Issuu on Google+

‫ریکالم‬

‫ریکالم‬

‫‪www.awene.com‬‬

‫ژمار‌ه (‪)347‬‬ ‫سێشەممە ‪2012/10/16‬‬

‫تیرۆرکردنی قاسملۆ‬

‫‪17‬‬ ‫‪512‬‬ ‫»»»»‬

‫ی سیاسیی‌ گشتییه‬ ‫رۆژنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫کۆمپانیای ئاوێنه‌ ده‌ریده‌کات‬

‫ئه‌و خوێندکاره‌ی دیواری مه‌کته‌ب رما‬

‫»»‪12‬‬ ‫به‌سه‌ریدا»»‬ ‫‪17‬‬

‫ئایا تاڵه‌بانی‌و نه‌وشیروان مسته‌فا هاوكاریی‌ ئاواتی ئه‌وه‌ بوو خوێندن ته‌واو بكاو‬ ‫ببێت به‌ "دكتۆر"‬ ‫ئیتاڵعاتی ئێرانیان كردووه‌؟‬

‫یاسین مه‌جید بۆچی وا قس ‌ه ده‌كات؟‬

‫براو برازایه‌کی له‌ ‪31‬ی ئابدا له‌هه‌ولێر‬ ‫به‌ ده‌ستی به‌عس کوژراون‬

‫‪17‬‬ ‫‪312‬‬ ‫»»»»‬

‫دوو سه‌ركرده‌ی‌ په‌كه‌كه‌ به‌نهێنی‌ له‌گه‌ڵ‌ مالیكی‌ كۆده‌بنه‌وه‌‬ ‫ی‬ ‫ی رابردو به‌پێ���ی‌ لێدوان���ی‌ س���ه‌رچاوه‌یه‌ك ‌‬ ‫تایب���ه‌ت به‌ئاوێنه‌‪ :‬هه‌فت���ه‌ ‌‬ ‫دوو س���ه‌ركرده‌ی‌ ب���ااڵی‌ په‌كه‌ك��� ‌ه‬ ‫ی ئاگادار بۆ ئاوێن ‌ه "بارودۆخی‌ س���وریا‌و‬ ‫ی بااڵی‌ په‌كه‌ك ‌ه له‌رێگه‌ ‌‬ ‫ی سلێمانییه‌و‌ه ده‌برێن ‌ه دوو سه‌ركرد‌ه ‌‬ ‫له‌رێگه‌ی‌ ش���ار ‌‬ ‫ی په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان توركیا‌و عێراق"‬ ‫ی یه‌كێت��� ‌‬ ‫به‌غداو له‌گه‌ڵ‌ مالیكی‌ كۆده‌بنه‌وه‌‪ ،‬له‌و س���لێمانییه‌وه‌و به‌ه���اوكار ‌‬ ‫ی گفتوگۆكانی‌ نێوان‬ ‫ی ئه‌وه‌یان نیشتمانی‌ كوردس���تان ده‌برێن ‌ه به‌غدا‌و بابه‌تی‌ س���ه‌ره‌ك ‌‬ ‫ی به‌ڵێن ‌‬ ‫كۆبونه‌وه‌یه‌دا مالیك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌كه‌ك���ه‌و مالیك ‌‬ ‫ی كۆده‌بنه‌وه‌‪ ،‬دوو به‌رپرس���ه‌كه‌ ‌‬ ‫له‌گ���ه‌ڵ‌ ن���وری‌ مالیك��� ‌‬ ‫پێده‌دات ك ‌ه "هاوكارییان بكات"‪.‬‬

‫بارزان ‌ی داواكان ‌ی تاڵه‌بانی‌ ره‌تده‌كاته‌وه‌‬

‫ناكۆكییه‌كانی‌ پارتی‌‌و‬ ‫یه‌كێتی‌ به‌رده‌وامه‌‬ ‫له‌میانه‌ ‌ی كۆبونه‌وه‌ی‌ نێ���وان تاڵه‌بانی‌‌و‬ ‫بارزانی���دا له‌هه‌ولێ���ر‪ ،‬س���ه‌رۆك ‌ی هه‌رێم‬ ‫چه‌ند داوایه‌كی‌ س���ه‌رۆك كۆمار ‌ی عێراق‬ ‫س���ه‌باره‌ت به‌كۆبونه‌و‌ه له‌گه‌ڵ‌ مالیكی‌‌و‬ ‫گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ ده‌س���تور ب���ۆ په‌رله‌مان‪،‬‬ ‫ره‌تده‌كاته‌وه‌‪ ،‬پارتی‌‌و یه‌كێتیش چه‌ندین‬ ‫هه‌ڵوێست‌و لێدوان ‌ی ناكۆك ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫تایب���ه‌ت به‌ئاوێنه‌‪ :‬به‌پێی‌ زانیاریه‌كان ‌ی‬ ‫ئاوێن���ه‌ تاڵه‌بان���ی‌ له‌كۆبون���ه‌و‌ه دوو‬ ‫قۆڵییه‌ك���ه‌ی‌ هه‌ولێریدا له‌گ���ه‌ڵ‌ بارزانی‌‪،‬‬ ‫داوای‌ له‌س���ه‌رۆك ‌ی هه‌رێ���م ك���ردوه‌ ك ‌ه‬ ‫به‌مه‌به‌س���تی‌ كۆتایهێنان به‌كێش���ه‌كان ‌ی‬ ‫نێوان هه‌ولێر‌و به‌غدا راس���ته‌وخۆ چاو ‌ی‬ ‫به‌مالیك��� ‌ی بكه‌وێ���ت‪ ،‬ب���ه‌اڵم ناوب���راو‬ ‫ئه‌و داوای���ه‌ ‌ی تاڵه‌بان���ی‌ ره‌تكردۆته‌وه‌و‬ ‫وتویه‌تی‌ "ئێمه‌ جارێكیتر له‌گه‌ڵ‌ مالیك ‌ی‬ ‫دانانیشین"‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها تاڵه‌بانی‌ داوا ‌ی ئه‌وه‌ ‌ی له‌بارزان ‌ی‬ ‫ك���ردوه‌ ك���ه‌ پش���تیوانی‌ له‌گه‌ڕانه‌وه‌ ‌ی‬ ‫ده‌س���تور بكات بۆ په‌رله‌مان به‌مه‌به‌ست ‌ی‬ ‫هه‌مواركردنه‌وه‌ی‌‪ ،‬به‌اڵم بارزان ‌ی وتویه‌ت ‌ی‬ ‫"ده‌س���تور له‌الیه‌ن په‌رله‌مان���ه‌وه‌ بڕیار ‌ی‬ ‫له‌س���ه‌ر دراوه‌‪ ،‬ئێوه‌‌و گ���ۆڕان تێبینی‌‌و‬ ‫س���ه‌رنجه‌كانتان بكه‌ن به‌نوسراو ئه‌وسا‬ ‫ده‌كرێت گفتوگۆی‌ له‌سه‌ر بكرێت"‪.‬‬ ‫ئه‌م���ه‌ له‌كاتێكدای���ه‌ ك���ه‌ به‌پێ��� ‌ی‬ ‫زانیارییه‌كان���ی‌ ئاوێن���ه‌ وا بڕی���ار ب���و‌ه‬ ‫تاڵه‌بان���ی‌ بۆ ماوه‌ی‌ هه‌فته‌یه‌ك له‌هه‌ولێر‬ ‫بمێنێته‌و‌ه به‌اڵم دوا ‌ی س��� ‌ێ رۆژ مانه‌و‌ه‬ ‫له‌پایته‌خت��� ‌ی هه‌رێ���م گه‌ڕای���ه‌وه‌ به‌غدا‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها بڕیار بوو پ���اش كۆبونه‌وه‌كه‌ ‌ی‬ ‫نێوان بارزانی‌‌و تاڵه‌بانی‌‪ ،‬كۆبونه‌وه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫هاوبه‌ش له‌نێوان هه‌ردو مه‌كته‌بی‌ سیاس ‌ی‬

‫ی‬ ‫ی له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا به‌ڵێن ‌‬ ‫بووه‌‪ ،‬مالیك ‌‬ ‫ئه‌وه‌ی به‌په‌كه‌ك���ه‌ داو‌ه ك ‌ه "به‌هه‌موو‬ ‫شێوه‌یه‌ك هاوكارییان بكات له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫ی سوریا"‪.‬‬ ‫پشتیوانیكردنیان له‌رژێم ‌‬ ‫ی عێراق‬ ‫ئه‌م ‌ه له‌كاتێكدایه‌ ك ‌ه حكومه‌ت ‌‬

‫ی‬ ‫به‌یه‌كێك له‌پاڵپشت ‌ه س���ه‌ره‌كییه‌كان ‌‬ ‫ی س���وریا داده‌نرێ‌‌و‬ ‫ی رژێم��� ‌‬ ‫ئێس���تا ‌‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانیش���ی‌ له‌گ���ه‌ ‌ڵ توركیا‬ ‫ی گ���رژی‌‌و ئاڵۆزیدایه‌‌و چه‌ندین‬ ‫له‌وپه‌ڕ ‌‬ ‫ی‬ ‫ج���ار ئه‌ردۆغان���ی‌ س���ه‌رۆك وه‌زیران ‌‬

‫ی‬ ‫ی توندی‌ ئاراس���ت ‌ه ‌‬ ‫توركیا ره‌خن���ه‌ ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی ئه‌و ملمالن ‌‬ ‫"مالیك���ی‌" كردوه‌‪ ،‬به‌هۆ ‌‬ ‫ی له‌نێوان ش���یعه‌و س���وننه‌دا‬ ‫تون���د‌ه ‌‬ ‫به‌رده‌وامه‌‪.‬‬

‫"ئه‌زمون ‌ی حوكمڕان ‌ی كورد ‌ی كۆپییه‌كی‌ به‌عسه‌"‬ ‫ف���اروق ره‌فیق ئام���اژه‌ ب���ه‌وه‌ ده‌كات‬ ‫كه‌ پڕۆژه‌یاس���ای "پاراس���تنی پیرۆزیە‬ ‫ئاینی���ەکان" پڕۆژه‌یه‌كه‌ بۆ کۆیله‌کردنی‬ ‫ئینس���انی ک���وردو مەرگ���ی عەق���ڵ‌و‬ ‫ئازادییەکان���ە‪ ،‬ئه‌و ده‌ڵێ���ت "ئه‌زمونی‌‬ ‫حوكمڕانی‌ كوردی‌ كۆپی‌ به‌عسه‌"‪.‬‬

‫س���لێمانی‌‪ ،‬ئاوێنه‌‪ :‬نوسه‌رو توێژه‌ری‌ هێزە س���تەمکارانە دەک���ەون‪ ،‬ئەو تازە‬ ‫بواری‌ فه‌لسه‌فه‌ "د‪.‬فاروق ره‌فیق" جه‌غت دەیەوێت خەونی بەعس دوبارە بکاتەوە‪،‬‬ ‫له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئازادی‌ مه‌كره‌مه‌ نییه‌ رژێمێکی بەعس ئاس���ا لەواڵتی ئێمەدا‬ ‫ده‌س���ه‌اڵت به‌هاواڵتیانی‌ ببه‌خشێت‪ ،‬ئه‌و دروس���ت ب���کات‪ ،‬یان درێ���ژە بەبەعس‬ ‫ده‌ڵێت "گەمژەیی ده‌س���ه‌اڵت لەوەدایە بدات"‪.‬‬ ‫وتیش���ی "من ئەزمون���ی حکومرانیی‬ ‫لەس���ەردەمێکدا کە لەچ���واردەوری ئەو‬

‫ک���وردی بەکۆپیەک���ی ت���ەواوی بەعس‬ ‫لەقەڵ���ەم دەدەم‪ ،‬ئ���ەوەی رودەدات‬ ‫لەکوردس���تاندا درێژکراوەی بەعس���ە‪،‬‬ ‫ئەوەی بەعس بیری لێنەکردبوەوە ئەمان‬ ‫دیانەوێت تەواوی بکەن"‪.‬‬ ‫»» ‪18‬‬

‫یه‌كێتی‌‌و پارتیدا بكرێ���ت به‌ئاماده‌بون ‌ی‬ ‫ه���ه‌ردوو س���ه‌ركرده‌كه‌‪ ،‬دوای‌ ئ���ه‌وه‌ش‬ ‫تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌ كۆبونه‌وه‌ك ‌ه جێبهێڵن‌و‬ ‫كۆبونه‌وه‌كانی‌ مه‌كته‌ب سیاسی‌ هه‌ردوالش‬ ‫به‌رده‌وام بێت به‌مه‌به‌س���ت ‌ی یه‌كخستن ‌ی‬ ‫هه‌ڵوێس���ته‌كانیان‪ ،‬به‌اڵم تا ئێس���تاش‬ ‫كۆبونه‌وه‌ ‌ی نێوان هه‌ردو مه‌كته‌ب سیاسی‬ ‫یه‌كێتی‌‌و پارت ‌ی نه‌كراوه‌‪ .‬له‌كاتێكدا رۆژێك‬ ‫دوای‌ كۆبونه‌وه‌كه‌ ‌ی هه‌ردو سه‌ركرده‌كه‌‪،‬‬ ‫مه‌كت���ه‌ب سیاس��� ‌ی یه‌كێت���ی‌ له‌هه‌ولێر‬ ‫به‌سه‌رپه‌رشتی‌ تاڵه‌بان ‌ی كۆبۆوه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی‌ زانیارییه‌كان نه‌چونی‌ نێچیرڤان‌و‬ ‫مه‌س���رور‌و ف���ازڵ‌ میران���ی‌ ب���ۆ چله‌ ‌ی‬ ‫شه‌مس���ه‌دین موفتی‌ ك���ه‌ تاڵه‌بانی‌ تێیدا‬ ‫ئاماده‌ب���و‪ ،‬په‌یوه‌ند ‌ی به‌و ناكۆكیانه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ك ‌ه كه‌وتووه‌ته‌ نێوان پارتی‌‌و یه‌كێتییه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ه���ا ئ���ه‌وه‌ی‌ جێ���ی‌ س���ه‌رنجی‌‬ ‫چاودێران بوو وتاره‌ك���ه‌ی‌ مه‌ال به‌ختیار‬ ‫له‌كۆنگره‌ی‌‪BDP‬دا كه‌ له‌الیه‌ن راگه‌یاندن ‌ی‬ ‫یه‌كێتیی���ه‌وه‌ بایه‌خێك���ی‌ زۆری‌ پێ���درا‪،‬‬ ‫خاڵ ‌ی پێچه‌وان���ه‌ی‌ وتاره‌ك���ه‌ی‌ بارزان ‌ی‬ ‫بوو له‌كۆنگ���ره‌ ‌ی ‪AKP‬دا‪ ،‬ك ‌ه هه‌ریه‌كه‌و‬ ‫له‌وتاره‌كه‌یان���دا پش���تیوانی‌ خۆی���ان بۆ‬ ‫الیه‌نێك ده‌ربڕی‌ ك ‌ه به‌ركه‌به‌ر ‌ی ئه‌ویتریان‬ ‫داده‌نرێت‪.‬‬ ‫به‌پێ���ی‌ زانیارییه‌كان��� ‌ی ئاوێنه‌‪ ،‬وه‌ك‬ ‫ناڕه‌زای���ی‌ ده‌ربڕینێك به‌رامب���ه‌ر به‌وه‌ ‌ی‬ ‫‪ BDP‬خوێندن���ه‌وه‌ی‌ وتاره‌كه‌ی‌ یه‌كێتی‌‌و‬ ‫م���ه‌ال به‌ختی���اری‌ خس���توه‌ته‌ پێ���ش‬ ‫خوێندنه‌وه‌ی‌ وتاره‌كه‌ی‌ پارتییه‌وه‌‪ ،‬پارت ‌ی‬ ‫ئاماده‌ نه‌بوو وتاره‌كه‌ ‌ی بخوێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫»»‬

‫ریکالم‬

‫‪3‬‬

‫ریکالم‬

‫ناونیشان‪ :‬سلێمانی گه‌ڕه‌کی شۆڕش ‪ 101‬شه‌قامی ‪2‬سالم خانووی ‪ 56‬ته‌له‌فۆن‪ 2136622 3210501 3210502 :‬هه‌ولێر ‪ ،‬فولکه‌ی کوران ‪ -‬به‌رامبه‌ر نه‌خۆشخانه‌ی ژینی تایبه‌ت (مۆبایل)‪ 07504531388 :‬‬

‫ئاریافۆن‪ 2560031 :‬کۆمپانیای باڵڤ پەیک ئاوێنە دابەش دەکات‬

‫نرخی ‪ 1000‬دینار ‬

‫تیراژ‪4500 :‬‬


‫‪2‬‬

‫هه‌واڵ‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫كارگه‌كان ‌ی سلێمانی‌ هه‌ڕه‌شه‌ ‌ی داخستن ده‌كه‌ن‬ ‫ئا‪ :‬ئاوێنه‌‬ ‫به‌هۆی‌ دابین نه‌كردنی‌ بڕی‌ سوته‌مه‌نی‌‬ ‫پێویست بۆیان‪ ،‬كارگه‌كانی‌ سنوری‌‬ ‫پارێزگای‌ سلێمانی‌ هه‌ڕه‌شه‌ی‌ داخستن‬ ‫ده‌كه‌ن‌و سه‌ره‌تای‌ ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌شیان‬ ‫به‌مانگرتن ده‌ستپێكرد‪ ،‬وه‌زاره‌تی‌‬ ‫پیشه‌سازیش چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌كه‌‬ ‫ده‌خاته‌ ئه‌ستۆی‌ وه‌زاره‌تی‌ سامانه‌‬ ‫سروشتییه‌كان‪.‬‬ ‫س����ه‌ره‌تای‌ ئ����ه‌م هه‌فته‌ی����ه‌ یه‌كێتی‌‬ ‫خاوه‌ن كارگه‌كانی‌ كوردس����تان له‌دژ ‌‬ ‫ی‬ ‫دابی����ن نه‌كردن����ی‌ س����وته‌مه‌نی‌ بۆیان‌و‬ ‫گرانكردنی‌ كاره‌با بڕی����اری‌ مانگرتنیان‬ ‫دا‌و ئه‌گ����ه‌ر له‌م����اوه‌ی‌ مانگێك����دا ئه‌و‬ ‫كێشه‌یه‌ش����یان بۆ چاره‌س����ه‌ر نه‌كرێت‬ ‫ئه‌وا په‌نا بۆ هه‌ڵوێستی‌ توندتر ده‌به‌ن‪،‬‬ ‫په‌رله‌مانتارێكی‌ لیژنه‌ی‌ پیشه‌س����ازی‌‌و‬ ‫س����امانه‌ سروش����تییه‌كان پێیوای����ه‌ كه‌‬ ‫ده‌بێت ئه‌و كێش����ه‌یه‌ له‌نێوان پارێزگا‌و‬ ‫وه‌زاره‌ت����ی‌ س����امانه‌ سروش����تییه‌كاندا‬ ‫چاره‌سه‌ر بكرێت‪.‬‬ ‫فۆتۆ‪ :‬ئاوێنه‌‬ ‫ ‬ ‫به‌هۆی دابین نه‌کردنی سوته‌مه‌نییه‌وه‌ به‌رهه‌می کارگه‌کان له‌پاشه‌کشه‌دان‬ ‫له‌سنوری‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ نزیكه‌ی‌‬ ‫‪ 1400‬كارگه‌ی‌ گ����ه‌وره‌‌و بچوك هه‌ن كه‌ له‌ئێستادا ‪%60‬ی‌ ئه‌و كارگانه‌ داخراون‪ ،‬پیشه‌س����ازی‌ وه‌ك یه‌كێك له‌كاره‌كانی‌ ب����ۆ ئاوێن����ه‌ رایگه‌یاند ك����ه‌ ماوه‌یه‌كی‌‬ ���زۆره‌ كه‌رت����ی‌ تایب����ه‌ت به‌تایبه‌تی����ش‬ ‫هه‌یانه‌ ‪ 20‬كرێ����كار كاری‌ تێدا ده‌ك ‌هن‌و ئ����ه‌وه‌ش له‌كاتێكدا ك����ه‌ چه‌ند مانگێك كابینه‌ی‌ حكومه‌ت راگه‌یاند‪.‬‬ ‫س����ه‌رۆكی‌ یه‌كێتی‌ خاوه‌ن كارگه‌كانی‌ له‌پیشه‌س����ازیدا ب����ه‌ره‌و دواوه‌ ده‌چێت‪،‬‬ ‫هه‌ش����یانه‌ ‪ 3000‬كرێكار‪ ،‬به‌اڵم به‌وته‌ی‌ له‌مه‌وبه‌ر س����ه‌رۆكی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم‪،‬‬ ‫ی كه‌رتی‌ كوردستان‪ ،‬به‌ختیار ئه‌حمه‌د له‌لێدوانێكدا چونكه‌ حكومه‌ت پالنێكی‌ ته‌واوی نییه‌‬ ‫س����ه‌رۆكی‌ یه‌كێتی‌ خ����اوه‌ن كارگه‌كان نێچیرڤان بارزان����ی‌ بوژاندنه‌وه‌ ‌‬

‫تائێستا له‌دادگاكان ‌ی كوردستان‬ ‫نوسراوه‌ فه‌رمییه‌كان به‌عه‌ره‌بین‬ ‫له‌كاتێك���دا به‌پێ���ی‌ ده‌س���توری‌ عێراق كۆپییه‌كی‌ ده‌ست ئاوێنه‌ كه‌وتوه‌‌و واژۆی‌‬ ‫زمان���ی‌ عه‌ره‌ب���ی‌‌و ك���وردی‌ دوو زمانی‌ سه‌رۆكی‌ داگا سه‌باح عه‌لی‌ هرزانی‌ پێوه‌یه‌و‬ ‫فه‌رمی‌ واڵتن‪ ،‬به‌اڵم تائێستا له‌سه‌رجه‌م ئاراسته‌ی‌ یه‌كێك له‌دادگاكان كراوه‌ داوا‬ ‫دادگاكانی‌ هه‌رێمدا نوسراوه‌ فه‌رمییه‌كان ده‌كات كه‌ نوسراوه‌ فه‌رمییه‌كانی‌ دادگاكه‌‬ ‫به‌عه‌ره‌بی‌ بنوسرێن‪.‬‬ ‫به‌زمانی‌ عه‌ره‌بین‪.‬‬ ‫ئه‌و نوسراوه‌ كه‌ له‌به‌رواری‌‪29‬ـ‪1‬ـ‪2012‬‬ ‫تایبه‌ت به‌ ئاوێنه‌‪ :‬به‌پێی‌ نوسراوێكی‌‬ ‫سه‌رۆكی‌ دادگای‌ پێداچونه‌وه‌ی‌ هه‌رێمی‌ ده‌رچوه‌‌و ئاراسته‌ی‌ یه‌كێك له‌دادگاكانی‌‬ ‫كوردس���تان‪ -‬ده‌سته‌ی‌ شارس���تانی‌ ك ‌ه سلێمانی‌ كراوه‌ دادگاكه‌ ئاگادار ده‌كاته‌وه‌‬

‫عیماد ئه‌حمه‌د‬ ‫چه‌ند به‌ڵێنێك‬ ‫به‌سێ‌ په‌رله‌مانتاری‌‬ ‫ئۆپۆزسیۆن ده‌دات‬

‫كه‌ نوسراوه‌ فه‌رمییه‌كانی‌ دادگا به‌زمان ‌ی‬ ‫عه‌ره‌بی‌ بنوسرێت‪ .‬ئه‌م ‌ه له‌كاتێكدایه‌ كه‌‬ ‫هه‌رێمی‌ كوردس���تان نزیكه‌ی‌ ‪ 22‬س���اڵه‌‬ ‫ئازادكراوه‌‌و خاوه‌ن���ی‌ دادگای‌ خۆیه‌تی‌‪،‬‬ ‫هاوكات له‌ده‌س���توری‌ عێراقیشدا زمانی‌‬ ‫ك���وردی‌ وه‌ك زمانی‌ عه‌ره‌ب���ی‌ به‌زمانی‌‬ ‫فه‌رمی‌ نه‌ك ه���ه‌ر هه‌رێم بگره‌ عێراقیش‬ ‫ناسێنراوه‌‪.‬‬

‫بۆ باش����تركردنی‌ ئه‌و الیه‌نه‌‌و ئه‌وانیش محه‌مه‌د جه‌ب����ار له‌لێدوانێكدا بۆ ئاوێن ‌ه‬ ‫كێشه‌ی‌ نه‌بونی‌ سوته‌مه‌نی‌‌و گرانكردنی‌ رونیكرده‌وه‌ كه‌ چاره‌سه‌ری‌ ئه‌و كێشه‌یه‌‬ ‫كاره‌بایان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ئێستادا به‌پله‌ی‌ الی‌ وه‌زاره‌تی‌ س����امانه‌ سروشتییه‌كانه‌‌و‬ ‫جه‌ختیك����رده‌وه‌ كه‌ م����اوه‌ی‌ نزیكه‌ی‌ ‪9‬‬ ‫یه‌كه‌م نه‌بونی‌ سوته‌مه‌نییه‌‪.‬‬ ‫ناوبراو ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌دا كه‌ ئه‌و كێشه‌یه‌ مانگه‌ س����وته‌مه‌نی‌ بۆ كارگه‌كان دابین‬ ‫هه‌رچه‌نده‌ شاره‌كانی‌ هه‌ولێر‌و دهۆكیشی‌ نه‌كراوه‌ بۆیه‌ ئه‌و كێشه‌یه‌ی‌ لێكه‌وتۆته‌وه‌‌و‬ ‫گرتۆته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌پله‌ی‌ یه‌كه‌م ش����اری‌ وتی‌ "به‌پێی‌ یاسا نوسراومان بۆ كردون‬ ‫س����لێمانی‌‌و ده‌وروبه‌رێتی‌‌و كێشه‌شیان كه‌ ئه‌وه‌ پێداویس����تی‌ كارگه‌یه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ‌ وه‌زاره‌تی‌ سامانه‌ سروشتییه‌كانه‌ ئه‌گ����ه‌ر له‌ب����ازاڕ نه‌وت����ی‌ ره‌ش بكڕن‬ ‫ئ����ه‌وكات ناتوانن به‌نرخێك����ی‌ هه‌رزانتر‬ ‫كه‌ سوته‌مه‌نی‌ لێبڕیون‪.‬‬ ‫به‌ختی����ار جه‌ختیك����رده‌وه‌ ك����ه‌ بۆ به‌رهه‌مه‌كانی����ان بفرۆش����ن‌و كێبڕكێی‌‬ ‫چاره‌سه‌ری‌ ئه‌و گرفته‌یان چه‌ند جارێك بازاڕ بكه‌ن"‪.‬‬ ‫الی‌ خۆی����ه‌وه‌ ئه‌ندام����ی‌ لیژن����ه‌ی‌‬ ‫به‌رپرسانی‌ حكومه‌ت داوایان له‌وه‌زاره‌تی‌‬ ‫س����امانه‌ سروش����تییه‌كان ك����ردوه‌ كه‌ پیشه‌س����ازی‌‌و س����امانه‌ سروشتییه‌كان‬ ‫چاره‌س����ه‌ری‌ بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وان كاری‌ له‌په‌رله‌مانی‌ كوردستان‪ ،‬ناسك تۆفیق‬ ‫له‌لێدوانێك����دا بۆ ئاوێن����ه‌ رایگه‌یاند كه‌‬ ‫پێناكه‌ن‪.‬‬ ‫س����ه‌رۆكی‌ یه‌كێتی‌ خاوه‌ن كارگه‌كان ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر ئه‌و خاوه‌ن كارگانه‌‬ ‫ئاش����كرایكرد ك����ه‌ ئه‌وان هه‌ڵوێس����تی‌ سه‌ردانی‌ نوسینگه‌ی‌ سلێمانی‌ په‌رله‌مانی‌‬ ‫یه‌كه‌میان مانگرتنی‌ هێمنانه‌یه‌‌و بۆ ئه‌و كوردس����تانیان كردوه‌ ك����ه‌ جگه‌ له‌وان‬ ‫مه‌به‌سته‌ش ماوه‌ی‌ مانگێكیان داناوه‌ بۆ هه‌ندێ����ك له‌خ����اوه‌ن كارگه‌كانی‌ كۆیه‌‌و‬ ‫حكومه‌ت‌و وا بڕیاریشه‌ له‌گ ‌هڵ‌ سه‌رۆكی‌ مه‌خموریش هه‌مان گرفتیان هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ی ئه‌وانیش له‌م هه‌فته‌یه‌دا كۆده‌بنه‌وه‌‌و داوا‬ ‫حكومه‌ت‌و جێگره‌كه‌ی‌ كۆببنه‌وه‌‌و وت ‌‬ ‫"حكومه‌ت نیازی‌ وایه‌ الیه‌نی‌ پیشه‌سازی‌ ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌و كێشه‌یه‌ له‌نێوان وه‌زاره‌تی‌‬ ‫ی خۆشه‌‪ ،‬س����امانه‌ سروش����تییه‌كان‌و پارێزگاكاندا‬ ‫ببوژێنێته‌وه‌‌و ئێمه‌ش دڵمان پێ ‌‬ ‫به‌اڵم خۆ ده‌بێت ئه‌و كێشانه‌ش����مان بۆ چاره‌س����ه‌ر بكرێ‪ ،‬چونكه‌ به‌وته‌ی‌ ئه‌و‬ ‫په‌رله‌مانتاره‌‪ ،‬س����امانه‌ سروشتییه‌كان‬ ‫چاره‌سه‌ر بكه‌ن"‪.‬‬ ‫له‌و روه‌وه‌ به‌رێوه‌به‌ری‌ كه‌رتی‌ تایبه‌ت رایگه‌یاندوه‌ كه‌ پارێزگا س����وته‌مه‌نی‌ بۆ‬ ‫له‌وه‌زاره‌ت����ی‌ بازرگانی‌‌و پیشه‌س����ازی‌‪ ،‬ئه‌و كارگانه‌ دابین بكات‪.‬‬

‫هه‌فته‌ ‌ی ئایند‌ه زیانلێكه‌وتوان ‌ی‬ ‫سه‌رده‌می‌ به‌عس قه‌ره‌بو ده‌كرێنه‌وه‌‬ ‫ی زیات���ر ل ‌ه ‪ 3‬ملی���ار دینار ئه‌و‬ ‫به‌ب���ڕ ‌‬ ‫ی له‌سه‌رده‌می‌ رژێمی‌ به‌عسدا‬ ‫كه‌س���ان ‌ه ‌‬ ‫تا س���اڵی‌ (‪ )1991‬زیانیان لێكه‌وتوه‌‪،‬‬ ‫قه‌ره‌بو ده‌كرێنه‌وه‌‌و هه‌فته‌ی‌ داهاتوش‬ ‫ی‬ ‫ێ پارێزگاك ‌ه ‌‬ ‫ئه‌و پرۆس���ه‌یه‌ له‌هه‌ر س ‌‬ ‫كوردستان ده‌ست پێده‌كات‪.‬‬ ‫س���لێمانی‌‪ ،‬ئاوێن���ه‌‪ :‬له‌وباره‌ی���ه‌و‌ه‬

‫به‌رێوه‌ب���ه‌ری ده‌س���ته‌ی داواكاری‬ ‫ی‬ ‫موڵكداری‪ ،‬ت���ارا ئه‌ن���وه‌ر قه‌ره‌داغ ‌‬ ‫له‌لێدوانێكدا بۆ ئاوێن ‌ه رایگه‌یاند ك ‌ه ئه‌و‬ ‫كه‌س���انه‌ی‌ زیانیان لێكه‌وتوه‌‌ به‌تایبه‌ت‬ ‫ئه‌وانه‌ی زه‌ویی���ان داگیركراو‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫ی (‪-1968‬‬ ‫حیزبی به‌عس���ه‌وه‌ له‌سااڵن ‌‬ ‫‪ )1991‬له‌هه‌فت���ه‌ی ئاین���ده‌و‌ه به‌بڕی‬

‫‪ 3‬ملی���ار‌و ‪ 400‬ملیۆن دین���ار قه‌ره‌بو‬ ‫ده‌كرێن���ه‌وه‌‌و قه‌ره‌بوه‌ك���ه‌ش دابه‌ش‬ ‫ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ی به‌وه‌شدا ك ‌ه ژماره‌ی‬ ‫ناوبراو ئاماژه‌ ‌‬ ‫ئه‌و كه‌سان ‌هی‌ بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ سكااڵیان‬ ‫تۆماركردوو‌ه ‪ 29‬كه‌سن‌و به‌شێكیشی‬ ‫وه‌ره‌سه‌یه‌‪.‬‬

‫له‌سێ‌ مانگ ‌ی داهاتودا سندوقی‌ كۆمه‌ك‬ ‫بۆ نه‌خۆشخانه‌ی‌ شێرپه‌نج ‌ه داده‌نرێت‬ ‫وا بڕیاره‌ له‌گه‌ڵ‌ باڵوكردنه‌وه‌ی‌ له‌وه‌قایع ‌ی‬ ‫كوردس���تاندا‪ ،‬س���ندوقی‌ كۆم���ه‌ك ب���ۆ‬ ‫نه‌خۆش���انی‌ (ش���ێرپه‌نجه‌‌و قورسه‌كان)‬ ‫بكه‌وێت���ه‌ ب���واری‌ جێبه‌جێكردن���ه‌وه‌‌و‬ ‫له‌س���ه‌رجه‌م ماركێت‌و شوێنه‌ گشتییه‌كان‬ ‫ئه‌و سندوقه‌ دابنرێت‪.‬‬ ‫س���لێمانی‌‪ ،‬ئاوێنه‌‪ :‬دوێنێ‌ له‌كۆبونه‌وه‌ی‌‬ ‫ئاسایی‌ په‌رله‌مانی‌ كوردستاندا پڕۆژه‌یاسای‌‬ ‫سندوقی‌ كۆمه‌ك بۆ نه‌خۆشانی‌ شێرپه‌نجه‌‌و‬ ‫قورسه‌كان په‌سه‌ندكرا‪ .‬له‌وباره‌یه‌وه‌ وه‌زیری‌‬ ‫ته‌ندروس���تی‌‪ ،‬د‪ .‬رێكه‌وت حه‌مه‌ڕه‌ش���ید‬

‫جێگری‌ س����ه‌رۆكی‌ حكوم����ه‌ت‪ ،‬عیماد‬ ‫ی‬ ‫ی به‌س����ێ‌ په‌رله‌مانتار ‌‬ ‫ئه‌حمه‌د به‌ڵێن ‌‬ ‫ئۆپۆزس����یۆن داوه‌ ك����ه‌ به‌دواداچون‬ ‫بۆ داواكارییه‌كانی����ان بكات ك ‌ه چه‌ند‬ ‫كێشه‌یه‌كی‌ ناوچه‌كانی‌ كوردستانه‌‪.‬‬ ‫ێ‬ ‫هه‌ولێر‪ ،‬ئاوێنه‌‪ :‬له‌س����ه‌ر داوای‌ س ‌‬ ‫په‌رله‌مانت����اری‌ ئۆپۆزس����یۆن‪ ،‬دوێن ‌ێ ریکالم‬ ‫جێگری‌ س����ه‌رۆكی‌ حكوم����ه‌ت‪ ،‬عیماد‬ ‫ی‬ ‫ئه‌حم����ه‌د له‌گ ‌هڵ‌ هه‌ریه‌ك له‌ عه‌بدواڵ ‌‬ ‫م����ه‌ال ن����وری‌ په‌رله‌مانت����اری‌ گۆڕان‌و‬ ‫ناسك تۆفیق په‌رله‌مانتاری‌ یه‌كگرتوو‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی په‌رله‌مانتار ‌‬ ‫س����ه‌رگوڵ‌ قه‌ره‌داغ���� ‌‬ ‫كۆمه‌ڵی‌ ئیسالمی‌ كۆبۆوه‌‪.‬‬ ‫س����ه‌باره‌ت به‌كۆبونه‌وه‌كه‌ی����ان‪،‬‬ ‫ی‬ ‫په‌رله‌مانت����اری‌ گ����ۆڕان‪ ،‬عه‌ب����دواڵ ‌‬ ‫ی راگه‌یاند ك ‌ه‬ ‫مه‌ال ن����وری‌ به‌ئاوێن����ه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ب����ۆ خس����تنه‌ڕوی‌ چه‌ند كێش����ه‌یه‌ك ‌‬ ‫ناوچ����ه‌ جیاوازه‌كان����ی‌ كوردس����تان‬ ‫ی حكومه‌ت‬ ‫له‌گ����ه‌ڵ‌ جێگری‌ س����ه‌رۆك ‌‬ ‫ی‬ ‫كۆبونه‌ته‌وه‌‪ ،‬له‌وانه‌ش (یه‌كسانكردن ‌‬ ‫ی فه‌رمانبه‌رانی‌ هه‌رێم وه‌ك‬ ‫ده‌رماڵ����ه‌ ‌‬ ‫ی به‌غ����داو‬ ‫فه‌مانب����ه‌ران له‌حكومه‌ت���� ‌‬ ‫ی‬ ‫جێبه‌جێكردنی‌ یاسای‌ ماف‌و ئیمتیاز ‌‬ ‫ی‬ ‫زیندانیانی‌ سیاسی‌‪ ،‬قه‌ره‌بوكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ئاواره‌كانی‌ توركیا‌و ئێران‌و كێشه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫نوس����ینگه‌ی‌ كۆچ‌و كۆچبه‌ران‪ ،‬منحه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌كی‌ كیمیای����ی‌‌و زه‌و ‌‬ ‫برینداران���� ‌‬ ‫ی هه‌ڵه‌بج����ه‌‪،‬‬ ‫خ����اوه‌ن ش����ه‌هیده‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫دۆسێی‌ بێسه‌روشوێنه‌كان‪ ،‬گه‌ڕانه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫نانب����ڕاوه‌كان‪ ،‬كێش����ه‌ی‌ چاكس����از ‌‬ ‫زیندانییه‌كانی‌ سنوری‌ سلێمانی‌)‪.‬‬ ‫ناوب����راو ئاماژه‌ی‌ ب����ه‌وه‌دا كه‌ عیماد‬ ‫ئه‌حم����ه‌د به‌ڵێنی����داوه‌ به‌دواداچ����ون‬ ‫بكات بۆ ئه‌و كێشانه‌‌و جه‌ختیكرده‌و‌ه‬ ‫ك����ه‌ ئه‌وانی����ش وه‌ك په‌رله‌مانت����اران‬ ‫ی‬ ‫به‌دواداچ����ون بۆ ئه‌و به‌ڵێنه‌ی‌ جێگر ‌‬ ‫ی حكومه‌ت ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫سه‌رۆك ‌‬

‫له‌لێدوانێك���دا ب���ۆ ئاوێن���ه‌ رایگه‌یاند ك ‌ه‬ ‫ئامانج له‌و سندوقه‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ كۆمه‌كه‌‬ ‫له‌بودج���ه‌ی‌ حكوم���ه‌ت‌و ته‌ندروس���تی‌‌��‬ ‫خه‌ڵكانی‌ خێرخواز له‌ن���اوه‌وه‌‌و ده‌ره‌وه‌ی‌‬ ‫واڵت‌و ئ���ه‌و غه‌رامه‌یه‌ی‌ به‌هۆی‌ كه‌لوپه‌لی‌‬ ‫زیانبه‌خش كه‌ ده‌بنه‌هۆی‌ ئه‌و نه‌خۆشییه‌‬ ‫كۆده‌كرێت���ه‌وه‌‌و بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و س���ندوقه‌‬ ‫رۆڵ���ی‌ هه‌بێ���ت له‌كردنه‌وه‌ی‌ س���ه‌نته‌ری‌‬ ‫ن���وێ‌‌و پێشكه‌ش���كردنی‌ خزمه‌تگ���وزاری‌‬ ‫ته‌ندروس���تی‌‌و چاره‌سه‌ری‌ ئه‌و نه‌خۆشانه‌‬ ‫له‌ناوه‌وه‌‌و ده‌ره‌وه‌ی‌ واڵت‪.‬‬

‫ریکالم‬


‫‌هه‌نوکه‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫ی بارزانی‌ وه‌اڵمده‌داته‌وه‌‬ ‫تاڵه‌بانی‌ له‌بر ‌‬

‫‪3‬‬

‫هه‌وڵ ‌ی كۆكردنه‌وه‌ ‌ی الیه‌ن ‌ه سیاسییه‌كان په‌كده‌خرێت‬

‫لێدوانه‌ تونده‌كانی‌ یاسین مه‌جیدی‌‬ ‫نزیك له‌مالیكی‌‌و كڕینی‌ چه‌كی‌‬ ‫هێرشبه‌ر له‌روسیا‌و چیك‌و پێكهێنانی‌‬ ‫فه‌رمانده‌یی‌ دیجله‌ له‌الیه‌ك‌و‬ ‫مكوڕیی‌‌و سه‌رسه‌ختی‌ بارزانی‌ له‌سه‌ر‬ ‫هه‌ڵوێسته‌كانی‌ به‌رامبه‌ر به‌مالیكی‌‪،‬‬ ‫هه‌وڵه‌كانی‌ تاڵه‌بانی‌ بۆ كۆكردنه‌وه‌ی‌‬ ‫الیه‌نه‌ سیاسییه‌كانی‌ عێراق خه‌ریكه‌‬ ‫به‌یه‌كجاری‌ په‌كده‌خات‪.‬‬ ‫دوای‌ ئ���ه‌وه‌ی‌ یاس���ین مه‌جی���دی‌‬ ‫سه‌ركرده‌ی‌ دیاری‌ ئیتیالفی‌ "ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫یاسا"‌و نزیك له‌مالیكی‌ له‌كۆنگره‌یه‌كی‌‬ ‫رۆژنامه‌وانی���دا به‌تون���دی‌ هێرش���ی‌‬ ‫كرده‌ س���ه‌ر بارزانی‌ س���ه‌رۆكی‌ هه‌رێم‌و‬ ‫به‌گه‌وره‌ترین "مه‌ترسی‌" ناوبرد له‌سه‌ر‬ ‫ئاسایش���ی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌‌و ئابوری‌ عێراق‪،‬‬ ‫دوێنێ‌ ‪ 10/15‬تاڵه‌بانی‌ له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا‬ ‫به‌تون���دی‌ وه‌اڵمی‌ دایه‌وه‌و قس���ه‌كانی‌‬ ‫ناوبراوی‌ به‌"هه‌ڵه‌شه‌و جاڕدانی‌ جه‌نگ"‬ ‫ناوب���رد‪ ،‬له‌كاتێكدا كه‌ ئه‌و س���ه‌رقاڵی‌‬ ‫هێوركردن���ه‌وه‌ی‌ دۆخه‌كه‌‌و هه‌وڵدانه‌ بۆ‬ ‫كۆكردنه‌وه‌ی‌ الیه‌نه‌ ناكۆكه‌كانی‌ عێراق‌و‬ ‫له‌هه‌وڵی‌ پێكهێنانی‌ وه‌فدێكی‌ كوردیشه‌‬ ‫به‌مه‌به‌ستی‌ س���ه‌ردانیكردنی‌ به‌غدا بۆ‬ ‫گفتوگۆ له‌گه‌ڵ‌ حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌‪ .‬هه‌ر‬ ‫دوێنێش یاس���ین مه‌جید سه‌رسوڕمانی‌‬ ‫خۆی‌ به‌رامبه‌ر به‌به‌یننامه‌كه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌‬ ‫ده‌ربڕی‌‌و به‌به‌یاننامه‌ی���ه‌ك ناویبرد كه‌‬ ‫"له‌جێ���ی‌ خۆیدا نییه‌و پڕه‌ له‌وش���ه‌ی‌‬ ‫نه‌ش���یاو"‪ ،‬ناوبراو سه‌رسوڕمانی‌ خۆی‌‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌وه‌ش ده‌ربڕی‌ كه‌ "تاڵه‌بانی‌‬ ‫بۆچی‌ له‌بری‌ بارزان���ی‌ وه‌اڵمده‌داته‌وه‌و‬ ‫خۆی‌ ده‌خاته‌ ئه‌و مشتومڕانه‌وه‌؟"‬ ‫تاڵه‌بانی‌ ده‌یه‌وێت بارزانی‌ بكاته‌وه‌‬ ‫به‌"دۆست"‬ ‫دوای‌ ئ���ه‌و ساردوس���ڕییه‌ی‌ كه‌وت���ه‌‬ ‫نێ���وان تاڵه‌بانی‌‌و بارزانیی���ه‌وه‌ به‌هۆی‌‬ ‫جیاوازی‌ هه‌ڵوێس���تیانه‌وه‌ س���ه‌باره‌ت‬ ‫به‌متمانه‌س���ه‌ندنه‌وه‌ له‌مالیك���ی‌‌و چه‌ند‬ ‫مانگێكیشه‌ به‌رده‌وام له‌دوو هه‌ڵوێستی‌‬ ‫جی���اوازدان ك���ه‌ ئه‌می���ان خوازیاری‌‬ ‫هێوركردنه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان‬ ‫هه‌رێ���م‌و به‌غ���دا‌و رێككه‌وتن���ه‌ له‌گه‌ڵ‌‬ ‫مالیكی‌‌و شیعه‌كان‪ ،‬بارزانیش به‌رده‌وام‬ ‫به‌هۆی‌ مكوڕبونییه‌وه‌ له‌سه‌ر هه‌ڵوێسته‌‬ ‫تونده‌كان���ی‌ به‌رامب���ه‌ر به‌مالیك���ی‌‬

