage

2.3.2 •

Contra-indicaties Open wonden thv de onderbuik. De ultrasone gel die gebruikt wordt, kan een voedingsbodem zijn voor bacteriën.

•

Zwangerschap. Door de aanwezigheid van vruchtwater is het onduidelijk of de bladderscan de urine of het vruchtwater meet.

•

Aanwezigheid van pleisters en/of verbanden en/of hechtingen ter hoogte van de onderbuik. De ultrageluidsgoven worden tegengehouden door dit materiaal, waardoor de meting moeilijk of niet lukt.

•

Ascitesvocht. Door de aanwezigheid van ascitesvocht is het onduidelijk of de bladderscan de urine of het ascitesvocht1 meet.

•

Blaastumoren, blaascysten, ovariumcysten (Spaans, Machielse, & Weststrate, 2010)

2.3.3

Voor- en nadelen

2.3.3.1 Voordelen •

Het gebruik van de bladderscan is een niet-invasieve manier om de blaasinhoud

te

meten

bij

zorgontvangers

(in

tegenstelling

tot

blaaskatheterisatie). Dit maakt het comfortabeler bij zorgontvangers met aandoeningen aan de urethra (vb. mannen met prostaatkanker of benigne prostaathypertrofie) (Leah Cramp, 2015).

•

Het gebruik van de bladderscan voorkomt onnodig katheteriseren en vermijdt urineweginfecties gerelateerd aan katheterisatie (Joelsson-Alm, 2012).

•

Het verbetert de efficiëntie van professionals in de gezondheidszorg door kosten te drukken en tijd te besparen (Dudley, 2012).

2.3.3.2 Nadelen •

De bladderscan heeft een foutenmarge van 15%, waardoor de meting 15% kan afwijken van de werkelijke blaasinhoud (Dudley, 2012).

•

Hoge kostprijs (tussen 3000 euro en 12000 euro)

1 Ascites is een pathologische ophoping van vocht in de intraperitoneale ruimte (Janssen, Drenth, &

Hoek, 2009).

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

19

Eenmalige sondage

2.3.4

Procedure (Leah Cramp, 2015) (Spaans, Machielse, & Weststrate, 2010)

2.3.4.1 Benodigdheden •

Bladderscan

•

Ultrasone gel

•

Alcohol 70%

•

Kompressen 10cm x 10cm

•

Eventueel handdoek

2.3.4.2 Voorbereiding •

Bladderscan aanzetten

•

Geslacht van de zorgontvanger bevestigen op bladderscan

•

Zorgontvanger positioneren op de rug

2.3.4.3 Uitvoering •

Breng voldoende ultrasone gel aan ter hoogte van midden onderbuik (3cm boven schaambeen).

•

Zet de echokop midden op de buik op de aangebrachte gel (3cm boven schaambeen).

•

Druk de scanknop in en houd deze ingedrukt tot het apparaat een signaal geeft. Op de display moet de inhoud van de blaas in het midden van de display komen te staan. Wanneer de echokop de blaasinhoud heeft kunnen bepalen, wordt dit weergegeven op het scherm van de bladderscan door een afbeelding van de blaas te tonen en het gemeten residu.

2.3.4.4 Nazorg •

Reinig de buik van de zorgontvanger met de handdoek en laat zorgontvanger terug de gewenste positie aannemen.

•

Reinig de echokop met kompressen en alcohol 70%.

•

Rapporteer het resultaat van de meting in het verpleegkundig dossier.

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

20

Eenmalige sondage

2.4 Uitvoering van de eenmalige sondage 2.4.1

Verzamelen van het nodige materiaal

2.4.1.1 Blaaskatheters of blaassonden •

zijn flexibele buisjes met een afgeronde top met laterale openingen. Deze katheters worden gebruikt om een open verbinding tussen de blaas en buitenwereld te vormen;

•

maataanduiding: elke katheter draagt een nummer dat verwijst naar de buitendiameter. De gebruikte maataanduiding wordt uitgedrukt in Ch (Charrière Franse maat) of Fr (French - Engelse maat). Bij beide systemen is nummer 1 gelijk aan 1/3 mm buitendiameter. Elk daaropvolgend nummer stijgt met 1/3 mm; voor het opzoeken van de buitendiameter moet men dus enkel het nummer van de blaaskatheter delen door 3 vb. Ch of Fr 18 is 6 mm buitendiameter; de kleur van het aanzetstuk van de ballon is universeel, bvb. groen = Ch 14, wit = Ch 12

