ZILL-gids Persoonsgebonden ontwikkeling De persoonsgebonden ontwikkeling kent vier ontwikkelingsvelden, namelijk de socioemotionele ontwikkeling, de ontwikkeling van een innerlijk kompas, de ontwikkeling van initiatief en verantwoordelijkheid en de motorische en zintuiglijke ontwikkeling.
Socio-emotioneel In het veld van de socio-emotionele ontwikkeling zijn er vier thema’s, namelijk relationele vaardigheden (SErv), omgaan met behoeften en gevoelens (SEgb), inlevingsvermogen (SEiv) en seksueel bewustzijn (SEsb). Over dit laatste thema kunnen we vanuit de visie van Verrekijker spelling niks vermelden. In de lessen werken leerlingen heel dikwijls samen om een oefening voor te bereiden, uit te voeren of te corrigeren. In de handleiding wordt het voorstel tot samenwerken (partnerwerk of groepswerk) aangeduid met pictogrammen.
2 SErv1 SErv3
SErv2
2
+
De leerlingen engageren zich om een gemeenschappelijk doel te bereiken, bv. het correct uitvoeren van de opdracht. De heterogeniteit van de partners of van de groep zorgt ervoor dat ze complementaire competenties inzetten. De ene leerling ontleedt snel de zinstructuur en benoemt de zinsdelen, terwijl de andere leerling correct en snel het werkwoordschema toepast. Diversiteit wordt zo als een troef erkend en ingezet.
SErv4
De leerlingen vragen hulp aan elkaar en ze verstrekken die. Ook worden leerlingen regelmatig gestimuleerd om hulp te vragen aan de leerkracht of aan de ouders. Er kunnen hulpmiddelen (bv. het overschrijfboekje, de bladwijzer) aangereikt en gebruikt worden.
SErv5
Vaak corrigeren de leerlingen hun eigen oefening of de oefening van hun partner. Op dat moment stellen ze zich kritisch op. Wanneer er zich een conflictsituatie voordoet, bv. twee verschillende schrijfwijzen voor een woord, gaan ze oplossingsgericht te werk. De leerkracht vraagt op dat moment een overleg. In vele gevallen wordt de opzoekstrategie toegepast (bv. in het Loepje of in een (online) woordenboek).
Persoonsgebonden ontwikkeling – De socio-emotionele ontwikkeling
1
SEgb1 SEgb3
Hebben de leerlingen nood aan een hulpmiddel, bv. de bladwijzer, een overschrijfkaartje, een woordenboek, een tip van de leerkracht, een algoritme, een geheugensteuntje, een overzicht van de leerstof in het Loepje? Dan drukken ze die behoefte uit. Ze zoeken zelf naar mogelijkheden om hun eigen behoeften en die van anderen tegemoet te komen. In de visie van Verrekijker spelling is hulp vragen aanvaard en wordt dit zelfs gestimuleerd. Fouten willen we absoluut vermijden. De opzoekstrategie (ik twijfel, dus ik zoek het op) wordt als belangrijkste strategie naar voor geschoven. Een goed voorbeeld hiervoor is de verwijzing naar het Loepje dat je in het leerlingmateriaal terugvindt. De leerlingen moeten in staat zijn om zelf een naslagwerk te raadplegen. Zelfredzaamheid wordt hiermee gestimuleerd. Het is een belangrijke ‘leren leren’-competentie die van pas komt in de volledige schoolloopbaan van de leerling.
5
SEiv1 SEiv2 SEiv3
2
Omdat het vragen naar en het krijgen van hulp bij elke leerling anders verloopt, worden de leerlingen ook geconfronteerd met deze binnenklasdifferentiatie. Ze worden gevraagd om zich empathisch in te leven in andere standpunten en situaties. Ze respecteren de eigenheid en de grenzen van andere leerlingen en houden rekening met elkaars gevoelens. Verdraagzaamheid wordt erg beloond.