‫►‬

‫ ئا‪ :‬ئاوێنه‌‬

‫په‌یوه‌ندییه‌كان���ی‌ نێ���وان هه‌ولێ���ر‌و‬ ‫به‌غ���دای‌ زیاتر به‌ره‌و گ���رژی‌‌و ئاڵۆزی‌‬ ‫ب���ردوه‌‪ .‬تاڵه‌بانی‌ ب���ه‌دوای‌ بێهیوابونی‌‬ ‫له‌كۆبونه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ‌ بارزانیدا له‌هه‌ولێر‬ ‫له‌وه‌ی‌ س���ه‌رۆكی‌ هه‌رێ���م رازی‌ بكات‬ ‫له‌گ���ه‌ڵ‌ مالیكی‌ كۆبێت���ه‌وه‌‪ ،‬جارێكیتر‬ ‫له‌رێگه‌ی‌ وه‌اڵمه‌ تونده‌كه‌یه‌وه‌ به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌"یاس���ین مه‌جی���د"‌و داكۆكیكردن���ی‬ ‫له‌"بارزان���ی‌" ده‌یه‌وێ���ت‪ ،‬هاوس���ۆزی‌‬ ‫بارزان���ی‌ به‌الی‌ خۆیدا رابكێش���ێ‌‌و ئه‌و‬ ‫به‌س���ته‌ڵه‌كه‌ به‌یه‌كج���اری‌ بتوێنێته‌وه‌‬ ‫كه‌ ماوه‌یه‌كه‌ كه‌وتوه‌ت���ه‌ نێوانیانه‌وه‌‪،‬‬ ‫تاڵه‌بانی بایه‌خێكی‌ زۆر ده‌دات به‌وه‌ی‌‬ ‫بارزانی‌ بكاته‌وه‌ به‌"دۆست"‌و زۆریشی‌ ال‬ ‫گرنگه‌ كه‌ ناوبراو به‌ره‌و "به‌غدا" ببات‌و‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان هه‌ولێر‌و به‌غداش‬ ‫له‌وه‌ گ���رژ‌و ئاڵۆزتر ن���ه‌كات‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫بۆ ئه‌و مه‌به‌س���ته‌ش چه‌ن���د په‌یامێكی‌‬ ‫به‌ش���ێوه‌ی‌ ناراس���ته‌وخۆ ئاراس���ته‌ی‌‬ ‫بارزانی‌ كردوه‌‪.‬‬

‫تاڵه‌بانی بایه‌خێكی‌‬ ‫زۆر ده‌دات به‌وه‌ی‌‬ ‫بارزانی‌ بكاته‌وه‌‬ ‫به‌"دۆست"‌و‬ ‫زۆریشی‌ ال گرنگه‌‬ ‫كه‌ ناوبراو به‌ره‌و‬ ‫"به‌غدا" ببات‬ ‫"مه‌ال مسته‌فا له‌گه‌ڵ‌ هه‌ڵگیرسانی‌‬ ‫شۆڕشی‌ ئه‌یلول نه‌بوو"‬ ‫ئه‌م���ه‌ یه‌كێك بوو ل���ه‌و په‌یامانه‌ی‌ كه‌‬ ‫هه‌فته‌ی‌ راب���ردو تاڵه‌بانی‌ له‌بۆنه‌یه‌كدا‬ ‫له‌هه‌ولێر ئاراس���ته‌ی‌ سه‌رۆكی‌ هه‌رێمی‌‬ ‫كرد‪ ،‬ئه‌و كه‌ ئه‌م رسته‌یه‌ی‌ تێهه‌ڵكێشی‌‬ ‫قسه‌كانی‌ له‌چله‌ی‌ شه‌مسه‌دین موفتیدا‬ ‫كرد‌و به‌الی‌ زۆرێك له‌چاودێرانه‌وه‌ جێی‌‬ ‫سه‌رنج بوو‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی‌ له‌دوو توێی‌ ئه‌م‬ ‫رسته‌یه‌دا ش���اراوه‌ بوو‪ ،‬بیرخستنه‌وه‌ی‌‬ ‫س���ه‌رۆكی‌ هه‌رێم بوو‌ كه‌ "باوكیش���ت‬

‫كه‌س پێشوازی‌ له‌تاڵه‌بان ‌ی‬ ‫نه‌كرد له‌فڕۆكه‌خانه‌ی‌ هه‌ولێر‬

‫كاتی‌ خۆی‌ الیه‌نگری‌ پێكه‌وه‌بون له‌گه‌ڵ‌‬ ‫به‌غ���داو دژ به‌گ���رژی‌‌و ئاڵ���ۆزی‌ بوو"‪،‬‬ ‫تاڵه‌بانی‌ ویس���تی‌ به‌ناراسته‌وخۆ ئه‌وه‌‬ ‫به‌س���ه‌رۆكی‌ هه‌رێم بڵێت كه‌ "باشترین‬ ‫رێگه‌ بۆ ده‌رچون له‌م كێشه‌و قه‌یرانانه‌‪،‬‬ ‫ته‌نهاو ته‌نها گفتوگۆیه‌"‪.‬‬ ‫"كاری‌ تاڵه‌بانی‌ قورسه‌"‬ ‫هه‌ڵكش���انی‌ گ���رژی‌‌و ئاڵۆزییه‌كان��� ‌‬ ‫ی‬ ‫نێ���وان هه‌ولێر‌و به‌غدا‪ ،‬ئ���ه‌رك‌و كاری‌‬ ‫تاڵه‌بانی‌ له‌پێن���او كۆكردنه‌وه‌ی‌ الیه‌نه‌‬ ‫سیاسییه‌ ناكۆكه‌كانی‌ عێراقدا قورس‌و‬ ‫گرانت���ر ده‌كات‪ ،‬به‌تایبه‌تی‌ كه‌ له‌كۆی‌‬ ‫تابلۆی‌ سیاس���ی‌ عێراقدا "كێش���ه‌كانی‌‬ ‫نێ���وان به‌غداو هه‌ولێ���ر" زۆر گه‌وره‌تر‌و‬ ‫ئاڵۆزكاوت���ره‌ له‌ملمالنێكان���ی‌ نێ���وان‬ ‫ده‌وڵه‌تی‌ یاس���ا‌و عێراقییه‌‪ ،‬حكومه‌تی‌‬ ‫به‌غداو مالیكی‌‌و ده‌وڵه‌تی‌ یاسا "بارزانی‌"‬ ‫به‌بنه‌مای‌ كێشه‌كه‌ ده‌زانن‌و "بارزانی"ش‬ ‫پێیوایه‌ "كۆبونه‌وه‌و دانیش���تن له‌گه‌ڵ‌‬ ‫مالیكیدا بێس���ودو بێ‌ ئه‌نجامه‌"‪ .‬ئه‌مه‌‬ ‫جگه‌ له‌وه‌ی‌ ك���ه‌ ئێران‌و توركیاش دوو‬ ‫یاریزانی‌ پشت په‌رده‌ی‌ ئه‌م گه‌مه‌یه‌ن‪.‬‬ ‫په‌رله‌مانتاری‌ عێراق‌و سیاس���ه‌تمه‌داری‌‬ ‫ناس���راوی‌ ك���ورد "دكت���ۆر مه‌حم���ود‬ ‫عوس���مان" له‌لێدوانێكی���دا ب���ۆ ئاوێنه‌‬ ‫ئام���اژه‌ی‌ به‌وه‌ كرد كه‌ ئه‌وه‌ی‌ ئێس���تا‬ ‫روده‌دات‌و ده‌وترێت هه‌رچی‌ زیاتر كارو‬ ‫ئه‌ركی‌ تاڵه‌بانی‌ قورس���تر ده‌كات‪ ،‬ئه‌و‬ ‫وت���ی‌ "بڕواناكه‌م ب���ه‌م زووانه‌ تاڵه‌بانی‌‬ ‫بتوانێ���ت الیه‌ن���ه‌ ناكۆكه‌كان���ی‌ عێراق‬ ‫پێك���ه‌وه‌ كۆبكات���ه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ كارێكی‌‬ ‫هه‌روا ئاسان نییه‌‌و دوو الیه‌نی‌ سه‌ره‌كی‌‬ ‫ركه‌به‌ری‌ مالیكیش كه‌ پارتی‌‌و لیس���تی‌‬ ‫عێراقییه‌یه‌ بڕوایان به‌كۆبونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌‬ ‫مالیكی‌ نییه‌"‪.‬‬ ‫دكت���ۆر مه‌حم���ود له‌بایه‌خ���ی‌ لێدوانه‌‬ ‫تونده‌كانی‌ یاسین مه‌جیدی‌ كه‌مكرده‌وه‌و‬ ‫وت���ی‌ "راس���ته‌ ناوب���راو له‌مالیكییه‌وه‌‬ ‫نزیكه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و قس���انه‌ گوزارش���ت‬ ‫له‌ڕای‌ ده‌وڵه‌تی‌ یاسا ناكه‌ن"‪.‬‬ ‫وتیشی‌ "ئه‌گه‌ر ئه‌م كێشانه‌ به‌مشێوه‌یه‌‬ ‫ب���ه‌رده‌وام بێت‌و الیه‌ن���ه‌كان گفتوگۆو‬ ‫دانیشتن نه‌كه‌ن‪ ،‬زیانی‌ بۆ هه‌موو الیه‌ك‬ ‫ده‌بێت به‌هه‌رێمی‌ كوردستانیشه‌وه‌"‪.‬‬ ‫دكتۆر مه‌حمود ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ش كرد كه‌‬ ‫"چاره‌سه‌ر گفتوگۆیه‌‪ ،‬به‌مجۆره‌ به‌هیچ‬ ‫ناگه‌ین‪ ،‬ئه‌م جۆره‌ قس���ه‌و هه‌ڵوێستانه‌‬ ‫ب���ه‌ره‌و قۆناغێك���ی‌ مه‌ترس���یدارترمان‬ ‫ده‌باو دۆخه‌كه‌م���ان لێئاڵۆزتر ده‌كات‌و‬ ‫تێكده‌دات"‪.‬‬

‫یاسین مه‌جید كێیه‌و بۆچی وا قس ‌ه ده‌كات؟‬

‫یاس���ین مه‌جید ك ‌ه ‪ 58‬س���ا ‌ڵ‬ ‫ی میس���ان‬ ‫له‌مه‌وب���ه‌ر له‌ش���ار ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌دایكب���ووه‌‪ ،‬لێدوان��� ‌ه تونده‌كان ‌‬ ‫سه‌باره‌ت به‌"بارزانی‌" ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی براكه‌ی به‌ده‌س���ت ‌‬ ‫بۆ كوش���تن ‌‬ ‫سوپای‌ عێراق ل ‌ه ‪ 31‬ئابدا‪.‬‬ ‫ی عێراق ل ‌ه‬ ‫ی په‌رله‌مان��� ‌‬ ‫ئه‌ندام��� ‌‬ ‫ی یاس���ا یاسین مه‌جید ك ‌ه‬ ‫ده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی به‌مه‌ترس���یدار بۆ س���ه‌ر‬ ‫بارزان��� ‌‬ ‫ی عێراق ناوبرد‌و‬ ‫سه‌روه‌ری‌و ئاسایش ‌‬ ‫ی دایه‌وه‌‪،‬‬ ‫ی وه‌اڵم ‌‬ ‫ی به‌توند ‌‬ ‫تاڵه‌بان ‌‬ ‫ی مه‌جید به‌رامبه‌ر‬ ‫ئه‌و رق��� ‌ه زۆر‌ه ‌‬ ‫ی ب ‌ه‬ ‫ی په‌یوه‌ن���د ‌‬ ‫ی هه‌یه‌ت��� ‌‬ ‫بارزان��� ‌‬ ‫ی برایه‌ك ‌و ئامۆزایه‌كییه‌و‌ه‬ ‫كوژران ‌‬ ‫ی ‪ 1996‬دا‬ ‫ی ئاب��� ‌‬ ‫هه‌ی��� ‌ه ل��� ‌ه ‪‌ 31‬‬ ‫له‌هه‌ولێر‪.‬‬

‫ی‬ ‫ی ئاگادار به‌ئاوێن ‌ه ‌‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫راگه‌یاند ك ‌ه به‌ش���ێك ل���ه‌و رق ‌ه ‌‬ ‫ی مالیكی یاسین‬ ‫ی نزیك ‌‬ ‫كه‌س���ایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌رامبه‌ر بارزان ‌‬ ‫مه‌جید هه‌یه‌ت��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪‌ 31‬‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه ب���ۆ روداوه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ 1996‬ك��� ‌ه ئه‌وده‌م ‌ه بارزان ‌‬ ‫ئاب ‌‬ ‫ی عێراق‬ ‫ی ب���رد‌ه به‌ر س���وپا ‌‬ ‫په‌نا ‌‬ ‫ی له‌هه‌ولێر‪،‬‬ ‫ی یه‌كێت��� ‌‬ ‫بۆ ده‌ركردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و په‌الماردانه‌دا باره‌گا ‌‬ ‫له‌كات ‌‬ ‫ی ئۆپۆزسیۆن كه‌وتن ‌ه به‌ر‬ ‫هێزه‌كان ‌‬ ‫ی عێراق له‌نێویشیاندا‬ ‫ی سوپا ‌‬ ‫هێرش ‌‬ ‫ی حیزب ‌ه شیعه‌كان‌و ناوبراو‬ ‫باره‌گا ‌‬ ‫ی‬ ‫ل���ه‌و روداوه‌دا برایه‌ك‌و ئامۆزایه‌ك ‌‬ ‫ی یه‌كێكیان‬ ‫كوژراوه‌‌و تا ئێستا ته‌رم ‌‬ ‫نه‌دۆزراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫یاس���ین مه‌جی���د ك��� ‌ه پێش���تر‬

‫ی بوو‬ ‫ی مالیك ‌‬ ‫ی راگه‌یاندن ‌‬ ‫راوێ���ژكار ‌‬ ‫ی‬ ‫تا ئێس���تا چه‌ند جارێك هێرش��� ‌‬ ‫ی كردۆت ‌ه سه‌ر بازرانی‌‪ .‬یه‌كه‌م‬ ‫توند ‌‬ ‫ی ئه‌و ده‌م ‌ه ده‌ستیپێكرد ك ‌ه‬ ‫هێرش ‌‬ ‫ی هه‌ڵهات بۆ كوردس���تان‌و‬ ‫هاش���م ‌‬ ‫ی له‌هه‌رێ���م‬ ‫ی عێ���راق داوا ‌‬ ‫دادگا ‌‬ ‫ی بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫كرد تا راده‌س���ت ‌‬ ‫ی ره‌تیكرده‌وه‌‌و رایگه‌یاند ك ‌ه‬ ‫بارزان ‌‬ ‫ی كورد رێ���گا نادات‬ ‫" خوره‌وش���ت ‌‬ ‫ی بكه‌ینه‌وه‌"‪ ،‬له‌و‬ ‫ی به‌غدا ‌‬ ‫راده‌س���ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌مه‌دا یاس���ین مه‌جی���د له‌بارزان ‌‬ ‫هات ‌ه ده‌ن���گ‌و رایگه‌یاند " ك ‌ه ئه‌م ‌ه‬ ‫ی چۆن ل ‌ه‬ ‫ی ئێو‌ه بێت ئ ‌ه ‌‬ ‫ره‌وش���ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئۆپۆزس���یۆن ‌‬ ‫‪ 31‬ئابدا هێزه‌كان ‌‬ ‫ی پێشو‬ ‫ی رژێم ‌‬ ‫عێراقتان راده‌س���ت ‌‬ ‫كرد؟"‪.‬‬ ‫ریکالم‬

‫‪čîė ŏčíōôŋ ôĿ óĎŔ” øēôë þňŔ” û ŐŀŔ” ÷Ŏë ŏóċåĎû‬‬ ‫”‪ŏčôñōōčôĻĺ‬‬ ‫‪œčæÿôñíĉôĻôğōîŇōŅîøēĉčŎĻŐń”œčôŋôĿŐœíďōôēŏôğōîŇņœĎøŇíōíĎijčôñôø”ŔòñóōíĎŇíĉæñŐŇŜûôĻčîėŏčíōôŋ‬‬ ‫–‬ ‫”‪ŏčîœĉłŇåĉ œž™ ŏôļœĐŇĕóčôñōōčŁôëŏæĻôĿŏčîŔøėôģōŐœíďōôēŐĻôœôğōîŇôø‬‬ ‫‪ŔòñŏóōôëæñóōíĎļœčîœĉłŇåĉ œŸ™™ ŏôļœĐŇ‬‬ ‫–‬ ‫”‪ŐŇîň”ŔŋčôñóōŐøĘģŐ÷ôœíčôñŎ”œčôñŅôœśôĿōŅîň‬‬ ‫‪ŔŋčôñóōŏîēîœŐœîňėåččôñôĿôĻíĉčæÿōíčæÿŐĻśîğôĿŅîň”ŔŋčôñóōŏóċåĎûæñóōíĎĻ‬‬ ‫–‬ ‫”‬ ‫”‪óōíčȔœčíĉóōôŔŇîŔñŏčîĻČ‬‬ ‫‪œōíčŐĻôœîŔŇîüŃæĻŅôœśôĿôĻōíĎĻĊŇôēôûŐŇŜûčôøēîŃŏ‬‬ ‫”‪Őûôñö‬‬ ‫‪œĎĻóĉæñŏčîĻóōôŔŔŇîń”Ŕŀē‬‬ ‫–‬ ‫–‬

‫تاڵه‌بانی‬ ‫ ئا‪ :‬ئاوێنه‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ردانه‌كه‌یدا بۆ هه‌ولێر ‌‬ ‫له‌كات ‌‬ ‫پایته‌ختی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان‪ ،‬هیچ‬ ‫ی‬ ‫كام له‌به‌رپرس‌و كاربه‌ده‌ستانی‌ پارت ‌‬ ‫دیموكراتی‌ كوردستان نه‌چوون بۆ‬ ‫ی سه‌رۆك‬ ‫پێشوازی‌ كردن له‌تاڵه‌بان ‌‬ ‫كۆماری‌ عێراق‪.‬‬ ‫ی بۆ هه‌ولێر‪،‬‬ ‫ی تاڵه‌بان ‌‬ ‫س���ه‌ردانه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆبوون���ه‌وه‌و بینین��� ‌‬ ‫به‌مه‌به‌س���ت ‌‬ ‫ی هه‌رێم ب���وو‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫ی س���ه‌رۆك ‌‬ ‫بارزان��� ‌‬ ‫ی زیات���ر له‌چ���وار مان���گ بوو‬ ‫م���او‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌یه‌ك���ه‌و‌ه كۆنه‌ببوون���ه‌وه‌‪ ،‬له‌كات��� ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی س��� ‌‬ ‫ی تاڵه‌بانیش���دا بۆماو‌ه ‌‬ ‫مانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌ڵمانیا بارزان ‌‬ ‫مانگ له‌نه‌خۆشخان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نه‌كرد له‌گه‌ڵ باڵوبونه‌و‌ه ‌‬ ‫س���ه‌ردان ‌‬ ‫ی هاتنه‌وه‌یشیدا به‌ر له‌یه‌ك رۆژ‪،‬‬ ‫ده‌نگۆ ‌‬ ‫ی جێهێشت‌و به‌ره‌و‬ ‫بارزانی‌‪ ،‬كوردستان ‌‬ ‫ی واڵت به‌رێكه‌وت‪ .‬ئه‌م یه‌كتری‬ ‫ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫بینینه‌ش له‌كاتێك���دا بوو‌ه كه‌تاڵه‌بان ‌‬ ‫ی یه‌ك رۆژ له‌هه‌ولێ���ر ماوه‌ته‌و‌ه‬ ‫م���او‌ه ‌‬ ‫ی ك���ردووه‌‌و‬ ‫ی س���ه‌ردان ‌‬ ‫ئینج���ا بارزان ‌‬ ‫كۆبونه‌ته‌وه‌‪ .‬‬ ‫ی‬ ‫ی مه‌كته‌ب ‌‬ ‫ل���ه‌و باره‌ی���ه‌و‌ه ئه‌ندام��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مه‌ڵبه‌ند ‌‬ ‫ی یه‌كێتی‌‌و به‌رپرس ‌‬ ‫سیاس ‌‬

‫”‪” Ďò‬‬ ‫‪æñŐŇîŔñōŐŇîńøĘŔŇŐŇíčôň”ŔŋčôñóōöĘģæñóōôŇĉĎĻčíŎñōŐĻ‬‬ ‫‪– ŔĻŏîŃôňñčôēôĿôŇíċåĎûŁôëæñŅĉĎĻþœōčô÷ŐøēôñôŃôñ‬‬

‫ی ئه‌حمه‌د پیر‌ه‬ ‫ی یه‌كێتی‌‪ ،‬سه‌عد ‌‬ ‫هه‌ولێر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی راگه‌یاند ك ‌ه تاڵه‌بان ‌‬ ‫به‌ئاوێن ‌ه ‌‬ ‫ی گه‌یش���تنیدا‬ ‫ی نه‌كردوو‌ه له‌كات ‌‬ ‫قبوڵ ‌‬ ‫ی هه‌ولێر‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫بۆ فڕۆكه‌خان��� ‌ه ‌‬ ‫ی بۆ سازبكرێت‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫ی گه‌ور‌ه ‌‬ ‫مه‌راسیم ‌‬ ‫ی پارتی‌‌و یه‌كێتیش‬ ‫ی بااڵ ‌‬ ‫هیچ به‌رپرسێك ‌‬ ‫ئاماد‌هی‌ هاتنه‌وه‌ك ‌هی‌ نه‌بوون‪.‬‬ ‫ی په‌یوه‌ندیی ‌ه‬ ‫ئ���ه‌م س���اردی‌‌و س���ڕ ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی س��� ‌‬ ‫له‌كاتێك���دا رووده‌ده‌ن كه‌ماو‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كێت��� ‌‬ ‫مانگ��� ‌ه په‌یوه‌ندییه‌كان��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كوردس���تان‌و بزوتنه‌و‌ه ‌‬ ‫نیش���تیمان ‌‬ ‫ی به‌خۆیانه‌و‌ه بینیوه‌و‬ ‫گۆڕان گه‌رم‌و گوڕ ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌و چوارچێوه‌ش���دا چه‌ندی���ن دیدار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ركردایه‌ت ‌‬ ‫ی نهێنی‌‌و ئاشكرا ‌‬ ‫لوتك ‌ه ‌‬ ‫هه‌ردوال ئه‌نجامدراو‌ه گرنگترینیان جگ ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌باشان‪ ،‬كۆبونه‌و‌ه ‌‬ ‫له‌رێكه‌وتنه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی نێوان ه���ه‌ردوو س���ه‌ركرده‌‪،‬‬ ‫نهێن��� ‌‬ ‫تاڵه‌بانی‌‌و نه‌وش���یروان مس���ته‌فا بوو‬ ‫ی‬ ‫ی سوپا ‌‬ ‫ی به‌رپرس ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ قاسم سلێمان ‌‬ ‫قودس‪.‬‬ ‫ئه‌م��� ‌ه له‌کاتێکدای��� ‌ه ک��� ‌ه له‌کات���ی‬ ‫گه‌ڕان���ه‌وه‌ی تاڵه‌بانی���دا له‌ئه‌ڵمانیاو‌ه‬ ‫بۆ س���لێمانی جگ ‌ه ل ‌ه هێرۆ ئیبراهیمی‬ ‫هاوس���ه‌ری که‌س���ی تر له‌پێش���وازیدا‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬له‌س���لێمانی‌و هه‌ولێریش رێگ ‌ه‬ ‫به‌رۆژنامه‌نووسان نه‌درا ئاماده‌ بن‪‌.‬‬

‫”‬ ‫‪ôĿŏčíĊėôñŅîŔŇîĻôøĔœîėóċåĎûôñôĻŏôŇíčôň”ŔŋčôñóōōôëôĻņŔŇôœôģóĊœíčiíĉôŇíċåĎûōôëŐŇĉĎĻ‬‬ ‫”‪Őÿôò‬‬ ‫‪ŔÿôĿŅĉĎļœčíĊėôñ‬‬ ‫–‬ ‫”‬ ‫‪æñóōíĉŐŃîĀŇôëõôŃŎļăôĻŅĎģóĊĿôŋôŇîŔÿčôćōôëŐň÷ĎģæøēôëôĿŏčîŔēĎûčôñŅôĻóĉíĉôœôğōîŇŁôëŏóōôŇĉĎļŇíĉóōîë‬‬ ‫‪ö”œčĉóĉŅîŔ”ŔûôĻŏôŇîŔœōóďóčôñōōčōôëŏîŃôňñčôēôĿōôĻôğōîŇŐŇĉĎļŇíŎÿōŅĉĎĻďōôē‬‬ ‫–‬ ‫‪iŅîŃôĻôŔøĘģôŔŔ÷ôœíčôñóŎ”œčôñæñóōôœíĎň”œčôģôŇæ÷ōôëŏčîĻíōíĉíĉôŇíċå‬‬ ‫‪ĎûōôëŐŇĊŇîœôģíčŐŃôĻôœŐįîŇæķôĿôĻŏóōôëĕîû‬‬ ‫–‬ ‫–‬ ‫”‬ ‫‪ŅîĻóċåĎûŐŇĊŇîœôģíč‬‬ ‫‪ŏŎŇôĿčôēôñôñíĊŇîŃčîœ‬‬ ‫‪ĎñóōôëčôñôĿ‬‬ ‫–‬ ‫–‬ ‫‪õôòœî÷ŐŃčæijŐň÷ĎģčóōæñõîļñóōóčíŎćŏôŇîĘŔŇōîŇŁôëŐŇíĉčôēõîļñíĉôŇíċåĎûŁôĿŏčíĊėôñö”œďíŎćóĉĺ”œčôň”Ŕŋčôñóōčôŋ‬‬ ‫‪ôĿôĻóċåĎûŐŇîĻôŔœčîĻóĉčōōčôēôĿōíōô÷ŏčîŔŇíďŐň÷ĎģčóōōóϔŔøēôëþň”ŔûŐļ”Ŕŀ”Ŕ÷ŎëŐŇĉĎļøēōčĉŏóċåĎûôĿŅĉĎĻŏčíĊėôñôñ‬‬ ‫‪ōíĎĻóĉîŃîëŐļ”Ŕøň”ŔŃæŔĻåĉŏóŎ”ŔğčíŎğ‬‬

‫‪ŐŇîňŔŋčôñóōŐøĘģŐ÷ôœíčôñŎ‬‬ ‫‪œ” čôñ‬‬ ‫–‬ ‫”‬

‫‪ŅĊŇîœôģíčŐėôñŐŇîńŔŀē‬‬ ‫”‬ ‫‪” ôĈĘŃŐ÷ōôģĐŃčôòŃíčôñčîňğčôēŐĻóčôģ‬‬ ‫‪Ņś‬‬ ‫–‬


‫‪4‬‬

‫هەنوکە‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌ به‌رامبه‌ر به‌غدا یه‌كهه‌ڵوێستن‬ ‫►‬

‫ئا‪ :‬سان‬ ‫زانیارییه‌كانی‌ كۆبوونه‌وه‌كه‌ی‌ هه‌ینی‌‬ ‫رابردوی‌ نێوان یه‌كێتی‌‌و پارتی‌‬ ‫ناڕۆشن‌و ته‌مومژاوین‪ ،‬به‌تایبه‌تی‌‬ ‫كۆبونه‌وه‌ی‌ دوقوڵی‌ نێوان هه‌ردو‬ ‫سه‌كرده‌ تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌ كه‌‬ ‫به‌بێ‌ به‌شداری‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌‬ ‫به‌رێوه‌چوه‌‌و نزیكه‌ی‌ كاتژمێرو نیوێكی‌‬ ‫خایاندوه‌‪ ،‬سه‌رچاوه‌یه‌ك رایگه‌یاند‬ ‫له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا بڕیاردراوه‌ "كورد‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌غدا یه‌ك هه‌ڵوێست بێت"‪.‬‬ ‫س����ه‌رچاوه‌یه‌كی‌ ئاگادار كه‌ نه‌یویست‬ ‫ناوی‌ خۆی‌ ئاش����كرا بكات به‌ ئاوێنه‌ی‌‬ ‫راگه‌یان����د ل����ه‌ كۆبون����ه‌وه‌ی‌ مه‌كته‌بی‌‬ ‫سیاس����ی‌ هه‌ردوالدا كه‌ به‌ ئاماده‌بونی‌‬ ‫تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌ ل����ه‌ هه‌ولێر رێكخرا‪،‬‬ ‫هه‌ردو سه‌ركرده‌كه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ بۆ ماوه‌ی‌‬ ‫زیاتر له‌ كاتژمێرو نێویك كۆبونه‌ته‌وه‌‌و‪،‬‬ ‫بڕیاریان����داوه‌ به‌رامب����ه‌ر به‌غ����دا یه‌ك‬ ‫هه‌ڵوێس����ت بن‪ ،‬ه����اوكات بڕیاریانداوه‌‬ ‫وه‌فدێ����ك بنێ����رن بۆ دانیش����تن له‌گه‌ڵ‬ ‫هاوپه‌یمانێتی‌ شیعه‌دا‪ ،‬به‌مه‌ش كۆتایی‌‬ ‫به‌و ماوه‌ درێژه‌ دێت كه‌ هه‌ردو سه‌ركرده‌‬ ‫كورده‌كه‌ به‌رامبه‌ر به‌غدا دوو هه‌ڵوێستی‌‬ ‫جیایان هه‌بوو‪.‬‬ ‫كورد دوا وه‌فد ده‌نێرێت بۆ به‌غدا‬ ‫له‌و كۆبونه‌وه‌ی����ه‌ی‌ هه‌ولێردا هه‌ردوال‬ ‫گه‌یش����تنه‌ ی����ه‌ك هه‌ڵوێس����ت به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌غدا‪ ،‬سه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێنه‌ ئاماژه‌ی‌ بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ كرد كه‌ هه‌ست به‌ گۆڕانكارییه‌كی‌‬ ‫به‌رچاو ده‌كرا له‌ تێڕوانین‌و هه‌ڵوێس����تی‌‬ ‫تاڵه‌بانیدا به‌رامبه‌ر به‌غدا‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ی‌ ئاوێنه‌ باسی‌ له‌وه‌‬ ‫ك����رد كه‌ ه����ه‌ردوال رێككه‌وتن له‌س����ه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ وه‌فدێكی‌ هاوپه‌یمانی‌ كوردستانی‌‬ ‫ره‌وانه‌ی‌ به‌غدا بك����ه‌ن بۆ گفتوگۆكردن‬ ‫له‌گه‌ڵ لیس����تی‌ هاوپه‌یمانی‌ ش����یعه‌‌و‪،‬‬ ‫پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ جه‌ختیان له‌س����ه‌ر ئه‌وه‌‬ ‫كردۆت����ه‌وه‌ كه‌ ئ����ه‌وه‌ دوا وه‌فد ده‌بێت‬ ‫بینێرنه‌ به‌غدا بۆ گفتوگۆ‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ ئه‌گه‌ری‌ نه‌گه‌یشتنی‌ ئه‌و‬ ‫وه‌فده‌ به‌هی����چ ئه‌نجامێكی‌ باش له‌گه‌ڵ‬ ‫شیعه‌دا‪ ،‬سه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێنه‌ رایگه‌یاند‬ ‫كه‌ پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ ل����ه‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا‬ ‫جه‌ختیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كردۆته‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌‬ ‫دوا وه‌فد ده‌بێ����ت‌و له‌حاڵه‌تی‌ نه‌رێنیدا‬ ‫س����ه‌ركردایه‌تی‌ كورد " بی����ر له‌ رێگای‌‬ ‫تر " ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬س����ه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێنه‌‬

‫ی‬ ‫پێش هه‌ر بڕیارێك ‌‬ ‫تر‪ ..‬كورد دوا‬ ‫گفتوگۆ له‌گه‌ڵ‬ ‫شیعه‌دا ده‌كات‬ ‫تاڵه‌بانی ئه‌مجاره‌ ده‌یه‌وێت تۆپه‌که‌ بخات ‌ه ساحه‌ی مالیکییه‌وه‌ ‬ ‫ئ����ه‌وه‌ی‌ به‌دور گرت جارێكی‌ تر بارزانی‌‬ ‫بی����ر له‌كش����انه‌وه‌ی‌ متمان����ه‌ له‌مالیك ‌‬ ‫ی‬ ‫بكاته‌وه‌‌و سه‌رله‌نوێ‌ خۆی‌ بخاته‌وه‌ نێو‬ ‫ئه‌و گه‌مه‌ ئاڵ����ۆزه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو به‌هه‌ردوال‬ ‫بی����ر له‌ ئه‌گه‌ری‌ تر ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ره‌نگه‌‬ ‫یه‌كێك له‌ئه‌گه‌ره‌كان "ریفراندۆم بێت بۆ‬ ‫دیاریكردنی‌ چاره‌نوسی‌ هه‌رێم"‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌و هه‌وااڵنه‌ی‌ له‌میدیاكاندا‬ ‫ده‌رب����اره‌ی‌ ئ����ه‌و هه‌واڵن����ه‌ی‌ تاڵه‌بانی‌‬ ‫باڵوكراونه‌ته‌وه‌ كه‌ بۆ به‌یه‌كگه‌یش����تنی‌‬ ‫مالیكی‌‌و ب��رزانی‌ ده‌یدات‪ ،‬سه‌رچاوه‌كه‌ی‌‬ ‫ئاوێنه‌ باس����ی‌ له‌وه‌ كرد ك����ه‌ تاڵه‌بانی‌‬ ‫هیچ داواو پێش����نیارێكی‌ له‌و چه‌شنه‌ی‌‬ ‫نه‌ك����ردوه‌‪ ،‬چونكه‌ ئێس����تا كێش����ه‌كان‬ ‫له‌ج����اران قوڵتر بونه‌ته‌وه‌‌و س����ازدانی‌‬ ‫كۆبونه‌وه‌یه‌كی‌ له‌و چه‌ش����نه‌ پێش هه‌ر‬ ‫ش����تێكی‌ تر پێویستی‌ به‌زه‌مینه‌ سازی‌‌و‬ ‫ئاس����اییكردنه‌وه‌ی‌ بارودۆخ‌و په‌یوه‌ندی‌‬ ‫ه����ه‌ردوال هه‌یه‌ كه‌ ئێس����تا له‌خراپترین‬ ‫دۆخیدایه‌‪.‬‬ ‫سروشتی‌ مالیكی‌ گۆڕاوه‌‬ ‫سه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێنه‌ ئاماژه‌ی‌ بۆ ئه‌وه‌‬ ‫كرد كه‌ كێش����ه‌كانی‌ عێراق به‌گش����تی‌‌و‬ ‫كێش����ه‌ی‌ نێوان به‌غداو كورد به‌تایبه‌تی‌‬ ‫له‌و ده‌مه‌ قوڵتربۆته‌وه‌ كه‌ س����ێ‌ الیه‌نه‌‬ ‫به‌هێزه‌كه‌ی‌ عێ����راق( عێراقییه‌‪ ،‬كورد‪،‬‬ ‫ته‌وژم����ی‌ س����ه‌در) داوای‌ كش����انه‌وه‌‬ ‫متمانه‌یان له‌مالیك����ی‌ ده‌كرد‪ ،‬ئه‌وده‌مه‌‬

‫كورد كێش����ه‌ی‌ (شه‌راكه‌‌و ماده‌ی‌ ‪‌140‬و‬ ‫دۆس����ێی‌ پێشمه‌رگه‌و كێش����ه‌ی‌ نه‌وتی‌)‬ ‫هه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم ئێستا مالیكی‌ جگه‌ له‌مانه‌‬ ‫به‌حوكمی‌ به‌هێزبونی‌ پێگه‌كه‌ی‌ كێشه‌ی‌‬ ‫جۆراوج����ۆری‌ نوێی‌ بۆ ك����ورد‌و نه‌یاره‌‬ ‫عێراقییه‌كانی‌ تری‌ دروستكردووه‌‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌و شێوازه‌ نوێیه‌ی‌ مالیكی‌‬ ‫پیاده‌ی‌ ده‌كات دژی‌ كورد‌و ئه‌و فشاره‌‬ ‫س����ه‌ربازییه‌ ك����ه‌ ده‌یخاته‌ س����ه‌ر كورد‬ ‫له‌ناوچ����ه‌ جێناكۆكه‌كان����ی‌ كه‌رك����وك‌و‬ ‫خانه‌قی����ن‪ ،‬س����ه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێن����ه‌‬ ‫ئاماژه‌ی‌ بۆ دامه‌زراندنی‌ ئۆپه‌راس����یۆنی‌‬ ‫دیجل����ه‌و هێنانی‌ ئه‌و س����وپا زۆره‌ كرد‬ ‫ب����ۆ كه‌ركوك‌و ناوچه‌كان����ی‌ خانه‌قین‌و‪،‬‬ ‫گوێنه‌دان به‌هه‌ڵوێس����تی‌ ك����ورد له‌مه‌ڕ‬ ‫ئه‌م جموجوڵه‌ سه‌ربازییانه‌‪ .‬هاوكات پر‬ ‫چه‌ككردنی‌ س����وپای‌ عێراق كه‌ ئه‌ویش‬ ‫مایه‌ی‌ نیگه‌رانی‌ كورده‌‪.‬‬ ‫س����ه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێنه‌ باسی‌ له‌وه‌كرد‬ ‫كه‌ تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌ زۆر به‌جدی‌ له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌م كێش����ه‌یه‌ هه‌ڵوێس����ته‌یان كردوه‌‌و‬ ‫به‌یه‌كێك له‌كێش����ه‌ هه‌س����تیاره‌كانیان‬ ‫داوه‌ت����ه‌ قه‌ڵه‌م له‌گه‌ڵ به‌غداد كه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫مالیكی‌ چاره‌سه‌ی‌ نه‌كات " ره‌نگه‌ كورد‬ ‫رێگای‌ تر بگرێته‌ به‌ر"‪.‬‬ ‫به‌پێی‌ ئه‌و زانیارییانه‌ی‌ ده‌ست ئاوێنه‌‬ ‫كه‌وت����ون پێده‌چێت ئه‌و یه‌كخس����تنی‌‬ ‫هه‌ڵوێس����ته‌ به‌رامب����ه‌ر به‌غ����دا ته‌نه����ا‬

‫فۆتۆ‪ :‬ئه‌رشیف‬

‫له‌پارتی‌‌و یه‌كێتی����دا نه‌مێنێته‌وه‌‌و هه‌وڵ‬ ‫له‌گ����ه‌ڵ الیه‌نه‌كانی‌ ئۆپۆزس����یۆن بده‌ن‬ ‫تا كورد هه‌مویان یه‌ك هه‌ڵوێس����ت بن‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌غدا‪.‬‬ ‫س����ه‌باره‌ت به‌م هه‌ڵوێس����ته‌ نوێیه‌ی‌‬ ‫تاڵه‌بانی‌‌و ئه‌گه‌ری‌ پاشه‌كشه‌كردن لێی‌‬ ‫وه‌ك ئ����ه‌وه‌ی‌ له‌ كش����انه‌وه‌ی‌ مالیكیدا‬ ‫كردی‌‪ ،‬س����ه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێنه‌ ئاماژه‌ی‌‬ ‫ب����ۆ ئه‌وه‌ كرد ك����ه‌ له‌ س����ه‌رنه‌كه‌وتنی‌‬ ‫كشانه‌وه‌ی‌ متمانه‌ له‌مالیكی‌ خه‌ریك بوو‬ ‫گۆزه‌كه‌ به‌ته‌واوی‌ له‌س����ه‌ری‌ تاڵه‌بانیدا‬ ‫بش����كێت كه‌ ئ����ه‌و له‌ هه‌ڵوێس����ته‌كه‌ی‌‬ ‫پاشگه‌زبۆته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مجاره‌ ده‌یه‌وێت‬ ‫وه‌های‌ پێشان بدات كه‌ كێشه‌كه‌ هه‌موی‌‬ ‫مالیكیی����ه‌ تا گۆزه‌كه‌ له‌س����ه‌ری‌ ئه‌ودا‬ ‫ده‌شكێت‪.‬‬ ‫پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ به‌قسه‌ی‌‬ ‫سه‌عدی‌ پیره‌ ده‌كه‌ن‬ ‫به‌رێككه‌وتن����ی‌‬ ‫س����ه‌باره‌ت‬ ‫س����تراتیژی‌ نێوان پارت����ی‌‌و یه‌كێتی‌ كه‌‬ ‫له‌كۆبونه‌وه‌كه‌ی‌ نێوان هه‌ردو مه‌كته‌بی‌‬ ‫سیاسی‌ به‌ئاماده‌بونی‌ تاڵه‌بانی‌‌و بارزانی‌‬ ‫باس����كراوه‌‪ ،‬ئ����ه‌و لێدوان����ه‌ی‌ ئه‌ندامی‌‬ ‫مه‌كته‌بی‌ سیاس����ی‌ یه‌كێتی س����ه‌عدی‌‬ ‫پیره‌ی����ان كردۆته‌ بنه‌ما ب����ۆ كاركردنی‌‬ ‫هه‌ردوال كه‌ له‌وه‌وبه‌ر رایگه‌یاندبو كێشه‌‬ ‫له‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژیدا نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬

‫له‌ جێبه‌جێكردنی رێككه‌وتنه‌كه‌دایه‌‪.‬‬ ‫س����ه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێن����ه‌ رایگه‌یان����د‬ ‫"كۆبونه‌وه‌ك����ه‌ س����ه‌رباری‌ پابه‌ندبونی‌‬ ‫هه‌ردوال به‌ رێككه‌وتنی‌ س����تراتیژییه‌وه‌‪،‬‬ ‫لیژنه‌یه‌كیان پێكهێناوه‌ بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی‌‬ ‫رێككه‌وتنه‌ك����ه‌‌و‬ ‫جێبه‌جێكردن����ی‌‬ ‫پێداچونه‌وه‌ی‌"‪.‬‬ ‫پارتی‌ له‌گه‌ڵ پێداچونه‌وه‌ی‌‬ ‫ده‌ستوردایه‌‬ ‫س����ه‌باره‌ت ب����ه‌ كێش����ه‌ی‌ پ����رۆژه‌ی‌‬ ‫ده‌س����توری‌ هه‌رێم‌و داوای‌ هه‌موو الیه‌نه‌‬ ‫سیاسییه‌كانی‌ كوردستان بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌‬ ‫ئه‌و ده‌س����توره‌ بۆ په‌رله‌مان‌و سوربونی‌‬ ‫پارتی‌ له‌سه‌ر ڕای‌ خۆی‌‌و پێشنیاركردنی‌‬ ‫ب����ۆ رایفراندۆم‪ ،‬س����ه‌رچاوه‌كه‌ی‌ ئاوێنه‌‬ ‫ئاماژه‌ی‌ بۆ ئه‌وه‌ كرد كه‌ له‌ كۆبونه‌وه‌كه‌دا‬ ‫تاڵه‌بانی‌ باسی‌ له‌وه‌ كردوه‌ كه‌ پێویسته‌‬ ‫ئێمه‌ ته‌واف����وق بكه‌ین له‌گه‌ڵ هیزه‌كانی‌‬ ‫ئۆپۆزسیۆنی‌ كوردس����تاندا‌و‪ ،‬وتویه‌تی‌‬ ‫"چۆن ئێم����ه‌ داوای‌ ته‌واف����وق ده‌كه‌ین‬ ‫له‌س����ه‌ر ئاستی‌ عێراق له‌سه‌ر هه‌رێمیش‬ ‫خۆمان پیاده‌ی‌ ناكه‌ین؟"‪.‬‬ ‫به‌پێی‌ ئه‌و زانیارییانه‌ی‌ ده‌ست ئاوێنه‌‬ ‫كه‌وتون له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا پارتی‌ ئاماژه‌ی‌‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ كردوه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ پێداچونه‌وه‌و‬ ‫ده‌ستكاریكردنی‌ پرۆژه‌ی‌ ده‌ستوردایه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم پاش ئه‌نجامدانی‌ ریفراندۆم‪.‬‬

‫یه‌كگرتوو‪ :‬په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ ئێران توندو تۆڵه‌‬ ‫ئا‪ :‬نزار گزالی‌‬ ‫ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كگرتووی‌‬ ‫ئیسالمی‌ كوردستان "فه‌رهاد مه‌ال‬ ‫ساڵح" له‌م گفتوگۆیه‌ی‌ ئاوێنه‌دا‬ ‫ده‌ڵێت "یه‌كه‌م واڵتی دراوسێ‌ كه‌‬ ‫په‌یوه‌ندیمان له‌گه‌ڵ هه‌بووبێت كۆماری‌‬ ‫ئیسالمی‌ ئێران بووه‌"‪.‬‬ ‫ئاوێنه‌‪ :‬له‌و كاته‌وه‌ی‌ مامۆستا محه‌مه‌د‬ ‫فه‌ره‌ج بووه‌ به‌ئه‌مینداری‌ یه‌كگرتوو چ‬ ‫گۆڕانكارییه‌ك���ی‌ له‌سیاس���ه‌تی‌ ئێوه‌‌و‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانتاندا ئه‌نجامداوه‌؟‬ ‫فه‌رهاد مه‌ال ساڵح‪ :‬له‌دوای كۆنگره‌ی‬ ‫شه‌ش���ه‌می یه‌كگرت���ووی ئیس�ل�امی‬ ‫كوردس���تان‪ ،‬توانی هه‌ندێك ستراتیجی‬ ‫ن���وێ بێنێته‌ كای���ه‌وه‌ كه‌ له‌راس���تیدا‬ ‫له‌هی���چ كۆنگره‌یه‌ك���ی یه‌كگرت���ووی‬ ‫ئیس�ل�امی كوردس���تان گرنگی ئه‌وانه‌‬ ‫به‌و راده‌یه‌ نه‌بوو‪ ،‬یه‌كێ له‌وانه‌ پرس���ی‬ ‫به‌ده‌وڵه‌تبون���ی كوردس���تان ب���وو بۆ‬ ‫خه‌ڵكی كوردس���تان ك���ه‌ به‌ئه‌ركێكی‬ ‫نیش���تمانی‌و هه‌روه‌ه���ا له‌وه‌ده‌چێ���ت‬ ‫به‌ش���ه‌ره‌فێكی موقه‌ده‌سیشی بزانین‪.‬‬ ‫ئه‌مان���ه‌ ئ���ه‌و گۆڕانكارییان���ه‌ن ك���ه‌‬ ‫هاتونه‌ته‌ ئ���اراو ئه‌مڕۆ یه‌كگرتوو به‌رێز‬ ‫ئه‌مینداری گشتی‌و ئه‌و ستافه‌ نوێیه‌ی‬ ‫سه‌ركردایه‌تی له‌به‌رده‌می به‌رپرسیارن‪.‬‬ ‫ئاوێن���ه‌‪ :‬به‌مدوایی���ه‌ هه‌س���ت‬ ‫به‌نزیكبونه‌وه‌ی���ه‌ك له‌نێ���وان ئێ���وه‌و‬ ‫پارتیدا ده‌كرێت‪ ،‬كه‌ پێشتر له‌سه‌رده‌می‌‬ ‫س���ه‌الحه‌دین به‌هادین���دا هه‌س���ت‬ ‫به‌نزیكبونه‌وه‌یه‌ك���ی‌ به‌وجۆر‌ه نه‌ده‌كرا‪،‬‬ ‫هۆكاری‌ ئه‌مه‌ چییه‌؟‬ ‫فه‌رهاد مه‌ال س���اڵح‪ :‬نزیكبونه‌وه‌و‬ ‫نانزیكبونه‌وه‌ پرسێكه‌ ره‌نگه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‬ ‫ل���ه‌دوره‌وه‌ وێن���ه‌كان ده‌خرێن���ه‌ پاڵ‬ ‫یه‌ك���ه‌وه‌‪ ،‬له‌راس���تیدا له‌س���ه‌ر ئه‌رزی‬ ‫واقیع هه‌ن���گاوه‌كان وه‌كو رابردون‪ .‬بۆ‬ ‫نمونه‌ ئێمه‌ وه‌كو یه‌كگرتووی ئیسالمی‬