•

•

Bij de maatkeuze van de katheter moet men rekening houden met: o

de leeftijd van de zorgontvanger;

o

de reden van blaaskatheterisatie.

soorten katheters voor eenmalige blaaskatheterisatie: halfvaste katheters uit synthetisch materieel: o

deze kunnen een lengte hebben van ± 15 cm (vrouw) of ± 40 cm (man);

o

de Nelaton katheter: gebruikt bij man en vrouw;

Figuur 5: nelatonsonde

o

(de Tiemann katheter): ▪

wordt niet vaak meer gebruikt wegens gevaar voor kwetsuren (enkel bij ‘moeilijke’ sondages)

▪

wordt uitsluitend gebruikt bij de man;

▪

de top is volgegoten en licht gebogen;

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

21

Eenmalige sondage

▪

het uiteinde van de katheter is voorzien van een merkteken dat correspondeert met de buigingsrichting van de top.

Figuur 6: Tiemann katheter

2.4.1.2 Het glijmiddel (lubricans) •

Vereisten: het moet -

steriel zijn

-

individueel gebruikt worden

-

steeds

gebruikt

worden

bij

mannelijke

en

vrouwelijke

zorgontvangers.

•

Afleveringsvorm: -

in steriel verpakte wegwerpspuit vb. Instillagel: bevat een snel werkend lokaal anestheticum, een antisepticum en glijmiddel;

-

in tubevorm vb. Xylocaïne-gel 2 %: bevat een snel werkend lokaal anestheticum, is een glijmiddel en wordt samen met een steriele inspuitconus afgeleverd;

-

in peel-pack vb. KY-gel: bevat een antisepticum en een glijmiddel.

2.4.1.3 Katheterisatieset

Opdracht Ga in je materiaalpakket na wat de inhoud is van de katheterisatieset. Noteer dit hieronder:

2.4.1.4 Reinigingsmiddel

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

22

Eenmalige sondage

Tot voor kort was het gangbaar dat de meatus en omliggende zones voor de eenmalige katheterisatie ontsmet werden met Hibidil®. Meer recente richtlijnen stellen echter dat een grondige reiniging met steriel water de meest aangewezen methode is om infecties te voorkomen.

2.4.1.5 Recipiënt om urinestaal op te vangen Afhankelijk van het soort staal, moet je een ander soort recipiënt nemen. Bij een steriel staal zal je uiteraard een steriel recipiënt moeten nemen. Voor het nemen van een urinesediment volstaat een huishoudelijk schoon recipiënt.

2.4.1.6 Nierbekken of propere urinaal indien katheterisatie bij de man of een bedpan bij de vrouw 2.4.1.7 Maatbeker Zowel bij urineresidu als bij urineretentie kan dit gebruikt worden om de hoeveelheid urine te meten.

2.4.2

Vaardigheid

•

Duidelijke info verstrekken, aangepast aan het begripsniveau van de zorgontvanger

•

Zorgontvanger geruststellen door zelfzekere en begrijpende houding

•

Bij steriele urineopname zorgen dat er voldoende urine in de blaas is, de zorgontvanger zo nodig laten drinken wanneer hij niet nuchter hoeft te blijven

•

Een intiem toilet toedienen!!! Dit is onontbeerlijk ter preventie van urineweginfecties. De katheterisatie kan uitgevoerd worden in combinatie met een bedbad.

•

Handhygiëne ter preventie van kruisinfectie

•

Zorgen voor privacy

•

Naargelang de indicatie: -

bij residubepaling: zorgontvanger vooraf laten urineren

-

bij retentie: o

fysische en psychotherapeutische middelen aanwenden

o

(eventueel op voorschrift van de arts: Muscaran®)

o

pas dan éénmalig katheteriseren

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

23

Eenmalige sondage

•

Materiaal logisch rangschikken: rechtshandigen nemen plaats aan het rechtervoeteneinde van de zorgontvanger, linkshandigen nemen plaats aan het linkervoeteneinde van de zorgontvanger

•

De vrouw op de bedpan plaatsen, bij de man het nierbekken of urinaal tussen de benen plaatsen: verhoogt de stuit en verbetert het zicht op de genitaliën + opvang van de urine

•

Handen ontsmetten

•

Het groot steriel veld openen en aanvullen met katheter en glijmiddel

•

Indien je werkt met een steriel pincet: pincet niet aanraken maar laten vallen in het steriel veld

•

Materiaal steriel houden!