Persoonsgebonden ontwikkeling – De socio-emotionele ontwikkeling
Innerlijk kompas In het veld van de ontwikkeling van een innerlijk kompas zijn er vier thema’s, namelijk identiteit (IKid), levensbeschouwelijke grondhouding (IKlg), waardengevoeligheid en normbesef (IKwn) en veerkracht (IKvk). Over de levensbeschouwelijke grondhouding kunnen we vanuit de visie van Verrekijker spelling niks vermelden. IKid1 IKid2
De motivatie van de leerlingen wordt doorheen het leerproces zorgvuldig bewaakt. We streven naar een basisvertrouwen in zichzelf en in anderen en naar een positief zelfbeeld. Onze stelling ‘Kinderen woorden correct laten overschrijven is didactisch veel gezonder dan kinderen fouten laten schrijven.’ sluit hier rechtstreeks bij aan. Dankzij het overschrijfboekje kunnen zwakke spellers woorden zorgvuldig overschrijven en worden zij niet geconfronteerd met fouten en met correcties van een medeleerling of een leerkracht. Foute woordbeelden krijgen geen kans. Verrekijker spelling vermijdt oefeningen waarbij kinderen de juiste schrijfwijze moeten kiezen en we zetten ons sterk af tegen zulke oefeningen in andere spellingmethodes. We gebruiken een andere invalshoek: enkel correcte woordbeelden worden aangeboden en auditief en visueel onderzocht. Dit komt het basisvertrouwen en het zelfbeeld sowieso ten goede.
IKwn1 IKwn2
Een andere stelling is ‘Net als in Kameleon is het spellinggeweten van de kinderen het uitgangspunt. We stimuleren de wil en de motivatie om correct te schrijven. De spelling in de Nederlandse taal is immers niet gemakkelijk. Het vraagt een gemotiveerde schrijver om dat juist te doen.’ De leerlingen moeten goede spellers willen zijn. Ze moeten het voldoende belangrijk vinden om correct te schrijven. Dat spellingbewustzijn en dat gewetensvol en verantwoord handelen wordt gestimuleerd door onder andere functionele schrijfopdrachten en hun lezers (medeleerlingen, leerkrachten, ouders).
IKvk1 IKvk2
De leerlingen plezier laten beleven aan spelling sluit eveneens aan bij het stimuleren van een spellingbewustzijn en het bewaken van de kostbare spellingmotivatie. Wat in Verrekijker spelling gebeurt, is het inbedden van oefeningen in inspirerende en betekenisvolle verhalen. In het vijfde leerjaar is er bv. een verhaal over Sindbad de zeeman dat in Kijker 1 start en afloopt in Kijker 6. Het is een leuk verhaal met mooie illustraties, waardoor we de leerlingen plezier laten beleven bij het oefenen.
Persoonsgebonden ontwikkeling – De ontwikkeling van een innerlijk kompas
3
Initiatief en verantwoordelijkheid In het veld van de ontwikkeling van initiatief en verantwoordelijkheid zijn er vijf thema’s, namelijk zelfregulerend vermogen (IVzv4), onderzoekscompetentie (IVoc), ondernemingszin (IVoz), gezonde en veilige levensstijl (IVgv) en engagement voor duurzaam samenleven (IVds). Over ondernemingszin en gezonde en veilige levensstijl kunnen we vanuit de visie van Verrekijker spelling niks vermelden. IVzv4
De sterkte van de aanpak binnen Verrekijker spelling is het vertrekken van de vier spellingstrategieën: ik schrijf wat ik hoor (hoorstrategie), ik maak een afspraak (afspraakstrategie), ik onthoud een stukje (onthoudstukje) en ik zoek het op (opzoekstrategie). Deze strategieën worden systematisch geoefend en herhaald, zodat de leerlingen deze automatiseren. We geven hen inzicht in de spelling van de Nederlandse taal zodat ze uitdagingen en problemen efficiënt kunnen aanpakken.