‫كوردستان له‌ماوه‌ی هه‌ژده‌ ساڵی رابردو‬ ‫تا ئه‌و س���اته‌وه‌خته‌ش نه‌چوینه‌ته‌ هیچ‬ ‫شه‌ڕێكه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هیچ هێزێكی سیاسی‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌به‌رامبه‌ردا خه‌ڵكانێك هه‌بوون‬ ‫ش���ه‌ڕیان به‌ئێمه‌ فرۆشتووه‌‪ .‬بۆ نمونه‌‬ ‫س���وتاندنی باره‌گاكان���ی یه‌كگرتووی‬ ‫ئیسالمی‌و شه‌هیدكردنی چوار ئه‌ندام‌و‬ ‫س���ه‌ركرده‌ی یه‌كگرت���وو ل���ه‌‪2005‬و‬ ‫دوباره‌بونه‌وه‌ی له‌ ‪ 2011‬ئه‌مه‌ له‌راستیدا‬ ‫یه‌ك الیه‌ن���ه‌ بووه‌‪ .‬وات���ا یه‌كگرتووی‬ ‫ئیس�ل�امی هه‌نگاوه‌كانی له‌به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫نانه‌وه‌ی ئه‌و ئاش���وبه‌ نه‌بووه‌‪ ،‬بڕیاری‬ ‫س���ه‌ركردایه‌تی یه‌كگرتووی ئیس�ل�امی‬ ‫كوردس���تان هه‌ر له‌مانگ���ی ‪2‬و ‪ 4‬به‌ر‬ ‫له‌كۆنگ���ره‌ی شه‌ش���ه‌م‌و دواتری���ش‬ ‫له‌كۆنگره‌ی ش���ه‌ش ب���ه‌دواوه‌وه‌ ئه‌وه‌‬ ‫بووه‌ كه‌وا له‌رێگه‌ی گفتوگۆو‌ه سه‌رجه‌م‬ ‫ماف���ه‌كان به‌ده‌س���تبێنین‪ ،‬هه‌روه‌ه���ا‬ ‫هاتنه‌ پێش���ه‌وه‌ی پارتی قبوڵ بكه‌ین‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و گفتۆگۆیه‌ وابزانم ش���تێكی نوێیه‌‬ ‫به‌قه‌د ئه‌وه‌ش ده‌بێ���ت مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ل‬ ‫ئه‌و رووداوه‌ بكه‌ین‪ ،‬هه‌روه‌ها ده‌توانین‬ ‫بڵیین وه‌ك ئه‌وه‌ی به‌رێ���ز ئه‌مینداری‬ ‫گشتیش له‌یه‌ك دوو ش���وێن رایگه‌یاند‬ ‫ئێمه‌ راسته‌ قۆناغی شه‌ڕمان تێپه‌راند‪،‬‬ ‫به‌اڵم نه‌گه‌یش���توینه‌ته‌ ئه‌و ئاشتییه‌ی‬ ‫كه‌ خواستی هه‌موو الیه‌كمانه‌‪.‬‬ ‫ئاوێنه‌‪ :‬ئێوه‌ له‌سه‌رده‌می‌ سه‌الحه‌دین‬ ‫به‌هائه‌دین دا ئاماده‌ نه‌بوون له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫س���وتانی‌ باره‌گاكانت���ان له‌بادین���ان‬ ‫قه‌ره‌بوی‌ مادی‌ وه‌ربگرن‪ ،‬به‌اڵم ئێستا‬ ‫له‌س���ه‌رده‌می‌ محه‌مه‌د فه‌ره‌ج دا واتان‬ ‫كرد‪ ،‬تۆ ه���ۆكاری‌ ئه‌مه‌ ده‌گه‌ڕێنیته‌وه‌‬ ‫بۆچی‌؟‬ ‫فه‌ره���اد مه‌ال س���اڵح‪ :‬لێ���ره‌ ئه‌وه‌‬ ‫رێگه‌یه‌ك���ه‌ تۆزێ���ك دورو درێ���ژه‌‪.‬‬ ‫یه‌كه‌م‪ ،‬ئێم���ه‌ ئاماده‌نه‌بوین قه‌ره‌بوی‬ ‫م���ادی به‌ته‌نها وه‌ربگری���ن‪ ،‬قه‌ره‌بوی‬ ‫مه‌عنه‌ویش���مان وه‌رگرت���ه‌وه‌‪ ،‬به‌نمونه‌‬ ‫هاتن���ی به‌رێز نێچیرڤان بارزانی بۆ الی‬

‫فه‌رهاد مه‌ال ساڵح‬

‫كاتێك وه‌كو وه‌فدی‌‬ ‫یه‌كگرتوو چووین‬ ‫بۆ ئه‌نقه‌ره‌و تاران‪،‬‬ ‫كوڕه‌كه‌ی‬ ‫ئه‌میندارمان وه‌كو‬ ‫هاوڕێیه‌ك له‌گه‌ڵ‌‬ ‫بوو‬

‫به‌رێز ئه‌مینداری گشتی به‌ر له‌كۆنگره‌ی‬ ‫شه‌ش���ه‌می یه‌كگرت���وو له‌س���ه‌رده‌می‬ ‫مامۆس���تا س���ه‌الحه‌دین‪ ،‬راگه‌یاندن���ی‬ ‫له‌نێو مه‌كته‌بی سیاس���ی یه‌كگرتوو بۆ‬ ‫سه‌رجه‌م راگه‌یاندنه‌كانی كوردستانی‌و‬ ‫عێراق���ی‌و ده‌ره‌وه‌‪ ،‬ك���ه‌ هاتنه‌ك���ه‌ی‬ ‫له‌لێبوردن گه‌وره‌تره‌‪ .‬ئه‌وكاته‌و ئێستاش‬ ‫لێبوردنه‌ك���ه‌ی له‌الیه‌ن س���ه‌ركردایه‌تی‬ ‫یه‌كگرتوو قبوڵكراو به‌رێزیش���ه‌وه‌ ئێمه‌‬ ‫كۆتاییم���ان ب���ه‌و فایله‌ هێن���ا له‌رووی‬ ‫مه‌عنه‌وییه‌وه‌‪ ،‬دواتر له‌رووی مادیشه‌وه‌‬ ‫وه‌كو یه‌كێك له‌بڕیاره‌ س���ه‌ره‌كیه‌كانی‬ ‫په‌رله‌مان���ی كوردس���تان ك���ه‌ به‌كۆی‬ ‫ده‌ن���گ له‌نێ���و په‌رلمانی كوردس���تان‬ ‫بڕی���اری لێ���درا ‪ 9‬خاڵ ب���وو پێنجیان‬ ‫په‌یوه‌ست بوون به‌روداوه‌كانی بادینان‌و‬ ‫س���وتاندنی باره‌گاكان���ی یه‌كگرتووی‬ ‫ئیسالمی كوردستان‌و قه‌ره‌بوكردنه‌وه‌و‬ ‫ئیدانه‌كردن���ی ئ���ه‌و روداوان���ه‌و ئه‌وانه‌‬ ‫هه‌م���ووی ده‌چن���ه‌ ئ���ه‌و خانه‌ی���ه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌راس���تیدا یه‌كگرت���ووی ئیس�ل�امی‬ ‫كوردستان ئه‌و هه‌نگاوه‌ له‌و روانگه‌یه‌وه‌‬ ‫سه‌یرده‌كات هه‌ر پانتایی‌و به‌رفراونبونی‬

‫ئ���ازادی‌و فره‌یی له‌ده‌ڤ���ه‌ری بادینان‬ ‫خزمه‌تی ته‌واوی كایه‌ی دیموكراس���ی‬ ‫ده‌كات له‌كوردس���تاندا‪ .‬ئه‌گ���ه‌ر ئ���ه‌و‬ ‫راستییه‌ش بنێینه‌ پاڵ ئه‌و نمایشه‌ بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی وێناكه‌ ته‌واو رۆشن بێت‪ ،‬كاتێك‬ ‫كه‌ ده‌بینی له‌پانتای���ی بادیناندا وه‌كو‬ ‫هێزێك���ی كێبڕكێكاری ده‌س���ه‌اڵته‌ له‌و‬ ‫ده‌ڤه‌ره‌دا‪ ،‬له‌راس���تیدا هه‌ر هه‌نگاوێك‬ ‫بۆ گه‌شه‌كردنی ئه‌وه‌ وابزانم به‌خزمه‌تی‬ ‫دیموكراسی‌و ئازادی ده‌شكێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئاوێنه‌‪ :‬به‌مدواییه‌ ئه‌مینداری‌ یه‌كگرتوو‬ ‫س���ه‌ردانی‌ ئێرانی‌ ك���رد‪ ،‬ئایا محه‌مه‌د‬ ‫فه‌ره‌ج به‌نیازه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانتان له‌گه‌ڵ‌‬ ‫ئێ���ران تۆندوتۆڵ‌ ب���كات به‌پێچه‌وانه‌ی‌‬ ‫سه‌رده‌می‌ سه‌الحه‌دین به‌هادینه‌وه‌؟‬ ‫فه‌ره���اد م���ه‌ال س���اڵح‪ :‬ده‌بێت ئه‌و‬ ‫راس���تییه‌ بڵێی���ن ك���ه‌ یه‌كگرت���ووی‬ ‫ئیس�ل�امی یه‌كه‌م واڵتی دراوس���ێ‌ یان‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی خۆمان كه‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ‬ ‫هه‌بووبێ���ت واڵتی ئێران بووه‌‪ .‬زیاتر له‌‬ ‫‪ 16‬بۆ ‪ 17‬س���اڵه‌ ئێم���ه‌ په‌یوه‌ندیمان‬ ‫له‌گه‌ڵیدا هه‌یه‌‪ ،‬ئ���ه‌و هه‌نگاوه‌ی به‌رێز‬ ‫ئه‌مین���داری گش���تی هه‌ر ل���ه‌و چوار‬

‫چێوه‌یه‌دا بۆ تۆكمه‌كردن‌و س���ه‌رله‌نوێ‬ ‫رێكخس���ته‌وه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانم���ان‬ ‫له‌گه‌ڵ كۆماری ئیس�ل�امی ئێران بووه‌‪،‬‬ ‫دیاره‌ ئه‌وانی���ش به‌چ���اوی‌ بایه‌خه‌وه‌‬ ‫ده‌ڕوانن���ه‌ هێزێكی وه‌ك���و یه‌كگرتووی‬ ‫ئیس�ل�امی كوردس���تان ك���ه‌ خاوه‌نی‬ ‫س���ه‌نگ‌و قورسایی‌و راس���تكۆیی زۆره‌‬ ‫له‌كوردستاندا‪ .‬مه‌به‌س���تیانه‌ كه‌ دیدو‬ ‫بۆچونه‌كانی‌ یه‌كگرتوو بزانن له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫كوردستان‌و هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندیه‌كانمان‬ ‫له‌گه‌ڵ ئێ���ران‌و په‌یوه‌ندیكانمان له‌گه‌ڵ‬ ‫عێ���راق‌و تێڕوانینه‌كانم���ان به‌رامب���ه‌ر‬ ‫كۆی روداوه‌كانی ناوچه‌كه‌‪ .‬ئه‌وه‌شمان‬ ‫له‌بیرنه‌چێت كه‌ یه‌كگرتووی ئیس�ل�امی‬ ‫كوردس���تان وه‌كو الیه‌نێكی ئیس�ل�امی‬ ‫میان���ڕه‌و ل���ه‌م به‌ه���اری عه‌ره‌بییه‌دا‬ ‫كاریگه‌ری زیاتری هه‌یه‌و ره‌نگه‌ قسه‌كانی‬ ‫بیستراوتر بن به‌راورد به‌رابردو‪.‬‬ ‫ئاوێنه‌‪ :‬ده‌كرێ���ت روونكردنه‌وه‌یه‌ك‬ ‫بده‌یـت سه‌باره‌ت به‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌مینداری‌‬ ‫یه‌كگرتوو به‌ چ س���یفه‌تێك كوڕه‌كه‌ی‌‬ ‫له‌گ���ه‌ڵ‌ خۆی‌ برد بۆ ت���اران‌و ئه‌نقه‌ره‌‬ ‫به‌تایبه‌تی‌ بۆ به‌شداریكردن له‌كۆنگره‌ی‌‬ ‫ئاكه‌په‌؟‬ ‫فه‌رهاد مه‌ال س���اڵح‪ :‬دیاره‌ بۆ تاران‪،‬‬ ‫مامۆس���تا وه‌فدێكی له‌گ���ه‌ڵ بوو ته‌نها‬ ‫ل���ه‌دوو ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاس���ی‌و‬ ‫نوێنه‌ری یه‌كگرتوو له‌تاران پێكهاتبوو‪.‬‬ ‫بۆ توركیاش ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌ندامی وه‌فد‬ ‫بوون دوو ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاس���ی‬ ‫بوون‪ ،‬كوڕه‌كه‌ش���ی وه‌ك���و هاوڕێیه‌ك‬ ‫له‌گه‌ڵم���ان بووه‌ نه‌ك وه‌ك���و ئه‌ندامی‬ ‫وه‌فد هه‌روه‌ه���ا ئه‌ندامی كۆنگره‌كه‌ش‬ ‫نه‌بووه‌‪ .‬هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ شتێكی ئاساییه‌‬ ‫ئه‌مڕۆ هه‌ركه‌س���ێك خواستی سه‌فه‌ری‬ ‫هه‌بێ���ت ده‌توانێت س���ه‌فه‌ر بكات جا‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌ركه‌س���ێكدا بێ���ت‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫به‌رێزی���ان مافێكی ئه‌وت���ۆی هه‌یه‌ كه‌‬ ‫ده‌توانێ‌ خانه‌واده‌ به‌رێزه‌كه‌ی خۆش���ی‬ ‫له‌گه‌ڵ خۆی ببات‪.‬‬

‫با ره‌حم‬ ‫به‌یه‌كێتی‌ نه‌كه‌ین‬ ‫شوان محه‌مه‌د‬

‫ئه‌و گه‌مه‌ی����ه‌ی‌ یه‌كێتی‌ له‌گ����ه‌ڵ ئێراندا‬ ‫ده‌یكات‪ ،‬هیچی‌ كه‌متر نییه‌ له‌وه‌ی‌ پارتی‌‬ ‫له‌گه‌ڵ توركیادا ده‌یكات‪ ،‬به‌اڵم ماوه‌یه‌كه‌‬ ‫پش����كی‌ ش����ێری‌ زۆرێ����ك له‌ره‌خنه‌كانی‌‬ ‫میدی����اكاران‌و رۆش����نبیرانی‌ س����ه‌ربه‌خۆ‬ ‫ئاراسته‌كه‌ی‌ رووی‌ له‌پارتییه‌!‪.‬‬ ‫هه‌م����ووان له‌س����ه‌ر ئ����ه‌وه‌ كۆكین كه‌‬ ‫بارودۆخ����ی‌ ناوچه‌ك����ه‌ به‌هه‌لومه‌رجێكی‌‬ ‫زۆر مه‌ترس����یداردا تێپه‌رده‌بێ����ت‪ ،‬ئ����ه‌و‬ ‫ملمالنێیه‌ی‌ له‌س����ه‌ر ئاس����تی‌ ناوچه‌كه‌‬ ‫له‌نێوان ش����یعه‌‌و سونه‌دایه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر دوای‌‬ ‫س����وریا چه‌قه‌كه‌ی‌ نه‌كه‌وێته‌ ناو عێراق‬ ‫به‌كوردستانیشه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وا پشكێكی‌ شێری‌‬ ‫به‌رده‌كه‌وێت‪.‬‬ ‫پێدراوه‌ سیاسییه‌كان ئه‌وه‌ ده‌رده‌خه‌ن‬ ‫ل����ه‌م ملمالنێی����ه‌ی‌ له‌ ئارادای����ه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ك����ورد بتوانێ‌ بێالیه‌ن‌و س����ه‌ربه‌خۆبێت‬ ‫له‌مامه‌ڵه‌كردن����ی‌ له‌گ����ه‌ڵ دوو الیه‌ن����ی‌‬ ‫هاوكێش����ه‌كه‌دا‪ ،‬ئ����ه‌وا قازان����ج ده‌كات‌و‬ ‫به‌الیه‌نی‌ كه‌مه‌وه‌ پرس����ی‌ كورد له‌سوریا‬ ‫هه‌نگاوی‌ گه‌وره‌ بۆ پێشه‌وه‌ ده‌نێت‪.‬‬ ‫پیاده‌كردن����ی‌ سیاس����ه‌تی‌ بێالیه‌ن����ی‌‬ ‫له‌الی����ه‌ن ه����ه‌ردو هێ����زی‌ حوكمڕان����ی‌‬ ‫كوردس����تان ( پارتی‌‌و یه‌كێتی‌) له‌سه‌ر‬ ‫ئاس����تی‌ هه‌رێمایه‌ت����ی‌ كارێكی‌ ئاس����ان‬ ‫نییه‌‪ ،‬ب����ۆ هه‌رێمێك كه‌ حوكمڕانییه‌كه‌ی‌‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی‌ ناوخۆ به‌ده‌ست گه‌نده‌ڵی‌‌و‬ ‫ناشه‌فافییه‌ت‌و نه‌بوونی‌ دیموكراسییه‌وه‌‬ ‫ده‌ناڵێنێ����ت‪ ،‬ل����ه‌وه‌ش خراپت����ر ئ����ه‌م‬ ‫حوكمڕانیی����ه‌ كۆمه‌ڵگایه‌ك����ی‌ ل����ه‌رووی‌‬ ‫ئابوریی����ه‌وه‌ به‌رهه‌مهێن����اوه‌ ك����ه‌ هیچ‬ ‫داهاتێكی‌ نییه‌‌و به‌ته‌واوی‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی‌‬ ‫به‌كاربه‌رو به‌رخۆره‌‪.‬‬ ‫ه����ه‌ر ل����ه‌م روانگه‌ی����ه‌وه‌ ش����تێكی‌‬ ‫چاوه‌روانكراوه‌ كه‌ یه‌كێتی‌‌و پارتی‌ بكه‌ونه‌‬ ‫ژێر كاریگه‌ری‌ هه‌ژمونی‌ ئێران‌و توركیاوه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم كاره‌ساته‌كه‌ ئه‌وده‌مه‌ قوڵده‌بێته‌وه‌‬ ‫كه‌ ئه‌م دوو الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندی‌‌و رێككه‌وتنی‌‬ ‫ئه‌منی‌‌و ئابوری‌ شاراوه‌یان هه‌بێت له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌م دوو هێ����زه‌ هه‌رێمایه‌تییه‌ گه‌وره‌یه‌دا‬ ‫كه‌ دوو جه‌مس����ه‌ری‌ به‌هێزی‌ كێشه‌كانی‌‬ ‫ناوچه‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ئاش����كرایه‌ هه‌موو پێدراوه‌ سیاس����ی‌‌و‬ ‫ئابوریی����ه‌كان ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌‬ ‫پارتی‌ زۆر رۆش����تووه‌ له‌گه‌ڵ توركیادا‌و‬ ‫گه‌یشتۆته‌ ئاس����تێك ئه‌گه‌ر رێككه‌وتنی‌‬ ‫نوسراویش����یان نه‌بێت‪ ،‬ئه‌وا رێككه‌وتنی‌‬ ‫نهێن����ی‌ ئابوری‌‌و ئه‌من����ی درێژخایه‌نیان‬ ‫له‌نێواندا هه‌یه‌‪ ،‬له‌م بواره‌شدا میدیاكاران‌و‬ ‫رۆشنبیران مافی‌ خۆیانه‌ چی‌ ده‌نوسن بۆ‬ ‫فشار خستنه‌ س����ه‌ر پارتی‌‌و ده‌رهێنانی‌‬ ‫له‌باوه‌ش����ی‌ توركی����ا‪ ،‬به‌اڵم ئای����ا ئه‌وان‬ ‫ئه‌و پرس����یاره‌یان له‌خۆی����ان كردوه‌ كه‌‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ ئێران‌و یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌‬ ‫كوردس����تان له‌ چ ئاستێكدایه‌‌و پێشبینی‌‬ ‫چی‌ له‌و په‌یوه‌ندییانه‌ ده‌كرێت؟‬ ‫ئایا ئ����ه‌و قس����انه‌ی‌ به‌رپرس����ه‌كانی‌‬ ‫یه‌كێتیی����ان له‌ی����اده‌ ك����ه‌ ل����ه‌ بۆن����ه‌‬ ‫تایبه‌تییه‌كاندا ده‌یڵێن‌و هه‌میشه‌ جه‌خت‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ هاوپه‌یمانێتی‌‬ ‫نێوان ئه‌وان‌و ش����یعه‌‌و كۆماری‌ ئیسالمی‌‬ ‫ئێران هاوپه‌یمانێتییه‌كی‌ ستراتیژییه‌؟‬ ‫ل����ه‌وه‌ش دوورت����ر بڕۆی����ن‪ ،‬ئای����ا‬ ‫رۆشنبیرانی‌ ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ راڤه‌ی‌ ئه‌وه‌یان‬ ‫كردووه‌ كه‌ هاتنی‌ ناوبه‌ناوی‌ به‌رپرس����ه‌‬ ‫گه‌وره‌كانی‌ ئێران وه‌ك قاسمی‌ سلێمانی‌‬ ‫چ په‌یوه‌ندییه‌كی‌ ق����وڵ‌و رێككه‌وتنێكی‌‬ ‫سیاس����ی‌‌و ئه‌منی‌ نێوان یه‌كێتی‌‌و ئێرانی‌‬ ‫له‌پشته‌وه‌یه‌؟‬ ‫با دوورتر بڕۆین ك����ه‌ ئه‌وه‌ش جێگای‌‬ ‫راڤه‌یه‌ ئایا دانیش����تنی‌ نێوان تاڵه‌بانی‌‌و‬ ‫نه‌وشیروان مس����ته‌فا‌و بڕیاردانی‌ یه‌كێتی‌‬ ‫بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ پرۆژه‌ ده‌ستوری‌ هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستان‪ ،‬به‌ نێوانگیری‌ ئێران نه‌بووه‌؟‬ ‫ئایا ئ����ه‌م بابه‌تانه‌ هه‌مووی����ان جێگه‌ی‌‬ ‫شیكردنه‌وه‌و ره‌خنه‌ی‌ رۆشنبیران نین؟‬ ‫ك����ورد كۆمه‌ڵێ����ك كێش����ه‌ی‌ ناوخۆی‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬له‌وانه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ده‌ستور‌و پرسی‌‬ ‫چاكس����ازی‌‌و كه‌مكردن����ه‌وه‌ی‌ گه‌نده‌ڵی‌‌و‬ ‫به‌رفراوانكردن����ی‌ مه‌وداكان����ی‌ ئ����ازادی‌‌و‬ ‫پاراس����تنی‌ مافی‌ مرۆڤ‪ ،‬ئه‌مانه‌ كێشه‌ی‌‬ ‫ناوخۆی‌ هه‌رێمن‪ ،‬هه‌ق نییه‌ رێگا به‌هیچ‬ ‫هێزێك����ی‌ هه‌رێمایه‌ت����ی‌ بدرێ����ت به‌هه‌ر‬ ‫بیانویه‌ك بێت ده‌ست له‌هه‌رێم وه‌ربدات‪.‬‬ ‫هێ����زی‌ راس����ته‌قینه‌و نیش����تمانییش‬ ‫له‌ده‌س����ه‌اڵتدا بێت‪ ،‬یان ئۆپۆزس����یۆن‪،‬‬ ‫ئ����ه‌و هێزه‌یه‌ كه‌ ب����ۆ هه‌رگۆڕانكارییه‌ك‬ ‫بیه‌وێت بیكات باوه‌ش به‌جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی‌‬ ‫خۆیدا بكات‌و له‌رێگای‌ ئه‌وانه‌وه‌ ئه‌نجامی‌‬ ‫بدات‪ ،‬نه‌ك ده‌س����ت له‌گ����ه‌ڵ توركیا یان‬ ‫ئێران تێك ‌هڵ‌ بكات ب����ۆ خۆبه‌هێزكردن‌و‬ ‫الوازكردنی‌ الیه‌نی‌ به‌رامبه‌ر‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بێت‬ ‫نه‌هێڵی����ن په‌یوه‌ندی‌ یه‌كێت����ی‌‌و پارتی‌‬ ‫له‌گه‌ڵ هێزه‌ هه‌رێمایه‌تییه‌كاندا بگاته‌وه‌‬ ‫ئه‌و ئاس����ته‌ی‌ كه‌ س����ااڵنی‌ نه‌وه‌ده‌كان‬ ‫باجه‌ك����ه‌ی‌ ق����ورس له‌س����ه‌ر خه‌ڵك����ی‌‬ ‫كوردستان كه‌وت‪.‬‬


‫کوردستانی‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫ئایا تاڵه‌بانی‌و نه‌وشیروان مسته‌فا هاوكاریی‌‬ ‫ئێرانیان كردووه‌ له‌تیرۆركردنی قاسملودا؟‬

‫فه‌رمانده‌یه‌كی‌ سوپای‌ پاسداران چۆنێتی‌ تیرۆركردنه‌كه‌ی‌ ده‌گێڕێته‌وه‌‬

‫فه‌رمانده‌یه‌كی سوپای پاسدارانی‬ ‫كۆماری ئیسالمی ئێران له‌‬ ‫نامه‌یه‌كدا ورده‌كارییه‌كانی تیرۆری‬ ‫عه‌بدولره‌حمانی قاسملو ده‌خاته‌ ڕوو‬ ‫ده‌ڵێ "تاڵه‌بانی‌و نه‌وشیروان مسته‌فا‬ ‫ئه‌وپه‌ڕی هاوكارییان له‌گه‌ڵ "محه‌مه‌د‬ ‫جه‌عفه‌ر سه‌حراڕوودی" بۆ ئه‌نجامدانی‬ ‫ئه‌و تیرۆره‌ كردوه‌‪.‬‬ ‫"محه‌مم����ه‌دی ن����وری زاد" كه‌ یه‌كێك‬ ‫له‌ كه‌س����ه‌ نزیكه‌كانی"عه‌لی خامنه‌یی"‬ ‫رێب����ه‌ری ب����ااڵی كۆم����اری ئیس��ل�امی‬ ‫ئێران ب����وو‪ ،‬به‌مدوایی����ه‌ نامه‌ی یه‌كێك‬ ‫له‌ فه‌رمان����ده‌ ده‌ركراوه‌كانی س����وپای‬ ‫پاسدارانی باڵوكردۆته‌وه‌ كه‌ تێیدا باسی‬ ‫ورده‌كاریی����ه‌كان‌و چۆنێتی تیرۆركردنی‬ ‫دكت����ۆر "عه‌بدولره‌حمان����ی قاس����ملو"‬ ‫س����كرتێری حیزبی دیموك����رات ده‌كات‪،‬‬ ‫ئ����ه‌وه‌ی‌ ل����ه‌م نامه‌یه‌دا جێی‌ س����ه‌رنجه‌‬ ‫ئاماژه‌دانه‌ به‌ رۆڵی "تاڵه‌بانی" سكرتێری‬ ‫گشتیی یه‌كێتیی نیشتمانی كوردستان‌و‬ ‫"نه‌وشیروان مسته‌فا"‪ ،‬جێگری ئه‌و كاتی‬ ‫تاڵه‌بانی له‌و تیرۆركردنه‌دا‪.‬‬ ‫ئه‌و نامه‌یه‌ كه‌ به‌ناونیشانی‌ "دووه‌مین‬ ‫نامه‌ی فه‌رمانده‌یه‌كی ده‌ركراوی سوپای‬ ‫پاس����داران بۆ محه‌ممه‌دی نوری زاد"ه‌‌و‬ ‫له‌ ماڵپ����ه‌ڕی فه‌رمی ن����وری زاد خۆیدا‬ ‫باڵوكراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬تێیدا باس����ی"محه‌مه‌دی‬ ‫جه‌وادی" ناسراو به‌"محه‌مه‌د جه‌عفه‌ری‬ ‫س����ه‌حراڕوودی" ده‌كات ك����ه‌ ئێس����تا‬ ‫به‌رپرسی نووسینگه‌ی "عه‌لی الریجانی"‬ ‫س����ه‌رۆكی پارله‌مانی ئێرانه‌‌و پێشتریش‬ ‫چه‌ندین پۆس����تی له‌ كۆماری ئیسالمیدا‬ ‫هه‌بووه‌و زۆربه‌ی پۆسته‌كانیشی ئه‌منی‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫ناوبراو یه‌كێك ل����ه‌ ئه‌ندامانی وه‌فدی‬ ‫كۆماری ئیس��ل�امی ئێران ب����ووه‌ كه‌ بۆ‬ ‫وتووێژ له‌گه‌ڵ دكتۆر قاس����ملو ره‌وانه‌ی‬ ‫نه‌مسا ده‌كرێ‌و له‌كاتی وتووێژدا قاسملو‬ ‫ده‌كوژێت‪ .‬له‌م نامه‌یه‌دا ناوی فه‌رمانده‌‬ ‫نه‌هێن����راوه‌و ته‌نی����ا له‌كۆتای����ی نامه‌ی‬ ‫یه‌كه‌م����دا بۆ نوریزاد نووس����راوه‌ "ئه‌لف‬ ‫ـ میم"‪ ،‬فه‌رمانده‌ی ده‌ركراوی س����وپای‬ ‫پاسداران‪.‬‬ ‫زامی ال ملی سه‌حراڕوودی‬ ‫ئه‌و فه‌رمانده‌یه‌ی س����وپای‌ پاسداران‬ ‫له‌س����ه‌ره‌تای نامه‌كه‌ی����دا ب����ۆ نوریزاد‬ ‫ده‌نووسێ‪ :‬ئه‌گه‌ر رۆژێك به‌هه‌ڵكه‌وتیش‬ ‫ب����وو رێ����ت كه‌وته‌ نووس����ینگه‌ی عه‌لی‬ ‫الریجان����ی حه‌تم����ه‌ن چ����او ل����ه‌ الملی‬ ‫به‌رپرس����ی نووسینگه‌كه‌ی بكه‌‪ .‬شوێنی‬ ‫زامێ����ك به‌ الملیه‌وه‌یه‌‪ .‬ئ����ه‌و جێی زامه‌‬ ‫دكتۆر قاسملو رێبه‌ری حیزبی دێموكرات‬ ‫چه‌ن����د چركه‌ پێش كوژران����ی به‌ الملی‬ ‫سه‌حراڕوودییه‌وه‌ به‌جێهێشت‪.‬‬ ‫ئه‌و فه‌رمانده‌یه‌ سوپای پاسداران به‌‬ ‫ئاماژه‌ به‌وه‌ كه‌ له‌ساڵی كۆتایی شه‌ڕی‬ ‫هه‌شت س����اڵه‌ی نێوان ئێران‌و عێراقدا‪،‬‬ ‫ئێران له‌ باش����ور تووشی شكستی زۆر‬ ‫له‌به‌رامب����ه‌ر عێراقدا ده‌ب����ێ‪ ،‬ده‌ڵێ كه‌‬ ‫به‌ش����ێكی فه‌رمانده‌كان����ی س����وپا دژی‬ ‫موحس����ینی‌ ره‌زایی بوون‪ ،‬شه‌ڕكردنیان‬ ‫له‌ ناوچه‌ شاخاوییه‌كانی رۆژئاوای ئێران‬ ‫(خۆرهه‌اڵت����ی كوردس����تان) پێباش����تر‬ ‫بوو‪ ،‬بۆی����ه‌ خۆیان ل����ه‌ په‌راوێز ده‌رباز‬ ‫كردو به‌هاوكاری "یه‌كێتیی نیش����تمانی‬ ‫كوردس����تانی عێراق" به‌ س����ه‌رۆكایه‌تی‬ ‫ج����ه‌الل تاڵه‌بانی‌و "پارت����ی دیموكراتی‬ ‫كوردس����تانی عێراق" توانیان تاكتیك‌و‬ ‫ستراتیژییه‌كانی شه‌ڕه‌كه‌ بگۆڕن‪.‬‬ ‫په‌یوه‌ندی سه‌حراڕوودی له‌گه‌ڵ‬ ‫تاڵه‌بانی‌و نه‌وشیروان مسته‌فا‬ ‫ل����ه‌ نامه‌ك����ه‌دا هاتووه‌ "مه‌س����ه‌له‌ی‌‬ ‫س����ه‌ره‌كی له‌ناوبردن����ی س����ه‌دام بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ش����دا ب����ه‌دوای چه‌ند‬ ‫ئامانجێك����ی ئه‌من����ی‌و ئابوریش����ه‌وه‌‬ ‫بووی����ن‪ .‬قه‌رارگای"ئارام����ی حه‌مزه‌" به‌‬ ‫فه‌رمانده‌یی"هیدایه‌توڵ��ڵ�ا لوتفی����ان"و‬ ‫"ئه‌حم����ه‌دی موق����ه‌ده‌م" له‌س����ه‌ره‌تاوه‌‬ ‫راپه‌ڕاندن����ی كاره‌كانیان گرته‌ ئه‌س����تۆ‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌و بۆنه‌وه‌ كه‌ توانای پێویستیان‬ ‫بۆ س����ه‌ركه‌وتن نه‌بوو قه‌رارگایه‌كی نوێ‬ ‫به‌ناوی"قه‌رارگای ره‌مه‌زان" دامه‌زرا‪ .‬ئه‌م‬ ‫قه‌رارگایه‌ هه‌م كاره‌كانی سوپای "به‌در"ی‬ ‫ئاراس����ته‌ ده‌كردو ه����ه‌م په‌یوه‌ندییه‌كی‬ ‫به‌رده‌وام����ی له‌گ����ه‌ڵ "تاڵه‌بان����ی"و‬ ‫جێگره‌ك����ه‌ی "نه‌وش����یروان"ه‌وه‌ هه‌بوو‪.‬‬ ‫"محه‌مه‌د جه‌وادی" كه‌ به‌ناوی خوازراوی‬

‫محه‌مه‌دی نوریزاد‬

‫"محه‌مه‌د جه‌عفه‌ر" له‌ س����وپای قودسدا‬ ‫كاری ده‌ك����رد‪ ،‬له‌ قه‌رارگای ره‌مه‌زانه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستیكرد به‌ كاری تیرۆریستی‌و ئه‌منی‪.‬‬ ‫ناوب����راو به‌هۆی ئ����ه‌و نزیكایه‌تییه‌ی كه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ك له‌ گه‌وره‌ به‌رپرسانی‬ ‫سوپای پاس����داران‌و كۆماری ئیسالمی‬ ‫له‌ تاران هه‌یبوو‪ ،‬ب����وو به‌ناوێك له‌ ناو‬ ‫ناوانداو هه‌ر ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫ببێته‌ به‌رپرس‌و ڕازداری په‌یوه‌ندییه‌كانی‬ ‫قه‌رارگای ره‌مه‌زان له‌گه‌ڵ نه‌وشیروان"‪.‬‬ ‫له‌ به‌ش����ێكی دیكه‌ی‌ ئ����ه‌و نامه‌یه‌دا‬ ‫ئاماژه‌ ب����ه‌وه‌ كراوه‌ ك����ه‌ دوای ئه‌وه‌ی‬ ‫ئێران به‌ره‌و ئه‌وه‌ ده‌چوو كه‌ شكس����تی‬ ‫ش����ه‌ڕ له‌به‌رامبه‌ر عێراقدا قبووڵ بكات‪،‬‬ ‫ره‌فس����ه‌نجانی س����ه‌ركۆماری ئه‌وكاتی‬ ‫ئێران نیگه‌رانی ئه‌وه‌ بوو كه‌ دوای شه‌ڕ‬ ‫هێزه‌كانی ئۆپۆزس����یۆن‌و سه‌ركرده‌كانی‬ ‫ئه‌و هێزانه‌ كێش����ه‌ بۆ كۆماری ئیسالمی‬ ‫دروس����تبكه‌ن‪ .‬بۆیه‌ ژوورێكی عه‌مه‌لیات‬ ‫پێكهات كه‌ تێیدا "عه‌لی خامنه‌یی‪ ،‬ره‌ی‬ ‫شه‌هری‪ ،‬حوسێن شه‌ریعه‌تمه‌داری‪ ،‬عه‌لی‬ ‫ئه‌كبه‌ر ویالیه‌ت����ی‪ ،‬مه‌نوچێهر موته‌كی‪،‬‬ ‫عه‌لی ئاقا محه‌مه‌دی‌و له‌الیه‌ن س����وپای‬ ‫پاسدارانیش����ه‌وه‌ موحس����ینی‌ ره‌زایی‪،‬‬ ‫زوڵقه‌در‌و له‌تیفیان" ئه‌ندام بوون‪.‬‬

‫►‬

‫ئا‪ :‬ئاوێنه‌‬

‫قاسملۆ‬

‫ئیتالعات چه‌ند‬ ‫كرده‌یه‌كی‬ ‫خه‌ڵه‌تێنه‌رانه‌ی کرد‬ ‫به‌رامبه‌ر‬ ‫به‌ قاسملو‪،‬‬ ‫تاڵه‌بانی‌و نه‌وشیروان‬ ‫هاوكارییان كرد‬ ‫ئه‌م ژووره‌ لیس����تی ‪ 100‬كه‌س����ی له‌‬ ‫دژبه‌ران����ی كۆم����اری ئیس��ل�امی ئاماد‌ه‬ ‫ده‌كات ك����ه‌ ن����اوی دكت����ۆر قاس����ملو‌و‬ ‫مه‌س����عود ره‌جه‌وی تێدا ده‌بێ‪ .‬بۆ ئه‌م‬ ‫مه‌به‌س����ته‌ گروپێ����ك ب����ۆ تیرۆركردنی‬ ‫قاس����ملو ب����ه‌ س����ه‌رۆكایه‌تی"محه‌مه‌د‬ ‫جه‌عفه‌ر سه‌حراڕوودی" پێكده‌هێنرێت‪.‬‬ ‫ناوبراو جگه‌ ل����ه‌ كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری‬ ‫ل����ه‌ رێ����گای تاڵه‌بانی‌و نه‌وش����یروانه‌وه‌‬ ‫به‌ش����ێوه‌یه‌ك كه‌ گونج����او بایه‌ ده‌بوو‬ ‫ده‌رفه‌تێ����ك ب����ۆ چاوپێكه‌وت����ن له‌گه‌ڵ‬ ‫قاس����ملو به‌بیانوی وتووێژی ئاش����تی‌و‬ ‫پێدان����ی چه‌ن����د ئیمتیازێ����ك به‌حیزبی‬ ‫دیموكراتی كوردستانی ئێران پێكبێنێ‪.‬‬ ‫چه‌ند كرده‌یه‌كی خه‌ڵه‌تێنه‌رانه‌ كه‌ به‌هه‌ق ‬ ‫تاڵه‌بانی‌و نه‌وشیروان بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌‬ ‫ئه‌وپ����ه‌ڕی هاوكاریی����ان ك����ردو دواتر‬ ‫به‌هاوكاری دارایی‌‌و نیش����ته‌جێ بوون له‌‬ ‫كۆشكێكی بچوكدا له‌"دروس"ی تاران له‌‬ ‫شه‌قامی یار محه‌مه‌دی بنبه‌ستی تاهیر ـ ‬