•

Kompressen in godet bevochtigen met aqua

•

Zorgontvanger een comfortabele houding geven door bvb. de meeste kussens weg te nemen

•

Bij opname van steriel staal het recipiënt voorbereiden: dop of deksel verwijderen en steriel houden

•

Controleren of alles klaarligt

•

Pas nu de steriele handschoenen aantrekken:

Techniek voor het aantrekken van steriele handschoenen

Figuur 7: techniek voor het aantrekken van steriele handschoenen

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

24

Eenmalige sondage

•

Indien er materiaal in het steriel veld moet voorbereid worden kan dit nu gebeuren: o

glijmiddel voorbereiden

o

glijmiddel op kathetertip doen

•

Godet in steriel veld plaatsen, binnenkant vastnemen

•

Compressen losmaken

•

Handschoenen steriel houden o

Reinigen van genitaliën met steriel pincet - Pas op: vanaf dan heb je maar één handschoen meer die steriel is!

2.4.2.1 Werkwijze bij de vrouw: vulvatoilet •

Zorgontvanger gynaecologische houding laten aannemen op de bedpan.

•

Genitaal toilet: de zone van meatus tot over de grote schaamlippen wordt gereinigd met steriel water om kiemen en secreties te verwijderen. De volgorde hieronder is richtinggevend, in sommige procedures wordt deze omgekeerd uitgevoerd. Het belangrijkste blijft een goed intiem toilet voordien en een genitaal toilet met steriel water net voor het plaatsen van de katheter. o

Duim en wijsvinger bovenaan tussen de grote en de kleine schaamlippen plaatsen: ▪

met 1° kompres: binnenzijde verste grote schaamlip reinigen van boven naar beneden in één beweging

▪

met 2° kompres: binnenzijde dichtste grote schaamlip reinigen van boven naar beneden in één beweging

o

Duim en wijsvinger iets dieper plaatsen tot de kleine schaamlippen opengesperd zijn: ▪

met 3° kompres: binnenzijde verste kleine schaamlip reinigen van boven naar beneden in één beweging

▪

met 4° kompres: binnenzijde dichtste kleine schaamlip reinigen van boven naar beneden in één beweging

o

Duim en wijsvinger diep tussen de kleine schaamlippen plaatsen en deze openspreiden met een opwaartse beweging zodat de meatus duidelijk zichtbaar wordt: ▪

•

met 5° kompres: meatus goed aanstippen

De laatste fixatie moet behouden blijven tot de katheter in de blaas steekt!

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

25

Eenmalige sondage

•

Leg het steriel pincet in de lege godet (pas op: zorg ervoor dat je je ‘steriele hand’ niet desteriliseert)

•

Katheter vastnemen in de hand, zorgen dat het gedeelte dat wordt ingebracht steriel blijft, alsook het uiteinde waaruit de urine vloeit. Wanneer je je sonde afknikt, heb je meer controle over de straal urine! Maak de knik naar onderen zodat de straal naar beneden loopt wanneer je de knik lost.

•

Katheter invoeren

•

Zodra urine afvloeit: katheter overnemen met de fixerende hand

•

Indien een steriel staal urine moet genomen worden:

•

o

katheter afknikken

o

steriel recipiënt nemen

o

middenstroomurine opvangen

o

zodra voldoende urine: katheter afknikken en onmiddellijk verwijderen

o

zorgontvanger zelf laten uitplassen

Bij retentie en residubepaling: o

blaas volledig laten leeglopen. In de praktijk zal wellicht nog regelmatig gezegd worden dat er niet meer dan 1000 ml per keer mag worden afgevloeid omwille van het risico op shock.

Nieuwe, internationaal

aanvaarde richtlijnen spreken dit tegen. Alles mag dus ineens worden afgevloeid, afklemmen van de sonde tussenin is niet meer nodig (Nyman, Schwenk, & Silverstein, 1997) (Bristoll, et al., 1989). o

daarna de katheter geknikt verwijderen

•

Vulva en bilnaad afdrogen met groot kompres

•

Handschoenen uittrekken

•

Indien steriele urine-opname: recipiënt onmiddellijk sluiten

2.4.2.2 Werkwijze bij de man: penistoilet •

Met duim en wijsvinger de voorhuid achteruitschuiven, nooit forceren!