IVzv3 IVoc4
De leerlingen worden eveneens gestimuleerd om te reflecteren over hun schrijven. Heel vaak is er een instructie als volgt: ‘Lees het woord, onderstreep wat je moeilijk vindt en schrijf het woord correct over.’ Wanneer ze niks moeilijk vinden, dan onderstrepen ze wat voor een andere leerling moeilijk zou kunnen zijn. Zelfredzaamheid en zelfstandigheid wordt bevorderd door hen op eigen houtje de opzoekstrategie te laten toepassen. Wanneer de leerlingen twijfelen, nemen ze het Loepje erbij. Ze vinden de juiste pagina terug door de verwijzing in de marge. We vragen ook aan de leerkrachten om de leerlingen twee zaken duidelijk te maken: de plaats waar de woordenboeken liggen of de computer staat en de afspraak dat het niet nodig is om toestemming te vragen om een woord op te zoeken. Dit moet te allen tijde mogelijk zijn. Verrekijker spelling schenkt dus aandacht aan de attitude (ik weet het niet, dus ik moet het opzoeken) en aan de vaardigheid (hoe zoek ik een woord op?). Een ander voorbeeld van het zelfstandig functioneren is de aanpak van de woordenhamster. Het is een manier om de onthoudwoorden zelfstandig te oefenen, in de klas of thuis. De leerlingen gaan individueel aan de slag en nemen zelf de regie in handen van hun leren. Ze maken zelf een keuze (welke woorden oefen ik nu?), je maakt leren zichtbaar (hoeveel keer schreef ik dit woord juist?), je laat hen zelf hun doelen bepalen (ik wil op dat moment die woorden viermaal juist geschreven hebben), hun verantwoordelijkheid creëert een grotere betrokkenheid, het is een krachtige vorm van zelfevaluatie …
4
Persoonsgebonden ontwikkeling – De ontwikkeling van initiatief en verantwoordelijkheid
5
Woorden met ch
goochelen
juichen
noch
Oom Joost kent allerlei trucjes met kaarten. Hij kan g… Voetbalsupporters j… vanop de tribune. Ik wil vlees n… vis eten.
loochenen
ontkennen of l…
giechelen
Die meisjes lachen of g… zonder ophouden.
technicus
Hij studeerde techniek en heeft nu een job als te…
chemisch
Dat is een gevaarlijk ... product.
Verrekijker_Spelling_5_Woordenhamster.indd 5
3/01/18 13:50
IVzv2
De oefendidactiek van Verrekijker spelling zorgt ervoor dat de leerstof eerst geïsoleerd wordt aangeboden en dat leerlingen die leerervaringen onthouden en kunnen inzetten bij nieuwe ervaringen en in complexere situaties. bv. De kinderen oefenen eerst grondwoorden met ei (trein). Erna komen grondwoorden met ij erbij. In een latere fase gaat het over afleidingen met ei, bv. meervouden (treinen) of verkleinwoorden (treintje), en over samenstellingen (sneltrein, treinticket). Aan samenstellingen wordt veel aandacht gegeven als een kans tot integratie van meerdere moeilijkheden, zoals de samenstelling ‘broodtrommel’. Brood is een woord op d dus de afspraakstrategie is van toepassing. Trommel is een woord met een kattenstukje en bovendien is de eindletter van het eerste woord gelijk aan de beginletter van het tweede woord. Verrekijker voorziet daarom een uitgebreid arsenaal aan oefenwoorden.
IVzv5
Feedback krijgen de leerlingen van een medeleerling of van een leerkracht. Ze leren hier constructief mee omgaan. Wanneer woorden fout worden geschreven, vragen we om aan het correct schrijven van de woorden in de gele zone (in het werkkatern) een opdracht toe te voegen. We stellen voor dat ze ook het moeilijke stukje onderstrepen. Waar ging het fout en waarom?