‫كوژراون‪ .‬ده‌ستی شامێهری ده‌گرێ‌و له‌‬ ‫ش����وقه‌كه‌ ده‌چنه‌ ده‌ره‌وه‌‪ .‬هێش����تا زۆر‬ ‫ساڵی ‪ 1951‬له‌‌دایكبووه‌‪ .‬خاوه‌نی‬ ‫دورنه‌كه‌تبوون����ه‌وه‌ كه‌ ده‌نگ����ی ئاژیری‬ ‫بڕوانامه‌ی دكتۆرایه‌ له‌ هونه‌ردا‪.‬‬ ‫پۆلیس دێت‪ ،‬بزۆرگیان ده‌ستی شامێهری‬ ‫سیناریست‌و رۆژنامه‌نوسێكی‬ ‫ب����ه‌رده‌دات‌و خ����ۆی ده‌گه‌ێنێته‌ ماڵێكی‬ ‫به‌ناوبانگی ئێرانه‌‌و چه‌ندین كتێبی‬ ‫متمانه‌ پێكراو‪.‬‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬له‌دوای شۆڕشی ساڵی‬ ‫س����ه‌باره‌ت به‌م رووداوه‌ ئه‌و فه‌رمانده‌‬ ‫‪1979‬ی ئێرانه‌وه‌ تا ساڵی ‪2009‬‬ ‫ده‌ركراوه‌ ده‌نووسێ‌ چیرۆكێكی دیكه‌ش‬ ‫یه‌كێك له‌الیه‌نگران‌و متمانه‌پێكراوانی‬ ‫ده‌ڵێ "هاوكات له‌گه‌ڵ ش����ه‌ڕه‌ قس����ه‌ی‬ ‫عه‌لی خامنه‌یی بوو‪ .‬بۆ ماوه‌ی‬ ‫قاس����ملو‌و س����ه‌حراڕوودی ك����ه‌ خ����ۆی‬ ‫چه‌ندین ساڵ یه‌كێك بووه‌ له‌‬ ‫جۆرێك سیگناڵ بووه‌ بۆ ده‌ستپێكردنی‬ ‫نووسه‌رانی دیاری رۆژنامه‌ی "كه‌یهان"‬ ‫ده‌رگیری‪ ،‬بزۆرگیان‌و شامێهری سه‌ره‌تا‬ ‫كه‌ راسته‌وخۆ سه‌ر به‌ عه‌لی‬ ‫یاریده‌ده‌ره‌كان����ی قاس����ملوو ده‌كوژن‪.‬‬ ‫خامنه‌ییه‌‪ .‬چه‌ند فیلم‌و دۆكیۆمێنتی‬ ‫ش����امێهری به‌ ته‌قه‌ی قاس����ملو بریندار‬ ‫دروستكردوه‌ به‌تایبه‌تی له‌سه‌ر‬ ‫ده‌بێ‌و س����ه‌حراڕوودی قاس����ملو تیرۆر‬ ‫فه‌رمانده‌كانی ئێران‪.‬‬ ‫ده‌كاو بزۆرگیانیش ده‌س����ت‌و القی خۆی‬ ‫ون ده‌كات‌و به‌هه‌ڵ����ه‌ له‌ س����ه‌حراڕوودی‬ ‫ئه‌و جێگه‌ی كه‌ ئێستا"عه‌لی شه‌مخانی" ده‌دات‌و برینداری‌ ده‌كات‌و به‌په‌له‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌و كۆش����كه‌ی روخان����دوه‌و بینایه‌كی شامێهری له‌ شوقه‌كه‌ هه‌ڵدێن‪.‬‬ ‫چوار نهۆمی تێدا كردۆته‌وه‌ ـ پاداش����تی‬ ‫دوای تیرۆره‌كه‌‬ ‫خیانه‌ته‌كه‌ی خۆیان وه‌رگرت‪.‬‬ ‫س����ه‌باره‌ت ب����ه‌ دوای رووداوه‌ك����ه‌ له‌‬ ‫دانوستان‌و پالنی تیرۆركردنی قاسملو درێژه‌ی نامه‌كه‌دا هاتووه‌ "ئیتالعاتییه‌كان‬ ‫له‌ درێژه‌ی‌ نامه‌كه‌یدا ئه‌و فه‌رمانده‌یه‌ی ل����ه‌ باڵوێزخان����ه‌ی ئێ����ران ب����ه‌رده‌وام‬ ‫سوپای پاس����داران ده‌ڵێ‪ :‬قاسملو به‌و به‌دواداچ����وون بۆ رووداوه‌ك����ه‌ ده‌كه‌ن‌و‬ ‫بۆنه‌وه‌ كه‌ مرۆڤێكی وشیار‌و زیره‌ك بوو زانیاریی����ه‌كان ده‌ده‌نه‌وه‌ ب����ه‌ مه‌نوچێهر‬ ‫ئاماده‌ نه‌بوو وتووێژ له‌گه‌ڵ سوپادا بكاو موته‌كی‪ .‬س����ه‌ره‌تا هه‌واڵه‌كان باس����یان‬ ‫رایگه‌یان����د كه‌ ئاماده‌یه‌ به‌ش����ێوه‌یه‌كی ل����ه‌ كوژران����ی س����ه‌حراڕوودی‌و ونبونی‬ ‫دیپلۆماتیك له‌ ڤیه‌ننای پایته‌ختی نه‌مسا ش����امێهری ده‌كرد‪ .‬چه‌ند كاتژمێر دواتر‬ ‫له‌گه‌ڵ دیپلۆماته‌كانی كۆماری ئیسالمی ته‌له‌فزیۆنی نه‌مسا راپۆرتێكی سه‌باره‌ت‬ ‫وتووێژ بكا‪ .‬ئه‌م بابه‌ته‌ له‌الیه‌ن ئێرانه‌وه‌ ب����ه‌ رووداوه‌ك����ه‌ باڵو ك����رده‌وه‌ كه‌ تێدا‬ ‫وه‌اڵمی ئه‌رێنی وه‌رگرت‌و سه‌حراڕوودی‌و دیار بوو كه‌ س����ه‌حراڕوودی بێهۆش����ه‌‌و‬ ‫دوو ئه‌ندامی دیكه‌ی سوپای پاسداران‌و له‌ نه‌خۆش����خانه‌یه‌‪ .‬له‌كاردانه‌وه‌یه‌كیشدا‬ ‫دوو ئه‌ندام����ی وه‌زاره‌تی ئیتالعات وه‌ك ژووری عه‌مه‌لیات����ی‌ ئێ����ران هه‌واڵێك����ی‬ ‫دیپلۆمات ره‌زامه‌ندی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی به‌ناوی وه‌زاره‌ت����ی ده‌ره‌وه‌ باڵوكرده‌وه‌‬ ‫نه‌مسایان بۆ وه‌رده‌گیرێت‌و ره‌وانه‌ی ئه‌و كه‌ گوایه‌ به‌مه‌به‌س����تی چاره‌سه‌ركردنی‬ ‫كێش����ه‌كان وتووێژێكی گرن����گ له‌نێوان‬ ‫واڵته‌ ده‌كرێن‪.‬‬ ‫س����ه‌حراڕوودی دوای ئه‌وه‌ی ده‌گاته‌ دیپلۆماته‌كانی ئێ����ران‌و عه‌بدولره‌حمانی‬ ‫ئۆتری����ش به‌ بڕیاری "عه‌ل����ی ئه‌كبه‌ری قاسملودا له‌ئارادا بووه‌‪ ،‬به‌اڵم رێكخراوی‬ ‫ویالیه‌تی" (وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌وكاتی موجاهیدینی خه‌لق كه‌ پێیخۆش نه‌بووه‌‬ ‫ئێران) هه‌وڵ����ده‌دات به‌ته‌نیا بۆ خۆی‌و ئ����ه‌م رێككه‌وتن����ه‌ بك����رێ‪ ،‬هێرش����یان‬ ‫دكتۆر قاسملو له‌ویالیه‌تێكی ده‌وروبه‌ری كردۆته‌ س����ه‌ر نووس����ینگه‌ی قاس����ملو‌و‬ ‫ڤیه‌نن����ا كۆببنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم قاس����ملو ئه‌م ناوب����راو‌و یاریده‌ده‌ره‌كان����ی‌و دیپلۆماته‌‬ ‫پێشنیاره‌ ره‌تده‌كاته‌وه‌و نووسینگه‌كه‌ی ئێرانییه‌كانی����ان كوش����تووه‌و وه‌زاره‌تی‬ ‫خۆی كه‌ له‌ ش����وقه‌یه‌كدا له‌ ڤیه‌ننا بوو ده‌ره‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌گیانی دیپلۆماته‌كانی‪،‬‬ ‫وه‌ك شوێنی دانیشتنه‌كه‌ دیاریده‌كات‌و ده‌وڵه‌تی نه‌مسا به‌ به‌رپرسیار ده‌زانێ‪.‬‬ ‫چه‌ن����د كاتژمێ����ر پ����اش رووداوه‌كه‌‬ ‫یاریده‌ده‌ره‌كانیشی ئاماده‌ی دانیشتنه‌كه‌‬ ‫ده‌ب����ن‪ .‬دوای ئ����ه‌وه‌ی قاس����ملو ئ����ه‌و شامێهری به‌برینداری ده‌كه‌وێته‌ ده‌ستی‬ ‫ش����وێنه‌ بۆ وتووێژ دیاری����ده‌كا‪ ،‬پالنی پۆلیسی نه‌مسا‌و ده‌رده‌كه‌وێ كه‌ كێیه‌‌و‬ ‫تیرۆره‌كه‌ داده‌رێژرێت‪ .‬س����ه‌حراڕوودی‌و ناس����نامه‌كه‌ی چیی����ه‌‪ .‬رۆژێ����ك دواتر‬ ‫كه‌س����ی دووهه‌م به‌ن����اوی "بزۆرگیان"و وه‌فدێك����ی وه‌زاره‌ت����ی ده‌ره‌وه‌ی ئێران‬ ‫كه‌س����ی س����ێیه‌م به‌ ناوی "شا مێهری" ده‌گاته‌ نه‌مسا‌و له‌گه‌ڵ "كۆرت والدهایم"‬ ‫دوای نی����وه‌ڕۆی رۆژی ‪13‬ی ته‌م����وز له‌ راوێژكاری ئه‌وكاتی نه‌مس����ا كۆده‌بنه‌وه‌و‬ ‫باڵوێزخانه‌ی ئێرانه‌وه‌ ده‌چنه‌ ش����وێنه‌ داوای گواستنه‌وه‌ی‌ برینداره‌كان بۆ تاران‬ ‫دیاریكراوه‌كه‌ی‌ قاس����ملو‪ .‬هه‌ر كام له‌و ده‌كه‌ن‪ .‬یانزه‌ رۆژ دواتر سه‌حراڕوودی‌و‬ ‫س����ێ‌ دیپلۆمات����ه‌ ده‌مانچه‌یه‌كی جۆری ش����امێهری ده‌گوازرێنه‌وه‌ ب����ۆ تاران‌و له‌‬ ‫‪ 65/7‬میلیمتری����ان پ����ێ ده‌بێت‪ .‬له‌وێ نه‌خۆش����خانه‌ی س����وپا چاره‌سه‌ریان بۆ‬ ‫س����ه‌حراڕوودی داوا ده‌كات ك����ه‌ خۆی‌و ده‌كرێ‪.‬‬ ‫له‌كۆتایی گێڕانه‌وه‌ی ئه‌م رووداوه‌دا ئه‌و‬ ‫قاسملو دوو قۆڵی قسه‌ بكه‌ن‪ .‬ئه‌و ده‌ڵێ‬ ‫"په‌یامی تایبه‌تی پێیه‌و ئه‌وه‌نده‌ پێداگری فه‌رمانده‌یه‌ی سوپای پاسداران ده‌نووسێ‬ ‫ده‌كات كه‌ قاسملو رازی ده‌بێ‌و ده‌چنه‌ "ئه‌گه‌رچی دوای س����كااڵی بێوه‌ژنه‌كه‌ی‬ ‫ژوورێك����ی دیك����ه‌‌و دوو دیپلۆماته‌كه‌ی قاس����ملو دادگا داوای راده‌ستكردنی ئه‌و‬ ‫دیكه‌ش له‌گه‌ڵ یاریده‌ده‌ره‌كانی قاسملو دوو دیپلۆمات����ه‌ ئێرانیی����ه‌ی كرد‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كان����ی نێ����وان ڤیه‌ننا‌و تاران‬ ‫چاوه‌ڕوان ده‌بن"‪.‬‬ ‫رێگای له‌مه‌ گرت‌و هێشتا ئه‌م دۆسێیه‌ی‬ ‫رووداوه‌كه‌ له‌زمانی سه‌حراڕوودییه‌وه‌ به‌ هه‌ڵواسراوی ماوه‌ته‌وه‌"‪.‬‬ ‫ئه‌و فه‌رمانده‌یه‌ی سوپا له‌ نامه‌كه‌یدا‬ ‫بۆ"نوری����زاد" ده‌ڵێ كه‌ راس����ته‌وخۆ له‌ تاڵه‌بانی سه‌حراڕوودی ده‌رباز ده‌كات‬ ‫خودی"س����ه‌حراڕوودی"م بیس����ت ك����ه‌ ل����ه‌ درێژه‌ی ئه‌و نامه‌ی����ه‌دا ئاماژه‌ به‌‬ ‫وتی‪":‬له‌گه‌ڵ قاس����ملو چووینه‌ ژوورێكی پۆس����ته‌ جۆربه‌جۆره‌كانی سه‌حراڕوودی‬ ‫دیكه‌‪ .‬وتووێژه‌كان كورت بوون‪ .‬كاره‌كه‌م له‌ ماوه‌ی س����ااڵنی رابردوودا له‌ كۆماری‬ ‫گه‌یانده‌ شوێنێكی باریك‪ .‬به‌جۆرێك كه‌ ئیس��ل�امی كراوه‌و هه‌روه‌ها باسی رۆڵی‬ ‫وتووێژه‌ كورته‌كه‌مان خێرا بوو به‌شه‌ڕه‌ ناوبراو له‌ س����وپای به‌در‌و دروستكردنی‬ ‫قس����ه‌و ده‌نگم����ان به‌رزك����رده‌وه‌‪ .‬من س����وپای مه‌هدی ل����ه‌ عێ����راق ده‌كات‌و‬ ‫(سه‌حراڕوودی) ده‌ستم بۆ ده‌مانچه‌كه‌م هاتووه‌ كه‌ له‌و سااڵنه‌شدا له‌گه‌ڵ دۆسته‌‬ ‫بردو ته‌قه‌م له‌ قاس����ملو كرد‪ .‬ته‌قه‌كه‌م دێرینه‌كان����ی ل����ه‌ یه‌كێتی نیش����تمانی‪،‬‬ ‫مێش����كی نه‌پێكاو نه‌یكوشت‪ .‬بریندارم وات����ه‌ تاڵه‌بانی‌و جێگره‌ك����ه‌ی ئه‌وكاتی‬ ‫كرد‌و له‌ س����ه‌ر ئه‌رز كه‌وت‪ .‬په‌شۆكام‌و (نه‌وش����یروان مس����ته‌فا) په‌یوه‌ن����دی‬ ‫نه‌متوانی دواتر به‌دروستی ته‌قه‌ بكه‌م‪ .‬به‌رده‌وامی هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫قاس����ملوش ده‌مانچه‌ی پێبو‪ .‬ئێس����تا له‌كۆتایی ئه‌و نامه‌یه‌دا به‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ی‬ ‫ن����ۆره‌ی ئه‌و ب����وو كه‌ یه‌ك����ه‌م گولله‌‌و كه‌ س����ه‌حراڕوودی له‌ ده‌وڵه‌تی پێشووی‬ ‫دووه‌می����ن گولله‌ له‌ بن باڵم‌و ال ملم بدا‪ .‬ئه‌حم����ه‌دی نه‌ژاددا جێگری به‌رپرس����ی‬ ‫دواجار یه‌كێك له‌ گولله‌كانی من مێشكی بااڵی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش����ی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫ئێران بووه‌‪ ،‬هاتووه‌ كه‌ "له‌‪11‬ی ته‌موزی‌‬ ‫قاسملوی پێكا‌و كوشتی"‪.‬‬ ‫ه����اوكات به‌هه‌م����ان ش����ێوه‌ ل����ه‌ ساڵی ‪2007‬دا ناوبراو له‌ هه‌ولێر له‌الیه‌ن‬ ‫ده‌ره‌وه‌ش دوو دیپلۆماته‌ك����ه‌ ته‌ق����ه‌ له‌ هێزه‌كانی ئه‌مری����كاوه‌ گه‌مارۆ ده‌درێ‪،‬‬ ‫یاریده‌ده‌ره‌كانی قاس����ملو ده‌كه‌ن‪ .‬له‌م به‌اڵم ده‌س����تبه‌جێ تاڵه‌بان����ی دێته‌ ناو‬ ‫ده‌رگیریی����ه‌دا "ش����امێهری"ش گولله‌ی مه‌س����ه‌له‌كه‌وه‌و به‌په‌له‌ ئازادی ده‌كات‌و‬ ‫به‌رده‌كه‌وێ‌و یاریده‌ده‌ره‌كانی قاسملوش ده‌گه‌ڕێت����ه‌وه‌ ئێران‪ ،‬كه‌چ����ی‌ ئه‌و چه‌ند‬ ‫له‌ خوێن����دا ده‌ك����ه‌ون‪" .‬بزۆرگیان" كه‌ كه‌س����ه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵی ب����وون له‌و رۆژه‌دا‬ ‫په‌ش����ۆكا ب����وو ده‌چێت����ه‌ ژووره‌ك����ه‌ی ده‌ستگیر كران‌و بۆ ماوه‌ی چه‌ند مانگێك‬ ‫قاسملو ده‌بینێ قاسملو‌و سه‌رحراڕوودی دیلی ئه‌مریكییه‌كان بوون"‪.‬‬

‫‪5‬‬

‫به‌ختیار عه‌لی ده‌ینوسێت‬

‫لەستایشی پەراوێزدا "‪"5‬‬ ‫بۆدلێر ‪2‬‬ ‫لەش���وێنێکی کتێبیەکەیدا لەسەر بۆدلێر‪،‬‬ ‫س���ارتەر دەڵێت "دەرونی ت���ا ئەندازەی‬ ‫تۆڤان پرە لە خۆی‪ ،‬بەاڵم ئەم خودە جگە‬ ‫لەوەی غەمۆکییەک داگیریکردوە‌و پتەوی‌و‬ ‫خۆگری لێ سەندۆتەوە‪ ،‬هیچی تری نییە‪...‬‬ ‫هوش���یارییەکی زۆربڵێی���ە ک���ە بەچپەی‬ ‫بەردەوام خۆی فریودەدات‪ ،‬بەشێوەیەکی‬ ‫وەه���ا توندی���ش بەخۆیەوە دەنوس���ێت‪،‬‬ ‫ڕێگای ئ���ەوەی لێدەگرێت بتوانێت جڵەوی‬ ‫خۆی بکات‪ ،‬بیبات بەڕێوە یان بیبینێت"‪.‬‬ ‫ئەمجۆرە سروش���تە بۆدلێرییە‪ ،‬ئەستەمە‬ ‫بتوانێت بڕێک���ی زۆر لە خۆی نەخاتە ناو‬ ‫ئەدەبەکەیەوە‪ ،‬ئەس���تەمە هیچ ڕێبازێکی‬ ‫ئەدەب���ی یان هون���ەری بەر ب���ەو خودە‬ ‫دوودڵ‌و ئازارکێشە بگرێت‪ .‬ڕێبازی هونەر‬ ‫بۆ هونەر خۆی لە بنەڕەتدا بۆئەوە هاتبوو‪،‬‬ ‫شتێکی پەراوێزی‌و فەرامۆشکراو بهێنێتەوە‬ ‫س���ەرەوە‪ ،‬ک���ە ف���ۆرم‌و س���تاتیکایەکی‬ ‫سەربەخۆ بوو‪ .‬جوانی فۆرم‌و شیعرییەتی‬ ‫پەتی کوژراو بوون‪ ،‬هێنانەوەیان بریتی بوو‬ ‫لە زیندوکردنەوەی بابەتێکی گرنگ کە لە‬ ‫ژێرباری وەزیفەکانی دیکەی هونەردا بێ نرخ‬ ‫بوو بوو‪ .‬ئارەزووی بۆدلێر بۆ برناسییەکان‬ ‫گرێ���دراوی ئەو خواس���تە هونەرییە بوو‪،‬‬ ‫هونەر لەداواکارییەکانی دین‌و سیاس���ەت‌و‬ ‫عاتیفەی مردوو دەربهێنن‌و کایەیەکی خۆی‬ ‫پێببەخشن‪ .‬ئەوە بۆ بۆدلێر گرنگ بوو تا‬ ‫لەستایش���ی ئازادی هونەرەوە‪ ،‬ستایش���ی‬ ‫ئ���ازادی خۆی بکات‪ .‬بەاڵم بۆدلێر ڕۆحێک‬ ‫نییە بتوانێت هەموو شتە پەراوێزییەکانی‬ ‫تر نەبینێت‪ ،‬لەوانە گرنگترینیان پەراوێزی‬ ‫رۆح���ی خ���ۆی‪ .‬ئ���ەو لەقوواڵی���ی ناخی‬ ‫خۆی���دا پەراوێزێکی تاری���ک دەدۆزێتەوە‪،‬‬ ‫پەراوێزێ���ک ئ���ازار‌و گوناه���ـ‌و جوانی زۆر‬ ‫لەنزیک یەک دانیشتوون‌و سێ گۆشەیەکی‬ ‫ئەهریمەنیان دروس���تکردوە‪« .‬مارکیز دی‬ ‫س���اد» لەگەڵ ئارەزووە بەدەکانیدا خۆی‬ ‫وەک بوونەوەرێک���ی سروش���تی دەبینی‌و‬ ‫دین‌و شارستانییەتی بە دوژمنی سروشتی‬ ‫مرۆڤ حیساب دەکرد‪ ،‬بەاڵم بۆدلێر خۆی‬ ‫وەک کەس���ێک دەبینێت کە جگە لەوەی‬ ‫گوناهـ بکات چارەی ت���ری نییە‪ .‬لێرەدا ‬ ‫ب���ەر دوو وێنەی ناکۆکی بۆدلێر دەکەوین‪،‬‬ ‫بەسەرێک کەسێکی خۆڕازێن‌و نمایشکەرە‪،‬‬ ‫ک���ە پ���ارەی زۆر خ���ەرج دەکات‌و حەزی‬ ‫لەدەرکەوتنە‪ ،‬واتە داندییە‪ ،‬بەس���ەرێکی‬ ‫دیش ڕۆحێکی غەمگین‌و تەنها‌و نەگونجاوە‬ ‫ک���ە فەرهەنگەکەی پڕە لە وش���ەی وەک‬ ‫«وەڕزی‪ ،‬تەنهای���ی‪ ،‬مەس���تی‪ ،‬م���ردن‪،‬‬ ‫تاریکی‪ ،‬برین‪ ،‬ئەهریمەن‪ ،‬خراپە»‪ .‬بەاڵم‬ ‫ه���ەردوو ئەم بەش���ە تەواوک���ەری یەکن‪،‬‬ ‫خۆدەرخس���تنی بۆدلێ���ر‪ ،‬هەوڵێ���ک نییە‬ ‫بۆ ش���اردنەوەی دیوە خراپەکەی‪ ،‬بەڵکو‬ ‫نمایش���کردنی ئاش���کرای ئەو دیوەیەتی‪.‬‬ ‫بۆدلێر س���ڵ لەوە ناکات���ەوە خۆی وەک‬ ‫بەره���ەم‌و دەس���تکەوتێکی ش���ەیتانی‬ ‫تەماش���ابکات‪ .‬گەڕانەوەی بۆدلێر بۆ الی‬ ‫شەیتان گەڕانەوە نییە لە مەسیحییەتەوە‬ ‫ب���ەرەو گنوس���ییەت‪ ،‬گەڕان���ەوە نییە بۆ‬ ‫دینێک���ی ت���ر‪ ،‬یاخ���ود پەیوەندییەکی بە‬ ‫س���اتانیزمەوە نییە‪ ،‬بەڵکو گەڕانەوەیەکە‬ ‫بۆ ئەو هێزە یاخی‌و خنکاوانەی ناو خۆی‪،‬‬ ‫شەیتان هیچ نییە جگە لە هێزێک کۆمەکی‬ ‫پێدەکات بەش���ە تاری���ک‌و نەبینراوەکەی‬ ‫خۆی ببینێت‌و ب���ژی‪ .‬هێزێکی گەردونییە ‬ ‫کە دەرک���راو‌و بریندار‌و دڵش���کاوەکان لە‬ ‫خۆی دەگرێت‌و ئەمیش دەیەوێت لە پاڵیدا‬ ‫ئاس���وودەبێت‪ ،‬بەجۆرێک دەتوانین بڵێین‬ ‫ش���ەیتان لە پەرس���تنی هەموو ئەو مانا‌و‬ ‫چەمک‌و بروایانە دەیپارێزێت کە کۆمەڵگای‬ ‫فەرەنس���ی کردونی بە قیبلەگای خۆی‪ .‬لە‬ ‫قەس���یدەی «نوێژێک بۆ ش���ەیتان» دا‪،‬‬ ‫تەعبیرێکی ورد لە تێگەیش���تنی خۆی بۆ‬ ‫ش���ەیتان دەکات‪ ،‬وێناکردنێک���ە تەواوی‬ ‫ش���تە پەراوێزییەکانی گ���ەردون لەخۆی‬ ‫دەگرێت «تۆ ئەی جوانترین‌و قەشەنگترین‬ ‫فریشتەی ناو فریش���تان‪ /‬ئەی خودایەک‬ ‫بەخت خیانەت���ی لێکردی‌و بێبەش بوویت‬ ‫لەس���تایش‪ /‬ئەی ئەهریم���ەن‪ ،‬بەزەیت بە‬ ‫غەم���ی درێژم���دا بێتەوە‪ /‬ئ���ەی ئەمیری‬ ‫غوربەت‪ ،‬ئەی ستەم لێکراو‪ /‬ئەی ئەوەی‬ ‫هەر جارێ تووش���ی نوشوس���ت بوویت‪،‬‬ ‫جوانت���ر‌و بەهێزتر هەڵدەس���تیتەوە‪ /‬ئەی‬ ‫ئ���ەوەی هەم���وو ش���تێک دەزانیت‪ /‬ئەی‬ ‫ش���اهی مەزنی نهێنییەکان‪ /‬ئەی ئەوەی‬ ‫مرۆڤایەت���ی لەدوودڵ���ی وسەرس���وڕمان‬ ‫ڕزگاردەکەیت‪ /‬ئەی ئەوەی گەڕ‌و دەرکراو‌و‬ ‫نەف���رەت لێکراو‪ ،‬فێردەکەی���ت‪ /‬بەڕێگای‬ ‫عەش���قدا تامی بەهەش���ت بکەن‪ /‬تۆ ئەی‬ ‫ئ���ەوەی ل���ە "بەدبەختی" دڵ���دارە پیرە‬ ‫بەهێزەکەت‪ /‬ئومێدی دلبەر‌و ش���ێتت بوو‬ ‫‪ ...‬تۆ ئەی ئ���ەوەی دەزانیت خودا لە چ‬ ‫گۆشەیەک خاکی دڵخوازدا‪ /‬خشڵ‌و زێڕی‬ ‫خۆی دەش���ارێتەوە» تادەگاتە دوا بەشی‬

‫قەسیدەکە کە دەڵێت "ئەی ئەو خودایەی‬ ‫هەم���وو ئەوانەی گرتە خ���ۆی کە خودای‬ ‫باوک‪ /‬بەڕقی ڕەش���ی خۆی‪ ،‬لە بەهەشت‬ ‫دەریکردن‪/‬ئ���ەی ئەهریم���ەن‪ ،‬بەزەیت بە‬ ‫بەدبەختی دوورودرێژمدا بێتەوە‪ /‬ستایش‬ ‫ودرود بۆت���ۆ ئ���ەی ئەهریم���ەن‪ /‬دەمێک‬ ‫ک���ە لەمەلەکوت بووی���ت‌و‪ /‬دەمێک لەبنی‬ ‫دۆزەخدایت‪ /‬لەوێ دوای شکس���تی خۆت‬ ‫بێدەنگ خەون دەبینی‪ /‬لێگەڕی با ڕۆژێک‬ ‫ڕۆحم لەنزیکتەوە بێ���ت‪ /‬لەژێر "درەختی‬ ‫زانین"دا‪ /‬دەمێک وەک پەیکەرێکی تازە‪/‬‬ ‫لق وپۆی خۆی باڵودەکاتەوە"‪.‬‬ ‫بۆدلێر لە شەیتاندا باوەشێکی گەرم بۆ‬ ‫هەموو دڵشکاوان‪ ،‬بەدبەختان‪ ،‬مرۆڤەکانی‬ ‫پەراوێ���ز دەدۆزێت���ەوە‪ .‬ئ���ەوەی بەوردی‬ ‫تەواوی دیوانی گوڵە بەدەکان‌و یاداشتەکانی‬ ‫بۆدلێر بخوێنێت���ەوە‪ ،‬دەگاتە ئەو بڕوایەی‬ ‫ک���ە مرۆڤ���ەکان الی بۆدلێ���ر دوو جۆرن‬ ‫«ش���ێوا‌و دەرکراو‌و نەفرەت لێکراوەکان»‬ ‫کەخودای���ان ئەهریمەنە‪ ،‬لەگ���ەڵ مرۆڤە‬ ‫ئاس���اییەکان‪ .‬ئەو خۆی ب���ە یەکێک لە‬ ‫گروپی یەکەم دەبینێت‪ .‬لەسەرەتاوە خۆی‬ ‫بە نەف���رەت لێکراو دەبینێت‪ ،‬هۆکەش���ی‬ ‫ناگێرێتەوە بۆ یاخیبوونێکی ئایدۆلۆژی لە‬ ‫بیرکردنەوەی خۆیدا‪ ،‬بەڵکو بۆ نەفرەتێکی‬ ‫سروش���تی‌و شەخس���ی‪ ،‬هەت���ا بەجۆرێک‬ ‫لەج���ۆرەکان دایک‌و باوکی ب���ە هۆی ئەو‬ ‫نەفرەت���ە دەزانێ���ت‪ .‬لەنامەیەکی���دا ب���ۆ‬ ‫هاوڕێیەکی کە لەس���اڵی ‪ 1864‬ناردوێتی‪،‬‬ ‫دەنوس���ێت "م���ن مرۆڤێک���ی نەخ���ۆش‌و‬ ‫بەدئەخالقم‪ ،‬گوناهـ لەوەدا گوناهی دایک‌و‬ ‫باوکمە‪ ،‬بەهۆی ئەوانەوە بەدبەختی تیامدا‬ ‫دەگ���ەڕێ‪ ،‬لێکمدەکاتەوە‌و الوازم دەخات‪.‬‬ ‫کەسێک لەدایکێکی تەمەن بیست وحەوت‬ ‫ساڵ‌و باوکێکی شەست‌و دووساڵ بوو بێت‪،‬‬ ‫هەروا دەبێت‪ .‬بڕوانە‪ ،‬س���ی‌و پێنج س���اڵ‬ ‫جیاوازی تەمەنیان���ە"‪ .‬بۆدلێر لە تەمەنی‬ ‫باوانیش���یدا بۆ بەهانەی بەدبەختی خۆی‬ ‫دەگەڕێ���ت وخۆی وەک میوەی درەختێکی‬ ‫کلۆر تەماشادەکات‪.‬‬

‫بۆدلێر کاراکتەرێکە‬ ‫لەیەک کاتدا دەیەوێت‬ ‫هەم خۆی ببینێت‪،‬‬ ‫خودە راستەقینەکەی‪،‬‬ ‫هەم لەخۆشی رابکات‪.‬‬ ‫بەاڵم خۆ بینین‬ ‫هێندە ئاسانە؟‬ ‫بۆدلێر کاراکتەرێکە لە یەک کاتدا دەیەوێت‬ ‫هەم خۆی ببینێت‪ ،‬خودە ڕاستەقینەکەی‪،‬‬ ‫ه���ەم لە خۆش���ی ڕاب���کات‪ .‬ب���ەاڵم خۆ‬ ‫بینین هێندە ئاس���انە؟ س���ارتەر دەڵێت‬ ‫کە لەگەڕانی بەردەوامی���دا لە ناو خۆیدا‪،‬‬ ‫لەخواس���تی گەورەیدا بۆ تەماش���اکردنی‬ ‫خ���ود‪ ،‬نەش���تەرێک هەڵدەگرێ���ت‌و خۆی‬ ‫دەکۆڵێ���ت‌و دەکۆڵێت‪ ،‬خ���ۆی دەبێت بە‬ ‫جەالدی خۆی‪ ،‬هەم خ���ۆی ئازار دەدات‌و‬ ‫هەم خۆی دەپش���کنێت‪ .‬بۆدلێر هەمیشە‌و‬ ‫تامردن خۆی وەک بوونەوەرێکی ش���ێواو‬ ‫بینی���وە‪ ،‬بەاڵم زۆر مەبەس���تی بووە ئەو‬ ‫بوونەوەرە شێواوە قس���ەبکات ‪ ...‬بەڵکو‬ ‫مەبەس���تی بووە بیهێنێتە دەرێ‌و تابکرێت‬ ‫ڕۆشن دەریبخات‪ ،‬بەاڵم کاتێک دەیهێنێتە‬ ‫دەرێ هەڵوێس���تی بەرامب���ەری هەم پرە‬ ‫لەبەزەی���ی‌و خۆشەویس���تی ه���ەم پڕە لە‬ ‫نەفرەت‌و بێزاریش‪.‬‬ ‫نەف���رەت لێک���راو الی ئ���ەو هێمایەکی‬ ‫ئەبەدیی���ە ب���ۆ ئ���ەو بوونەوەران���ەی لە‬ ‫پەرواێزدان‌و لەوێدا دەژین‪ ،‬ئەوانە الی ئەو‬ ‫پۆڵی پێچەوانەی هەموو شتێکن‪ ،‬هەرچی‬ ‫ش���تێک کۆمەڵ���گا ب���ەرز دەینرخێنێت‌و‬ ‫ستایش���ی دەکات ئەوان نیانە‪ .‬لە کاتێکدا‬ ‫کۆمەڵگا ستایش���ی پاک���ی دەکات ئەوان‬ ‫ستایشی پیسی دەکەن‪ ،‬کۆمەڵگا ستایشی‬ ‫چاک���ە دەکات ئ���ەوان ستایش���ی خراپە‬ ‫دەکەن‪ ،‬کۆمەڵ���گا خودا دەپەرس���تێت‪،‬‬ ‫ئەوان شەیتان‪ .‬خودی بۆدلێر نیشانەیەکە‬ ‫بۆ هاتنەس���ەرەوەی تەواوی ئەو بیرۆکە‌و‬ ‫خەیاڵ‌و بۆچوونان���ەی وەک کوفر‌و الدان‌و‬ ‫تاوان سەیردەکران‪ .‬بۆدلێر هەموو شتێک‬ ‫دەکات ب���ۆ ستایش���ی خراپەکانی خۆی‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم بەدیوێکی تریش���دا هەم���وو ئەو‬ ‫ئەخالقە بە تاوانکارانە‌و پیسکار دەبینێت‪،‬‬ ‫ل���ە کاتێکدا دیوانەک���ەی دەدرێت بەدادگا‬ ‫دەڵێ���ت نەمدەتوانی بەوجۆرە نەنوس���م‪،‬‬ ‫چونکە دەرونم خۆی پڕبوو لە پیسی‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫تایبه‌ت‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫"‌وته‌بێژه‌كان‪ ،‬بون‌و نه‌بونیان وه‌ك یه‌كه‌"‬ ‫له‌مه‌ودوا گۆڕان وته‌بێژی نابێت‬

‫ ئا‪ :‬ئاسۆ سه‌راوی‌‬ ‫ی‬ ‫"كه‌ خۆم وته‌بێژ بوم‪ ،‬ل ‌ه خۆم راز ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بز‌وتنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی پێشوتر ‌‬ ‫نه‌بوم"‪ ،‬وته‌بێژ ‌‬ ‫گۆڕان محه‌مه‌د تۆفیق ره‌حیم وایوت‪.‬‬ ‫به‌شێك ل ‌ه رۆژنامه‌نوسان به‌گله‌یین‬ ‫ی حیزب‌و‬ ‫له‌ هه‌ندێ‌ له‌و كه‌سان ‌ه ‌‬ ‫داموده‌زگا‌و الیه‌نه‌ سیاسییه‌كان‬ ‫كه‌ وه‌ك "وته‌بێژ" دانراون‌و وه‌ك‬ ‫رۆژنامه‌نوسێك ده‌ڵێت "هه‌ندێ‌ ل ‌ه‬ ‫وته‌بێژه‌كان‪ ،‬بون‌و نه‌بونیان وه‌ك‬ ‫ی‬ ‫ی شاره‌زایه‌ك ‌‬ ‫یه‌ك وایه‌"‪ .‬ب ‌ه ڕا ‌‬ ‫ی راگه‌یاندنیش تا ئێستا ل ‌ه‬ ‫بوار ‌‬ ‫كوردستاندا كاری‌ وته‌بێژیی‌ وه‌ك‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌یر نه‌كراوه‌ "هه‌ندێ‌ له‌وان ‌ه ‌‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و پۆسته‌یان پێدراوه‌‪ ،‬شاره‌زاییه‌ك ‌‬ ‫باشیان ل ‌ه كاره‌كه‌یاندا نییه‌"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی وته‌بێژ ‌‬ ‫ده‌ست له‌كار كێش���انه‌و‌ه ‌‬ ‫ی گۆڕان د‪ .‬شاهۆ سه‌عید ل ‌ه‬ ‫بزوتنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی راب���ردودا گه‌لێك لێكدانه‌و‌ه ‌‬ ‫هه‌فت ‌ه ‌‬ ‫ی خۆیدا هێنا‪ ،‬هه‌ندێك‬ ‫ی به‌دوا ‌‬ ‫جیاجیا ‌‬ ‫ی ئ���ه‌و‌ه بوو‌ه ك ‌ه ل ‌ه‬ ‫ده‌ڵێن هۆكاره‌ك ‌ه ‌‬ ‫س���ه‌رو خۆیه‌و‌ه زانیارییان پێنه‌داوه‌‌و‬ ‫ی پێنه‌كراوه‌‪،‬‬ ‫ێ باریش���دا راوێژ ‌‬ ‫ل ‌ه هه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌تایبه‌ت ب���ۆ ه���ه‌ردو كۆبونه‌وه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی گ���ۆڕان له‌گ���ه‌ڵ پارتی‌‌و‬ ‫بز‌وتن���ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی بۆ ده‌چن‬ ‫ی تریش وا ‌‬ ‫یه‌كێتی���‪ ،‬به‌شێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی د‪ .‬ش���اهۆ بێزار بوبێت ل ‌ه كار ‌‬ ‫خود ‌‬ ‫ی دیاریكراو‬ ‫ێ هۆكارێك��� ‌‬ ‫وته‌بێژی‌‌و ب��� ‌‬ ‫ی له‌كار كێشابێته‌وه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫ده‌ست ‌‬ ‫ی‬ ‫ئاوێن��� ‌ه چه‌ند جارێك هه‌وڵیدا له‌بار‌ه ‌‬ ‫ی د‪.‬‬ ‫ی بۆچون ‌‬ ‫ده‌ستله‌كاركێش���انه‌وه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ێ‬ ‫ش���اهۆ وه‌ربگرێت‪ ،‬به‌اڵم هه‌وڵه‌كان ب ‌‬ ‫ئه‌نجام بون‪ .‬ه���ۆكاره‌كان هه‌رچییه‌ك‬ ‫ێ‬ ‫بن تا هه‌نوكه‌ش ئ���ه‌و بز‌وتنه‌وه‌ی ‌ه ب ‌‬ ‫ی محه‌مه‌د تۆفیق‬ ‫وته‌بێژه‌‪ ،‬به‌اڵم ب ‌ه وت ‌ه ‌‬ ‫ی په‌یوه‌ندیی ‌ه‬ ‫ی ژور ‌‬ ‫ی رێكخ���ه‌ر ‌‬ ‫ره‌حیم ‌‬ ‫ی گۆڕان‪،‬‬ ‫ی بزوتنه‌و‌ه ‌‬ ‫دیپلۆماس���ییه‌كان ‌‬ ‫بۆ له‌مه‌دوا گۆڕان هیچ كه‌س���ێك وه‌كو‬ ‫ی ن���اكات‪ ،‬به‌ڵكو وه‌ك‬ ‫ی دیار ‌‬ ‫وته‌بێ���ژ ‌‬ ‫ئه‌و ده‌ڵێت "وامان بڕیارداو‌ه وته‌بێژمان‬ ‫ی‬ ‫ی تایبه‌تمه‌ند ‌‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬هه‌ر یه‌كه‌‌و له‌بوار ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌ش‬ ‫خۆیدا لێدوان بدات"‪ .‬له‌بار‌ه ‌‬ ‫ی گۆڕان تا چ‬ ‫ئ���ه‌وان وه‌كو بز‌وتن���ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وته‌بێژه‌ك ‌ه ‌‬ ‫راده‌یه‌ك ل��� ‌ه كار‌و ئه‌دا ‌‬ ‫ی بوون؟‪ ،‬محه‌مه‌د تۆفیق‬ ‫پێشویان راز ‌‬ ‫ی بز‌وتنه‌وه‌ك ‌ه‬ ‫ی پێشوتر وته‌بێژ ‌‬ ‫ك ‌ه خۆ ‌‬ ‫بو‌ه ده‌ڵێت "ك��� ‌ه خۆم وته‌بێژ بوم‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫خۆم رازی‌ نه‌بوم"‪.‬‬ ‫ی كوردستانیش‪،‬‬ ‫ی ئیس�ل�ام ‌‬ ‫یه‌كگرتو ‌‬ ‫ی شه‌ش���ه‌میه‌و‌ه ك ‌ه‬ ‫ی كۆنگر‌ه ‌‬ ‫ل���ه‌دوا ‌‬ ‫ی ئه‌مس���اڵدا به‌س���تی‌‪،‬‬ ‫ی ئایار ‌‬ ‫له‌مانگ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیار ‌‬ ‫ی وته‌بێژ ‌‬ ‫تا ئێس���تا ب ‌ه فه‌رم��� ‌‬

‫وته‌بێژ ‌ی پێشو ‌ی‬ ‫گۆڕان‪ :‬ك ‌ه خۆم‬ ‫وته‌بێژ بوم‬ ‫له‌كاره‌كانم راز ‌ی‬ ‫نه‌بوم‬

‫میکرۆفۆنه‌کان له‌چاوه‌ڕوانی لێدوانی وته‌بێژێکدان فۆتۆ‪ :‬یه‌حیا ئه‌حمه‌د‬ ‫ی ئ���ه‌وه‌ش وه‌ك‬ ‫نه‌ك���ردوه‌‌و ه���ۆكار ‌‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ی سیاس ‌‬ ‫ی مه‌كته‌ب ‌‬ ‫ی پێشو ‌‬ ‫وته‌بێژ ‌‬ ‫ی‬ ‫حیزبه‌‪ ،‬د‪ .‬سه‌اڵحه‌دین بابه‌كر‪ ،‬ئاماژ‌ه ‌‬ ‫ی دیاریكراو نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫پێده‌كات‪ ،‬هۆیه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆنگره‌كه‌یانه‌و‌ه س���ه‌رقاڵی ‌‬ ‫ل���ه‌دوا ‌‬ ‫زۆریان هه‌بوه‌‌و پێڕانه‌گه‌یشتون وته‌بێژ‬ ‫ی بكه‌ن‪ .‬د‪ .‬س���ه‌اڵحه‌دین ك ‌ه ل ‌ه‬ ‫دی���ار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گشت ‌‬ ‫ی ئه‌میندار ‌‬ ‫ئێستادا یاریده‌ده‌ر ‌‬ ‫ی وته‌بێژ بۆ حیزب‬ ‫حیزبه‌كه‌یه‌تی‌‪ ،‬بون ‌‬ ‫ب��� ‌ه پێویس���تییه‌ك ده‌زان���ێ‌‌و ده‌ڵێت‬ ‫ی‬ ‫"پێویس���ت ‌ه هه‌موو حیزبێك وته‌بێژێك ‌‬ ‫ی پێویس���تدا‬ ‫ی هه‌بێت‪ ،‬تا له‌كات ‌‬ ‫فه‌رم ‌‬ ‫ی حی���زب‬ ‫هه‌ڵوێس���ت‌و بۆچونه‌كان��� ‌‬ ‫رابگه‌یه‌نێ‌"‪.‬‬ ‫ی وته‌بێژ‬ ‫ی ئیس�ل�امیش بون��� ‌‬ ‫كۆمه‌ڵ ‌‬ ‫به‌پێویس���ت ده‌زان���ن‪ ،‬ه���ه‌ر بۆی ‌ه ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌ندام ‌‬ ‫ئێس���تادا محه‌مه‌د حه‌كیم��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیاس���ییان كردۆت ‌ه وته‌بێژ ‌‬ ‫مه‌كته‌ب ‌‬ ‫حیزبه‌كه‌ی���ان‪ .‬عه‌بدولس���تار مه‌جی���د‬ ‫ی‬ ‫ی سیاس��� ‌‬ ‫ی مه‌كته‌ب ‌‬ ‫ی پێش���و ‌‬ ‫وته‌بێژ ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ده‌خات ‌ه روو‬ ‫ی ئیس�ل�ام ‌‬ ‫كۆمه‌ڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیسالمیدا كاره‌كان ‌‬ ‫ك ‌ه له‌ناو كۆمه‌ڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌سه‌ندكراو ‌‬ ‫ی ب ‌ه كارنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫وته‌بێژی ‌‬ ‫ی رێكخ���راوه‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫ی سیاس��� ‌‬ ‫مه‌كته‌ب��� ‌‬ ‫جه‌خت له‌وه‌ش ده‌كاته‌و‌ه ك ‌ه پێویست ‌ه‬

‫ی‬ ‫ی باش��� ‌‬ ‫هه‌موو وته‌بێژێك داتا‌و زانیار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وته‌بێژه‌ك ‌ه ‌‬ ‫له‌به‌رده‌ست بێت‪ .‬ده‌ربار‌ه ‌‬ ‫خۆش���یان ده‌ڵێت "دیار‌ه ئ���ه‌و به‌ڕێز‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی سیاس���ییه‌‌و زانیار ‌‬ ‫ی مه‌كته‌ب ‌‬ ‫ئه‌ندام ‌‬ ‫ی الیه‌‪ ،‬به‌اڵم مه‌رجیش نیی ‌ه هه‌موو‬ ‫باش ‌‬ ‫ی البێت"‪.‬‬ ‫زانیارییه‌ك ‌‬ ‫هه‌ر ل���ه‌و باره‌ی���ه‌و‌ه رۆژنامه‌نوس‌و‬ ‫ی میترۆ‪ ،‬ره‌حمان‬ ‫ی س���ه‌نته‌ر ‌‬ ‫رێكخه‌ر ‌‬ ‫غه‌ری���ب رونیكرده‌و‌ه ك ‌ه به‌ش���ێك ل ‌ه‬ ‫وته‌بێژه‌كان ل ‌ه ئاست ئه‌و ئه‌ركه‌دا نین‬ ‫ی‬ ‫ك ‌ه پێیان س���پێرراوه‌‌و ده‌ڵێت "زۆرب ‌ه ‌‬ ‫ی ته‌له‌فون ناده‌نه‌و‌ه یان‬ ‫كات یان وه‌اڵم ‌‬ ‫ته‌له‌فونه‌كانیان داخ���راوه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌و‌ه‬ ‫ێ ل��� ‌ه وته‌بێژه‌كان بون‌و نه‌بونیان‬ ‫هه‌ند ‌‬ ‫وه‌كو یه‌ك وایه‌"‪.‬‬ ‫ناوبراو ك ‌ه وه‌ك رۆژنامه‌نوس���ێكیش‬ ‫ی به‌وه‌دا ك ‌ه وه‌اڵم‬ ‫كار ده‌كات ئام���اژ‌ه ‌‬ ‫ێ ل��� ‌ه وته‌بێژه‌كان‪،‬‬ ‫ی هه‌ند ‌‬ ‫نه‌دان���ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و كێش���ه‌ی ‌ه ك ‌ه ب���ه‌رده‌وام روبه‌رو ‌‬ ‫رۆژنامه‌نوس���ان ده‌بێت���ه‌و‌ه "زۆرج���ار‬ ‫ی‬ ‫ی ئێم ‌ه س���كااڵ ‌‬ ‫رۆژنامه‌نوس���ان له‌ال ‌‬ ‫ئ���ه‌و‌ه ده‌ك���ه‌ن ك��� ‌ه وته‌بێ���ژه‌كان‬ ‫ی په‌یوه‌ندییه‌كانی���ان ناده‌نه‌وه‌‌و‬ ‫وه‌اڵم ‌‬ ‫ێ ل ‌ه‬ ‫هاوكارییان ناكه‌ن"‪ .‬هاوكات هه‌ند ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ل ‌ه به‌شێك‬ ‫به‌رپرس���انیش گله‌ی ‌‬

‫ل ‌ه رۆژنامه‌نوس���ان ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬ك ‌ه نه‌ك‬ ‫ی ناگه‌یه‌نن‪،‬‬ ‫په‌یامه‌كانی���ان وه‌ك خ���ۆ ‌‬ ‫ێ جار په‌یامه‌كانیش���یان‬ ‫به‌ڵك���و هه‌ند ‌‬ ‫ده‌شێوێنن‪.‬‬ ‫ی پارت���ی‌‪،‬‬ ‫ی س���ه‌ركردایه‌ت ‌‬ ‫ئه‌ندام��� ‌‬ ‫ی رونكرده‌و‌ه‬ ‫ی بۆ ئاوێن��� ‌ه ‌‬ ‫ی عه‌ون ‌‬ ‫عه‌ل ‌‬ ‫ی‬ ‫ك��� ‌ه رۆژنامه‌ن���وس هه‌ب���وه‌‪ ،‬لێدوان ‌‬ ‫لێوه‌رگرت���وه‌‪ ،‬به‌اڵم دوات���ر به‌جۆرێك‬ ‫ی‬ ‫ی خ���ۆ ‌‬ ‫ی قس���ه‌كان ‌‬ ‫ش���ێواندویه‌ت ‌‬ ‫ێ‬ ‫نه‌ناس���یوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئ���ه‌و ده‌ڵێت "هه‌ند ‌‬ ‫رۆژنامه‌نوس لێدوانت لێوه‌رده‌گرن دواتر‬ ‫ی ده‌هێننه‌وه‌‪ ،‬یان‬ ‫ی خۆت به‌كار ‌‬ ‫ل ‌ه دژ ‌‬ ‫ی خۆت‬ ‫به‌جۆرێك ده‌یشێوێنن قسه‌كان ‌‬ ‫ناناسیته‌وه‌"‪.‬‬ ‫جگ��� ‌ه له‌حیزب���ه‌كان‪ ،‬ل ‌ه ئێس���تادا‬ ‫ی‬ ‫ی فه‌رم ‌‬ ‫ی هه‌رێمیش وته‌بێژ ‌‬ ‫حكومه‌ت��� ‌‬ ‫نه‌م���اوه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ن���د د‪ .‬كاو‌ه مه‌حمود‬ ‫ی رۆش���نبیری‌‪ ،‬ل ‌ه راب���ردودا‬ ‫وه‌زی���ر ‌‬ ‫ی حكومه‌ت ب���وو‪ ،‬به‌اڵم وه‌ك‬ ‫وته‌بێ���ژ ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌ڵگ���ورد عه‌بدولوه‌ه���اب جوندیان ‌‬ ‫ی گش���تی‌‌و راگه‌یاندن ل ‌ه‬ ‫به‌رێوه‌ب���ه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رۆش���نبیری‌‌و الوان ئاماژ‌ه ‌‬ ‫وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌رقاڵ ‌‬ ‫پێده‌كات‪ ،‬ل ‌ه ئێستادا به‌هۆ ‌‬ ‫ی ئ���ه‌و وه‌زی���ره‌و‌ه كه‌مت���ر وه‌ك‬ ‫زۆر ‌‬ ‫وته‌بێ���ژ ده‌رده‌كه‌وێت‪ ،‬س���ه‌باره‌ت ب ‌ه‬