•

Met de volledige hand de penis vastnemen (duim en wijsvinger achter de eikel fixeren) en verticaal houden.

•

De voorhuid moet achteruit geschoven blijven tijdens het reinigen en invoeren van de katheter.

•

Genitaal toilet: de zone van meatus tot over de rand slijmvlies-huid wordt gereinigd met steriel water om kiemen en secreties te verwijderen. De volgorde hieronder is richtinggevend, in sommige procedures wordt deze omgekeerd

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

26

Eenmalige sondage

uitgevoerd. Het belangrijkste blijft een goed intiem toilet voordien en een genitaal toilet met steriel water net voor het plaatsen van de katheter. o

met 1° en 2° kompres: circulair reinigen ter hoogte van de basis van de eikel (corona)

o

met 3° en 4° kompres: circulair reinigen ter hoogte van de eikel zelf

o

met het 5° kompres: de meatus reinigen

•

De penis verticaal blijven houden.

•

Leg het steriel pincet in de lege godet (pas op: zorg ervoor dat je je ‘steriele hand’ niet desteriliseert!)

•

Een kleine hoeveelheid glijmiddel op de meatus spuiten (comfort voor de zorgontvanger).

•

Aanzetstuk van de glijmiddelverpakking in de meatus brengen.

•

Het glijmiddel traag inspuiten (20cc) en enkele ogenblikken laten inwerken.

•

Na het inspuiten de penis licht dichtdrukken om uitvloei van het glijmiddel te voorkomen.

•

De penis loodrecht blijven houden en de katheter invoeren.

•

Na 15 à 20 cm invoeren, de penis horizontaal brengen, katheter verder doorschuiven tot urine afvloeit (je bevindt je aan de penisscrotale hoek).

•

Bij weerstand nooit forceren!

•

Katheter overnemen in fixerende hand.

•

Eventueel staal opnemen (middenstroom of midstream).

•

Zodra voldoende urine bekomen werd, de katheter knikken en onmiddellijk verwijderen, zorgontvanger verder laten uitplassen.

•

Bij retentie of residubepaling: de blaas volledig laten leeglopen en pas dan de katheter verwijderen

•

Voorhuid terugschuiven om paraphimosis te voorkomen!

•

Overtollig glijmiddel wegnemen en eventueel opslorpende onderlaag voorzien.

•

Handschoenen uittrekken.

•

Nazorg o

Zorgontvanger zo snel mogelijk van de bedpan halen in kader van comfort.

o

Steriel veld wegnemen, nierbekken, urinaal of bedpan verwijderen.

o

Zo nodig genitaliën droogdeppen.

o

Beloproepsysteem en nachttafel in bereik van de zorgontvanger plaatsen

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

27

Eenmalige sondage

o

Goede houding aan de zorgontvanger geven.

o

Zorgontvanger aansporen tot voldoende vochtinname, indien geen tegenindicaties.

o

Gebruikt materiaal opruimen

o

Handhygiëne

o

Verpleegdossier invullen.

o

Stalen tekenen (naam zorgontvanger, kamer, bed, datum en eventueel uur) en samen met laboformulier zo snel mogelijk naar het labo brengen.

o

Bij residubepaling en retentie: de gemeten hoeveelheid in dossier noteren.

2.4.3

Stappenplan Aandachtspunten Te ondernemen acties

(algemeen en casusspecifiek)

Gegevens verzamelen Intiem toilet toedienen Handhygiëne correct uitvoeren (handen wassen en/of ontsmetten) Materiaal verzamelen: •

blaassondageset: steriel veld, pincet, steriele handschoenen, glijmiddel, steriele deppers

Voorbereiding

•

nierbekken

•

steriel water of fysiologische oplossing

•

katheter

•

afvalzakje (of nierbekken)

•

sterk alcoholische ontsmettingsstof

•

doekjes voor schoonmaken werkoppervlak (en evt. reinigen genitaalstreek nadien)

•

bedbescherming

•

urinaal of nierbekken (♂)

•

bedpan (♀)