Persoonsgebonden ontwikkeling – De ontwikkeling van initiatief en verantwoordelijkheid
5
IVoc1 IVoc2 IVoc3
In de inleiding van Verrekijker spelling lees je het volgende: ‘Met Verrekijker ontdekken we taal vanuit nieuwsgierigheid. We gaan op verkenning en analyseren wat we tegenkomen. We zoomen in op woorden en letters. We vergroten details en onderzoeken de woordopbouw. We herkennen kleuren en symbolen. We zoomen niet alleen in, maar we zoomen ook uit. Zo verkennen we met onze Verrekijker de omgeving waarin het woord staat en maken we kennis met betekenisvolle en uitdagende contexten.’ Dit sluit volledig aan bij het ontwikkelen van een zekere onderzoekscompetentie. De leerlingen exploreren onze spelling en ontdekken afspraken en uitzonderingen. Afleidingen en samenstellingen worden ontleed en de leerlingen staan stil bij grondwoorden of woordstukjes. Bij leenwoorden geven we de etymologie van sommige woorden mee, bv. juffrouw. ‘Het is een oude samenstelling: juf + vrouw. Het komt oorspronkelijk van jonkvrouw. Jonk betekent jong. Juffrouw betekent dus jonge vrouw. Je let op voor de dubbele medeklinker, net als bij bisschop en misschien.’ De leerlingen krijgen op die manier meer inzicht en dat maakt het eenvoudiger om de schrijfwijze van een moeilijk woord te onthouden.
IVoc5
Informatiebronnen zijn het Loepje, het overschrijfboekje, de posters, de woordenlijsten, een woordenboek, een website zoals www.woordenlijst.org … De leerlingen worden begeleid in het hanteren van deze informatiebronnen. In de derde graad wordt verondersteld dat zij hiermee zelfstandig omgaan, zonder tussenkomst van de leerkracht.
IVds1 IVds3
Verrekijker spelling wordt gekenmerkt door een sterk doorgevoerde differentiatie. Dit zorgt ervoor dat leerlingen die met Verrekijker werken, ervaren dat niet iedereen gelijk is. Ze gaan met deze verschillen om en hebben respect voor elkaar.
6
Persoonsgebonden ontwikkeling – De ontwikkeling van initiatief en verantwoordelijkheid
Motorisch en zintuiglijk In het veld van de motorische en zintuiglijke ontwikkeling zijn er vijf thema’s, namelijk zintuiglijke ontwikkeling (MZzo), lichaams- en bewegingsperceptie (MZlb), omgaan met bewegingsruimte en -tijd (MZrt), groot motorisch bewegen (MZgm) en kleinmotorisch bewegen (MZkm). Over lichaams- en bewegingsperceptie, omgaan met bewegingsruimte en -tijd en groot motorisch bewegen kunnen we vanuit de visie van Verrekijker spelling niks vermelden. MZzo1 MZzo2 MZkm3
Verrekijker spelling stimuleert de leerlingen continu om goed te luisteren en goed te kijken. Het doel is om een constante koppeling te maken tussen het klankbeeld (wat hoor je?) en het woordbeeld (wat zie je?). Woorden bestaan uit klanken en klanken bestaan uit letters. Klanken herkennen, onderscheiden en koppelen aan de juiste letters is een absolute voorwaarde in het spellingonderwijs. Wanneer het kind faalt in spelling, zal men volgens Verrekijker spelling Extra (zorgaanbod voor de zwakste) eerst stilstaan bij het gehoor en de uitspraak van het kind. Het is mogelijk dat de hulp van een CLB-medewerk(st)er of een logopedist(e) moet worden ingeroepen.
MZkm2 MZkm4
De principes van de pengreep en het schoonschrift sluiten aan bij het kleinmotorisch bewegen. De schrijfmotoriek en de leesbaarheid van letters, woorden en zinnen is heel belangrijk bij spelling.
MZkm3
Het correct schrijven van woorden en zinnen betekent ook goed luisteren naar wat iemand uitspreekt of wat je zelf uitspreekt. Een correcte uitspraak gaat vooraf aan correct spellen. Verrekijker spelling stelt heel vaak voor om het pas geschreven woord nog eens uit te spreken, ofwel hardop, ofwel innerlijk. De leerlingen luisteren naar de klanken die ze in stilte in hun hoofd vormen.