‫هه‌ند ‌ێ له‌وانه‌ ‌ی‬ ‫ئه‌و پۆسته‌یان‬ ‫پێده‌درێت‪،‬‬ ‫شاره‌زاییه‌ك ‌ی باشیان‬ ‫له‌‌و كاره‌دا نییه‌‬ ‫ی‬ ‫ی "ساڵ ‌‬ ‫ی حكومه‌تیش وت ‌‬ ‫وته‌بێژه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌ڵمان ‌‬ ‫ی وانه‌بێژێك ‌‬ ‫پێشو به‌هاوكار ‌‬ ‫ی كردبو‪،‬‬ ‫ی وته‌بێ���ژ ‌‬ ‫ك��� ‌ه پێش���تر كار ‌‬ ‫ی راگه‌یاندن‌و‬ ‫خولێكم���ان بۆ به‌رێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی حكومه‌ت كرده‌وه‌‪،‬‬ ‫ی وه‌زاته‌كان ‌‬ ‫وته‌بێژ ‌‬ ‫ی ئه‌و هه‌موو‬ ‫به‌اڵم له‌یه‌كه‌م رۆژدا ل ‌ه كۆ ‌‬ ‫ی دو‌و وه‌زارت‬ ‫وه‌زاره‌ت���ه‌‪ ،‬ته‌نها نوێنه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیحراجییه‌ك ‌‬ ‫ی توش ‌‬ ‫هاتبون‪ ،‬به‌راست ‌‬ ‫زۆر بووی���ن‪ ،‬ت���ا دوات���ر توانیمان ب ‌ه‬ ‫ی تریان ببه‌ین ‌ه‬ ‫ی زۆر به‌شێك ‌‬ ‫ته‌كلیفێك ‌‬ ‫خوله‌كه‌"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫هه‌ر له‌و باره‌یه‌و‌ه مامۆستا ل ‌ه به‌ش ‌‬ ‫ی سلێمانی‌‪ ،‬د‪ .‬هه‌ڤاڵ‬ ‫ی زانكۆ ‌‬ ‫راگه‌یاندن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ب���ه‌وه‌دا ك ‌ه كار ‌‬ ‫ئه‌بوبه‌كر‪ ،‬ئاماژ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه كوردس���تاندا وه‌ك خۆ ‌‬ ‫وته‌بێ���ژ ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی "هه‌ند ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵ نه‌كراوه‌‌و وت ‌‬ ‫مامه‌ڵ ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌و پۆس���ته‌یان پێده‌درێت‪،‬‬ ‫له‌وان��� ‌ه ‌‬ ‫ی باش���یان ل���ه‌‌و كاره‌دا‬ ‫ش���اره‌زاییه‌ك ‌‬ ‫ی له‌وه‌ش كرد كه‌ زۆرجار‬ ‫نییه‌"‌و باس ‌‬ ‫ل ‌ه كورس���تاندا رۆژنامه‌نوس���ان پێش‬ ‫وته‌بێژه‌كانی���ش زانیارییان پێده‌گات‌و‬ ‫ی "مه‌رجیش نیی��� ‌ه وته‌بێژه‌كان ل ‌ه‬ ‫وت ‌‬ ‫كۆبونه‌و‌ه فه‌رمیه‌كاندا ئاماده‌بن‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫ی‬ ‫ی له‌بار‌ه ‌‬ ‫ئه‌وان راده‌س���پێررێن زانیار ‌‬ ‫كۆبونه‌وه‌كانه‌و‌ه بده‌ن ‌ه رۆژنامه‌نوسان"‪.‬‬

‫پێشبینی‌ ره‌تكردنه‌وه‌ی‌ پرۆژه‌ یاسای‌ "پیرۆزییه‌ ئاینییه‌كان" ده‌كرێت‬ ‫ ئا‪ :‬پشتیوان جه‌مال‬ ‫ی‬ ‫هه‌رچه‌نده‌ له‌ ئێستادا پرۆژ‌ه یاسا ‌‬ ‫ی‬ ‫(پیرۆزییه‌ ئاینییه‌كان) خوێندنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫یه‌كه‌می‌ بۆ كراوه‌‌و بوه‌ت ‌ه موڵك ‌‬ ‫په‌رله‌مان‪ ،‬به‌اڵم په‌رله‌مانتارێك‬ ‫ی ره‌تكردنه‌و‌هی‌ ده‌كات‬ ‫پێشبین ‌‬ ‫له‌كاتی‌ خوێندنه‌و‌هی‌ دوه‌مدا بۆی‌‪،‬‬ ‫په‌رله‌مانتارێكیش كه‌ ئیمزای‌ له‌ پرۆژ‌ه‬ ‫كشانده‌و‌ه ره‌تیده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ژێر‬ ‫"فشار"دا ئیمزاك ‌هی‌ كشاندبێته‌وه‌‪.‬‬

‫»»‬ ‫»»‬

‫ ‬ ‫ ‬ ‫ ‬

‫ ‬ ‫ماو‌ه ‌ی چه‌ند مانگێك‌ه پرۆژ‌ه یاسا ‌ی ‬

‫"پیرۆزیی��� ‌ه ئاینیی���ه‌كان" له‌الیه‌ن ‪13‬‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌رۆكایه‌ت ‌‬ ‫په‌رله‌مانتاره‌و‌ه پێشكه‌ش ‌‬ ‫په‌رله‌مان كراو‌ه ك ‌ه پرۆژه‌كه‌ش له‌الیه‌ن‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌وقاف‌و كاروبار ‌‬ ‫ی لیژن ‌ه ‌‬ ‫س���ه‌رۆك ‌‬ ‫ی (د‪ .‬به‌ش���یر خه‌لی���ل حه‌دداد)‬ ‫ئاین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌كرێت‌و هه‌فت ‌ه ‌‬ ‫ه‌و‌ه سه‌رپه‌رش���ت ‌‬ ‫ی بۆ‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫راب���ردوش خوێندن���ه‌و‌ه ‌‬ ‫كرا‪ ،‬به‌اڵم دواتر یه‌ك‪ ،‬دوو په‌رله‌مانتار‬ ‫ی‬ ‫ك��� ‌ه ئیمزای���ان كردب���و‪ ،‬كش���انه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ئیمزاكانیان راگه‌یاند‪ .‬پێشكه‌شكردن ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه هات ك ‌ه‬ ‫ئه‌و پرۆژ‌ه یاس���ای ‌ه دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌مس���اڵدا‌و به‌هۆ ‌‬ ‫ی ئایار ‌‬ ‫ل��� ‌ه مانگ ‌‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی ئاین��� ‌‬ ‫ی بابه‌تێك��� ‌‬ ‫باڵوكردن���ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گه‌ور‌�� ‌‬ ‫گۆڤارێكدا ك ‌ه ده‌نگدانه‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫به‌دوای‌ خۆیدا هێنا‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌وقاف‌و كاروبار ‌‬ ‫ی لیژن ‌ه ‌‬ ‫سه‌رۆك ‌‬ ‫ی كوردس���تان‪ ،‬د‪.‬‬ ‫ی ل ‌ه په‌رله‌مان ‌‬ ‫ئاین��� ‌‬ ‫به‌ش���یر خه‌لیل حه‌دداد ل ‌ه لێدوانێكدا‬ ‫ی‬ ‫ب���ۆ ئاوێن��� ‌ه رایگه‌یان���د ك ‌ه ل���ه‌دوا ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م بۆ پرۆژ‌ه یاس���ای‬ ‫خوێندنه‌و‌ه ‌‬

‫د‪.‬به‌شیر‪ :‬ئه‌وان ‌هی‌ به‌ ته‌له‌فۆن فشاریان خستوه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌ر په‌رله‌مانتاران‌و وایانكرد په‌شیمانببنه‌وه‌‪،‬‬ ‫دره‌نگ كه‌وتون‌و ده‌بوو پێشتر به‌گه‌ڕ بكه‌ون‬ ‫په‌رله‌مانتارێك‪ :‬له‌ژێر هیچ فشارێكدا ئیمزام‬ ‫نه‌كشانده‌وه‌‌و ئه‌و قسه‌یه‌ ئه‌سڵ‌‌و ئه‌ساسی‌ نییه‌‬

‫پیرۆزیی ‌ه ئاینییه‌كان‪ ،‬له‌ئێس���تادا ئه‌و‬ ‫ی په‌رله‌مان‌و‬ ‫پرۆژ‌ه یاسای ‌ه بوه‌ت ‌ه موڵك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌مپینیان له‌دژ ‌‬ ‫ده‌ڵێت "ئه‌و كه‌سان ‌ه ‌‬ ‫دروس���ت كرد‌و فش���اریان خست ‌ه سه‌ر‬ ‫هه‌ندێك په‌رله‌مانتار بۆ پاشگه‌زبونه‌وه‌‪،‬‬ ‫دره‌نگ كه‌وتن"‪.‬‬ ‫ی ئه‌و پرۆژ‌ه یاسای ‌ه‬ ‫پێشكه‌ش���كردن ‌‬ ‫ی واژویان‬ ‫ی ئه‌و په‌رله‌مانتاران ‌ه ‌‬ ‫ب ‌ه وت ‌ه ‌‬ ‫ی زیاتر ل ‌ه ده‌ق ‌ه‬ ‫ك���ردوو‌ه بۆ رێزگرتن��� ‌‬ ‫ئاس���مانی‌‌و پیرۆزیی��� ‌ه ئاینیی���ه‌كان‬ ‫ی‬ ‫ی ل���ه‌دژ ‌‬ ‫ده‌گه‌ڕێت���ه‌وه‌‌و ئه‌وانه‌ش��� ‌‬ ‫ده‌وه‌س���تنه‌و‌ه پێیانوای ‌ه ك��� ‌ه پرۆژه‌ك ‌ه‬ ‫ی ئازادیی���ه‌كان به‌رته‌س���ك‬ ‫"س���نور ‌‬ ‫ده‌كاته‌وه‌"‪ .‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌وقاف‌و كاروبار ‌‬ ‫ی لیژن ‌ه ‌‬ ‫سه‌رۆك ‌‬ ‫ی كوردس���تان‪ ،‬د‪.‬‬ ‫ی ل ‌ه په‌رله‌مان ‌‬ ‫ئاین��� ‌‬ ‫به‌ش���یر خه‌لیل حه‌دداد ل ‌ه لێدوانێكدا‬ ‫ی‬ ‫ب���ۆ ئاوێن��� ‌ه رایگه‌یان���د ك ‌ه ل���ه‌دوا ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م بۆ پرۆژ‌ه یاس���ای‬ ‫خوێندنه‌و‌ه ‌‬

‫پیرۆزیی ‌ه ئاینییه‌كان‪ ،‬ل ‌ه ئێس���تادا ئه‌و‬ ‫ی په‌رله‌مان‌و‬ ‫پرۆژ‌ه یاسای ‌ه بوه‌ت ‌ه موڵك ‌‬ ‫ی كه‌مپینیان‬ ‫ده‌ڵێت "ئ���ه‌و كه‌س���ان ‌ه ‌‬ ‫ی دروس���ت كرد‌و فشاریان خست ‌ه‬ ‫له‌دژ ‌‬ ‫س���ه‌ر هه‌ندێك په‌رله‌مانتار بۆ پاشگه‌ز‬ ‫بونه‌وه‌‪ ،‬دره‌نگ كه‌وتن"‪.‬‬ ‫ناوبراو رونیكرده‌و‌ه ك ‌ه هه‌ر كه‌سێك‬ ‫ی "ئه‌م‬ ‫ئازاد‌ه ئیمزا بكش���ێنێته‌وه‌‌و وت ‌‬ ‫پرۆژ‌ه یاس���ای ‌ه ب ‌ه فشار ب ‌ه كه‌س ئیمزا‬ ‫ی په‌شیمانببنه‌وه‌‌و پێشم‬ ‫نه‌كراو‌ه تا لێ ‌‬ ‫ی په‌شیمان‬ ‫س���ه‌یر‌ه په‌رله‌مانتاران لێ ‌‬ ‫ده‌بنه‌وه‌"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی به‌وه‌دا ك ‌ه به‌پێ ‌‬ ‫د‪ .‬به‌شیر ئاماژ‌ه ‌‬ ‫ی په‌رله‌م���ان هه‌ر‬ ‫ی ناوخ���ۆ ‌‬ ‫په‌ی���ڕه‌و ‌‬ ‫ی بۆ كرا‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫پرۆژه‌یه‌ك خوێندنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی "ل ‌ه‬ ‫ی په‌رله‌مان‌و وت ‌‬ ‫ئه‌وا ده‌بێت ‌ه موڵك ‌‬ ‫ئێس���تادا‌و ب ‌ه ئیمزا كێشانه‌وه‌ش هیچ‬ ‫ی لێناگۆڕێت‪ ،‬چونك ‌ه پرۆژه‌ك ‌ه‬ ‫ش���تێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌رله‌مان‌و ئاراس���ت ‌ه ‌‬ ‫بوه‌ت��� ‌ه موڵك ‌‬

‫لیژن���ه‌كان ك���راوه‌‌و ت���از‌ه راناگیرێت‌و‬ ‫ی كه‌مپینیان دروس���ت كردووه‌‌و‬ ‫ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ب ‌ه ته‌له‌ف���ۆن فش���اریان خس���توه‌ت ‌ه‬ ‫س���ه‌ر په‌رله‌مانت���اران‌و وای���ان ك���رد‬ ‫په‌شیمانببنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌و‌ه ئه‌وان ‌ه‬ ‫دره‌نگ كه‌وتون‌و ده‌بوو پێش���تر به‌گه‌ڕ‬ ‫بكه‌ون"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی شكستهێنان ‌‬ ‫س���ه‌باره‌ت ب ‌ه ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫ی "ئێم��� ‌ه‬ ‫پرۆژه‌ك���ه‌ش‪ ،‬ناوب���راو وت��� ‌‬ ‫نه‌مانوتو‌ه هه‌ر ده‌بێ���ت ب ‌ه زۆر ده‌نگ‬ ‫بهێنێت‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌و‌ه پرۆژ‌ه یاس���ایه‌‌و‬ ‫ی هێنا باش���تر‌و ئه‌گه‌ریش‬ ‫ئه‌گه‌ر ده‌نگ ‌‬ ‫ی په‌رله‌مانتاران‬ ‫نه‌یهێنا رێز ل ‌ه ده‌نگدان ‌‬ ‫ده‌گرین"‪.‬‬ ‫ی س���ه‌ربه‌خۆ‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم په‌رله‌مانت���ار ‌‬ ‫ی ك ‌ه یه‌كێك ‌ه له‌و‬ ‫عه‌بدولره‌حمان زاخۆی ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئیمزاك ‌ه ‌‬ ‫ی كشانه‌و‌ه ‌‬ ‫په‌رله‌مانتاران ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌و پرۆژ‌ه یاسای ‌ه راگه‌یاندو‌ه ئاماژ‌ه ‌‬ ‫ی ئیمزاكردنیدا ‬ ‫به‌وه‌دا ك��� ‌ه ئه‌وان له‌كات ‌‬

‫ی‬ ‫وای���ان زانیو‌ه پرۆژه‌ك ‌ه بۆ پاراس���تن ‌‬ ‫ی‬ ‫خ���وا‌و ئاین‌و پێغه‌مبه‌رانه‌‪ ،‬به‌اڵم دوا ‌‬ ‫ی زانیویان ‌ه ك ‌ه قس���ه‌كردن له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و پیرۆزییان ‌ه "زیندانیكردن‌و سزا"دان ‌‬ ‫تێدای���ه‌‪ ،‬بۆی��� ‌ه ئ���ه‌وان ئیمزاكانی���ان‬ ‫كشاندۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ره‌تیش���یكرده‌و‌ه ك ‌ه له‌ژێر‬ ‫زاخۆی��� ‌‬ ‫فش���اردا ئیمزای���ان كش���اندبێته‌وه‌‌و‬ ‫ی "له‌ژێر هیچ فش���ارێكدا ئیمزامان‬ ‫وت��� ‌‬ ‫نه‌كش���اندۆته‌وه‌‌و ئه‌و قس���ه‌ی ‌ه ئه‌سڵ‌‌و‬ ‫ی نییه‌‪ ،‬به‌ڵك���و خۆمان به‌و‬ ‫ئه‌ساس��� ‌‬ ‫قه‌ناعه‌ت ‌ه گه‌یشتین‪ ،‬چونك ‌ه زانیمان ل ‌ه‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی‌ گه‌لی‌ كورددا نییه‌"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ماف ‌‬ ‫ی لیژن��� ‌ه ‌‬ ‫هه‌روه‌ها س���ه‌رۆك ‌‬ ‫ی كوردس���تان‪،‬‬ ‫م���رۆڤ ل��� ‌ه په‌رله‌مان ‌‬ ‫ساالر مه‌حمود ل ‌ه لێدوانێكدا بۆ ئاوێن ‌ه‬ ‫رایگه‌یان���د ك ‌ه زۆرب��� ‌هی‌ تێڕوانینه‌كان‬ ‫ی ره‌تكردنه‌وه‌ی پرۆژ‌ه‬ ‫به‌ره‌و ئاراس���ت ‌ه ‌‬ ‫ی پیرۆزیی ‌ه‬ ‫یاساكه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه بۆ پاراستن ‌‬ ‫ئاینییه‌كان كۆمه‌ڵێك یاسامان هه‌ی ‌ه ك ‌ه‬ ‫ئه‌و بۆشایی ‌ه یاساییانه‌یان پڕكردۆته‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫ك ‌ه رێگرن ل ‌ه س���وكایه‌تیكردن به‌خوا ‌‬ ‫گه‌وره‌‌و پێغه‌مب���ه‌ران‌و ئاینه‌كان‪ ،‬جگ ‌ه‬ ‫ی گه‌وره‌‪،‬‬ ‫له‌وه‌ش پیرۆزیی ئاینی‌‌و خوا ‌‬ ‫ی كۆمه‌اڵیه‌تی‌‌و كلتورییه‌‌و‬ ‫مه‌س���ه‌له‌یه‌ك ‌‬ ‫ی خه‌ڵكدای���ه‌‌و هه‌م���وو الیه‌ك‬ ‫له‌دڵ��� ‌‬ ‫پارێزه‌رێتی‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی به‌وه‌دا ك ‌ه ناوه‌ڕۆك ‌‬ ‫ناوبراو ئاماژ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫پرۆژه‌ك ‌ه به‌ش���ێك ‌ه ل ‌ه پێش���ێلكردن ‌‬ ‫ی ئه‌وان‬ ‫ئازادییه‌كان‌و ئازادییه‌كانیش ال ‌‬ ‫ی هه‌یه‌‌و پێشبینیش���ی كرد ك ‌ه‬ ‫پیرۆزی ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و پڕۆژ‌ه یاس���ای ‌ه ل��� ‌ه خوێندنه‌و‌ه ‌‬ ‫دوه‌مدا ره‌تده‌كرێته‌وه‌‪.‬‬

‫هه‌اڵتن‬ ‫بۆ پێشه‌وه‌‬

‫‪34‬‬

‫هه‌رچه‌ن���د‌ه ل��� ‌ه س���ه‌رۆكی هه‌رێ���م‬ ‫به‌ته‌مه‌نتره‌‪ ،‬پۆسته‌كه‌ی له‌و به‌رزتره‌‪،‬‬ ‫له‌به‌ر باری ته‌ندروستیی‪ ،‬توانای جوڵه‌ی‬ ‫كه‌متره‌‪ ،‬ل ‌ه سه‌فه‌ری عیالج گه‌ڕایه‌وه‌و‬ ‫نه‌هاتب���وو‌ه به‌خێرهاتنه‌وه‌ی‪ ،..‬به‌اڵم‬ ‫كارێكی باش���بو ك ‌ه م���ام جه‌الل بۆ‬ ‫كۆبون���ه‌و‌ه له‌گه‌ڵ س���ه‌رۆكی هه‌رێم‪،‬‬ ‫س���ه‌ردانی هه‌ولێ���ری ك���رد‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫دوای كۆبونه‌وه‌كه‌ی یه‌كێتی‌و گۆڕان‪،‬‬ ‫پارتی خۆی ل ‌ه ته‌نیاییدا ده‌بینییه‌وه‌و‬ ‫ئه‌مه‌ش هه‌رزو له‌ئاس���تی قاعیده‌كه‌ی‬ ‫ره‌نگیدایه‌وه‌‪ .‬ئه‌م هه‌س���ته‌ی پارتی‬ ‫ره‌هه‌ن���دی عیراقیش���ی هه‌ب���ووه‌‌و‬ ‫پێ���ش رێككه‌وتنه‌ك���ه‌ی ده‌باش���ان‪،‬‬ ‫شكس���تهێنانی متمانه‌س���ه‌ندنه‌و‌ه ل ‌ه‬ ‫مالیكی‪ ،‬ب ‌ه شكس���تی به‌ره‌ی هه‌ولێر‬ ‫دان���را ك��� ‌ه بارزان���ی سه‌رپه‌رش���تی‬ ‫ده‌ك���رد‪ ،‬پارتی ‪ -‬ش م���ام جه‌الل ‪-‬‬ ‫ی وه‌ك رێگ���ری س���ه‌ره‌كی به‌رده‌م‬ ‫متمانه‌سه‌ندنه‌وه‌ك ‌ه وێنا كرد‪ .‬هاوكات‬ ‫یه‌كێت���ی‌و م���ام جه‌الل ‪ -‬ی���ش به‌و‬ ‫لێدوانان���ه‌ی بارزان���ی دڵگرانبون ك ‌ه‬ ‫بێ پرس‌و ڕاكردن به‌وان‪ ،‬تا س���نوری‬ ‫هه‌ڕه‌ش���ه‌ی جیابوونه‌وه‌شی گه‌یاند‪.‬‬ ‫بۆی ‌ه ئه‌م دۆخه‌‪ ،‬ساردوسڕیی خست ‌ه‬ ‫نێوانیان���ه‌وه‌‌و ره‌خن���ه‌‌و تێبینیی���ان‬ ‫له‌س���ه‌ر یه‌كت���ر ال دروس���ت ب���وو‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش زیاتر ب���ۆ بێهێزیی پایه‌كانی‬ ‫رێككه‌وتنه‌ك���ه‌‌و ه���ه‌روا ب���ۆ ئ���ه‌و‬ ‫تێگه‌یش���تن ‌ه هه‌ڵه‌ی ‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه ك ‌ه‬ ‫هه‌ر ل ‌ه س���ه‌ره‌تاو‌ه بۆ رێككه‌وتنه‌ك ‌ه‬ ‫هه‌یانبووه‌و كاریان له‌س���ه‌ر كردووه‌‪،‬‬ ‫وه‌ك ئ���ه‌وه‌ی ده‌ب���ێ هاوپه‌یمانێتی‬ ‫هه‌م���وو جیاوازییه‌كان بس���ڕێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌كاتێكدا ئه‌و جۆر‌ه هاوپه‌یمانێتییه‌‪،‬‬ ‫ده‌بێ بۆ حوكمڕانییه‌ك بێت ك ‌ه ته‌نیا‬ ‫له‌سه‌ر هه‌ندێ خاڵ‪ ،‬هاوڕابن‌و له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌ماكه‌ی حكومه‌ت پێكده‌هێنن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هاوكات ل ‌ه چه‌ندی���ن الیه‌نی دیكه‌و‌ه‬ ‫جیاواز‌و ره‌نگ ‌ه ناكۆكیش بن‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫دوو حیزبی جی���ان‪ .‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی ل ‌ه‬ ‫نێوان���ی یه‌كێتی‌و پارت���ی هه‌یه‌؛ یان‬ ‫هی���چ جیاوازییه‌كی���ان نه‌بووه‌و وه‌ك‬ ‫یه‌ك حی���زب سیاس���ه‌تیان كردووه‌‪،‬‬ ‫یانیش ك��� ‌ه جیاوازو ناكۆك بوون‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫پرس ‌ه ده‌ره‌كیی ‌ه ستراتیژییه‌كاندا ئه‌و‬ ‫جیاوازییان ‌ه سه‌ریان هه‌ڵداوه‌‪ ،‬نه‌ك ل ‌ه‬ ‫پرسه‌ ناوخۆییه‌كان‪.‬‬ ‫بۆی��� ‌ه ئه‌گه‌رچی ئه‌و س���ه‌ردانه‌ی‬ ‫سه‌رۆك تاڵه‌بانی بۆ هه‌ولێر به‌جێ بوو‬ ‫له‌پێناویدا به‌س���ه‌ر كۆسپ ‌ه سیاسی‌و‬ ‫ده‌رونی‌و ته‌ندروس���تییه‌كاندا زاڵبو‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی راگه‌یه‌نراوی كۆبونه‌وه‌كه‌‪،‬‬ ‫ئامانجی س���ه‌ره‌كی ئه‌وه‌ب���و‪ ،‬نێوانی‬ ‫هه‌ردو ال وه‌ك دۆخی جاران پیش���ان‬ ‫بداته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم پێموای ‌ه گه‌ڕانه‌و‌ه بۆ ئه‌و‬ ‫دۆخ ‌ه زۆر زه‌حمه‌ته‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌سته‌م‬ ‫نه‌بێ‪ .‬لێره‌و‌ه ئیتر گرنگ ‌ه كۆبونه‌وه‌و‬ ‫یه‌كتربینینه‌كان بخرێن ‌ه قاڵبێكی رون‌و‬ ‫راش���كاوانه‌و‌ه ك ‌ه ن ‌ه جیاوازیه‌كانیان‬ ‫خه‌فه‌بكه‌ن‌و ن ‌ه هاوپه‌یمانێتیش بكه‌ن‬ ‫ب ‌ه ته‌وه‌ربه‌ندییه‌كی هه‌میش���ه‌یی ك ‌ه‬ ‫پرۆس���ه‌ی سیاس���ی‌و دیموكراس���یی‬ ‫هه‌رێ���م‪ ،‬وه‌ك ئێس���تا‪ ،‬بخات��� ‌ه ژێر‬ ‫پرس���یاره‌وه‌‪ .‬له‌راس���تیدا ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫ل���ه‌(‪)9/24‬دا یه‌كێتی ك���ردی‪ ،‬نابێ‬ ‫ن ‌ه پش���تكردن ‌ه پارتی‌و نه‌سازش���یش‬ ‫بێ���ت بۆ گ���ۆڕان‪ ،‬به‌ڵكو پێویس���ت ‌ه‬ ‫بخرێت ‌ه خزمه‌ت چاكس���ازیی پرۆسه‌ی‬ ‫سیاس���ی ‪ -‬ه‌وه‌‪ ،‬ك��� ‌ه جێگه‌ی خۆی‬ ‫بوو به‌رێككه‌وتن له‌سه‌ر گه‌ڕاندنه‌وه‌و‬ ‫هه‌موار كردنه‌وه‌ی پرۆژه‌ی ده‌س���تور‬ ‫ده‌س���تیپێكرد‪ ،‬له‌وه‌ش باشتر ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ك ‌ه س���ه‌ره‌نجام پارتی‪-‬ش هه‌نگاوێك‬ ‫هاته‌پێ���ش‌و رازیبون���ی خ���ۆی ب��� ‌ه‬ ‫هه‌مواركردنه‌وه‌ی ده‌ستوره‌ك ‌ه ده‌ربڕی‪.‬‬ ‫چونك��� ‌ه ئه‌گه‌رچ���ی ئێس���تا هه‌موو‬ ‫الیه‌نه‌كان‪ ،‬جگ ‌ه ل ‌ه پارتی‪ ،‬كه‌وتونه‌ت ‌ه‬ ‫به‌ره‌ی چاكسازییه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم نابێ ئه‌و‬ ‫راس���تییه‌ش نادید‌ه بگرین؛ ك ‌ه به‌بێ‬ ‫پارتی ‪ -‬ش سه‌رخستنی چاكسازیی‪،‬‬ ‫ناچێت ‌ه سه‌ر‪ .‬بۆی ‌ه ئێستا ل ‌ه زه‌مه‌نی‬ ‫ئه‌و دابه‌ش���بون ‌ه مه‌زهه‌بییه‌ی ته‌واوی‬ ‫ناوچه‌كه‌ی گرتۆته‌وه‌و ده‌س���ته‌كان تا‬ ‫ناو جه‌رگه‌ی ماڵه‌كه‌مان درێژبونه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫چاری دیكه‌مان نییه‌‪ ،‬غه‌یری كۆبونه‌و‌ه‬ ‫له‌س���ه‌ر مێزی چاكس���ازیی‪ ،‬ئه‌گه‌رنا‬ ‫ره‌نگ ‌ه بكه‌وین ‌ه دۆخێكه‌و‌ه ك ‌ه هه‌موو‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی كردومان���ه‌‌و ده‌یكه‌ین‪ ،‬ته‌نیا‬ ‫وه‌ك هه‌اڵتنێك���ی بێهوده‌ی لێبێت بۆ‬ ‫پێشه‌وه‌‌و به‌س‪.‬‬ ‫‪kawamuhamad@yahoo.com‬‬


‫عێراق‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫ی عێراق‬ ‫پڕ چه‌ك كردن ‌‬

‫ی عێراق‬ ‫سوپا ‌‬ ‫ی وش���كانی‌‌و ده‌ریایی‌‌و ئاس���مانی‌‌و پێش���مه‌رگ ‌ه‬ ‫* له‌ (‪ )1921/1/6‬دامه‌زراوه‌و ل ‌ه ئێس���تادا له‌ هێز ‌‬ ‫پێكدێت‪.‬‬ ‫ی ئاسمانی‌‌و ل ‌ه (‪ )1937‬هێزی‌ ده‌ریایی‌ دامه‌زراوه‌‪.‬‬ ‫ی (‪ )1931‬هێز ‌‬ ‫*له‌ساڵ ‌‬ ‫ی به‌سه‌ر حكومه‌تدا ل ‌ه ساڵه‌كانی‌ (‪،1963 ،1958 ،1936‬‬ ‫* تا ئێستا سوپا چوار كوده‌تای‌ سه‌ركه‌وتو ‌‬ ‫‪ )1968‬ئه‌نجامداوه‌‪.‬‬ ‫ی كردووه‌‪ .‬له‌ (‪1980‬‬ ‫ی ئیسرائیل شه‌ڕ ‌‬ ‫* ل ‌ه س���ااڵنی‌ چله‌كاندا ل ‌ه دژی‌ به‌ریتانیا‌و له‌ شه‌س���ته‌كاندا دژ ‌‬ ‫ی ئه‌نجامدا‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫ی هه‌ڵه‌بجه‌‌و ئه‌نفال ‌‬ ‫ ‪ )1988‬له‌گه‌ڵ ئێران ش���ه‌ڕی‌ كرد‪ .‬هه‌ر ل���ه‌ (‪ )1988‬په‌الماره‌كان ‌‬‫(‪ )1990‬په‌الماری‌ كوه‌یتی‌ دا‌و داگیری‌ كرد‪.‬‬ ‫ی مه‌ده‌نی‌ ئه‌مریكا پۆڵ بریمه‌ر س���وپای‌ هه‌ڵوه‌ش���انده‌وه‌و ناوه‌كه‌ی‌ كرد ب ‌ه‬ ‫* ل ‌ه (‪ )2004/4/23‬حاكم ‌‬ ‫پاسه‌وانی‌ نیشتیمانی‌‪.‬‬ ‫* له‌ ئێستادا سوپای‌ عێراق له‌ (‪ )17‬فیرقه‌‌و زیاتر ل ‌ه ملیۆنێك سه‌رباز پێكدێت‪.‬‬

‫ی‬ ‫ی دروستكردنی‌ عێراق‌و دامه‌زراندن ‌‬ ‫ی عێراق هه‌ر ل ‌ه سه‌ره‌تا ‌‬ ‫چه‌كداركردن‌و راهێنانی‌ هێز‌ه سه‌ربازییه‌كان ‌‬ ‫ی جیاوازدا تێپه‌ڕیوه‌‪:‬‬ ‫ی ‪1920‬دا‪ ،‬ب ‌ه چه‌ند قۆناغێك ‌‬ ‫سوپاكه‌یه‌وه‌ له‌ ده‌یه‌ ‌‬ ‫ی پاشایه‌تیی ‌ه له‌ عێراقدا‪ ،‬به‌ریتانیا ئه‌ركی‌ پڕچه‌ككردن‌و‬ ‫ی ‪ 1921‬تا ‪ ،1958‬ك ‌ه سه‌رده‌م ‌‬ ‫*له‌نێوان سااڵن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دامه‌زراندنی‌ بنكه‌ی‌ سه‌ربازی‌ بۆ پشتیوانیكردن ‌‬ ‫ی عێراقی‌ له‌ئه‌ستۆ ده‌گرێت‪ ،‬وێڕا ‌‬ ‫ی سوپا ‌‬ ‫راهێنان ‌‬ ‫ی سه‌ربازیی‌ له‌ عێراقدا جێگیر ده‌كات‪.‬‬ ‫ی بوار ‌‬ ‫هێز‌ه چه‌كداره‌كان‪ ،‬سه‌دان شاره‌زا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كه‌م دێت ل ‌ه پڕچه‌ككردنی‌ هێزه‌ سه‌ربازییه‌كان ‌‬ ‫ی ‪ 1958‬تا ‪ 2003‬روسیا به‌پل ‌ه ‌‬ ‫*له‌نێوان س���ااڵن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی فڕۆك ‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه رێگ ‌هی‌ فرۆشتن ‌‬ ‫عێراقدا‌و له‌دوای‌ ئه‌ویش���ه‌وه‌ فه‌ره‌نس���ا به‌ پل ‌هی‌ دووه‌م دێت به‌تایبه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی روس ‌‬ ‫ی گرنگ ل ‌ه جه‌نگی‌ عێراق ئێراندا ده‌بینێت‪ ،‬سه‌دان شاره‌زا ‌‬ ‫میراجه‌و‌ه ك ‌ه رۆڵێك ‌‬ ‫مه‌شقپێكردنی‌ هێز‌ه سه‌ربازییه‌كانی‌ دێن ‌ه عێراقه‌وه‌‪.‬‬ ‫ی به‌عسدا‪ ،‬ئه‌مه‌ریكا ده‌بێت ‌ه‬ ‫ی رژێم ‌‬ ‫ی روخان ‌‬ ‫ی نوێ‌ ده‌س���تپێده‌كات به‌دوا ‌‬ ‫*له‌‪ 2003‬به‌دواوه‌ قۆناغێك ‌‬ ‫ی عێراق‪.‬‬ ‫ی سه‌ره‌كی‌ پڕچه‌ككردنی‌ سوپا ‌‬ ‫سه‌رچاو‌ه ‌‬

‫"بۆ پشتیوانی‌ له‌ئه‌سه‌د‪،‬مالیكی‌ به‌رتیل ده‌داته‌ روسیا"‬ ‫ێ‬ ‫پارله‌مانتارێكی‌ كورد رایده‌گه‌یه‌ن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی روس ‌‬ ‫ی بازاڕ بۆ چه‌كی‌ خراپ ‌‬ ‫مالیك ‌‬ ‫ی‬ ‫په‌یدا ده‌كات‌و پشتیوانی‌ ل ‌ه رژێمه‌كه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌سه‌د ده‌كات‪ ،‬لیستی‌ هاوپه‌یمان ‌‬ ‫كوردستانیش رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫سه‌ركردایه‌تی سیاسی كورد ترسی ل ‌ه‬ ‫ی چه‌كی‌ نێوان‬ ‫گرێبه‌سته‌كانی‌ كڕین ‌‬ ‫عێراق‌و روسیا‌و چیك هه‌یه‌‌و داواش‬ ‫ده‌كات (‪ )%17‬ئه‌و چه‌كانه‌ بدرێت ‌ه‬ ‫هێزی‌ پێشمه‌رگه‌‪.‬‬ ‫ی س���ه‌رۆك‬ ‫ی راب���ردو مالیك ‌‬ ‫هه‌فته‌ ‌‬ ‫ی ژماره‌یه‌ك‬ ‫ی عێ���راق ب ‌ه یاوه‌ر ‌‬ ‫وه‌زیران ‌‬ ‫ی‬ ‫وه‌زی���ر‌و پارله‌مانتار له‌وان��� ‌ه وه‌زیر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بازرگان ‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ (پارتی‌)‌و وه‌زی���ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی روسیا‌و چیك ‌‬ ‫(یه‌كێتی‌)‪ ،‬س���ه‌ردان ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵ روس���یا رێكه‌وت‬ ‫ك���رد‪ .‬مالیك ‌‬ ‫بای���ی‌ چوار ملیار‌و (‪ )230‬ملیۆن دۆالر‬ ‫ی هێرش���ب ‌هر‌و‬ ‫فڕۆك���ه‌ی‌ میگ‌و كۆپته‌ر ‌‬ ‫ێ بكڕێت‪ .‬هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ‬ ‫یل‌‬ ‫تانك‌و چه‌ك ‌‬ ‫ی ملیارێك دۆالر‬ ‫چیكیش رێك���ه‌وت بای ‌‬ ‫فۆتۆ‪AFP :‬‬ ‫ ‬ ‫ی جۆری‌ (ئێڵ سوپای عێراق رۆژ ب ‌ه رۆژ به‌هێزتر ده‌بێت‬ ‫ی شه‌ڕكه‌ر ‌‬ ‫(‪ )28‬فڕۆكه‌ ‌‬ ‫ی ئه‌مریكاش‬ ‫‪ )159‬بكڕێت‪ .‬حكومه‌ت��� ‌‬ ‫چی���ن هه‌ی���ه‌‌و "پێویس���ت ‌ه حكومه‌ت‬ ‫میلله‌تان بكرێت‪.‬‬ ‫رایگه‌یان���د (‪ )467‬رێكه‌وتنیان له‌گه‌ڵ‬ ‫ی ناوه‌ڕۆكی ئه‌و گرێبه‌س���تانه‌ ئاش���كرا‬ ‫ی ناوبراو سه‌قامگیری‌ ئه‌من ‌‬ ‫به‌بۆچون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هاوكاری‌ سه‌رباز ‌‬ ‫عێراق له‌بواره‌كان ‌‬ ‫ی ب���كات‌و هێزی پێش���مه‌رگه‌ش بێبه‌ش‬ ‫ی نیشتیمانی‌‌و دادگه‌ری ‌‬ ‫ی ئاشته‌وای ‌‬ ‫به‌بون ‌‬ ‫ی هه‌مویان ده‌گاته‌ (‪)13‬‬ ‫واژوكردوه‌‌و كۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كارو ن���ه‌كات"‪ .‬له‌به‌رانب���ه‌ردا پارله‌مانتار ‌‬ ‫ی هه‌ل ‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌ت���ی‌‌و دابینكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ملیار دۆالر‪ .‬ك ‌ه كڕینی‌ س���ه‌د فڕۆكه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی لیژنه‌ ‌‬ ‫ی قانون‌و س���ه‌رۆك ‌‬ ‫ی ده‌وڵه‌ت��� ‌‬ ‫خزمه‌تگوزاریی��� ‌ه بنه‌ڕه‌تییه‌كان به‌د ‌‬ ‫ی‬ ‫ئێف ش���انزه‌ له‌خۆده‌گرێت‪ ،‬كه‌ نرخ ‌‬ ‫ی پارله‌مان حه‌سه‌ن‬ ‫ی ئاس���ایش‌و به‌رگر ‌‬ ‫دێ���ت‪ ،‬نه‌ك ب ‌ه چه‌ك كڕی���ن‪ .‬له‌باره‌ ‌‬ ‫ی (‪ )150‬ملیۆن دۆالره‌‌و‬ ‫هه‌ر دانه‌یه‌ك��� ‌‬ ‫ی سنه‌ید‪ ،‬رایگه‌یاند گرێبه‌سته‌كانی‌ عێراق‬ ‫ی كوردیش���ه‌وه‌ وت��� ‌‬ ‫مه‌ترس���ییه‌كان ‌‬ ‫بڕی���ار وای ‌ه ل���ه‌ (‪ )2014‬هه‌ژد‌ه فڕۆك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫"تائێستا (‪ )%17‬بۆ كورد نه‌چه‌سپاوه‌‪" ،‬بۆ پاراستنی‌ خه‌ڵكی‌ عێراقه‌‌و ئامانج ‌‬ ‫وه‌كو وه‌جبه‌ی‌ یه‌كه‌م بگاته‌ عێراق‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی هاوسێ‌‌و رۆڵه‌كان ‌‬ ‫ی دوژمنایه‌تی‌ واڵتان ‌‬ ‫روس���یاش مه‌رجی‌ نیی ‌ه بۆ ئه‌و واڵته‌ ‌‬ ‫ی "هیچ بوارێك‬ ‫ی عێ���راق نییه‌"‪ ،‬وتیش��� ‌‬ ‫ی پێده‌فرۆش���ێت‪ ،‬ك ‌ه نابێت دژ ‌‬ ‫چه‌ك ‌‬ ‫ی مالیكی‌‬ ‫به‌رتیله‌كان ‌‬ ‫ی له‌و گرێبه‌س���تانه‌دا نییه‌‪،‬‬ ‫بۆ گه‌نده‌ڵ ‌‬ ‫میلله‌ته‌كه‌ی‌ به‌كاری‌ بهێنێت"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫پارله‌مانت���اری‌ عێ���راق ل ‌ه لیس���ت ‌‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫لیژنه‌كه‌ش���مان چاودێری‌‌و به‌شدار ‌‬ ‫ی كوردستان (پارتی‌) حه‌مید‬ ‫هاوپه‌یمان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گرێبه‌سته‌كان ‌‬ ‫هه‌موو دانوس���تانه‌كان ‌‬ ‫ی یه‌كێتی‌‌و پارتی‌‬ ‫ناكۆك ‌‬ ‫باڤی‌‪ ،‬بۆ ئاوێنه‌ی‌ رونكرده‌وه‌ هه‌ندێك‬ ‫ی چه‌كدا ده‌كات"‪.‬‬ ‫ی رۆژنامه‌وانیدا پارله‌مانتار كڕین ‌‬ ‫له‌ لێدوانێك ‌‬ ‫ی رێككه‌وتو‌ه‬ ‫ل���ه‌و چه‌كان���ه‌ی‌ مالیك��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی لیست ‌‬ ‫له‌الیه‌كی‌ تره‌وه‌‪ ،‬پارله‌مانتار ‌‬ ‫حه‌سه‌ن جیهاد (یه‌كێتی‌) رایگه‌یاندبو‬ ‫ل��� ‌ه روس���یای‌ بكڕێ���ت "زۆر بێكه‌ڵك‌و‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫ی ناكه‌ن‌و عێراقیی��� ‌ه عیت���اب دوری‌‪ ،‬ره‌خنه‌ ‌‬ ‫ی مالیك ‌‬ ‫ی گرێبه‌سته‌كان ‌‬ ‫دژایه‌ت ‌‬ ‫ه���ه‌رزان‌و پوچه‌"‪ ،‬پێش���یوای ‌ه ئامانج‬ ‫ی گرت‌و ب ‌ه‬ ‫ی نازانن بۆ سه‌ر كورد‪ .‬هه‌ڵوێس���تی‌ الیه‌نی‌ ك���ورد ‌‬ ‫ب ‌ه هه‌ڕه‌شه‌ش��� ‌‬ ‫له‌و رێكه‌وتنه‌ ب���ۆ "په‌یداكردنی‌ بازاڕو‬ ‫له‌ وه‌اڵمی‌ ئه‌وه‌ش���دا ئایا ئه‌م لێدوان ‌ه "نه‌گونج���او" ناوی‌ برد‪ ،‬داواش���ی كرد‬ ‫ی‬ ‫ی روس���ییه‌"‪ .‬وتیش ‌‬ ‫رزگاركردنی‌ چه‌ك ‌‬ ‫ی مالیكی‌ بكات بۆ‬ ‫ی پارله‌مان میوان���دار ‌‬ ‫ی بۆچون ‌‬ ‫به‌ڵگه‌یه‌ له‌س���ه‌ر جی���اواز ‌‬ ‫"ره‌نگ���ه‌ (‪ )%10‬ئه‌و پاره‌یه‌ بۆ به‌رتیل‬ ‫ی یه‌كێتی‌‌و پارتی‌‪ ،‬حه‌مید رونكردن���ه‌وه‌ی‌ چۆنێت���ی‌‌و جۆری‌ ئه‌و‬ ‫پارله‌مانتاران ‌‬ ‫ی‬ ‫بێت ل ‌ه هه‌ردو الوه‌‪ ،‬بۆ ئه‌و كه‌س���ان ‌ه ‌‬ ‫ی چه‌كانه‌ی‌ ده‌یكڕێ‌‪.‬‬ ‫باڤی‌ وتی‌ "هه‌ڵوێستمان له‌گه‌ڵ یه‌كێت ‌‬ ‫گرێبه‌سته‌كان ده‌كه‌ن"‪.‬‬ ‫یه‌كه‌‌و ل ‌ه پارله‌مان پێكه‌وه‌ به‌یاننامه‌مان‬ ‫ی‬ ‫ی ئ���ه‌م رێكه‌وتن ‌ه ‌‬ ‫ی باڤ��� ‌‬ ‫به‌ب���ڕوا ‌‬ ‫ی چه‌ك كڕین‬ ‫گه‌نده‌ڵیه‌كان ‌‬ ‫خوێنده‌وه‌"‪.‬‬ ‫ی "وه‌كو به‌رتیلێكه‌ بۆ روسیا‪ ،‬تا‬ ‫مالیك ‌‬ ‫ی پارله‌مانتاران بۆ میدیا‬ ‫ی لێدوان ‌‬ ‫به‌پێ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ت���ره‌وه‌‪ ،‬هاوپه‌یمان��� ‌‬ ‫له‌الیه‌ك��� ‌‬ ‫پشتیوانی‌ رژێمی‌ به‌شار ئه‌سه‌د بكات"‪ ،‬فرۆشتوه‌"‪ .‬ئه‌م پارله‌مانتاره‌ ب ‌ه "كارێكی‬ ‫ی‬ ‫ی سااڵن ‌‬ ‫ێ حكومه‌تی‌ عێراق بچێت ‌ه كوردستان له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا رایگه‌یاند ناوخۆیی‌‌و بیانییه‌كان‪ ،‬له‌ماوه‌ ‌‬ ‫ی هه‌ڵه‌"ی‌ ده‌زان ‌‬ ‫ی "قس���ه‌یه‌كی‌ وا هه‌یه‌ مالیك ‌‬ ‫وتیش��� ‌‬ ‫ی په‌نج���ا ملی���ار‬ ‫ی روسیا‪ -‬ئێران‪ -‬سوریاوه‌و داواش سه‌ركردایه‌تی سیاسی كورد ترسی ل ‌ه (‪ )2012 - 2003‬ب���ڕ ‌‬ ‫ی داوه‌ت ‌ه روس���یا‪ ،‬به‌ره‌ ‌‬ ‫(‪ )400‬ملیۆن دۆالر ���‬ ‫ی چ���ه‌ك ته‌رخانكراوه‌‪،‬‬ ‫ی ل ‌ه گرێبه‌س���ته‌كانی‌ نێوان عێراق‌و روسیا‌و دۆالر بۆ كڕین ‌‬ ‫ی رژێمه‌كان‪ ،‬پشتیوان ‌‬ ‫ی ده‌كات له‌بر ‌‬ ‫ی ب ‌ه س���وریا ‌‬ ‫له‌به‌رانبه‌ر ئه‌و چه‌كانه‌ ‌‬