•

afdekmolton

•

bij staalname: steriel laborecipiënt

De juiste katheter wordt gebruikt (♀ of ♂) Uitvoering

Informatie aan de zorgontvanger geven Ontsmetten van werkoppervlak

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

28

Eenmalige sondage

Goede organisatie materiaal en werkoppervlak: - werkvlak voldoende ruim gemaakt - student staat aan de juiste kant van het bed (cfr. links- of rechtshandig) - alles dicht bij de hand tijdens uitvoering zorg Aandacht geven aan rughygiëne en lichaamshouding Steriel veld correct openleggen - er worden geen fouten gemaakt bij het manipuleren van het steriel veld Alle materiaal op een steriele manier klaarleggen en manipuleren: - katheter correct klaarleggen zonder steriliteitsfout - deppers reeds bevochtigen met steriel water of fysiologische oplossing - bij staalname: deksel laborecipiënt losschroeven - ...

Bedhoogte aanpassen Bedbescherming op de juiste plaats aanbrengen Bedpan (♀) of urinaal (♂) plaatsen Goede houding geven aan zorgontvanger: gynecologische houding (♀) of ruglig met gespreide benen (♂) Steriele handschoenen correct (steriel) aantrekken Instilleergel op katheter doen Genitaal toilet: ♂ met instrument: voorhuid goed naar achter trekken, beginnen met reinigen meatus en cirkelvormig omlaag gaan ♀ spreiding labia en genitaal toilet met instrument: beginnen met reinigen meatus van boven naar onder, daarna kleine labia Meatus vrijhouden: penis niet loslaten/spreiding labia blijven behouden Katheter correct inbrengen bij ♂ met aandacht voor penisscrotale hoek + geen weerstand overwinnen Urine laten afvloeien in bedpan, urinaal of nierbekken Bij staalname ➔ urine in recipiënt laten lopen Aandacht voor: - beginurine laten afvloeien - middenstroomurine opnemen - rest van urine laten afvloeien Katheter verwijderen met aandacht voor afknikken of dichtdrukken van de katheter Bij ♂ voorhuid terug over eikel brengen V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

29

Eenmalige sondage

Bij ♀ bedpan verwijderen Reinigen genitaalstreek Bij staalname: laborecipiënt dichtdraaien Handschoenen uitdoen en verwijderen Handen ontsmetten Zorgontvanger terug goed installeren Bedhoogte terug aanpassen Afvalcircuits worden gerespecteerd Handhygiëne (correct) uitgevoerd Nazorg

Bij staalname geïdentificeerd laborecipiënt zo snel mogelijk naar labo Aftekenen in dossier Rapportage Uitvoering volgens de basisprincipes Casusspecifieke aandachtspunten

Algemeen

Uitleg aan de zorgontvanger met aangepast taalgebruik Motivatie met professioneel taalgebruik

2.4.4

Eenmalige blaaskatheterisatie met Lofric Origo katheter / no-touch katheter

2.4.4.1 Materiaal •

Lofric Origo katheter Ch 16 (man)/ Ch 14 (vrouw)

•

Bedbescherming

•

Steriel water + kompressen of intiem toilet met vers washandje en verse handdoek

•

Niet-steriele handschoenen

•

Nierbekken en/of potje urinecultuur

2.4.4.2 Techniek bij de man (Depont, 2014) •

Voer een intiem toilet uit en/of reinig de meatus met steriel water + kompressen

•

Breng bedbescherming aan

•

Handontsmetting

•

Knijp in de verpakking zodat de zoutoplossing de katheter activeert

•

Gebruik de plakstrip aan de achterzijde om, indien nodig, de verpakking op te hangen.

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

30

Eenmalige sondage

•

Trek het label naar beneden om te openen

•

Doe de niet-steriele handschoenen aan

•

Haal de katheter met de niet-dominante hand, ter hoogte van de oranje conus uit de verpakking

•

Met de dominante hand schuif je de witte grip naar onderen toe tot halfweg de kathetertop

•

Katheteriseer de zorgontvanger. Schuif zo nodig door met de witte grip. Van zodra afvloei urine, de katheter een 2-tal cm doorschuiven.

•

Indien geen urine meer, de katheter een paar cm terugtrekken. Meestal komt er dan nog urine mee.

•

Maak een knik in de katheter en haal hem er voorzichtig uit.

•

Nazorg: •

Verwijder de bedbescherming en de bedpan

•

Verwijder je handschoenen

•

Was/ontsmet de handen

•

Breng de zorgontvanger terug in een comfortabele positie

V5X047 - Verpleegkundige methodiek 2

31