Persoonsgebonden ontwikkeling – De motorische en zintuiglijke ontwikkeling
7
Cultuurgebonden ontwikkeling Media In het veld van de mediakundige ontwikkeling zijn er drie thema’s, namelijk mediawijsheid (MEmw), mediageletterdheid (MEge) en mediavaardigheid (MEva). Verrekijker spelling op Kweetet MEmw1 MEge2
Het online oefenplatform Kweetet wordt gebruikt om leerlingen onder andere hun spellingvaardigheden te laten oefenen. Ze maken oefeningen en huistaken, terwijl verdienen ze kwetons en spelen ze het spel een andere keer. De wereld van Kweetet is aantrekkelijk, uitdagend, vernieuwend en trekt de aandacht van elke leerling. De leerlingen krijgen daardoor een kans om de mogelijkheden te verkennen en interesse en verwondering te tonen voor deze technologieën en hun ontwikkelingen.
MEmw2 MEmw3 MEge5
Bij het spelen in Speelet of het leren in Leeret kunnen ze plezier beleven. Daarbovenop kunnen ze ervaren dat de ene leerling een andere ervaring heeft dan de andere. Ze leren verschillende standpunten kennen en hiermee omgaan. Sommigen zullen een kritische en reflecterende houding ontwikkelen ten opzichte van de eigen en andermans omgang met media. Het zal hun mediagebruik bepalen.
MEva1 MEva3
Tijdens het leren en het spelen op het digitaal platform ontwikkelen de leerlingen heel wat technische en instrumentele computervaardigheden, bv. het exploreren van het toetsenbord, en digitale informatievaardigheden, bv. het navigeren en zoeken binnen een website.
8
Cultuurgebonden ontwikkeling – De mediakundige ontwikkeling
Online de schrijfwijze van woorden opzoeken De opzoekstrategie (ik twijfel, dus ik zoek het op) wordt als belangrijkste spellingstrategie naar voor geschoven. We vragen ook aan de leerkrachten om het mogelijk te maken om de schrijfwijze of de betekenis van een woord te laten opzoeken op het internet. We stellen de website www.woordenlijst.org voor. Het typen van een aantal letters is voldoende om te zien welke woorden er worden gesuggereerd. Op die website kun je eveneens de vervoegingen van werkwoorden lezen. Dit is bijzonder interessant voor anderstalige leerlingen die niet spontaan kunnen nagaan of een werkwoord een klankverandering ondergaat in de verleden tijd. MEmw1 MEge1 MEge3
Het online opzoeken van woorden is een manier om media op een positieve, verantwoorde en waardevolle manier aan te wenden. De leerlingen bereiken een vooropgesteld doel: het kennen van de schrijfwijze van een woord of de vervoeging van een werkwoord. Ze verwerken de mediacontent die ze op dat moment zien. Ze herkennen en selecteren welke informatie ze nodig hebben.
MEge5
Het steeds kunnen opzoeken van de schrijfwijze van een woord beïnvloedt het dagelijks leven van de leerlingen. Ze worden gestimuleerd om na te denken over deze functie: het bieden van ondersteuning bij het correct schrijven, typen, invoeren van tekst (op een smartphone: sms’en, whatsappen …) De spelling- en grammaticacontrole in programma’s van Microsoft Office zoals Word hoort hier ook bij. Wanneer het spellinggeweten van de leerlingen groeit, neemt ook het inzicht in deze tool toe. Ze beseffen dat media op die manier een impact heeft op het maatschappelijk leven.
MEva1 MEva3
Net als bij het actief zijn op Kweetet, ontwikkelen ze bij het opzoeken van woorden ook vaardigheden: technische en instrumentele vaardigheden (muisvaardigheden, exploreren van het toetsenbord) en digitale informatievaardigheden (navigeren en zoeken binnen een website, zoeken van gewenste informatie).
Cultuurgebonden ontwikkeling – De mediakundige ontwikkeling
9