‫ی‬ ‫ی سااڵن ‌‬ ‫له‌ماوه‌ ‌‬ ‫(‪)2012 - 2003‬‬ ‫بڕی‌ په‌نجا ملیار‬ ‫ی‬ ‫دۆالر بۆ كڕین ‌‬ ‫چه‌ك ته‌رخانكراوه‌‬

‫خورماتو‪ )1800( :‬خێزان ‌ی كورد قه‌زاك ‌ه جێده‌هێڵن‬ ‫ی‬ ‫ی هاواڵتیان��� ‌‬ ‫ی بارودۆخ��� ‌‬ ‫له‌ب���اره‌ ‌‬ ‫ئا‪ :‬بارام‬ ‫ك���وردی‌ ئ���ه‌و قه‌زای���ه‌ له‌ئێس���تادا‪،‬‬ ‫ی‬ ‫راپۆرته‌ك ‌ه ئاماژه‌ به‌و‌ه ده‌كات به‌هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دو ساڵ ‌‬ ‫به‌پێی‌ راپۆرتێك له‌ماوه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاس���ایش له‌الیه‌ك‌و به‌هۆ ‌‬ ‫ی بارودۆخ ‌‬ ‫رابردودا (‪ )1800‬خێزانی‌ كورد قه‌زا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫"كه‌مته‌رخه‌می‌‌و سارد‌و سڕ ‌‬ ‫خورماتویان به‌جێهێشتوه‌و (‪)2000‬‬ ‫كوردییه‌وه‌‪ ،‬ماڵ‌و موڵك‌و خانوه‌كانیان‬ ‫خێزانی‌ عه‌ره‌ب رویان كردۆته‌ ئه‌و‬ ‫ی‬ ‫هه‌ڕاج ده‌ك ‌هن‌و بۆ ش���اره‌كانی‌ هه‌رێم ‌‬ ‫قه‌زایه‌‪ ،‬نزیكه‌ی‌ هه‌زار خانوش‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫كوردستان كۆچ ده‌كه‌ن"‪ .‬هۆكار ‌‬ ‫ی زۆری‌ ئه‌و‬ ‫فرۆشراون‌و به‌شێك ‌‬ ‫كۆچكردن���ه‌ش بۆ خراپی‌ باری‌ ئه‌منی‌‌و‬ ‫خانوانه‌ش توركمانی‌ شیعه‌ ده‌یكڕن‪.‬‬ ‫كه‌م���ی‌ خزمه‌تگ���وزاری‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪،‬‬ ‫چوار به‌رێوه‌به‌ری‌ كوردیش ل ‌ه‬ ‫ی ترس���ان‬ ‫به‌جۆرێك وایلێهاتوه‌ "به‌هۆ ‌‬ ‫پۆسته‌كانیان البراون‪.‬‬ ‫له‌ ته‌قینه‌وه‌و تیرۆر‪ ،‬شاره‌ك ‌ه زیاتر ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی ناوچ ‌ه زیندان ده‌چێت‌و هه‌م���وو ده‌روازه‌كان ‌‬ ‫ئه‌و راپۆرت ‌ه كه‌ له‌الیه‌ن ژور ‌‬ ‫ی گۆڕان���ه‌و‌ه داخراون"‪.‬‬ ‫دابڕاوه‌كان���ی‌ بزوتن���ه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێس���تا ‌‬ ‫ل���ه‌ راپۆرته‌ك���ه‌دا دۆخ ‌‬ ‫ئاماده‌ك���راون‌و وێنه‌یه‌ك���ی‌ دراوه‌ت��� ‌ه‬ ‫ی ترسناك‬ ‫ی حه‌مرین ب ‌ه "زه‌نگێك ‌‬ ‫ی حه‌وز ‌‬ ‫ئاوێن���ه‌‪ ،‬رونیده‌كات���ه‌و‌ه له‌س���ااڵن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ناوچه‌یه‌ك���ی‌ گرنگ ‌‬ ‫(‪ )2003 -1963‬پرۆس���ه‌ی‌ ته‌عری���ب بۆ له‌ده‌س���تدان ‌‬ ‫ی كوردس���تان" ناوده‌ب���ات‌و ره‌خنه‌ش ل ‌ه‬ ‫ل���ه‌ خورمات���و پیاده‌ك���راوه‌و كورد ‌‬ ‫ێ ده‌رب���ه‌ده‌ر ك���راوه‌و زه‌وی‌‌و زاریان س���ه‌ركردایه‌تی‌ كورد ده‌گرێت‌و ده‌ڵێت‬ ‫ل‌‬ ‫ی رژێمیش "مه‌ترسییه‌ك ‌ه تادێت زیاتر له‌ كه‌ركوك‬ ‫ی روخان��� ‌‬ ‫داگیرك���راوه‌‪ .‬دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ركردایه‌ت ‌‬ ‫ی نزیك ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬كه‌چ ‌‬ ‫له‌ساڵی‌ (‪ ،)2003‬خورماتو به‌دۆخێك ‌‬ ‫ی‬ ‫"زۆر دژوار‌و نائارام���دا تێده‌په‌ڕێت‌و بۆ كورد بێده‌نگه‌‌و تا ئێس���تا هه‌نگاوێك ‌‬ ‫ی ئه‌و شار‌ه ئارام‌و ئه‌رێنی‌ نه‌ناوه‌"‪.‬‬ ‫رۆژێكیش هاواڵتیان ‌‬ ‫ی‬ ‫دوا ‌‬ ‫راپۆرته‌ك���ه‌‬ ‫ی‬ ‫به‌پێ��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ئاسوده‌ نه‌ژیاون‪ ..‬كه‌س له‌مان‌و ژیان ‌‬ ‫ی (‪)140‬‬ ‫ی م���ادده‌ ‌‬ ‫جێبه‌جێنه‌كردن��� ‌‬ ‫خۆی‌ دڵنیا نییه‌"‪.‬‬

‫ی‬ ‫ل��� ‌ه (‪)2007/12/31‬و نه‌گه‌ڕان���ه‌وه‌ ‌‬ ‫ئ���ه‌و ناوچان ‌ه بۆ س���ه‌ر كوردس���تان‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی خورماتو زۆر زیاد ‌‬ ‫ی خه‌ڵك ‌‬ ‫نیگه‌ران ‌‬ ‫ی پێچه‌وان ‌ه‬ ‫كردوه‌و له‌و‌ه به‌دواوه‌ كۆچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پێكردوه‌‪ ،‬به‌ڕاده‌یه‌ك له‌سااڵن ‌‬ ‫ده‌ست ‌‬ ‫ی كورد‌و‬ ‫(‪2008‬و ‪)2009‬دا سه‌دان خێزان ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م‬ ‫"له‌ناویاندا به‌رپرسه‌كان به‌ پله‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و ش���اره‌یان به‌جێهێش���ت"‪ .‬له‌ساڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫(‪)2010‬ش ب���ه‌دواوه‌ تائێس���تا به‌پێ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی (‪ )1800‬خێزان ‌‬ ‫ێ ئاماری‌ نافه‌ڕم ‌‬ ‫هه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫كورد خورماتویان به‌جێهێشتوه‌و نزیكه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كورد فرۆشراون‪ ،‬به‌شێك ‌‬ ‫هه‌زار خانو ‌‬ ‫ی ئه‌و خانوانه‌ش توركمانی‌ ش���یع ‌ه‬ ‫زۆر ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌ی‌ ل ‌ه به‌غداوه‌ سه‌د‬ ‫ده‌یكڕن به‌هۆ ‌‬ ‫موچه‌یان بۆ خه‌رج ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫راپۆرته‌كه‌ ئاشكرای‌ ده‌كات ئیدار‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مامۆستا ‌‬ ‫شاره‌كه‌ داوای‌ نزیكه‌ی‌ س ‌‬ ‫ك���وردی‌ ب���ۆ جێهێش���تنی‌ ش���اره‌ك ‌ه‬ ‫ره‌تكردۆته‌وه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌شدا‬ ‫ی ل���ه‌ ش���اره‌كه‌دا‬ ‫"خوێندن���ی‌ ك���ورد ‌‬ ‫ی زۆر خراپدای���ه‌‌و رۆژ‬ ‫ل���ه‌ ئاس���تێك ‌‬ ‫به‌رۆژ به‌ره‌و هه‌ڵوه‌ش���انه‌وه‌ ده‌چێت‪،‬‬ ‫ی كوردس���تانیش هیچ‬ ‫حكومه‌تی‌ هه‌رێم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و شاره‌ له‌ زانكۆكان ‌‬ ‫خوێندكارێك ‌‬ ‫ی وه‌رناگرێت‪ ،‬ئێس���تا له‌ (‪)34‬‬ ‫خ���ۆ ‌‬

‫ی (‪)%50‬‬ ‫قوتابخانه‌ی‌ ك���وردی‌ نزیكه‌ ‌‬ ‫ی كوردییان‬ ‫قوتابیی ‌ه كورده‌كان خوێندن ‌‬ ‫به‌جێهێشتوه‌و روویان كردۆته‌ خوێندنگ ‌ه‬ ‫عه‌ره‌بییه‌كان"‪.‬‬ ‫راپۆرته‌ك���ه‌ ئاش���كرای‌ ده‌كات ل��� ‌ه‬ ‫ی رابردودا زیاتر ل ‌ه (‪)2000‬‬ ‫دوو س���اڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ك���ه‌س له‌ به‌غداو‌ه دام���ه‌زراوه‌‪ ،‬كه‌چ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تیادا نییه‌‪ ،‬س���ه‌ربار ‌‬ ‫یه‌ك ك���ورد ‌‬ ‫ی هه‌ریه‌ك��� ‌ه ل ‌ه‬ ‫ئه‌وان���ه‌ به‌رپرس���یارێت ‌‬ ‫ی پۆلیس‌و پ���ه‌روه‌رده‌و‬ ‫فه‌رمانگه‌كان��� ‌‬ ‫كش���توكاڵ‌و ئاوو ئ���اوه‌ڕۆ ل��� ‌ه كورد‬ ‫ی‬ ‫س���ه‌نراوه‌ته‌وه‌‪ .‬جگ ‌ه له‌وانه‌ به‌بیانوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شاره‌كانی‌ باشور‌و ناوه‌ڕاست ‌‬ ‫نائارام ‌‬ ‫عێراق���ه‌وه‌‪ ،‬چه‌ن���د س���اڵێك ‌ه زیاتر ل ‌ه‬ ‫(‪ )2000‬خێزانی‌ عه‌ره‌ب روویان كردۆت ‌ه‬ ‫ئه‌م شاره‌‪.‬‬ ‫بۆ چاره‌سه‌ری‌ گرفته‌كان‪ ،‬راپۆرته‌ك ‌ه‬ ‫پێش���نیار ده‌كات هه‌وڵبدرێ���ت ب���ۆ‬ ‫ی‬ ‫ره‌خساندنی‌ ده‌رفه‌تی‌ كار‌و یه‌كخستن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پارت ‌ه كوردییه‌كان‌و دروستكردن ‌‬ ‫هێز ‌‬ ‫نه‌خۆش���خانه‌‌و زانكۆ‌و هاوكاریكردنیان‬ ‫ی هه‌رێم���ه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌الی���ه‌ن حكومه‌ت��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پڕۆژه‌ی‌ ئاودێری‌‌و كارگه‌ ‌‬ ‫ئه‌نجامدان ‌‬ ‫ی په‌ل���ه‌وه‌ری‌‌و‬ ‫ش���یره‌مه‌نی‌‌و پ���ڕۆژه‌ ‌‬ ‫دابینكردنی‌ پڕۆژه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان‪.‬‬

‫پرسیار‌و به‌راورد‬ ‫ی‬ ‫ی پێش���وی‌ س���ه‌رۆك كۆمار ‌‬ ‫جێگر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیاری‌ ئه‌نجومه‌ن ‌‬ ‫عێراق‌و سه‌ركرده‌ ‌‬ ‫بااڵی‌ ئیسالمی‌‪ ،‬عادل عه‌بدولمه‌هدی‌ ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫وتارێكدا ئاماژ‌ه به‌وه‌ ده‌كات له‌ بودج ‌ه ‌‬ ‫ی پیشه‌سازی‌‌و‬ ‫(‪)2012‬دا بۆ كه‌رته‌كان ‌‬ ‫كشتوكاڵ‌و گواس���تنه‌وه‌و ئاو‌و ئاوه‌ڕۆ‬ ‫ێ تێكڕا‬ ‫ته‌ندروس���تی‌‌و ژینگه‌‌و نیشته‌ج ‌‬ ‫(‪ )15.5‬ترلی���ۆن دین���ار دابینكراوه‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌نها ب���ۆ به‌رگری‌‌و ناوخۆ بڕ ‌‬ ‫كه‌چ ‌‬ ‫(‪ )17‬ترلیۆن دینار دابینكراوه‌‪.‬‬ ‫ی بۆ‬ ‫ی گرێبه‌س���ته‌كانی‌ مالیك ‌‬ ‫له‌بار‌ه ‌‬ ‫ی چه‌ك‪ ،‬مه‌هدی‌ ده‌پرسێت‪" :‬ئایا‬ ‫كڕین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌ك ‌ه بۆ كه‌س���بكردن ‌‬ ‫ئامانج كڕین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیاریكراو‌و به‌رژه‌وه‌ند ‌‬ ‫ده‌وڵه‌تانێك��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیس���تم ‌‬ ‫تایبه‌ت‪ ،‬یان بۆ بیناكردن ‌‬ ‫سه‌ربازییه‌؟"‪.‬‬

‫►‬

‫ئا‪ :‬بارام سوبحی‌‬

‫به‌اڵم "به‌هه‌ده‌ردانی‌ س���امانی‌ گشتی‌‌و‬ ‫ی تیادا ك���راوه‌و دراوه‌ ب ‌ه‬ ‫دزی‌ گ���ه‌وره‌ ‌‬ ‫ێ كه‌ڵ���ك"‪ .‬جگ ‌ه له‌وان ‌ه بڕیار‬ ‫چه‌كی‌ ب ‌‬ ‫بووه‌ ئه‌و پاره‌ی ‌ه ل ‌ه س���ندوقێكدا بوای ‌ه‬ ‫ی هێز‌ه‬ ‫ی فه‌رمانده‌ی‌ گشت ‌‬ ‫به‌سه‌رپه‌رشت ‌‬ ‫چه‌ك���داره‌كان‪ ،‬به‌اڵم تائێس���تا "كه‌س‬ ‫ی ئه‌و سندوق ‌ه‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ورده‌كاری‌‌و چۆنێت ‌‬ ‫نازانێ‌"‪.‬‬ ‫ی ل ‌ه‬ ‫دیارتری���ن نمون���ه‌ی‌ گه‌نده‌ڵ��� ‌‬ ‫ی كابینه‌ك���ه‌ی‌ ع���ه‌الوی‌ ل ‌ه‬ ‫س���ه‌رده‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫(‪)2005‬دا بوو‪ ،‬ك ‌ه تیایدا حازم شه‌عالن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌رگری‌ ئه‌وكات به‌ ئیختالس ‌‬ ‫وه‌زیر ‌‬ ‫ی‬ ‫ملیارێ���ك‌و ‪ 300‬ه���ه‌زار دۆالر‌و دزین ‌‬ ‫‪ 800‬ملی���ۆن دۆالر كاش تۆمه‌تباركرا‌و‬ ‫ی‬ ‫ی دا‪ ،‬ده‌زگا ‌‬ ‫دادگاش به‌غیاب���ی‌ حوكم ‌‬ ‫نه‌زاه���ه‌ش به‌ "یه‌كێك ل���ه‌ گه‌وره‌ترین‬ ‫ی برد‪.‬‬ ‫ی دنیا" ناو ‌‬ ‫دزییه‌ گه‌وره‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رۆژنامه‌ی‌ نیویۆرك تایمز ‌‬ ‫راپۆرتێك ‌‬ ‫ئه‌مریكیش ئاشكرای‌ كرد عێراق‌و سربیا‬ ‫ی (‪)833‬‬ ‫ی نهێنیان به‌ بڕ ‌‬ ‫رێكه‌وتنێك��� ‌‬ ‫ی چ���ه‌ك واژو‬ ‫ملی���ۆن دۆالر ب���ۆ كڕین ‌‬ ‫ێ ئ���ه‌وه‌ی‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ بۆ‬ ‫كردوه‌‪ ،‬ب ‌‬ ‫ی ره‌خنه‌كردنیه‌و‌ه‬ ‫بكرێت‪ ،‬پاشان به‌هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی عێراق ناچاربون قه‌باره‌ ‌‬ ‫به‌رپرس���ان ‌‬ ‫كڕینه‌كان بۆ (‪ )236‬ملیۆن دۆالر كه‌م‬ ‫ی‬ ‫ی به‌ره‌ڤان ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫بكه‌نه‌وه‌‪ .‬كه‌چ��� ‌‬ ‫عێ���راق رایگه‌یاند "ئه‌و گرێبه‌س���ت ‌ه ل ‌ه‬ ‫باش���ترین رێكه‌وتنه‌كان بووه‌و زۆریش‬ ‫ش���ه‌فاف ب���ووه‌"‪ .‬پارله‌مانتارێكی���ش‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی‌ راگه‌یاندب���و عێ���راق پێن���ج‬ ‫ی‬ ‫رێكه‌وتنی‌ له‌گه‌ڵ سربیا كردو‌ه ب ‌ه بڕ ‌‬ ‫(‪ )450‬ملی���ۆن دۆالر بۆ هێنانی‌ چه‌ك‌و‬ ‫ی‬ ‫ی چاالكییه‌ مه‌ده‌نییه‌كان‪ ،‬كه‌چ ‌‬ ‫ئامێر ‌‬ ‫ی تاجی‌ فڕێدراون‪.‬‬ ‫ئێستا ل ‌ه سه‌ربازگ ‌ه ‌‬

‫قه‌زای‌ خورماتو‬

‫* ‪ 1925‬كراوه‌ به‌ ناحیه‌‌و له‌سه‌ر‬ ‫كه‌ركوك بووه‌‬ ‫ی كفری‌‪.‬‬ ‫* ‪ 1929‬خراوه‌ت ‌ه سه‌ر قه‌زا ‌‬ ‫* ‪ 1947‬خراوه‌ت ‌ه سه‌ر قه‌زای‌ داقوق‪.‬‬ ‫* ‪ 1948‬خورماتو كراوه‌ته‌ قه‌زا‪.‬‬ ‫* ‪ 1976‬به‌عس خورماتوی‌ خست ‌ه‬ ‫سه‌ر تكریت‪.‬‬ ‫* له‌په‌الماره‌كانی‌ ئه‌نفالدا‬ ‫ی خورماتو‬ ‫ی كوردنشین ‌‬ ‫(‪ )135‬گوند ‌‬ ‫روخێنران‪ ،‬ك ‌ه ژماره‌ی‌ دانیشتوانی‌ ئه‌و‬ ‫گوندان ‌ه (‪ )41696‬كه‌س بوون‬

‫ی ئه‌و ن���ه‌وت‌و نه‌فتای ‌هی‌ ل ‌ه‬ ‫جگه‌ له‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی قه‌زا ‌‬ ‫ی كۆروم���ۆر ‌‬ ‫س���نوری‌ گون���د ‌‬ ‫خورمات���و ده‌رده‌كرێ���ت‪ ،‬هی���چ خێرو‬ ‫ی‬ ‫بێرێكی‌ نه‌بۆ خورماتو نه‌بۆ گونده‌كان ‌‬ ‫ئه‌و سنوره‌ هه‌یه‌‪.‬‬

‫پرۆفایل‬

‫‪7‬‬

‫به‌غداو مۆسكۆ‬ ‫ئه‌گه‌رچی‌ (‪ )2548‬كیلۆمه‌تر له‌یه‌كه‌وه‌‬ ‫دورن‪ ،‬ب���ه‌اڵم چه‌ك‌و پاره‌و دۆس���تایه‌ت ‌ی‬ ‫ئێران‌و سوریا‪ ،‬به‌غدای‌ گه‌رم‌و رۆژهه‌اڵتی‌‬ ‫كردۆت���ه‌ دۆس���تی‌ مۆس���كۆی‌ به‌فراوی‌‪،‬‬ ‫حكومه‌ته‌ ش���یعه‌كه‌ی‌ عێراقیش بووه‌ته‌‬ ‫دۆستی‌ حكومه‌ته‌كه‌ی‌ پۆتین‪.‬‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كان���ی‌ عێراق‌و روس���یا له‌‬ ‫سه‌رده‌می‌ هاوچه‌رخدا‪ ،‬بۆ (‪)1944/9/9‬‬ ‫ده‌گه‌ڕێت���ه‌وه‌‪ ،‬ك���ه‌ تیای���دا ه���ه‌ردوال‬ ‫رێككه‌وتن له‌سه‌ر بیناكردنی‌ په‌یوه‌ندییه‌‬ ‫دیپلۆماتییه‌كانیان‌و كردنه‌وه‌ی‌ باڵێوزخانه‌‬ ‫له‌ به‌غدا‌و مۆس���كۆ‪ ،‬ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ش‬ ‫زۆر درێژه‌ی‌ نه‌كێش���ا‌و له‌ (‪)1955/1/4‬‬ ‫پچڕا‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌ه���ۆی‌ په‌یمانی‌ به‌غداوه‌‬ ‫كه‌ س���ۆڤیه‌ت به‌ هاوپه‌یمانییه‌كی‌ دوژمن‬ ‫به‌خۆی‌ ده‌زانی‌‪.‬‬ ‫دوای‌ شۆڕش���ی‌ (‪/14‬ته‌مموز‪)1958 /‬‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كان ده‌ستیپێكرده‌وه‌‪ ،‬دیارترین‬ ‫هه‌نگاوی‌ ئ���ه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ش له‌وكاته‌دا‬ ‫واژوكردن���ی‌ په‌یماننامه‌ی‌ دۆس���تایه‌تی‌‌و‬ ‫هاوكاری‌ بوو له‌ (‪ ،)1972/4/9‬ئه‌مه‌ش‬ ‫له‌ میانی‌ س���ه‌ردانێكی‌ سه‌رۆك وه‌زیرانی‌‬ ‫سۆڤێتی‌ ئه‌وكات ئه‌لێكسی‌ كۆسیگین دا‬ ‫بوو بۆ به‌غداد‪.‬‬ ‫له‌ (‪ )1990 - 1958‬له‌بواری‌ ته‌كنیكی‌‌و‬ ‫س���ه‌ربازیدا په‌یوه‌ندیی���ه‌كان زۆر به‌هێز‬ ‫ب���ون‌و قه‌باره‌ی‌ فرۆش���ی‌ كه‌ره‌س���ته‌ی‌‬ ‫سه‌ربازی‌ بۆ عێراق له‌و ماوه‌یه‌دا به‌به‌های‌‬ ‫(‪ )30.5‬ملی���ار دۆالر مه‌زه‌نده‌ ده‌كرێت‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ش���اره‌زا سۆڤێتییه‌كان هاوكاری‌‬ ‫عێراقی���ان ك���رد‪ ،‬له‌ب���واری‌ دامه‌رزاندنی‌‬ ‫كارگ���ه‌ی‌ دروس���تكردنی‌ كه‌لوپه‌ل���ی‌‬ ‫سه‌ربازی‌‌و ده‌رمان‌و ئه‌نجامدانی‌ پڕۆژه‌ی‌‬ ‫ئابوری‌‌و په‌ره‌دان به‌ كێڵگه‌ نه‌وتییه‌كان‌و‬ ‫دروس���تكردنی‌ وێس���تگه‌ی‌ كارۆگه‌رمی‌‌و‬ ‫كارۆئاوی‌‪.‬‬ ‫له‌ساڵی‌ (‪ )1990‬روسیا سه‌دان تانك‌و‬ ‫فڕۆكه‌و جێبی‌ به‌ عێراق فرۆشت‪ ،‬پاشان‬ ‫به‌هۆی‌ گه‌مارۆ نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی‌ س���ه‌ر‬ ‫عێراق���ه‌وه‌‪ ،‬ته‌نه���ا په‌یوه‌ن���دی‌ ئابوری‌‬ ‫له‌نێوانیان���دا مای���ه‌وه‌‪ ،‬به‌جۆرێ���ك به‌ر‬ ‫ل���ه‌ ش���ه‌ڕه‌كه‌ی‌ (‪ )2003‬ته‌نه���ا (‪)39‬‬ ‫كۆمپانیای‌ روسی‌ له‌عێراقدا بون‌و پشكیان‬ ‫له‌ ده‌رهێنانی‌ نه‌وتدا ده‌گه‌یشته‌ (‪.)%40‬‬ ‫له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی‌ شه‌ڕه‌كه‌شدا هه‌موو‬ ‫گرێبه‌سته‌كان هه‌ڵپه‌سێرران‪.‬‬ ‫دوای‌ روخانی‌ سۆڤیه‌ت له‌نه‌وه‌ده‌كاندا‪،‬‬ ‫عێراق له‌ (‪ )1992/1/1‬دانی به‌ روسیای‌‬ ‫فیدراڵدا ن���ا وه‌كو میراتگری‌ ش���ه‌رعی‌‌و‬ ‫قانون���ی‌ یه‌كێتی‌ س���ۆڤیه‌ت‌و په‌یوه‌ندییه‌‬ ‫دیپلۆماسییه‌ هاوبه‌شه‌كانیش له‌سه‌ر ئه‌م‬ ‫بنه‌مایه‌ به‌رده‌وام بوو‪ .‬دوای‌ روخانی‌ رژێمی‌‬ ‫به‌عس له‌ (‪ )2003‬عێراق ده‌ستپێشخه‌ری‌‬ ‫كرد ل���ه‌ زیندوكردنه‌وه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كان‪،‬‬ ‫بۆ ئه‌و مه‌به‌س���ته‌ش له‌ كانونی‌ یه‌كه‌می‌‬ ‫(‪ )2003‬وه‌فدێك���ی‌ ئه‌نجومه‌ن���ی‌ حوكم‬ ‫به‌ س���ه‌رۆكایه‌تی‌ عه‌بدولعه‌زی���ز حه‌كیم‬ ‫سه‌ردانی‌ مۆسكۆی‌ كرد‪ .‬له‌هه‌مان مانگی‌‬ ‫ساڵی‌ داهاتودا سه‌رۆك وه‌زیرانی‌ ئه‌وكاتی‌‬ ‫عێراق ئه‌یاد عه‌الوی‌ س���ه‌ردانی‌ مۆسكۆی‌‬ ‫ك���رد‪ .‬له‌كۆتاییه‌كانی‌ (‪)2004‬دا روس���یا‬ ‫بڕیاریدا له‌ (‪ )%93‬قه‌رزه‌ كه‌ڵه‌كه‌بوه‌كانی‌‬ ‫س���ه‌ر عێراق خ���ۆش بێت ك���ه‌ بڕه‌كه‌ی‌‬ ‫(‪ )12.9‬ملیار دۆالر بوو‪.‬‬ ‫له‌مانگی‌ ش���وباتی‌ (‪ )2008‬سه‌رله‌نوێ‌‬ ‫كاری‌ هاوبه‌ش���ی‌ لیژنه‌ی‌ عێراقی‌ روسی‌‬ ‫بۆ هاوكاری‌ بازرگانی‌‌و ئابوری‌‌و زانستی‌‌و‬ ‫ته‌كنه‌ل���ۆژی‌ زیندوكرای���ه‌وه‌‪ .‬له‌ (‪/11-9‬‬ ‫نیسان‪ )2009/‬مالیكی‌ سه‌ردانی‌ روسیای‌‬ ‫كرد‪ ،‬له‌به‌رانبه‌ریش���دا جگه‌ له‌س���ه‌ردانی‌‬ ‫ی ده‌ره‌وه‌ی‌‬ ‫خاوه‌ن كۆمپانی���اكان‪ ،‬وه‌زیر ‌‬ ‫روسیا سێرگی‌ الڤرۆڤ له‌ مایسی‌ (‪)2011‬‬ ‫سه‌ردانی‌ به‌غدای‌ كرد‪.‬‬ ‫له‌ئێستادا كۆمپانیا گه‌وره‌كانی‌ روسیای‌‬ ‫وه‌كو (لویك ئۆی���ڵ‌و گازبرۆم)ی‌ نه‌وتی‌‌و‬ ‫كۆمپانی���ای‌ (ته‌خنۆبرۆم ئێكس���پۆرت)‬ ‫ی‌ پس���پۆڕ له‌كه‌رتی‌ كاره‌ب���ا له‌عێراقدا‬ ‫كارده‌كه‌ن‪ .‬له‌بواری‌ رۆشنبیریشدا نزیكه‌ی‌‬ ‫چ���وار ه���ه‌زار خوێن���دكاری‌ عێراقی‌ له‌‬ ‫په‌یمانگاو زانكۆكانی‌ روسیادا ده‌خوێنن‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ له‌ی���اده‌وه‌ری‌ كورددا ده‌رباره‌ی‌‬ ‫په‌یوه‌ندی‌ س���ۆڤێت مابێته‌وه‌‪ ،‬سه‌ردانی‌‬ ‫بارزانی‌‌و یاوه‌ره‌كانێتی‌ بۆ مۆسكۆ له‌دوای‌‬ ‫له‌ناوبردن���ی‌ كۆماری‌ مه‌هاب���اد‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫س���ه‌ردانی‌ چه‌ندی���ن كه‌س���ایه‌تی‌ دیاری‌‬ ‫كورده‌ بۆ مۆسكۆ له‌ سااڵنی‌ شه‌سته‌كاندا‬ ‫بۆ به‌ده‌ستهێنانی‌ بڕوانامه‌ی‌ دكتۆرا‪ .‬له‌م‬ ‫رۆژگاره‌ش���دا ب ‌ه هه‌وڵ‌و ته‌قه‌الی‌ هۆشیار‬ ‫زێب���اری‌ وه‌زی���ری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ عێ���راق له‌‬ ‫(‪ )2007/11/28‬كونس���ڵگه‌ری‌ روسیا له‌‬ ‫هه‌ولێ���ر كرایه‌وه‌‪ .‬له‌ئێستاش���دا باڵێوزی‌‬ ‫عێراق له‌ روس���یا فایه‌ق نێروه‌یی‌ (‪)66‬‬ ‫س���اڵه‌ كه‌ دۆس���تێكی‌ نزیك���ی‌ بارزانی‌‬ ‫سه‌رۆكی‌ هه‌رێمه‌‪.‬‬


‫‪8‬‬

‫ریکالم‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫ه ‪80,000‬‬ ‫ی هیالل گه‌یشت ‌‬ ‫ی دانه‌ غاز‌و نه‌وت ‌‬ ‫ی كوردستانی‌ كۆمپانیا ‌‬ ‫به‌رهه‌م ‌‬ ‫به‌رمیل له‌یه‌ك رۆژدا له‌‌چواره‌مین ساڵوه‌گه‌ڕی‌ ده‌ست به‌كاربوونیدا‬ ‫هه‌ش����ته‌میدایه‌‌و‬ ‫له‌س����اڵی‌‬ ‫بازرگان����ی‌‬ ‫پێش����انگایه‌كی‌‬ ‫هه‌مه‌چه‌ش����نه‌‪ ،‬ك����ه‌ زیات����ر ل����ه‌‌‬ ‫‪ 850‬كۆمپانی����ای‌ ‪ 22‬واڵت����ی‌‬ ‫جیاواز به‌ش����داری‌ تێ����دا ده‌كه‌ن‌و‬ ‫به‌رفراوان����ی‌‬ ‫گوڵبژێرێك����ی‌‬ ‫به‌روب����ووم‌و خزمه‌تگوزاریه‌كانیان‬ ‫نمایش����ده‌كه‌ن‪ .‬ئ����ه‌و كه‌رتانه‌ی‌‬ ‫به‌رش����داریان ك����ردووه‌ بریتی����ن‬ ‫له‌ئه‌ندازی����اری‌‌و ئه‌لیكترۆنی����ات‌و‬ ‫بیناس����ازی‌‌و وزه‌‌و په‌روه‌رده‌‪ .‬ئه‌م‬ ‫پیشانگایه‌ گه‌وره‌ترین پیشانگای‌‬ ‫بازرگانیه‌ كه‌ له‌عێراق سازده‌كرێت‌و‬ ‫پێشبینی‌ ده‌كرێت نزیكه‌ی‌ ‪75000‬‬ ‫میوان سه‌ردانی‌ بكه‌ن‪.‬‬

‫گوژمه‌ی‌ وه‌به‌رهێنان ‌‬ ‫ی‬ ‫گه‌یشته‌ نزیكه‌ی‌ ‪ 1‬ملیار دۆالر‬ ‫كه‌ ده‌كاته‌ به‌رزترین داهاتی‌‬ ‫وه‌به‌رهێنان له‌‌پرۆژه‌كانی‌ نه‌وت‌و‬ ‫گاز له‌‌عێراق‪ .‬تائێستا كۆی‌‬ ‫‪ 67‬ملیۆن به‌رمیل غازی‌ شلی‌‬ ‫به‌رهه‌مهێناوه‌ له‌‌وه‌ته‌ی‌ ساڵی‌‬ ‫‪ – 2008‬كه‌ ئه‌مه‌ش به‌رزترین‬ ‫وه‌به‌رهێنانه‌ له‌‌الیه‌ن كه‌رتی‌‬ ‫تایبه‌ت له‌‌عێراق‬ ‫ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ بای‌ ‪ 5.4‬ملیار‬ ‫دۆالر خه‌رجی‌ سووته‌مه‌نی‌ بۆ‬ ‫حكومه‌ت پاشه‌كه‌فت كردووه‌‪.‬‬ ‫ده‌زگای‌ راگه‌یاندنی‌ ئه‌لشاریقه‌‪:‬‬ ‫‪2012 / 10/14‬‬ ‫دان����ه‌ غاز‪ ،‬یه‌كه‌می����ن كۆمپانیای‌‬ ‫كه‌رتی‌ تایبه‌تی‌ غازی‌ سروش����ت ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌‌ناوچه‌كه‌‌و نه‌وتی‌ هیالل‪ ،‬كۆنترین‬ ‫كۆمپانیای‌ تایبه‌ت����ی‌ نه‌وت‌و گاز‬ ‫له‌‌رۆژهه‌اڵت����ی‌ ناوه‌ڕاس����ت‪ ،‬ك����ه‌‬ ‫به‌یه‌ك����ه‌وه‌ پ����رۆژه‌ی‌ كۆرم����ۆر‬ ‫به‌ڕێوه‌ده‌ب����ه‌ن‪ ،‬رایده‌گه‌یه‌نن كه‌‬ ‫ك����ۆی‌ به‌رهه‌مهێنانی����ان ل����ه‌‌گاز‬ ‫له‌‌هه‌رێمی‌ كوردس����تان گه‌یش����ته‌‬ ‫‪ 80,000‬به‌رمی����ل له‌‌ڕۆژێك����دا‬ ‫س����اڵوه‌گه‌ڕی‌‬ ‫له‌‌چواره‌می����ن‬ ‫كاركردنیان له‌‌هه‌رێمی‌ كوردستان‪.‬‬ ‫تائه‌م����ڕۆ‪ ،‬ك����ۆی‌ وه‌به‌رهێن����ان‬ ‫گه‌یش����ته‌ نزیكه‌ی‌ ‪ 1‬ملیار دۆالر‌و‬ ‫ك����ۆی‌ كه‌ڵه‌كه‌ب����ووی‌ به‌رهه‌م����ه‌‬ ‫نه‌وتیه‌كان����ی‌ زیاتره‌ له‌‪ 67‬ملیۆن‬ ‫به‌رمیل‪ ،‬ك����ه‌ ئه‌مه‌ش گه‌وره‌ترین‬ ‫به‌رهه‌مهێنان����ه‌ له‌الی����ه‌ن كه‌رتی‌‬ ‫تایب����ه‌ت له‌بواره‌كانی‌ نه‌وت‌و گاز‬ ‫له‌‌عێراق‪.‬‬ ‫به‌رهه‌می‌ رۆژانه‌ ئه‌مانه‌ ده‌گرێته‌وه‌‬ ‫‪ 340‬ملیۆن پێ‌ سێجا گاز‌و ‪15000‬‬ ‫به‌رمی����ل گازی‌ ش����لی‌ چڕك����راو‌و‬ ‫پالن هه‌یه‌ بۆ فراوانكردنی‌ زیاتر‪.‬‬ ‫به‌ش����ێوه‌یه‌كی‌ گش����تی‌ تائێستا‬ ‫كۆمپانی����ا توانیویه‌تی‌ ‪ 279‬ملیار‬ ‫پێ‌ سێجا غاز‌و ‪ 13‬ملیۆن به‌رمیل‬ ‫غ����ازی‌ چڕك����راوه‌ به‌رهه‌مبهێنێت‬ ‫له‌‌وه‌ت����ه‌ی‌ ده‌س����ت به‌كارب����ووه‌‬ ‫له‌مانگی‌ تشرینی‌ یه‌كه‌می‌ ‪‌2008‬و‬ ‫بۆت����ه‌ ه����ۆكاری‌ به‌رهه‌مهێنان����ی‌‬ ‫‪ 1,750‬مێ����گا وات كاره‌ب����ا ب����ه‌‬ ‫دابینكردنی‌ گاز بۆ وێس����تگه‌كانی‌‬ ‫وزه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م����ه‌ بووه‌هۆی‌ مس����ۆگه‌ركردنی‌‬ ‫گه‌یاندن����ی‌ وزه‌ تاراده‌ی����ه‌ك‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رده‌وام بۆ نزیكه‌ی‌‬ ‫‪ 4‬ملی����ۆن هاواڵت����ی‌ له‌‌هه‌رێم����ی‌‬ ‫كوردس����تان‪ ،‬ب����ه‌ پێچه‌وان����ه‌ی‌‬ ‫قه‌یرانی‌ كاره‌ب����ا كه‌ له‌ناوچه‌كانی‌‬ ‫ت����ری‌ عێ����راق‌و ب����ووه‌ مای����ه‌ی‌‬ ‫پاش����ه‌كه‌فت كردن����ی‌ ‪ 5,4‬ملیار‬ ‫دۆالری‌ ئه‌مریكی‌ له‌‌ خه‌رجیه‌كانی‌‬ ‫س����ووته‌مه‌نی‌ بۆ حكومه‌ت‪ ،‬واته‌‬ ‫پاش����ه‌كه‌فتكردنی‌ ‪ 2,5‬ملی����ار‬ ‫دۆالر س����ااڵنه‌ جگه‌ له‌‌سووده‌كانی‌‬ ‫ژێنواری‌ له‌كه‌مكردن����ه‌وه‌ی‌ گازه‌‬ ‫قه‌تیس����كراوه‌كانی‌ گه‌رمای����ی‌‪،‬‬ ‫له‌هه‌مان ئه‌و كات����ه‌ی‌ كه‌ په‌ره‌ی‌‬ ‫ب����ه‌ گۆڕان����كاری‌‌و به‌هێزكردن����ی‌‬ ‫بواره‌كانی‌ ئابووری‌‌و كۆمه‌اڵیه‌تی‌‬

‫ته‌واوی‌ ناوچه‌كه‌ ده‌دات‪.‬‬ ‫به‌ڕێ����ز مه‌جی����د جه‌عف����ه‌ر‪،‬‬ ‫به‌ڕێوه‌ب����ه‌ری‌ جێبه‌جێ����كاری‌‬ ‫س����ه‌ره‌كی‌ نه‌وتی‌ هیالل‌و ئه‌ندامی‌‬ ‫ده‌س����ته‌ی‌ به‌ڕێوه‌به‌ران����ی‌ دان����ه‌‬ ‫غاز ده‌ڵێت‪" :‬ئێمه‌ خۆش����حاڵین‬ ‫ك����ه‌ كۆمپانیاكه‌م����ان گه‌وره‌ترین‬ ‫وه‌به‌رهێنه‌ره‌ له‌‌هه‌رێمی‌ كوردستان‬ ‫له‌كه‌رت����ی‌ ن����ه‌وت‌و گاز‌و هه‌روه‌ها‬ ‫ب����ه‌ تواناتری����ن كۆمپانیاكان����ی‌‬ ‫به‌رهه‌مهێنان����ی‌ ب����واری‌ ن����ه‌وت‌و‬ ‫گاز‌ه له‌‌و چوار ساڵه‌ سه‌ره‌تایه‌ی‌‬ ‫كاردنم����ان‪ ،‬ك����ه‌ بۆته‌ ه����ۆكاری‌‬ ‫دابینكردنی‌ كاره‌ب����ا بۆ ملیۆنه‌ها‬ ‫عێراقی‌‌و ب����ه‌ ملیاره‌ها دۆالری‌ بۆ‬ ‫حكومه‌ت گه‌ڕاندۆته‌وه‌"‌و هه‌روه‌ها‬ ‫ده‌ڵێت "ئێمه‌ ب����ه‌ یه‌كه‌وه‌ له‌‌گه‌ڵ‬ ‫وه‌زاره‌تی‌ سامانه‌ سروشتیه‌كانی‌‬ ‫حكومه‌ت����ی‌ هه‌رێمی‌ كوردس����تان‬ ‫كار ده‌كه‌ین ب����ۆ قۆناغی‌ دواتری‌‬ ‫په‌ره‌پێ����دان‌و فراوان ك����ردن‪ ،‬بۆ‬ ‫گه‌شه‌دان به‌ كاره‌كانمان‌و بره‌ودان‬ ‫به‌ پێشكه‌وتن‌و خۆشگوزه‌رانی بۆ‬ ‫كۆمه‌ڵگای‌ ناوخۆ"‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ه����ا به‌ڕێز راش����د الجروان‪،‬‬ ‫جێبه‌جێ����كار‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌ب����ه‌ری‌‬ ‫به‌ڕێوه‌ب����ه‌ری‌ جێبه‌جێ����كاری‌‬ ‫سه‌ره‌كی‌ به‌ وه‌كاله‌‌ی‌ كۆمپانیای‌‬ ‫دانه‌‌ غاز ده‌ڵێت "ئێمه‌ توانیمان ئه‌و‬ ‫هه‌نگاوه‌ گرن����گ‌و گه‌ورانه‌ ئه‌نجام‬ ‫بده‌ین له‌‌سۆنگه‌ی‌ كاری‌ هاوبه‌ش‌و‬ ‫هه‌ماهه‌نگیكردن له‌گه‌ڵ حكومه‌تی‌‬ ‫هه‌رێمی‌ كوردستان‌و هاوبه‌شه‌كان‌و‬ ‫كار‌مه‌ن����ده‌‬ ‫به‌ڵێن����ده‌ران‌و‬ ‫ناوخۆییه‌كانم����ان‪ .‬جگه‌ له‌‌مه‌ش‬ ‫ئێمه‌ له‌‌گ����ه‌ڵ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌‬

‫كوردس����تان كارده‌كه‌ی����ن له‌‌پێناو‬ ‫باش����تركردن‌و چاره‌س����ه‌ركردنی‌‬ ‫گوژم����ه‌ هه‌ڵپه‌س����ێردراوه‌كان‌و‬ ‫ئێم����ه‌ زۆر ج����ۆش دراوی����ن به‌و‬ ‫راگه‌یاندنه‌ی‌ ئه‌م دواییه‌ سه‌باره‌ت‬ ‫ب����ه‌ ده‌س����تپێكردنه‌وه‌ی‌ پاره‌دان‬ ‫له‌‌الیه‌ن حكومه‌تی‌ فیدراڵه‌وه‌ "‪.‬‬ ‫تاكۆتای����ی‌ مانگی‌ ئه‌یلولی‌ ‪،2012‬‬ ‫الیه‌نه‌ هاوبه‌شه‌كانی‌ پرۆژه‌كه‌ بڕی‌‬ ‫‪ 975‬ملیۆن دۆالریان وه‌به‌رهێناوه‌‬ ‫له‌‌ژێر رۆشنایی‌ ئه‌و گرێبه‌ستانه‌ی‌‬ ‫كه‌وا له‌‌گ����ه‌ڵ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستان ئه‌نجامیداوه‌ سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ بلۆكه‌كانی‌ كۆر مۆر‌و چه‌مچه‌ماڵ‬ ‫له‌نیس����انی‌ ‪ .2007‬ده‌س����تكه‌وته‌‬ ‫س����ه‌ره‌كیه‌كانی‌ پڕۆژه‌كه‌ تائێستا‬ ‫بریتی����ه‌ له‌‌مان����ه‌ی‌ خ����واره‌وه‪:‬‬ ‫دامه‌زراندنی‌ تۆڕی‌ ب����ۆڕی‌ غازی‌‬ ‫ش����ل به‌ درێ����ژی‌ ‪ 180‬كم به‌ نێو‬ ‫ناوچه‌یه‌كی‌ س����ه‌ختی‌ ش����اخاوی‌‬ ‫كه‌ پێویس����تی‌ به‌ پاككردنه‌وه‌ی‌‬ ‫كێڵگه‌كان����ی‌ مین هه‌بوو توانیمان‬ ‫غازی‌ ش����ل به‌رهه‌مبهێنین دوای‌‬ ‫ته‌نه����ا ‪ 16‬مانگ‌و بیرلێ����دان به‌‬ ‫س����ه‌ركه‌وتوویی‌‌و گه‌یش����تن ب����ه‌‬ ‫پێكهاته‌كانی‌ عه‌مباری‌ نه‌وت‌و گاز‬ ‫له‌‌ قوواڵیی‌ (‪2300‬م)‌و هێنانی‌ بڕی‌‬ ‫‪ 64000‬ت����ه‌ن كه‌لوپ����ه‌ل له‌‌ ‪3500‬‬ ‫بارهه‌ڵگر‌و بۆڕی‌ ك����ه‌ له‌‌تایله‌‌ند‌و‬ ‫چین هێن����راون‌و هه‌روه‌ها كارگه‌ی‌‬ ‫گازی‌ هه‌ره‌نایابی‌ ئه‌مه‌ریكی‌‪.‬‬ ‫له‌‌ماوه‌ی‌ قۆناغی‌ دروس����تكردنی‌‬ ‫پڕۆژه‌كه‌دا نزیكه‌ی‌ ‪ 2000‬كرێكاری‌‬ ‫عیراقی‌ هه‌لی‌ كاریان بۆ ره‌خسا‪،‬‬ ‫له‌هه‌م����وو گروپ����ه‌ نه‌ته‌وه‌ی����ی‌و‬ ‫تایه‌فه‌ی����ه‌ك‌و ب����ه‌ پش����تیوانی‌‬

‫كرێكاری‌ بیانی‌ له‌‌پتر له‌‌ ‪ 20‬نه‌ته‌وه‌‬ ‫له‌‌ناوچه‌كه‌‌و سه‌رتاسه‌ری‌ جیهان‪.‬‬ ‫كۆمپانیاك����ه‌ به‌ س����ه‌ركه‌وتوویی‌‬ ‫به‌رنامه‌ی‌ خۆماڵیكردنی‌ ئه‌نجامدا‌و‬ ‫توانیویه‌ت����ی‌ بگاته‌ رێژه‌ی‌ ‪%80‬ی‌‬ ‫ئامانج����ی‌ خۆی‌ له‌به‌كارخس����تنی‌‬ ‫كارمه‌ندانی‌ ناوخۆی����ی‌ تاكۆتایی‌‬ ‫س����اڵی‌ ‪ ،2011‬ئه‌م����ه‌ له‌‌كاتێكدا‬ ‫كه‌ ئێس����تا خه‌ریكی‌ ئه‌نجامدانی‌‬ ‫به‌رنامه‌ی‌ مه‌ش����قه‌ ب����ۆ كارمه‌نده‌‬ ‫ناوخۆییه‌كان‪.‬‬ ‫كۆمپانیاكانی‌ دانه‌ غ����از‌و نه‌وتی‌‬ ‫هی��ل�ال به‌رنامه‌یه‌ك����ی‌ هاریكاری‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی����ان جێبه‌جێك����ردووه‌‬ ‫له‌پێناو یارمه‌تیدان����ی‌ كۆمه‌ڵگا‌و‬ ‫دابینكردن����ی‌‬ ‫له‌‌نێویان����ه‌وه‌‬ ‫كه‌لوپه‌ل����ی‌ قوتابخان����ه‌‌و ئ����اوی‌‬ ‫خواردن����ه‌وه‌‌و مولی����ده‌ی‌ كاره‌با‌و‬ ‫س����ووته‌مه‌نی‌‌و پێدانی‌ ‪ 24‬كاژێر‬ ‫وزه‌ی‌ كاره‌با‌و دابینكردنی‌ یه‌كه‌ی‌‬ ‫پزیش����كی‌ گه‌ڕۆك‌و پێداویس����تیه‌‬ ‫وه‌رزش����یه‌كانی‌ الوان‪ .‬ئه‌م كارانه‌‬ ‫ده‌بنه‌ مایه‌ی‌ یارمه‌تیدانی‌ كۆمه‌ڵگا‬ ‫نێوخۆیی����ه‌كان به‌ باش����تركردنی‌‬ ‫ئاس����تی‌ ژی����ان‌و ته‌ندروس����تی‌‌و‬ ‫گوزه‌ران‌و ئه‌من‌و س����ه‌قامگیریان‌و‬ ‫پ����ه‌ره‌دان به‌ س����ه‌رمایه‌ی‌ مرۆیی‌‬ ‫له‌‌هه‌رێمی‌ كوردستان‪.‬‬ ‫پێشانگای‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ هه‌ولێر‪:‬‬ ‫بۆئ����ه‌وه‌ی‌ ئاس����تی‌ په‌یوه‌ندی���� ‌ه‬ ‫بازرگانی����ه‌كان له‌س����ه‌ر ئاس����تی‌‬ ‫نێو ده‌وڵه‌تی‌ گه‌ش����ه‌ بكات‌و پتر‬ ‫پرۆژه‌كان له‌سه‌ر ئاستی‌ جیهانی‌‬ ‫بناسرێن‪ ،‬دانه‌ غاز‌و نه‌وتی‌ هیالل‬ ‫به‌ش����داری‌ ده‌كه‌ن له‌پێش����انگای‌‬

‫نێ����و ده‌وڵه‌تی‌ هه‌ولێر ‪ 2012‬وه‌ك‬ ‫ئه‌ندامێك����ی‌ وه‌ف����دی‌ حكومه‌تی‌‬ ‫ش����ارقه‌ به‌ س����ه‌رۆكایه‌تی‌ رێزدار‬ ‫شێخ سوڵتان بن أحمد القاسمی‌‪،‬‬ ‫جێگ����ری‌ س����ه‌رۆكی‌ ئه‌نجومه‌نی‌‬ ‫نه‌وتی‌ شارقه‌‌و ئه‌ندامی‌ ده‌سته‌ی‌‬ ‫كارگێ����ڕی‌ دانه‌ غ����از له‌ئیماراتی‌‬ ‫عه‌ره‌بی‌‪.‬‬ ‫كۆمپانیا له‌‌گه‌ڵ ‪ 30‬كۆمپانیای‌ تری‌‬ ‫ئیماراتی‌ له‌‌پێشانگای‌ نێوده‌وڵه‌تی‌‬ ‫هه‌ولێر به‌ش����داری‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌‌‬ ‫‪ 18 – 15‬تشرینی‌ یه‌كه‌می‌ ‪2012‬‬ ‫له‌‌هه‌ولێر ئه‌نجام ده‌درێت‪.‬‬ ‫بۆ ئه‌و مه‌به‌س����ته‌ به‌ڕێز راش����د‬ ‫الجروان‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‌ جێبه‌جێكار‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌ب����ه‌ری‌ جێبه‌جێ����كاری‌‬ ‫سه‌ره‌كی‌ به‌ وه‌كاله‌ی‌ كۆمپانیای‌‬ ‫دانه‌ غاز ده‌ڵێت‪" :‬ئێمه‌ به‌ چاوی‌ پڕ‬ ‫بایه‌خ‌و گرنگی‌ سه‌یری‌ پێشانگای‌‬ ‫نێوده‌وڵه‌ت����ی‌ هه‌ولێر ده‌كه‌ین‌و به‌‬ ‫ده‌رفه‌تێكی‌ گرنگی‌ ده‌زانین وه‌كو‬ ‫گه‌وره‌ترین پێشانگا له‌‌سه‌ر ئاستی‌‬ ‫عێراق‪ .‬ئه‌و پێشانگایه‌ ده‌رفه‌تێكی‌‬ ‫وااڵ ب����ۆ بینین����ی‌ به‌رپرس����انی‌‬ ‫حكوم����ی‌‌و كۆمه‌ڵگ����ه‌ی‌ خ����اوه‌ن‬ ‫كاران دروس����تده‌كات بۆ تیش����ك‬ ‫خستنه‌ سه‌ر ده‌ستكه‌وته‌كانمان‌و‬ ‫گ����ه‌ڕان ب����ه‌ دوای‌ ده‌رف����ه‌ت‪.‬‬ ‫په‌یوه‌ندیه‌كان����ی‌ نێوان حكومه‌تی‌‬ ‫هه‌رێم����ی‌ كوردس����تان‌و ئیماراتی‌‬ ‫عه‌ره‌ب����ی‌ پته‌وتر ده‌بێت‌و ئێمه‌ش‬ ‫چاومان بڕیوه‌ت����ه‌ به‌رده‌وام بوون‬ ‫له‌‌سه‌ر ئه‌نجامدانی‌ رۆڵێكی‌ به‌رچاو‬ ‫له‌ئایینده‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردس����تانی‌‬ ‫عێراق‪.‬‬ ‫پێش����انگای‌ نێوده‌ڵه‌ت����ی‌ هه‌ولێر‬

‫سه‌باره‌ت به‌ نه‌وتی‌ هیالل‬ ‫نه‌وتی‌ هی��ل�ال یه‌كێكه‌ له‌‌كۆنترین‬ ‫كۆمپانیاكان����ی‌ كه‌رت����ی‌ تایبه‌ت‬ ‫له‌ڕۆژهه‌اڵتی‌ ناوه‌ڕاس����ت له‌بواری‌‬ ‫پش����كنین‌و به‌رهه‌مهێن����ان‪ ،‬ب����ه‌‬ ‫ئه‌زموونێك����ی‌ پت����ر له‌ ‪ 40‬س����اڵ‬ ‫وه‌ك كارگه‌ڕێك����ی‌ نێودوڵه‌ت����ی‌‬ ‫له‌چه‌ندی����ن واڵت‌و له‌نێویان����ه‌وه‌‬ ‫میسر‌و پاكستان‌و یه‌مه‌ن‌و كه‌نه‌دا‌و‬ ‫یوگوسالفیا‌و تونس‌و ئه‌رجه‌نتین‪،‬‬ ‫جگ����ه‌ ل����ه‌كاره‌ به‌رده‌وامه‌كان����ی‌‬ ‫له‌‌ئیم����ارات‌و عێ����راق‪ .‬ب����اره‌گای‌‬ ‫سه‌ره‌كی‌ كۆمپانیاكه‌ له‌‌ میرنشینی‌‬ ‫ش����اریقه‌یه‌ له‌ئیمارات‌و ئۆفیس����ی‌‬ ‫هه‌ی����ه‌ له‌‌هه‌ری����ه‌ك له‌به‌ریتانیا‌و‬ ‫ئێ����ران‌و هه‌روه‌ها ‪ 3‬شوێنیش����ی‌‬ ‫هه‌یه‌ له‌‌عێراق‌و هه‌روه‌ها ئۆفیسی‌‬ ‫تری‌ په‌یوه‌نداری‌ هه‌یه‌ له‌‌میس����ر‌و‬ ‫س����عودیه‌‌و به‌حرێن‪ .‬نه‌وتی‌ هیالل‬ ‫خ����اوه‌ن گه‌وره‌تری����ن پش����كه‌ له‌‌‬ ‫كۆمپانیای‌ دانه‌غاز كه‌ یه‌كه‌مین‌و‬ ‫كۆمپانی����ای‌‬ ‫به‌رفراوانتری����ن‬ ‫به‌رهه‌مهێنان����ی‌ غازی‌ سروش����تی‌‬ ‫كه‌رتی‌ تایبه‌تیه‌ له‌‌ناوچه‌كه‌‪.‬‬ ‫‪www.crescent.ae‬‬

‫سه‌باره‌ت به‌ دانه‌غاز‬ ‫یه‌كه‌م كۆمپانی����ای‌ به‌رهه‌مهێنانی‌‬ ‫غ����ازی‌ سروش����تیه‌ له‌‌ڕۆژهه‌اڵتی‌‬ ‫ناوه‌ڕاس����ت‌و له‌‌الی����ه‌ن ‪300‬‬ ‫گ����ه‌وره‌ وه‌به‌رهێنی‌ كه‌ن����داوه‌وه‌‬ ‫دامه‌زرێنراوه‌ هه‌روه‌ها ‪ 300‬هه‌زار‬ ‫وه‌به‌رهێن له‌ ‪ 100‬واڵتی‌ دونیاوه‌‌و‬ ‫ئۆفیس����ی‌ س����ه‌ره‌كی‌ كۆمپانیاكه‌‬ ‫له‌‌میرنشینی‌ شاریقه‌یه‌ له‌ئیمارات‌و‬ ‫له‌لیستی‌ بازاڕی‌ دراوی‌ ئه‌بوزه‌بی‌‬ ‫تۆم����ار ك����راوه‌‌و ئۆفیس����ی‌ هه‌یه‌‬ ‫له‌‌هه‌ریه‌ك له‌س����عودیه‌‌و میس����ر‌و‬ ‫به‌ریتانی����ا‌و عێ����راق‌و خاوه‌ن����ی‌‬ ‫پرۆژه‌یه‌ له‌‌ئیمارات‌و عێراق‌و پالنی‌‬ ‫له‌‌به‌رده‌س����تدایه‌ بۆ فراوانكردنی‌‬ ‫به‌رهه‌مهێنان����ی‌ غازی‌ سروش����تی‌‬ ‫له‌ڕۆژهه‌اڵتی‌ ناوه‌ڕاس����ت‌و باكوری‌‬ ‫ئه‌فریقیا‌و باشوری‌ ئاسیا‪.‬‬ ‫‪www.danagas.ae‬‬

‫بۆ زانیاری‌ زیاتر په‌یوه‌ندی‌ بكه‌ن‬ ‫به‌‪:‬‬ ‫مریم ك��بالوی‬ ‫‪00971- 4 - 329 8996‬‬ ‫‪00971 - 50 - 240 3357‬‬ ‫‪wajih@saharagcc.com‬‬


‫تایبه‌ت‬

‫‪9‬‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫به‌ره‌و هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌مه‌ریكا‪..‬‬

‫مه‌وداکانی نێوان ئۆباماو رۆمنی‬ ‫له‌ویالیەتەکانی ئه‌مه‌ریکادا‬

‫ئاماده‌کردنی‪:‬‬ ‫نوێنه‌ر فاتیح‬ ‫ ‬ ‫به‌همه‌ن حه‌سه‌ن‬ ‫ ‬

‫ تینسی‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪6,346,105 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١١ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٢‬رۆمنی‪%٥٢‬‬

‫ ئەلەباما‬

‫ تاکساس‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪25,145,561 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣٨ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٣٩‬رۆمنی‪%٥٥‬‬

‫ژمارەی دانیشتوان‪4,779,736 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٩ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی ‪%٥٨‬‬ ‫ئۆباما ‪%٣٨‬‬ ‫ ئاالسکا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪710,231 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣ :‬‬ ‫رۆمنی‪%‬‬ ‫الیەنگری‪ :‬ئۆباما‪%‬‬ ‫هێشتا یه‌کالینه‌بووه‌ته‌وه‌‬

‫ یوتا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪2,763,885 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٦:‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٢٨‬رۆمنی‪%٦٧‬‬

‫ ئەریزۆنا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪6,392,017 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١١ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی ‪%٥٢‬‬ ‫ئۆباما ‪%٤٢‬‬

‫ ڤێرمۆنت‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪625,741 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٦٥‬رۆمنی‪%٢٩‬‬

‫ ئارکنساس‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪2,915,918 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٦ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٣٤‬رۆمنی ‪%٦٠‬‬

‫ ئایداهۆ‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪1,567,582 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٤ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی ‪%‬‬ ‫ئۆباما ‪%‬‬ ‫هێشتا یه‌کالینه‌بووه‌ته‌وه‌‬

‫ ماینی‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪1,328,361 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٤ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی ‪% ٣٩‬‬ ‫ئۆباما ‪%٥٥‬‬

‫ نیبرسکا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪1,826,341 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٥ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٤٠‬رۆمنی ‪%٥٤‬‬

‫ ئۆهایۆ‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪11,536,504 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٨ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٨‬رۆمنی‪%٤٥‬‬

‫ ڤێرجینیا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪8,001,024 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٣ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٧‬رۆمنی‪%٤٧‬‬

‫ کالیفۆرنیا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪:‬‬ ‫‪37,253,956‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٥٥ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی‪%٣٩‬‬ ‫ئۆباما ‪%٥٦‬‬

‫ ئیندیانا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪6,483,802 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١١:‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٤٢‬رۆمنی‪%٥٢‬‬

‫ ماریالند‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪5,773,552 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٠ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی ‪%٣٨‬‬ ‫ئۆباما ‪%٥٦‬‬

‫ نیڤادا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪2,700,551 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٦ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٤٩‬رۆمنی‪%٤٧‬‬

‫ ئۆکالهۆما‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪3,751,351 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٧ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٢٩‬رۆمنی‪%٥٦‬‬

‫ واشنتن‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪6,724,540 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٢:‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٥٤‬رۆمنی‪%٤٠‬‬

‫ کۆلۆرادۆ‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪5,029,196 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٩ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٤٧‬رۆمنی‪%٤٧‬‬

‫ ئایوا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪3,046,355 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٦ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی ‪%٤٥‬‬ ‫ئۆباما ‪%٤٩‬‬

‫ ماسچیویتس‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪6,547,629 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١١ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی ‪%٣٧‬‬ ‫ئۆباما ‪%٥٧‬‬

‫ نیو هامشایەر‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪1,328,361 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٤ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٥٠‬رۆمنی‪%٤٥‬‬

‫ ئۆرگەن‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪3,831,074 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٧ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٩‬رۆمنی‪%٤٥‬‬

‫ وێست ڤێرجینیا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪1,852,994 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٥ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٣٨‬رۆمنی‪%٥٦‬‬

‫ کۆنێکتکیوت‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪3,574,097 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٧ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٥٣‬رۆمنی ‪%٤٢‬‬

‫ کانسس‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪2,853,118 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٦:‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %‬رۆمنی ‪%‬‬ ‫هێشتا یه‌کالینه‌بووه‌ته‌وه‌‬

‫ مێشیگان‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪9,883,640 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٦:‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫‪%٤٣‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٥٠‬رۆمنی‬

‫ نیو جێرسی‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪8,791,894 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٤ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٥٢‬رۆمنی‪%٤١‬‬

‫ پەنسیلڤانیا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪12,702,379 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٢٠ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی‪%٤٣‬‬ ‫ئۆباما‪%٥٠‬‬

‫ ویسکۆنسین‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪5,686,986 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٠ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٩‬رۆمنی ‪%٤٦‬‬

‫ داڵوێر‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪900,877 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی ‪%‬‬ ‫ئۆباما ‪%‬‬ ‫هێشتا یه‌کالینه‌بووه‌ته‌وه‌‬

‫ کنتاکی‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪4,339,367 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٨ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٣٨‬رۆمنی ‪%٥٦‬‬

‫ مینسۆتا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪5,303,925 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٠ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٥١‬رۆمنی‪%٤٣‬‬

‫ نیویورک‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪19,378,102 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٢٩ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٥٩‬رۆمنی‪%٣٥‬‬

‫ رۆد ئایسلەند‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪1,052,567 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٤ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٦٠‬رۆمنی‪%٣٤‬‬

‫ ویمینگ‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪563,626 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %‬رۆمنی ‪%‬‬ ‫هێشتا یه‌کالینه‌بووه‌ته‌وه‌‬

‫ کۆلۆمبیا‬

‫ لویسیانا‬

‫ژمارەی دانیشتوان‪:‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣:‬‬ ‫رۆمنی ‪%‬‬ ‫الیەنگری‪ :‬ئۆباما ‪%‬‬ ‫هێشتا یه‌کالینه‌بووه‌ته‌وه‌‬

‫ژمارەی دانیشتوان‪4,533,372 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٨ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٣٦‬رۆمنی ‪%٥٧‬‬

‫ میسیسپی‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪2,967,297 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٦ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی‪%‬‬ ‫ئۆباما ‪%‬‬ ‫هێشتا یه‌کالینه‌بووه‌ته‌وه‌‬

‫ نۆرس کارۆلینا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪9,535,483 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٥ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٦‬رۆمنی‪%٤٩‬‬

‫ ساوس کارۆالینا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪4,625,364 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٩ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤١‬رۆمنی‪%٥٣‬‬

‫ فلۆریدا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪18,801,310 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٢٩ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٧‬رۆمنی‪%٤٨‬‬

‫ هاوای‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪1,360,301 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٤ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ %٦٢‬رۆمنی‪%٣٢‬‬

‫ ئیلنۆی‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪12,830,632 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٢٠ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫رۆمنی‪%٣٧‬‬ ‫ئۆباما ‪%٥٧‬‬

‫ مۆنتانا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪989,415 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣:‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما ‪ % ٤٢‬رۆمنی‪%٥٢‬‬

‫ نۆرس داکۆتا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪672,591 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣:‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٠‬رۆمنی‪%٥٣‬‬

‫ ساوس داکۆتا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪814,180 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪٣ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤٢‬رۆمنی‪%٥٢‬‬

‫ جۆرجیا‬ ‫ژمارەی دانیشتوان‪9,687,653 :‬‬ ‫دەنگ بۆ هەڵبژادنی سەرۆک‪١٦ :‬‬ ‫الیەنگری‪:‬‬ ‫ئۆباما‪ %٤١‬رۆمنی‪%٥٤‬‬


‫‪10‬‬

‫‌ره‌نگاڵه‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫‌ره‌نگاڵه‬

‫"قه‌ره‌" که‌ڕواڵڵه‌کانی که‌رکوک به‌ یه‌کده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫ئا‪ :‬سۆران كامه‌ران‬ ‫كه‌ڕواڵڵه‌كانی‌ شاری‌ كه‌ركوك چه‌ندین‬ ‫خه‌ون‌و داواكارییان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سه‌رجه‌م ئه‌و خه‌ونانه‌یان به‌ ته‌نها‬ ‫كۆبونه‌وه‌ له‌ چایخانه‌یه‌كدا كۆبوه‌ته‌وه‌‌و‬ ‫هه‌ندێكیشیان ده‌ڵێن "له‌به‌رئه‌وه‌ی‌‬ ‫مافمان پێشێل ده‌كرێت‪ ،‬بڕیارمانداوه‌‬ ‫ی واڵت"‪.‬‬ ‫برۆینه‌ ده‌ره‌وه‌ ‌‬ ‫چایخان���ه‌ی (قه‌ره‌) ك���ه‌ یه‌كێكه‌ له‌‬ ‫چایخانه‌ دێرینه‌كانی ش���اری‌ كه‌ركوك‌و‬ ‫مێژویه‌ك���ی درێ���ژی هه‌ی���ه‌‌و ده‌كه‌وێته‌‬ ‫ش���ه‌قامی باوه‌گوڕگوڕ‪ ،‬ئه‌و چایخانه‌یه‌‬ ‫تایبه‌ت���ه‌ ب���ه‌ كه‌ڕواڵاڵنی ئه‌و ش���اره‌‌و‬ ‫رۆژان���ه‌ زۆرب���ه‌ی كه‌ڕواڵڵ���ه‌كان به‌بێ‬ ‫جیاوازی ئاینی‌و نه‌ته‌وه‌یی له‌و ش���وێنه‌‬ ‫كۆده‌بنه‌وه‌و ب���ه‌ زمانی تایبه‌تی خۆیان‬ ‫كه‌ (زمانی هێما)یه‌ گفتوگۆ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫په‌یامنێری ئاوێنه‌ له‌ كه‌ركوك سه‌ردانی‬ ‫ش���وێنه‌كه‌ی كرد‌و له‌نزیكه‌وه‌ له‌ رێگای‬ ‫كه‌سێكه‌وه‌ كه‌ ده‌یتوانی تێیانبگه‌ێنێت‪،‬‬ ‫كه‌مێك گفتوگۆی‌ له‌گه‌ڵدا كردن‪.‬‬ ‫فۆتۆ‪ :‬سۆران‬ ‫ ‬ ‫ئه‌و مرۆڤان���ه‌ له‌كاتی‌ قس���ه‌كردنیان چایخانه‌ی قه‌ره‌ له‌که‌رکوک‬ ‫بۆ ئاوێنه‌ باس���یان ل���ه‌ چه‌ندین خه‌ون‬ ‫ك���رد كه‌ هه‌یانه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئه‌وانیش وه‌ك كچ���ه‌ كه‌ڕواڵڵه‌كانیش ده‌بون���ه‌ ئه‌ندام‌و تایبه‌ت به‌ كه‌ڕواڵڵه‌كان‌و كه‌مئه‌ندامانیان ئه‌وروپ���ا‪ ،‬چونكه‌ وه‌ك خ���ۆی‌ ده‌ڵێت‬ ‫بۆ دروس���ت بك���ه‌ن‪ ،‬به‌اڵم تا ئێس���تا "له‌وێ رێز له‌ مرۆڤ ده‌گیرێت به‌تایبه‌تی‬ ‫زۆربه‌ی‌ مرۆڤه‌ ئاس���اییه‌كان گله‌ییان له‌ هاوسه‌رگیریشمان ئاسان ده‌بو"‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانی‌ ئه‌و شاره‌ هه‌بوو كه‌ وه‌كو‬ ‫واڵم���ی داواكه‌یان نه‌دراوه‌ت���ه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ كه‌مئه‌ندام���ان‪ ،‬ش���وێن‌و خزمه‌تگوزاری‬ ‫پێویس���ت پێداویستییه‌كانی‌ بۆ فه‌راهه‌م‬ ‫ته‌واو نائومێد بوه‌‌و بڕیاریداوه‌ بڕوات بۆ تایبه‌تی���ان هه‌ی���ه‌‌و ژیانیان ل���ه‌ هه‌موو‬ ‫ئاشورییه‌ك‪ :‬ده‌ڕۆم بۆ ئه‌وروپا‬ ‫نه‌كردون‪.‬‬ ‫رویه‌كه‌وه‌ بۆ دابینكراوه‌"‪.‬��� ‫یه‌كێكی دیك���ه‌ له‌و كه‌ڕواڵاڵنه‌ به‌ناوی ده‌ره‌وه‌ی‌ واڵت‪.‬‬ ‫سائیر له‌ بواری‌ وه‌رزشدا كار ده‌كات‌و‬ ‫كه‌ڕواڵڵه‌كان���ی كه‌ركوك وه‌ك خۆیان‬ ‫(س���ائیر ش���لێمون) ك���ه‌ ته‌مه‌نی‌ ‪36‬‬ ‫ساڵه‌‌و به‌ره‌گه‌ز ئاش���ورییه‌‌و تائێستاش ئاماژه‌یان پێ���دا له‌ هه‌م���وو رویه‌كه‌وه‌ تا ئێستا چه‌ندین جار داوای‌ له‌ حكومه‌ت‬ ‫كوردێك‪ :‬جێیه‌كی‌ تایبه‌تیمان نییه‌‬ ‫كه‌ریم محه‌مه‌د وه‌ك كه‌سێكی‌ كه‌ڕواڵڵ‌ نه‌چوه‌ته‌ ژیانی‌ هاوس���ه‌رییه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ بێبه‌شكراون‌و مافیان پێشێلكراوه‌‪ ،‬بۆیه‌ كردوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی وه‌رزشی‬ ‫بۆ ئاوێنه‌ی‌ رونك���رده‌وه‌ كه‌ هه‌رچه‌نده‌ به‌نی���از نییه‌ تاهه‌تایه‌ ل���ه‌م واڵته‌ ژیان داوایان كرد كه‌ سه‌ندیكایه‌كی تایبه‌تیان تایبه‌ت به‌ كه‌ڕواڵڵه‌كان‌و كه‌مئه‌ندامانیان‬ ‫بۆ دروس���ت بك���ه‌ن‪ ،‬به‌اڵم تا ئێس���تا‬ ‫خ���ۆی‌ كورده‌‪ ،‬به‌اڵم هاوس���ه‌ره‌كه‌ی‌ له‌ به‌س���ه‌ر بب���ات‌و خه‌ون ‌ی گه‌یش���تنه‌ به‌ هه‌بێت تا خزمه‌تیان بكات‪.‬‬ ‫واڵم���ی داواكه‌یان نه‌دراوه‌ت���ه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌ی توركمانه‌‌و س���ێ منداڵیشیان ئه‌وروپ���ا‪ ،‬چونكه‌ وه‌ك خ���ۆی‌ ده‌ڵێت‬ ‫ته‌واو نائومێد بوه‌‌و بڕیاریداوه‌ بڕوات بۆ‬ ‫ئاشورییه‌ك‪ :‬ده‌ڕۆم بۆ ئه‌وروپا‬ ‫هه‌یه‌‌و هی���چ كێش���ه‌یه‌كیان نییه‌‪ ،‬ئه‌و "له‌وێ رێز له‌ مرۆڤ ده‌گیرێت به‌تایبه‌تی‬ ‫یه‌كێكی دیك���ه‌ له‌و كه‌ڕواڵاڵنه‌ به‌ناوی ده‌ره‌وه‌ی‌ واڵت‪.‬‬ ‫مرۆڤه‌ ته‌نها گله‌یی له‌ ده‌س���ه‌اڵتدارانی كه‌مئه‌ندام���ان‪ ،‬ش���وێن‌و خزمه‌تگوزاری‬ ‫كه‌ڕواڵڵه‌كان���ی كه‌ركوك وه‌ك خۆیان‬ ‫كه‌رك���وك‪ ،‬حیس���اب نه‌كردنیان بوو بۆ تایبه‌تی���ان هه‌ی���ه‌‌و ژیانیان ل���ه‌ هه‌موو (س���ائیر ش���لێمون) ك���ه‌ ته‌مه‌نی‌ ‪36‬‬ ‫ساڵه‌‌و به‌ره‌گه‌ز ئاش���ورییه‌‌و تائێستاش ئاماژه‌یان پێ���دا له‌ هه‌م���وو رویه‌كه‌وه‌‬ ‫"كه‌ڕواڵڵه‌كان"ی‌و وتی‌ "ته‌نانه‌ت جێیه‌كی رویه‌كه‌وه‌ بۆ دابینكراوه‌"‪.‬‬ ‫سائیر له‌ بواری‌ وه‌رزشدا كار ده‌كات‌و نه‌چوه‌ته‌ ژیانی‌ هاوس���ه‌رییه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ بێبه‌شكراون‌و مافیان پێشێلكراوه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫تایبه‌تیش���یان بۆمان ته‌رخان نه‌كردوه‌‬ ‫تاكو لێی كۆببینه‌وه‌ وه‌كو (رێكخراوێك تا ئێستا چه‌ندین جار داوای‌ له‌ حكومه‌ت به‌نی���از نییه‌ تاهه‌تایه‌ ل���ه‌م واڵته‌ ژیان داوایان كرد كه‌ سه‌ندیكایه‌كی تایبه‌تیان‬ ‫ب���ۆ كه‌ڕواڵڵ���ه‌كان)‪ ،‬چونك���ه‌ ئه‌وكات كردوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی وه‌رزشی به‌س���ه‌ر بب���ات‌و خه‌ون ‌ی گه‌یش���تنه‌ به‌ هه‌بێت تا خزمه‌تیان بكات‪.‬‬

‫(شیرین) شوان‌و به‌یان عوسمان كۆده‌كاته‌وه‌‬ ‫هه‌ردو هونه‌رمه‌ند ش���وان عه‌توف‌و‬ ‫ی‬ ‫به‌یان عوس���مان ل��� ‌ه یه‌كه‌مین فیلم ‌‬ ‫ی (شیرین)‬ ‫ی كوردیدا به‌ناو ‌‬ ‫رۆمانس��� ‌‬ ‫ی‬ ‫پێكده‌گه‌ن���ه‌وه‌‌و ل ‌ه یه‌كه‌می���ن رۆژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌الر ‌‬ ‫ی قوربان���دا ل ‌ه هۆڵ��� ‌‬ ‫جه‌ژن��� ‌‬

‫ی‬ ‫ی ل ‌ه دوو كات ‌‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫هونه‌ر ل ‌ه شار ‌‬ ‫جیاوازدا نمایشده‌كرێت‌و رۆژانی‌ دوایش‬ ‫به‌رده‌وام ده‌بێت‪.‬‬ ‫ی فیلمه‌ك ‌ه‬ ‫ی ده‌رهێنه‌ر ‌‬ ‫حه‌سه‌ن عه‌ل ‌‬ ‫ل ‌ه لێدوانێك���دا بۆ ئاوێن���ه‌ رایگه‌یاند‬

‫بێجگ��� ‌ه ل���ه‌و دوو هونه‌رمه‌ن���ده‌‪،‬‬ ‫چه‌ن���د هونه‌رمه‌ندێكی‌ ت���ری‌ به‌توانا‬ ‫به‌ش���دارییان تی���ادا ك���ردووه‌‪ ،‬له‌وان ‌ه‬ ‫نه‌رمین كاوانی‌‪ ،‬دڵش���اد‪ ،‬زاهیر عه‌لی‌‪،‬‬ ‫ی ئه‌م فیلم ‌ه‬ ‫هه‌روه‌ه���ا وتی"دیمه‌نه‌كان ‌‬

‫نه‌ریمان بۆ رۆژنامه‌نوسان ده‌دوێ‌‬

‫له‌فه‌یسبووکه‌وه‌‬

‫‪11‬‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬ ‫ی كوردستان‬ ‫له‌ سروش���ت ‌ه جوانه‌كه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫گیراوه‌‌و له‌ پاریسی‌ پایته‌ختی‌ جوانی ‌‬ ‫كۆتایی‌ به‌ وێنه‌گرتن هێنراوه‌"‪.‬‬ ‫ی رونیك���رده‌وه‌ ك ‌ه‬ ‫حه‌س���ه‌ن عه‌ل ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م فیلمه‌ هه‌وڵێك ‌ه بۆ دروستكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تر ل ‌ه پراكتیزه‌كردن ‌‬ ‫هه‌ڵوێس���تێك ‌‬ ‫ی له‌نێوان یاخیبون ل ‌ه‬ ‫خۆشه‌ویس���ت ‌‬ ‫داب‌و نه‌ریته‌كاندا‪ ،‬ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا‬ ‫ی‬ ‫ك ‌ه فیلمه‌ك ‌ه بانگه‌شه‌ی ‌ه بۆ گه‌ڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی رۆمانس���یه‌ت ب���ۆ ژیان ك ‌ه ب ‌ه‬ ‫به‌ها ‌‬ ‫ی ژیانه‌و‌ه‬ ‫ده‌ست كاریگه‌ره‌ مادییه‌كان ‌‬ ‫له‌ده‌ستدراوه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی زیاتر له‌سه‌ر چیرۆك ‌‬ ‫حه‌سه‌ن عه‌ل ‌‬ ‫فیلمه‌كه‌ رۆیشت‌و وتی‌"فیلمی‌ شیرین‬ ‫ی ك��� ‌ه‬ ‫داكۆكیی��� ‌ه ل���ه‌ خۆشه‌ویس���ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ ئ���ه‌و ژیان هه‌موو س���یحرێك ‌‬ ‫به‌ب ‌‬ ‫له‌ده‌ستداوه‌"‪.‬‬ ‫ی ئه‌م ده‌رهێنه‌ر‌ه‬ ‫فلیمه‌كانی‌ پێشتر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫له‌ زیاتر ل ‌ه ‪ 25‬فیستیڤاڵ ‌‬ ‫ی (په‌ڕینه‌و‌ه‬ ‫نمایشكراوه‌‪ ،‬له‌وان ‌ه فیلم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی داهۆڵه‌كان‌و بۆن ‌‬ ‫له‌ غوبار‪ ،‬گه‌ڕه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫س���ێو) كه‌ له‌ رێگه‌ی���ه‌و‌ه توانیویه‌ت ‌‬ ‫بگات ‌ه پێشبڕكێی‌ خه‌اڵته‌كان‌و خه‌اڵت‬ ‫به‌ده‌ست بهێنێت‪.‬‬

‫وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی عێراق‬ ‫له‌ نوسراوێكدا كه‌ ئاراسته‌ی‬ ‫سه‌رجه‌م فه‌رمانگه‌كانی ته‌ندروستی‬ ‫پارێزگاكانی عێراقی كردوه‌‪ ،‬داوا‬ ‫ده‌كه‌ن رێگا نه‌درێت كه‌ڵه‌شاخ‬ ‫ئه‌نجام بدرێت بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ندێك‬ ‫نه‌خۆشی ڤایرۆسی باڵو نه‌بێته‌وه‌‪.‬‬

‫‪6‬‬

‫به‌رازیل به‌هه‌زار حاڵ گۆڵی له‌عێراق کرد!‬

‫وه‌زاره‌ت����ی ته‌ندروس����تی عێ����راق‬ ‫ه����ۆكاری قه‌ده‌غه‌كردنی كه‌ڵه‌ش����اخ‬ ‫ده‌گێڕن����ه‌وه‌ بۆ ئ����ه‌وه‌ی ئه‌نجامدانی‬ ‫ده‌بێته‌ هۆی باڵوبونه‌وه‌ی نه‌خۆش����ی‬ ‫هه‌وكردنی ڤایرۆس����ی ل����ه‌ جۆره‌كانی‬ ‫(‪ )B,C‬له‌نێوان مرۆڤه‌كاندا‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫نه‌خۆشییه‌كی ڤایرۆسی گوازراوه‌یه‌‪.‬‬ ‫كه‌ڵه‌شاخ به‌ یه‌كێك له‌ چاره‌سه‌ره‌‬ ‫میللییه‌كان داده‌نرێ����ت كه‌ له‌ زۆرێك‬

‫پاشئەوەی هەڵبژاردەی عێراق بەشەش گۆڵ لەالیەن بەرازیلەوە داخکرا چەندین نوکتەی لەفەیسبووک دروستکرد‪:‬‬ ‫*یەکێک لەو نوکتانە بەناوی ئەحۆلەوە کراوەو دەڵێت لەو شەش گۆڵەی لەعێراق کرا ‪ %17‬بەر هەرێمی کوردستان دەکەوێت‪.‬‬ ‫ ‬ ‫* یاریزانانی عێراق‌و گۆڵچییەکەیان کەناوی (نور سەبری) بوو‪ ،‬ئەوەندەی تۆپی بەركەوت‪ ،‬دەڵێن لە ئه‌شیعە دەركەوتووە هەریەكەو‬ ‫ ‬ ‫دووپەراسویان ئێكسپایەر بووە‪.‬‬ ‫ ‬ ‫* دەوترێت گۆڵچی بەرازیل خەریکی فرۆشتنی کارتی ئاسیا‌و کۆرەک بووە‪.‬‬ ‫ ‬

‫ی شكس���تێك ده‌بیته‌و‌ه ك ‌ه بۆ‬ ‫روبه‌رو ‌‬ ‫ماوه‌ی���ه‌ك پرۆژه‌كان���ت دوا ده‌كه‌ون‌و‬ ‫ئه‌مه‌ش ماوه‌یه‌ك بێزارت ده‌كات‪ .‬بڕوا‬ ‫ی خه‌یاڵیت‬ ‫به‌و كه‌سان ‌ه مه‌كه‌ ك ‌ه به‌ڵێن ‌‬ ‫پێده‌ده‌ن‪.‬‬

‫رابردو به‌ته‌واوی‌ داگیری‌ كردوی‌‪ ،‬هه‌موو‬ ‫ئه‌و یادگارییانه‌ بێزارت ده‌كه‌ن‌و كار ده‌كه‌ن ‌ه‬ ‫س���ه‌ر په‌یوه‌ندیی��� ‌ه كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانت‪،‬‬ ‫ب���ۆ كه‌س���انێك ده‌گه‌ڕێیت ك���ه‌ هه‌مان‬ ‫بیركردنه‌وه‌ی‌ خۆتانی‌ هه‌یه‌‪.‬‬

‫لیك‌و‬ ‫زانست‬

‫(كه‌ڵه‌شاخ)یش قه‌ده‌غه‌كرا‬

‫ئا‪ :‬ئاوێنه‌‬

‫کاوڕ‬

‫ده‌ینوسێت‬

‫ێ (چوارشه‌ممه‌)‬ ‫وابڕیاره‌ سبه‌ین ‌‬ ‫ی‬ ‫هونه‌رمه‌ند نه‌ریمان بابان ل ‌ه شار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رۆژنامه‌وان ‌‬ ‫ی كۆنگره‌یه‌ك ‌‬ ‫سلێمان ‌‬ ‫سازبكات‪.‬‬ ‫ی ئاگادارینامه‌ی���ه‌ك ك��� ‌ه‬ ‫به‌پێ��� ‌‬ ‫ی راگه‌یاندن‬ ‫ئاراس���ته‌ی‌ كه‌ناڵه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ك���راو‌ه كاتژمێ���ر (س���ێی‌) ‌‬ ‫پاش���نیوه‌رۆی‌ س���به‌ینێ‌ له‌ هۆڵی‬ ‫ته‌الری خێزانی له‌س���ه‌ر گرده‌كه‌ی‬ ‫ی‬ ‫ی س���لێمان ‌‬ ‫س���ه‌رچنار له‌ ش���ار ‌‬ ‫كۆنگره‌یه‌ك���ی رۆژنامه‌وان���ی ب���ۆ‬ ‫ی گۆرانیبێژ (نه‌ریمان‬ ‫هونه‌رمه‌ن���د ‌‬ ‫بابان) ساز ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ی ب���ۆ‬ ‫ی رۆیش���تن ‌‬ ‫نه‌ریم���ان دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نزیك��� ‌ه ‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی‌ واڵت‪ ،‬م���اوه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫دوو هه‌فته‌یه‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ ش���ار ‌‬ ‫سلێمانی‌‪ ،‬نوێترین به‌رهه‌می‌ بابان‬ ‫ی ( ‪days‬‬ ‫ئه‌لبومێك���ه‌ به‌نێ���و ‌‬ ‫‪ )1440‬ك ‌ه ئه‌مس���ا ‌ڵ باڵوكرایه‌وه‌‌و‬ ‫ی‬ ‫ی باش���ی‌ به‌دوا ‌‬ ‫ده‌نگدانه‌وه‌یه‌ك��� ‌‬ ‫خۆیدا هێنا‪.‬‬

‫زۆرێک له‌خه‌ڵکی عێراق باوه‌ڕیان به‌ که‌ڵه‌شاخه‌ ‬

‫گا‬

‫د‪.‬شێرکۆ عه‌بدواڵ‬

‫دوانه‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م ماوه‌ی ‌ه گه‌ش���بین ده‌بیت‪ ،‬به‌هۆ ‌‬ ‫س���ه‌ركه‌وتنت له‌ زۆرینه‌ی‌ كاره‌كانت‪،‬‬ ‫ره‌نگ��� ‌ه ئ���ه‌م ماوه‌یه‌ زۆر س���ه‌رقاڵ‬ ‫ی باش���یان ده‌بێت‌و‬ ‫بیت‪ ،‬به‌اڵم ئامانج ‌‬ ‫دڵخۆشت ده‌كات‪.‬‬

‫قرژاڵ‬ ‫ئازایان ‌ه هه‌س���تت ده‌رده‌بڕیت‪ ،‬هه‌ست‬ ‫ی‬ ‫ی زیاتر ده‌كه‌یت‌و په‌یوه‌ندییه‌ك ‌‬ ‫به‌چاالك ‌‬ ‫باش���ت ب ‌ه ده‌وروبه‌ت ده‌بێ���ت‪ ،‬ره‌نگ ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی كورت بكه‌یت بۆ ئه‌نجامدان ‌‬ ‫سه‌فه‌رێك ‌‬ ‫كارێك‪.‬‬

‫شێر‬ ‫ی‬ ‫مه‌رج نیی ‌ه هه‌ر كارێك ده‌یكه‌ن ئامانج ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬هه‌میش���ه‌ چاوه‌ڕوان���ی‌ كار ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌په‌ل��� ‌هی‌‪ ،‬هه‌وڵبده‌ خ���ۆت خه‌ریك ‌‬ ‫ی به‌خت���ت‬ ‫خوێندن���ه‌و‌ه بكه‌ی���ت‪ ،‬رۆژ ‌‬ ‫سێشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫فه‌‌ریک‬ ‫ی ب���اش ده‌بێ���ت ب���ۆ‬ ‫هه‌فته‌یه‌ك��� ‌‬ ‫له‌دایكبووان���ی‌ بورج���ی‌ فه‌ری���ك‌و‬ ‫ی ب���اش‬ ‫كاره‌كانت���ان پێش���كه‌وتنێك ‌‬ ‫به‌خۆو‌ه ده‌بینن‌و ماوه‌یه‌ك هه‌س���ت ب ‌ه‬ ‫ی ده‌كه‌یت‪.‬‬ ‫دڵخۆش ‌‬

‫ل����ه‌ ش����اره‌كانی عێراق به‌ گش����تی‌و‬ ‫هه‌رێم����ی كوردس����تان به‌تایبه‌ت����ی‬ ‫سه‌نته‌ر‌و كلینكی‌ تایبه‌تی بۆ دانراوه‌و‬ ‫ژماره‌یه‌كی زۆر خه‌ڵك به‌ش����ێوه‌یه‌كی‬ ‫به‌رده‌وام ئه‌نجام����ی ده‌ده‌ن‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫به‌ لێده‌رهێنانی بڕێكی زۆر له‌ خوێنی‬ ‫خه‌س����ت له‌پشت‌و چه‌ند ش����وێنێكی‬ ‫دیكه‌ی جه‌س����ته‌‪ ،‬وه‌كو چاره‌سه‌رێكی‬ ‫سروش����تی بۆ نه‌خۆش����ی ش����ه‌قیقه‌‌و‬ ‫ئازاری پش����ت‌و چه‌ند نه‌خۆشییه‌كی‬ ‫دیكه‌ داده‌نرێت‪.‬‬ ‫ل����ه‌و باره‌یه‌وه‌ وته‌بێ����ژی‌ وه‌زاره‌تی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ عێراق‪ ،‬د‪ .‬خاڵس قادر له‌‬ ‫لێدوانێكدا بۆ ئاوێنه‌ رایگه‌یاند كه‌ ئه‌و‬ ‫نوس����راوه‌یان پێگه‌یشتووه‌‌و ئه‌وانیش‬ ‫هه‌وڵی‌ ته‌واو ده‌ده‌ن بۆ قه‌ده‌غه‌كردنی‌‌و‬ ‫ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا كه‌ ئه‌وان پێشتریش‬ ‫رێگه‌یان نه‌داوه‌ ب����ۆ ئه‌نجامدانی‌ ئه‌و‬ ‫كاره‌‪ ،‬به‌اڵم كردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ش����وێنانه‌‬

‫ته‌‌رازوو‬ ‫ی‬ ‫ی گ���ه‌ور‌ه له‌ش���وێن ‌‬ ‫گۆڕانكارییه‌ك��� ‌‬ ‫كاره‌ك���ه‌ت رووده‌دات ك���ه‌ ره‌نگ ‌ه زۆر‬ ‫ی‬ ‫ب���اش نه‌بێت ب���ۆ ئێ���وه‌‪ ،‬خه‌ڵكانێك ‌‬ ‫ێ ده‌ناسن ك ‌ه ره‌نگ ‌ه كاره‌كانتان بۆ‬ ‫نو ‌‬ ‫قورس بك ‌هن‌‪.‬‬

‫له‌ئینته‌رنێته‌وه‌‬

‫له‌هه‌ندێ����ك ش����وێنی‌ نادی����اردان‪،‬‬ ‫ئاشكراشی كرد كه‌ ئاگاداری‌ پارێزگا‌و‬ ‫قه‌زاكان ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ نابێت رێگه‌ به‌‬ ‫ئه‌نجامدانی‌ كه‌ڵه‌شاخ بده‌ن‪.‬‬ ‫كه‌ڵه‌ش����اخ ل����ه‌ بنه‌ڕه‌ت����دا ب����ۆ‬ ‫چاره‌س����ه‌ركردنی‌ هه‌ندێ‌ نه‌خۆش����ی‌‌و‬ ‫له‌الیه‌ن ئاش����ورییه‌كان (‪ )3300‬ساڵ‌‬ ‫پێش له‌دایكبونی‌ مه‌س����یح به‌كاریان‬ ‫هێناوه‌‌و دواتری����ش فیرعه‌ونییه‌كان‌و‬ ‫پاشان چینییه‌كان به‌كاریان هێناوه‌‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌ن����ده‌ له‌روی‌ پزیش����كییه‌وه‌ له‌‬ ‫هی����چ كتێبێكدا باس����ی‌ س����ودی‌ ئه‌م‬ ‫كه‌ڵه‌ش����اخه‌ نه‌كراوه‌‌و وه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی‌‬ ‫ئه‌مه‌ریك����ی‌ ب����ۆ نه‌خۆش����ییه‌كانی‌‬ ‫ش����ێرپه‌نجه‌ باسی‌ لێده‌كات كه‌ڵه‌شاخ‬ ‫هی����چ س����ودێكی‌ پزیش����كیی‌ نیی����ه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ زۆرب����ه‌ی‌ كۆمه‌ڵگاكاندا وه‌ك‬ ‫نه‌ریتێك به‌كارهێنراوه‌ به‌مه‌به‌س����تی‌‬ ‫ی هه‌ندێ نه‌خۆشی‌‪.‬‬ ‫چاره‌سه‌ركردن ‌‬

‫دوپشک‬ ‫ل���ه‌م ماوه‌ی��� ‌ه په‌یوه‌ندیت���ان ب��� ‌ه‬ ‫خۆشه‌ویسته‌كانتان پته‌و ده‌بێت‌و زیاتر‬ ‫ێ‬ ‫بایه‌خیان پێده‌د‌هن‌و س���ۆزداریتان نو ‌‬ ‫ده‌بێت���ه‌وه‌ خۆشه‌ویس���ته‌كه‌تان زیاتر‬ ‫په‌یوه‌ست ده‌بێت به‌ ئێوه‌وه‌‪.‬‬

‫ێ‬ ‫نیلیسا بۆ ئاوێنه‌كان‪ :‬جار ‌‬ ‫كاتم بۆ هاوسه‌ری ‌ی دانه‌ناوه‌‬ ‫كچ���ه‌ گۆرانیبێژ نیلیس���ا پێیوای ‌ه ك ‌ه تێگه‌یش���تن گرنگ ‌ه‬ ‫ی هاوس���ه‌ریی‌‪ ،‬به‌اڵم راش���یده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫بۆ چون ‌ه نێو ژیان ‌‬ ‫ی‬ ‫ك ‌ه هه‌تا ئێس���تا كات���ی‌ بۆ چون ‌ه نێو ژیانی‌ هاوس���ه‌ری ‌‬ ‫دانه‌ناوه‌‪.‬‬ ‫نیلیس���ا له‌چاوپێكه‌وتنێكدا له‌گ���ه‌ ‌ڵ گۆڤاری‌ ئاوێنه‌كان‬ ‫ی‬ ‫كه‌ ئێس���تا له‌ بازاڕدای ‌ه رایگه‌یان���دوه‌ كه‌ یه‌كه‌م هه‌نگاو ‌‬ ‫هه‌ڵبژاردنی ستایڵی تایبه‌ت به‌خۆی‌ بووه‌ له‌گه‌ڵ موزیسیان‬ ‫(هه‌ڵكه‌وت زاهیر)‌و بڕیاریانداو‌ه (ڕۆمانتیك) ببێت ‌ه فۆرمی‬ ‫ی لێكردووه‌‪ ،‬جگ ‌ه‬ ‫س���ه‌ره‌كی كاره‌كانی‌‌و خۆیش���ی‌ حه‌ز ‌‬ ‫له‌وه‌ش چه‌ند گۆرانییه‌كی له‌ ستایڵ ‌ه جیاجیاكانی دیكه‌دا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم زیاتر حه‌ز ب ‌ه رۆمانتیك (ته‌كنۆ) ده‌كات ل ‌ه‬ ‫ی زیاتری‌ له‌سه‌ر ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌رهه‌می داهاتوشیدا كار ‌‬

‫که‌‌وان‬ ‫ته‌ندروس���تیتان پێویستی‌ به‌ چاودێر ‌‬ ‫ی‬ ‫زیاتر هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م ماوه‌یه‌ ته‌ندروستیتان‬ ‫ب���اش نابێت‪ ،‬باش���تر وایه‌ ئ���اگاداری‌‬ ‫خۆتان بن‌و پێویس���تیت به‌ پش���ویه‌ك‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬

‫(‪I love‬‬

‫ئه‌و گۆرانیبێژه‌ ل��� ‌ه ئه‌لبومی‌ دوه‌میدا به‌نێوی‌‬ ‫ی جیاوازتر‬ ‫‪ )you‬به‌تایبه‌تیش له‌و گۆرانییه‌دا ب ‌ه ستایڵێك ‌‬ ‫ی ك ‌ه له‌و گۆرانییه‌دا ده‌ڵێت‬ ‫ی وتوه‌‌و سه‌باره‌ت به‌وه‌ ‌‬ ‫گۆران ‌‬ ‫ی "هه‌موو‬ ‫(‪ )I love you‬ئایا كێی‌ خۆش���ده‌وێت؟ ئه‌و وت ‌‬ ‫كه‌س���ێكی ناخ جوانم خۆش���ده‌وێت‌و ئه‌و كه‌سه‌ش���م زۆر‬ ‫خۆش ده‌وێت ك ‌ه كوردس���تان ئاوه‌دان ده‌كاته‌وه‌‌و جوانی‬ ‫ده‌كات"‪.‬‬ ‫س���ه‌باره‌ت ب ‌ه چون ‌ه نێو ژیانی‌ هاوس���ه‌رییه‌وه‌‪ ،‬ناوبراو‬ ‫ده‌ڵێ���ت "جارێ خه‌ریكی كاره‌كانم���م‌و زۆر ماوه‌م بۆ ئه‌م‬ ‫بابه‌ته‌ دانه‌ناوه‌"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌مه‌ره‌نگه‌‌و هه‌م���وو (‪‌ )15‬‬ ‫ئاوێن���ه‌كان گۆڤارێك��� ‌‬ ‫مانگێك كۆمپانیای‌ ئاوێنه‌ ده‌ریده‌كات‪.‬‬

‫گیسک‬ ‫ی زۆر خه‌رج ده‌كه‌یت‌و ره‌نگ ‌ه‬ ‫پاره‌یه‌ك��� ‌‬ ‫ی دارایی‌ ببیته‌وه‌‪،‬‬ ‫ی كێش���ه‌یه‌ك ‌‬ ‫روبه‌رو ‌‬ ‫ی زیاتره‌‪،‬‬ ‫پێویس���تیت ب��� ‌ه ماندوبون��� ‌‬ ‫ی نزیكت ده‌بینیت ئه‌مه‌ش زیاتر‬ ‫كه‌سێك ‌‬ ‫سه‌رقاڵت ده‌كات‪.‬‬

‫سه‌‌تڵ‬ ‫ده‌بێت خۆت ده‌س���تبه‌رداری‌ كۆمه‌ڵیك‬ ‫م���اف‌و ئیمتی���ازات بكه‌ی���ت‪ ،‬ئه‌گینا‬ ‫ی‬ ‫ناتوانی���ت س���ه‌ركه‌وتو بی���ت‪ ،‬له‌ڕو ‌‬ ‫س���ۆزدارییه‌و‌ه به‌خت یاوه‌رتان نابێت‌و‬ ‫ی شكست ده‌بیت‪.‬‬ ‫توش ‌‬

‫نه‌قڵ���ی درۆ درۆ نیی���ه‌‪ ،‬ئه‌ڵێ���ن‬ ‫تیلیس���كۆبێكی كوێره‌م���وش ل���ه‌و‬ ‫سه‌ره‌نوێلكی گه‌ردونه‌ قاچی هه‌ڵنوساو‌ه‬ ‫له‌هه‌ساره‌یه‌كی پیسكه‌ی ره‌نگ زه‌ردو‬ ‫كه‌ وه‌ختێك دائه‌نه‌وێته‌و‌ه ته‌ماش���ای‬ ‫بكات‪ ،‬ئه‌بین���ێ كۆمپلێت ئه‌ڵماس���ی‬ ‫روته‌‪ .‬كۆمپلی���ت نا‪ .‬پی���او موباله‌غ ‌ه‬ ‫نه‌كات باش���ه‌‪ ،‬خۆ ئیعالم���ی وه‌زاره‌ت‬ ‫نییه‌‪ .‬له‌سێ به‌ش دوو به‌شی ئه‌ڵماسی‬ ‫ئه‌سڵه‌ و ماباقییه‌كه‌ی شاخ‌و داخه‌‪ .‬جا‬ ‫گوایه‌ قه‌راریان فه‌رمووه‌ داخه‌كه‌ی دانێن‬ ‫بیده‌ن به‌ئێمه‌ومانان‪ ،‬به‌اڵم ئه‌ڵماسه‌ك ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ زۆره‌‪ ،‬فه‌قیرانه‌ تیاماون نازانن‬ ‫چی لێبكه‌ن‪.‬‬ ‫فه‌له‌به‌ر ئه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گ���ه‌ر جه‌ناب عالی‬ ‫پێتخۆش��� ‌ه ل���ه‌م مه‌س���ه‌ل ‌ه فیكرییه‌دا‬ ‫قسه‌یه‌كی خێر بكه‌یت‌و جێگه‌ی په‌نج ‌ه‬ ‫توته‌ت دیار بێت ئه‌وه‌ڵجار وه‌ر‌ه به‌لوعه‌ی‬ ‫خه‌یاڵت بكه‌ره‌وانێ‌و سۆنده‌ی كلۆراوه‌ك ‌ه‬ ‫بخه‌ر‌ه س���ه‌ر چیمه‌نه‌ وشكه‌كه‌ی فیكر‪.‬‬ ‫پاش���ان له‌س���ه‌ر الیه‌كی هین دانیشه‌و‬ ‫وه‌اڵمی ئه‌م س���وئاالن ‌ه ته‌ئجیل بك ‌ه بۆ‬ ‫هه‌ڵبژاردن ‌ه موسته‌حیله‌كه‌ی په‌رله‌مان‪:‬‬ ‫پ ‪ .1‬ئه‌مه‌ری���كا ئه‌گ���ه‌ر نه‌توانێت‬ ‫ئه‌ڵماسه‌كه‌ حه‌په‌لوش بكات چی قه‌رار‬ ‫ئه‌دات؟‬ ‫أ‪ .‬به‌ئیسرائیل ئه‌ڵێ ئاده‌ی حه‌نتوش‬ ‫بچۆ بڕێ فیشه‌ك‌و میشه‌كی پێوه‌نێ‬ ‫ب‪ CNN .‬رائه‌سپێرێت بڵێ هه‌ساره‌ی‬ ‫چی به‌قورب���ان به‌قه‌ب���ری باوكم پڕ‌ه‬ ‫له‌تیرۆریست‬ ‫ج‪ .‬له‌ژێره‌و‌ه سوڵحی له‌گه‌ڵدا ئه‌كات‬ ‫د‪ .‬ب��� ‌ه جه‌ماعه‌تی ئیخ���وان و ئه‌وان‬ ‫ئه‌ڵێ بڕۆن موزاهه‌ره‌ی تیابكه‌ن‬ ‫پ‪ .2‬ئه‌گ���ه‌ر خوانه‌خواس���ته‌‪،‬‬ ‫خوانه‌خواست ‌ه ‪%17‬ی ئه‌و ئه‌ڵماسه‌ بۆ‬ ‫هه‌رێمی كوردستان بێت چی ئه‌قه‌وێ؟‬ ‫أ‌‪ .‬به‌سه‌ری هه‌موو الیه‌ك هیچ‪ .‬وه‌زعی‬ ‫ناوبازاڕ له‌ئێستا قۆڕتر ئه‌بێت‪.‬‬ ‫ب‌‪ .‬له‌جیاتی قرمید ئه‌یكه‌ن به‌خانوی‬ ‫مه‌سئوله‌كانه‌وه‌‪.‬‬ ‫ت‌‪ .‬هه‌رس���ات ‌ه نه‌س���اتێك وه‌زی���ری‬ ‫دارایی دێت��� ‌ه س���ه‌ر ته‌له‌فزیۆن ئه‌ڵێ‬ ‫گوژمه‌ی ئه‌مجاره‌ی ئه‌ڵماسه‌كه‌ عادییه‌‪،‬‬ ‫شوشه‌ی په‌نجه‌ر‌ه نابڕێت‪.‬‬ ‫پ‌‪ .‬قه‌ع���ده‌ی مناڵ���ی لێ دروس���ت‬ ‫ئه‌ك���ه‌ن‌و ته‌وزیع���ی ئه‌كه‌ن به‌س���ه‌ر‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌و گه‌رمیانا‪.‬‬ ‫ج‌‪ .‬حه‌فته‌ی دوو س���ێ جار له‌و رێی‬ ‫باش���ماخ ‌ه ته‌نكه‌رێك وه‌رئه‌گه‌رێت پڕ‌ه‬ ‫له‌ئه‌ڵماسی قاچاخ‪.‬‬ ‫پ‪ .3‬باش���ه‌ ئه‌گ���ه‌ر كوردێك بكه‌ن‬ ‫به‌ره‌ئیس���ی ئ���ه‌و هه‌س���اره‌یه‌‪ ،‬یه‌كه‌م‬ ‫ئیشی چی ئه‌بێت؟‬ ‫أ‌‪ .‬پشتێنێكی ئه‌ڵماس بۆ ماڵه‌وه‌‬ ‫ب‌‪ .‬خزمێك���ی خزمی خ���ۆی ئه‌كات‬ ‫به‌مه‌ئمور مه‌خزه‌ن‬ ‫ت‌‪ .‬به‌و په‌ڕی ئه‌مانه‌ته‌وه‌ ته‌سلیمی‬ ‫مالیكی ئه‌كات‬ ‫پ‌‪ .‬پرس و را به‌ ئه‌ردۆغان ئه‌كات‬ ‫ج‌‪ .‬نق���ه‌ له‌خۆی ئه‌بڕێ بزانێ ئێران‬ ‫مه‌وقیفی چۆنه‌‬ ‫پ‪ .4‬سه‌به‌ب چیی ‌ه زاناكان ناو به‌ناو‬ ‫خه‌به‌ری وامان پێ رائه‌گه‌یه‌نن؟‬ ‫أ‌‪ .‬بۆ ئه‌وه‌ی ئیسپاتی بكه‌ن سوكانی‬ ‫عیلم هێشتا هه‌ر به‌ده‌ست خۆیانه‌وه‌یه‌‬ ‫ئه‌یانه‌وێ پێمان بڵێن زه‌مین‬ ‫ب‌‪ .‬‬ ‫له‌چاو گه‌ردوندا وه‌كو حزبی ئایند‌ه وای ‌ه‬ ‫له‌چاو یه‌كگرتوودا‬ ‫ت‌‪ .‬الس���ایی ته‌له‌فزیۆنه‌ كوردییه‌كان‬ ‫ئه‌كه‌ن���ه‌وه‌‪ ،‬حه‌ز ئه‌كه‌ن مه‌ش���غوڵمان‬ ‫بكه‌ن‬ ‫پ‌‪ .‬ب���ۆ ئ���ه‌وه‌ی لی���ك به‌ده‌م���ی‬ ‫سیاسه‌تبازه‌كانا بێته‌ خواره‌وه‌‬

‫نه‌‌هه‌‌نگ‬ ‫ی خ���ۆش ده‌بیس���تیت ك ‌ه‬ ‫هه‌واڵێك��� ‌‬ ‫هه‌رگی���ز چاوه‌ڕێ���ت نه‌ده‌ك���رد‪ ،‬ئه‌م‬ ‫ی‬ ‫ماوه‌ی��� ‌ه دڵخۆش ده‌بیت‪ ،‬به‌اڵم له‌رو ‌‬ ‫ته‌ندروس���تییه‌و‌ه كێشه‌ت بۆ دروست‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م ‌ه زۆر ناخایه‌نێت‪.‬‬

‫‪CMYK‬‬


‫‪10‬‬

‫‌ره‌نگاڵه‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫‌ره‌نگاڵه‬

‫"قه‌ره‌" که‌ڕواڵڵه‌کانی که‌رکوک به‌ یه‌کده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫ئا‪ :‬سۆران كامه‌ران‬ ‫كه‌ڕواڵڵه‌كانی‌ شاری‌ كه‌ركوك چه‌ندین‬ ‫خه‌ون‌و داواكارییان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سه‌رجه‌م ئه‌و خه‌ونانه‌یان به‌ ته‌نها‬ ‫كۆبونه‌وه‌ له‌ چایخانه‌یه‌كدا كۆبوه‌ته‌وه‌‌و‬ ‫هه‌ندێكیشیان ده‌ڵێن "له‌به‌رئه‌وه‌ی‌‬ ‫مافمان پێشێل ده‌كرێت‪ ،‬بڕیارمانداوه‌‬ ‫ی واڵت"‪.‬‬ ‫برۆینه‌ ده‌ره‌وه‌ ‌‬ ‫چایخان���ه‌ی (قه‌ره‌) ك���ه‌ یه‌كێكه‌ له‌‬ ‫چایخانه‌ دێرینه‌كانی ش���اری‌ كه‌ركوك‌و‬ ‫مێژویه‌ك���ی درێ���ژی هه‌ی���ه‌‌و ده‌كه‌وێته‌‬ ‫ش���ه‌قامی باوه‌گوڕگوڕ‪ ،‬ئه‌و چایخانه‌یه‌��� ‫تایبه‌ت���ه‌ ب���ه‌ كه‌ڕواڵاڵنی ئه‌و ش���اره‌‌و‬ ‫رۆژان���ه‌ زۆرب���ه‌ی كه‌ڕواڵڵ���ه‌كان به‌بێ‬ ‫جیاوازی ئاینی‌و نه‌ته‌وه‌یی له‌و ش���وێنه‌‬ ‫كۆده‌بنه‌وه‌و ب���ه‌ زمانی تایبه‌تی خۆیان‬ ‫كه‌ (زمانی هێما)یه‌ گفتوگۆ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫په‌یامنێری ئاوێنه‌ له‌ كه‌ركوك سه‌ردانی‬ ‫ش���وێنه‌كه‌ی كرد‌و له‌نزیكه‌وه‌ له‌ رێگای‬ ‫كه‌سێكه‌وه‌ كه‌ ده‌یتوانی تێیانبگه‌ێنێت‪،‬‬ ‫كه‌مێك گفتوگۆی‌ له‌گه‌ڵدا كردن‪.‬‬ ‫فۆتۆ‪ :‬سۆران‬ ‫ ‬ ‫ئه‌و مرۆڤان���ه‌ له‌كاتی‌ قس���ه‌كردنیان چایخانه‌ی قه‌ره‌ له‌که‌رکوک‬ ‫بۆ ئاوێنه‌ باس���یان ل���ه‌ چه‌ندین خه‌ون‬ ‫ك���رد كه‌ هه‌یانه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئه‌وانیش وه‌ك كچ���ه‌ كه‌ڕواڵڵه‌كانیش ده‌بون���ه‌ ئه‌ندام‌و تایبه‌ت به‌ كه‌ڕواڵڵه‌كان‌و كه‌مئه‌ندامانیان ئه‌وروپ���ا‪ ،‬چونكه‌ وه‌ك خ���ۆی‌ ده‌ڵێت‬ ‫بۆ دروس���ت بك���ه‌ن‪ ،‬به‌اڵم تا ئێس���تا "له‌وێ رێز له‌ مرۆڤ ده‌گیرێت به‌تایبه‌تی‬ ‫زۆربه‌ی‌ مرۆڤه‌ ئاس���اییه‌كان گله‌ییان له‌ هاوسه‌رگیریشمان ئاسان ده‌بو"‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانی‌ ئه‌و شاره‌ هه‌بوو كه‌ وه‌كو‬ ‫واڵم���ی داواكه‌یان نه‌دراوه‌ت���ه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ كه‌مئه‌ندام���ان‪ ،‬ش���وێن‌و خزمه‌تگوزاری‬ ‫پێویس���ت پێداویستییه‌كانی‌ بۆ فه‌راهه‌م‬ ‫ته‌واو نائومێد بوه‌‌و بڕیاریداوه‌ بڕوات بۆ تایبه‌تی���ان هه‌ی���ه‌‌و ژیانیان ل���ه‌ هه‌موو‬ ‫ئاشورییه‌ك‪ :‬ده‌ڕۆم بۆ ئه‌وروپا‬ ‫نه‌كردون‪.‬‬ ‫رویه‌كه‌وه‌ بۆ دابینكراوه‌"‪.‬‬ ‫یه‌كێكی دیك���ه‌ له‌و كه‌ڕواڵاڵنه‌ به‌ناوی ده‌ره‌وه‌ی‌ واڵت‪.‬‬ ‫سائیر له‌ بواری‌ وه‌رزشدا كار ده‌كات‌و‬ ‫كه‌ڕواڵڵه‌كان���ی كه‌ركوك وه‌ك خۆیان‬ ‫(س���ائیر ش���لێمون) ك���ه‌ ته‌مه‌نی‌ ‪36‬‬ ‫ساڵه‌‌و به‌ره‌گه‌ز ئاش���ورییه‌‌و تائێستاش ئاماژه‌یان پێ���دا له‌ هه‌م���وو رویه‌كه‌وه‌ تا ئێستا چه‌ندین جار داوای‌ له‌ حكومه‌ت‬ ‫كوردێك‪ :‬جێیه‌كی‌ تایبه‌تیمان نییه‌‬ ‫كه‌ریم محه‌مه‌د وه‌ك كه‌سێكی‌ كه‌ڕواڵڵ‌ نه‌چوه‌ته‌ ژیانی‌ هاوس���ه‌رییه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ بێبه‌شكراون‌و مافیان پێشێلكراوه‌‪ ،‬بۆیه‌ كردوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی وه‌رزشی‬ ‫بۆ ئاوێنه‌ی‌ رونك���رده‌وه‌ كه‌ هه‌رچه‌نده‌ به‌نی���از نییه‌ تاهه‌تایه‌ ل���ه‌م واڵته‌ ژیان داوایان كرد كه‌ سه‌ندیكایه‌كی تایبه‌تیان تایبه‌ت به‌ كه‌ڕواڵڵه‌كان‌و كه‌مئه‌ندامانیان‬ ‫بۆ دروس���ت بك���ه‌ن‪ ،‬به‌اڵم تا ئێس���تا‬ ‫خ���ۆی‌ كورده‌‪ ،‬به‌اڵم هاوس���ه‌ره‌كه‌ی‌ له‌ به‌س���ه‌ر بب���ات‌و خه‌ون ‌ی گه‌یش���تنه‌ به‌ هه‌بێت تا خزمه‌تیان بكات‪.‬‬ ‫واڵم���ی داواكه‌یان نه‌دراوه‌ت���ه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌ی توركمانه‌‌و س���ێ منداڵیشیان ئه‌وروپ���ا‪ ،‬چونكه‌ وه‌ك خ���ۆی‌ ده‌ڵێت‬ ‫ته‌واو نائومێد بوه‌‌و بڕیاریداوه‌ بڕوات بۆ‬ ‫ئاشورییه‌ك‪ :‬ده‌ڕۆم بۆ ئه‌وروپا‬ ‫هه‌یه‌‌و هی���چ كێش���ه‌یه‌كیان نییه‌‪ ،‬ئه‌و "له‌وێ رێز له‌ مرۆڤ ده‌گیرێت به‌تایبه‌تی‬ ‫یه‌كێكی دیك���ه‌ له‌و كه‌ڕواڵاڵنه‌ به‌ناوی ده‌ره‌وه‌ی‌ واڵت‪.‬‬ ‫مرۆڤه‌ ته‌نها گله‌یی له‌ ده‌س���ه‌اڵتدارانی كه‌مئه‌ندام���ان‪ ،‬ش���وێن‌و خزمه‌تگوزاری‬ ‫كه‌ڕواڵڵه‌كان���ی كه‌ركوك وه‌ك خۆیان‬ ‫كه‌رك���وك‪ ،‬حیس���اب نه‌كردنیان بوو بۆ تایبه‌تی���ان هه‌ی���ه‌‌و ژیانیان ل���ه‌ هه‌موو (س���ائیر ش���لێمون) ك���ه‌ ته‌مه‌نی‌ ‪36‬‬ ‫ساڵه‌‌و به‌ره‌گه‌ز ئاش���ورییه‌‌و تائێستاش ئاماژه‌یان پێ���دا له‌ هه‌م���وو رویه‌كه‌وه‌‬ ‫"كه‌ڕواڵڵه‌كان"ی‌و وتی‌ "ته‌نانه‌ت جێیه‌كی رویه‌كه‌وه‌ بۆ دابینكراوه‌"‪.‬‬ ‫سائیر له‌ بواری‌ وه‌رزشدا كار ده‌كات‌و نه‌چوه‌ته‌ ژیانی‌ هاوس���ه‌رییه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ بێبه‌شكراون‌و مافیان پێشێلكراوه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫تایبه‌تیش���یان بۆمان ته‌رخان نه‌كردوه‌‬ ‫تاكو لێی كۆببینه‌وه‌ وه‌كو (رێكخراوێك تا ئێستا چه‌ندین جار داوای‌ له‌ حكومه‌ت به‌نی���از نییه‌ تاهه‌تایه‌ ل���ه‌م واڵته‌ ژیان داوایان كرد كه‌ سه‌ندیكایه‌كی تایبه‌تیان‬ ‫ب���ۆ كه‌ڕواڵڵ���ه‌كان)‪ ،‬چونك���ه‌ ئه‌وكات كردوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی وه‌رزشی به‌س���ه‌ر بب���ات‌و خه‌ون ‌ی گه‌یش���تنه‌ به‌ هه‌بێت تا خزمه‌تیان بكات‪.‬‬

‫(شیرین) شوان‌و به‌یان عوسمان كۆده‌كاته‌وه‌‬ ‫هه‌ردو هونه‌رمه‌ند ش���وان عه‌توف‌و‬ ‫ی‬ ‫به‌یان عوس���مان ل��� ‌ه یه‌كه‌مین فیلم ‌‬ ‫ی (شیرین)‬ ‫ی كوردیدا به‌ناو ‌‬ ‫رۆمانس��� ‌‬ ‫ی‬ ‫پێكده‌گه‌ن���ه‌وه‌‌و ل ‌ه یه‌كه‌می���ن رۆژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌الر ‌‬ ‫ی قوربان���دا ل ‌ه هۆڵ��� ‌‬ ‫جه‌ژن��� ‌‬

‫ی‬ ‫ی ل ‌ه دوو كات ‌‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫هونه‌ر ل ‌ه شار ‌‬ ‫جیاوازدا نمایشده‌كرێت‌و رۆژانی‌ دوایش‬ ‫به‌رده‌وام ده‌بێت‪.‬‬ ‫ی فیلمه‌ك ‌ه‬ ‫ی ده‌رهێنه‌ر ‌‬ ‫حه‌سه‌ن عه‌ل ‌‬ ‫ل ‌ه لێدوانێك���دا بۆ ئاوێن���ه‌ رایگه‌یاند‬

‫بێجگ��� ‌ه ل���ه‌و دوو هونه‌رمه‌ن���ده‌‪،‬‬ ‫چه‌ن���د هونه‌رمه‌ندێكی‌ ت���ری‌ به‌توانا‬ ‫به‌ش���دارییان تی���ادا ك���ردووه‌‪ ،‬له‌وان ‌ه‬ ‫نه‌رمین كاوانی‌‪ ،‬دڵش���اد‪ ،‬زاهیر عه‌لی‌‪،‬‬ ‫ی ئه‌م فیلم ‌ه‬ ‫هه‌روه‌ه���ا وتی"دیمه‌نه‌كان ‌‬

‫نه‌ریمان بۆ رۆژنامه‌نوسان ده‌دوێ‌‬

‫له‌فه‌یسبووکه‌وه‌‬

‫‪11‬‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬ ‫ی كوردستان‬ ‫له‌ سروش���ت ‌ه جوانه‌كه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫گیراوه‌‌و له‌ پاریسی‌ پایته‌ختی‌ جوانی ‌‬ ‫كۆتایی‌ به‌ وێنه‌گرتن هێنراوه‌"‪.‬‬ ‫ی رونیك���رده‌وه‌ ك ‌ه‬ ‫حه‌س���ه‌ن عه‌ل ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م فیلمه‌ هه‌وڵێك ‌ه بۆ دروستكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تر ل ‌ه پراكتیزه‌كردن ‌‬ ‫هه‌ڵوێس���تێك ‌‬ ‫ی له‌نێوان یاخیبون ل ‌ه‬ ‫خۆشه‌ویس���ت ‌‬ ‫داب‌و نه‌ریته‌كاندا‪ ،‬ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا‬ ‫ی‬ ‫ك ‌ه فیلمه‌ك ‌ه بانگه‌شه‌ی ‌ه بۆ گه‌ڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی رۆمانس���یه‌ت ب���ۆ ژیان ك ‌ه ب ‌ه‬ ‫به‌ها ‌‬ ‫ی ژیانه‌و‌ه‬ ‫ده‌ست كاریگه‌ره‌ مادییه‌كان ‌‬ ‫له‌ده‌ستدراوه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی زیاتر له‌سه‌ر چیرۆك ‌‬ ‫حه‌سه‌ن عه‌ل ‌‬ ‫فیلمه‌كه‌ رۆیشت‌و وتی‌"فیلمی‌ شیرین‬ ‫ی ك��� ‌ه‬ ‫داكۆكیی��� ‌ه ل���ه‌ خۆشه‌ویس���ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ ئ���ه‌و ژیان هه‌موو س���یحرێك ‌‬ ‫به‌ب ‌‬ ‫له‌ده‌ستداوه‌"‪.‬‬ ‫ی ئه‌م ده‌رهێنه‌ر‌ه‬ ‫فلیمه‌كانی‌ پێشتر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫له‌ زیاتر ل ‌ه ‪ 25‬فیستیڤاڵ ‌‬ ‫ی (په‌ڕینه‌و‌ه‬ ‫نمایشكراوه‌‪ ،‬له‌وان ‌ه فیلم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی داهۆڵه‌كان‌و بۆن ‌‬ ‫له‌ غوبار‪ ،‬گه‌ڕه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫س���ێو) كه‌ له‌ رێگه‌ی���ه‌و‌ه توانیویه‌ت ‌‬ ‫بگات ‌ه پێشبڕكێی‌ خه‌اڵته‌كان‌و خه‌اڵت‬ ‫به‌ده‌ست بهێنێت‪.‬‬

‫وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی عێراق‬ ‫له‌ نوسراوێكدا كه‌ ئاراسته‌ی‬ ‫سه‌رجه‌م فه‌رمانگه‌كانی ته‌ندروستی‬ ‫پارێزگاكانی عێراقی كردوه‌‪ ،‬داوا‬ ‫ده‌كه‌ن رێگا نه‌درێت كه‌ڵه‌شاخ‬ ‫ئه‌نجام بدرێت بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ندێك‬ ‫نه‌خۆشی ڤایرۆسی باڵو نه‌بێته‌وه‌‪.‬‬

‫‪6‬‬

‫به‌رازیل به‌هه‌زار حاڵ گۆڵی له‌عێراق کرد!‬

‫وه‌زاره‌ت����ی ته‌ندروس����تی عێ����راق‬ ‫ه����ۆكاری قه‌ده‌غه‌كردنی كه‌ڵه‌ش����اخ‬ ‫ده‌گێڕن����ه‌وه‌ بۆ ئ����ه‌وه‌ی ئه‌نجامدانی‬ ‫ده‌بێته‌ هۆی باڵوبونه‌وه‌ی نه‌خۆش����ی‬ ‫هه‌وكردنی ڤایرۆس����ی ل����ه‌ جۆره‌كانی‬ ‫(‪ )B,C‬له‌نێوان مرۆڤه‌كاندا‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫نه‌خۆشییه‌كی ڤایرۆسی گوازراوه‌یه‌‪.‬‬ ‫كه‌ڵه‌شاخ به‌ یه‌كێك له‌ چاره‌سه‌ره‌‬ ‫میللییه‌كان داده‌نرێ����ت كه‌ له‌ زۆرێك‬

‫پاشئەوەی هەڵبژاردەی عێراق بەشەش گۆڵ لەالیەن بەرازیلەوە داخکرا چەندین نوکتەی لەفەیسبووک دروستکرد‪:‬‬ ‫*یەکێک لەو نوکتانە بەناوی ئەحۆلەوە کراوەو دەڵێت لەو شەش گۆڵەی لەعێراق کرا ‪ %17‬بەر هەرێمی کوردستان دەکەوێت‪.‬‬ ‫ ‬ ‫* یاریزانانی عێراق‌و گۆڵچییەکەیان کەناوی (نور سەبری) بوو‪ ،‬ئەوەندەی تۆپی بەركەوت‪ ،‬دەڵێن لە ئه‌شیعە دەركەوتووە هەریەكەو‬ ‫ ‬ ‫دووپەراسویان ئێكسپایەر بووە‪.‬‬ ‫ ‬ ‫* دەوترێت گۆڵچی بەرازیل خەریکی فرۆشتنی کارتی ئاسیا‌و کۆرەک بووە‪.‬‬ ‫ ‬

‫ی شكس���تێك ده‌بیته‌و‌ه ك ‌ه بۆ‬ ‫روبه‌رو ‌‬ ‫ماوه‌ی���ه‌ك پرۆژه‌كان���ت دوا ده‌كه‌ون‌و‬ ‫ئه‌مه‌ش ماوه‌یه‌ك بێزارت ده‌كات‪ .‬بڕوا‬ ‫ی خه‌یاڵیت‬ ‫به‌و كه‌سان ‌ه مه‌كه‌ ك ‌ه به‌ڵێن ‌‬ ‫پێده‌ده‌ن‪.‬‬

‫رابردو به‌ته‌واوی‌ داگیری‌ كردوی‌‪ ،‬هه‌موو‬ ‫ئه‌و یادگارییانه‌ بێزارت ده‌كه‌ن‌و كار ده‌كه‌ن ‌ه‬ ‫س���ه‌ر په‌یوه‌ندیی��� ‌ه كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانت‪،‬‬ ‫ب���ۆ كه‌س���انێك ده‌گه‌ڕێیت ك���ه‌ هه‌مان‬ ‫بیركردنه‌وه‌ی‌ خۆتانی‌ هه‌یه‌‪.‬‬

‫لیك‌و‬ ‫زانست‬

‫(كه‌ڵه‌شاخ)یش قه‌ده‌غه‌كرا‬

‫ئا‪ :‬ئاوێنه‌‬

‫کاوڕ‬

‫ده‌ینوسێت‬

‫ێ (چوارشه‌ممه‌)‬ ‫وابڕیاره‌ سبه‌ین ‌‬ ‫ی‬ ‫هونه‌رمه‌ند نه‌ریمان بابان ل ‌ه شار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رۆژنامه‌وان ‌‬ ‫ی كۆنگره‌یه‌ك ‌‬ ‫سلێمان ‌‬ ‫سازبكات‪.‬‬ ‫ی ئاگادارینامه‌ی���ه‌ك ك��� ‌ه‬ ‫به‌پێ��� ‌‬ ‫ی راگه‌یاندن‬ ‫ئاراس���ته‌ی‌ كه‌ناڵه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ك���راو‌ه كاتژمێ���ر (س���ێی‌) ‌‬ ‫پاش���نیوه‌رۆی‌ س���به‌ینێ‌ له‌ هۆڵی‬ ‫ته‌الری خێزانی له‌س���ه‌ر گرده‌كه‌ی‬ ‫ی‬ ‫ی س���لێمان ‌‬ ‫س���ه‌رچنار له‌ ش���ار ‌‬ ‫كۆنگره‌یه‌ك���ی رۆژنامه‌وان���ی ب���ۆ‬ ‫ی گۆرانیبێژ (نه‌ریمان‬ ‫هونه‌رمه‌ن���د ‌‬ ‫بابان) ساز ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ی ب���ۆ‬ ‫ی رۆیش���تن ‌‬ ‫نه‌ریم���ان دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نزیك��� ‌ه ‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی‌ واڵت‪ ،‬م���اوه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫دوو هه‌فته‌یه‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ ش���ار ‌‬ ‫سلێمانی‌‪ ،‬نوێترین به‌رهه‌می‌ بابان‬ ‫ی ( ‪days‬‬ ‫ئه‌لبومێك���ه‌ به‌نێ���و ‌‬ ‫‪ )1440‬ك ‌ه ئه‌مس���ا ‌ڵ باڵوكرایه‌وه‌‌و‬ ‫ی‬ ‫ی باش���ی‌ به‌دوا ‌‬ ‫ده‌نگدانه‌��ه‌یه‌ك��� ‌‬ ‫خۆیدا هێنا‪.‬‬

‫زۆرێک له‌خه‌ڵکی عێراق باوه‌ڕیان به‌ که‌ڵه‌شاخه‌ ‬

‫گا‬

‫د‪.‬شێرکۆ عه‌بدواڵ‬

‫دوانه‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م ماوه‌ی ‌ه گه‌ش���بین ده‌بیت‪ ،‬به‌هۆ ‌‬ ‫س���ه‌ركه‌وتنت له‌ زۆرینه‌ی‌ كاره‌كانت‪،‬‬ ‫ره‌نگ��� ‌ه ئ���ه‌م ماوه‌یه‌ زۆر س���ه‌رقاڵ‬ ‫ی باش���یان ده‌بێت‌و‬ ‫بیت‪ ،‬به‌اڵم ئامانج ‌‬ ‫دڵخۆشت ده‌كات‪.‬‬

‫قرژاڵ‬ ‫ئازایان ‌ه هه‌س���تت ده‌رده‌بڕیت‪ ،‬هه‌ست‬ ‫ی‬ ‫ی زیاتر ده‌كه‌یت‌و په‌یوه‌ندییه‌ك ‌‬ ‫به‌چاالك ‌‬ ‫باش���ت ب ‌ه ده‌وروبه‌ت ده‌بێ���ت‪ ،‬ره‌نگ ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی كورت بكه‌یت بۆ ئه‌نجامدان ‌‬ ‫سه‌فه‌رێك ‌‬ ‫كارێك‪.‬‬

‫شێر‬ ‫ی‬ ‫مه‌رج نیی ‌ه هه‌ر كارێك ده‌یكه‌ن ئامانج ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬هه‌میش���ه‌ چاوه‌ڕوان���ی‌ كار ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌په‌ل��� ‌هی‌‪ ،‬هه‌وڵبده‌ خ���ۆت خه‌ریك ‌‬ ‫ی به‌خت���ت‬ ‫خوێندن���ه‌و‌ه بكه‌ی���ت‪ ،‬رۆژ ‌‬ ‫سێشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫فه‌‌ریک‬ ‫ی ب���اش ده‌بێ���ت ب���ۆ‬ ‫هه‌فته‌یه‌ك��� ‌‬ ‫له‌دایكبووان���ی‌ بورج���ی‌ فه‌ری���ك‌و‬ ‫ی ب���اش‬ ‫كاره‌كانت���ان پێش���كه‌وتنێك ‌‬ ‫به‌خۆو‌ه ده‌بینن‌و ماوه‌یه‌ك هه‌س���ت ب ‌ه‬ ‫ی ده‌كه‌یت‪.‬‬ ‫دڵخۆش ‌‬

‫ل����ه‌ ش����اره‌كانی عێراق به‌ گش����تی‌و‬ ‫هه‌رێم����ی كوردس����تان به‌تایبه‌ت����ی‬ ‫سه‌نته‌ر‌و كلینكی‌ تایبه‌تی بۆ دانراوه‌و‬ ‫ژماره‌یه‌كی زۆر خه‌ڵك به‌ش����ێوه‌یه‌كی‬ ‫به‌رده‌وام ئه‌نجام����ی ده‌ده‌ن‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫به‌ لێده‌رهێنانی بڕێكی زۆر له‌ خوێنی‬ ‫خه‌س����ت له‌پشت‌و چه‌ند ش����وێنێكی‬ ‫دیكه‌ی جه‌س����ته‌‪ ،‬وه‌كو چاره‌سه‌رێكی‬ ‫سروش����تی بۆ نه‌خۆش����ی ش����ه‌قیقه‌‌و‬ ‫ئازاری پش����ت‌و چه‌ند نه‌خۆشییه‌كی‬ ‫دیكه‌ داده‌نرێت‪.‬‬ ‫ل����ه‌و باره‌یه‌وه‌ وته‌بێ����ژی‌ وه‌زاره‌تی‌‬ ‫ته‌ندروستی‌ عێراق‪ ،‬د‪ .‬خاڵس قادر له‌‬ ‫لێدوانێكدا بۆ ئاوێنه‌ رایگه‌یاند كه‌ ئه‌و‬ ‫نوس����راوه‌یان پێگه‌یشتووه‌‌و ئه‌وانیش‬ ‫هه‌وڵی‌ ته‌واو ده‌ده‌ن بۆ قه‌ده‌غه‌كردنی‌‌و‬ ‫ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا كه‌ ئه‌وان پێشتریش‬ ‫رێگه‌یان نه‌داوه‌ ب����ۆ ئه‌نجامدانی‌ ئه‌و‬ ‫كاره‌‪ ،‬به‌اڵم كردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ش����وێنانه‌‬

‫ته‌‌رازوو‬ ‫ی‬ ‫ی گ���ه‌ور‌ه له‌ش���وێن ‌‬ ‫گۆڕانكارییه‌ك��� ‌‬ ‫كاره‌ك���ه‌ت رووده‌دات ك���ه‌ ره‌نگ ‌ه زۆر‬ ‫ی‬ ‫ب���اش نه‌بێت ب���ۆ ئێ���وه‌‪ ،‬خه‌ڵكانێك ‌‬ ‫ێ ده‌ناسن ك ‌ه ره‌نگ ‌ه كاره‌كانتان بۆ‬ ‫نو ‌‬ ‫قورس بك ‌هن‌‪.‬‬

‫له‌ئینته‌رنێته‌وه‌‬

‫له‌هه‌ندێ����ك ش����وێنی‌ نادی����اردان‪،‬‬ ‫ئاشكراشی كرد كه‌ ئاگاداری‌ پارێزگا‌و‬ ‫قه‌زاكان ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ نابێت رێگه‌ به‌‬ ‫ئه‌نجامدانی‌ كه‌ڵه‌شاخ بده‌ن‪.‬‬ ‫كه‌ڵه‌ش����اخ ل����ه‌ بنه‌ڕه‌ت����دا ب����ۆ‬ ‫چاره‌س����ه‌ركردنی‌ هه‌ندێ‌ نه‌خۆش����ی‌‌و‬ ‫له‌الیه‌ن ئاش����ورییه‌كان (‪ )3300‬ساڵ‌‬ ‫پێش له‌دایكبونی‌ مه‌س����یح به‌كاریان‬ ‫هێناوه‌‌و دواتری����ش فیرعه‌ونییه‌كان‌و‬ ‫پاشان چینییه‌كان به‌كاریان هێناوه‌‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌ن����ده‌ له‌روی‌ پزیش����كییه‌وه‌ له‌‬ ‫هی����چ كتێبێكدا باس����ی‌ س����ودی‌ ئه‌م‬ ‫كه‌ڵه‌ش����اخه‌ نه‌كراوه‌‌و وه‌ك كۆمه‌ڵه‌ی‌‬ ‫ئه‌مه‌ریك����ی‌ ب����ۆ نه‌خۆش����ییه‌كانی‌‬ ‫ش����ێرپه‌نجه‌ باسی‌ لێده‌كات كه‌ڵه‌شاخ‬ ‫هی����چ س����ودێكی‌ پزیش����كیی‌ نیی����ه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ زۆرب����ه‌ی‌ كۆمه‌ڵگاكاندا وه‌ك‬ ‫نه‌ریتێك به‌كارهێنراوه‌ به‌مه‌به‌س����تی‌‬ ‫ی هه‌ندێ نه‌خۆشی‌‪.‬‬ ‫چاره‌سه‌ركردن ‌‬

‫دوپشک‬ ‫ل���ه‌م ماوه‌ی��� ‌ه په‌یوه‌ندیت���ان ب��� ‌ه‬ ‫خۆشه‌ویسته‌كانتان پته‌و ده‌بێت‌و زیاتر‬ ‫ێ‬ ‫بایه‌خیان پێده‌د‌هن‌و س���ۆزداریتان نو ‌‬ ‫ده‌بێت���ه‌وه‌ خۆشه‌ویس���ته‌كه‌تان زیاتر‬ ‫په‌یوه‌ست ده‌بێت به‌ ئێوه‌وه‌‪.‬‬

‫ێ‬ ‫نیلیسا بۆ ئاوێنه‌كان‪ :‬جار ‌‬ ‫كاتم بۆ هاوسه‌ری ‌ی دانه‌ناوه‌‬ ‫كچ���ه‌ گۆرانیبێژ نیلیس���ا پێیوای ‌ه ك ‌ه تێگه‌یش���تن گرنگ ‌ه‬ ‫ی هاوس���ه‌ریی‌‪ ،‬به‌اڵم راش���یده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫بۆ چون ‌ه نێو ژیان ‌‬ ‫ی‬ ‫ك ‌ه هه‌تا ئێس���تا كات���ی‌ بۆ چون ‌ه نێو ژیانی‌ هاوس���ه‌ری ‌‬ ‫دانه‌ناوه‌‪.‬‬ ‫نیلیس���ا له‌چاوپێكه‌وتنێكدا له‌گ���ه‌ ‌ڵ گۆڤاری‌ ئاوێنه‌كان‬ ‫ی‬ ‫كه‌ ئێس���تا له‌ بازاڕدای ‌ه رایگه‌یان���دوه‌ كه‌ یه‌كه‌م هه‌نگاو ‌‬ ‫هه‌ڵبژاردنی ستایڵی تایبه‌ت به‌خۆی‌ بووه‌ له‌گه‌ڵ موزیسیان‬ ‫(هه‌ڵكه‌وت زاهیر)‌و بڕیاریانداو‌ه (ڕۆمانتیك) ببێت ‌ه فۆرمی‬ ‫ی لێكردووه‌‪ ،‬جگ ‌ه‬ ‫س���ه‌ره‌كی كاره‌كانی‌‌و خۆیش���ی‌ حه‌ز ‌‬ ‫له‌وه‌ش چه‌ند گۆرانییه‌كی له‌ ستایڵ ‌ه جیاجیاكانی دیكه‌دا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم زیاتر حه‌ز ب ‌ه رۆمانتیك (ته‌كنۆ) ده‌كات ل ‌ه‬ ‫ی زیاتری‌ له‌سه‌ر ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌رهه‌می داهاتوشیدا كار ‌‬

‫که‌‌وان‬ ‫ته‌ندروس���تیتان پێویستی‌ به‌ چاودێر ‌‬ ‫ی‬ ‫زیاتر هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م ماوه‌یه‌ ته‌ندروستیتان‬ ‫ب���اش نابێت‪ ،‬باش���تر وایه‌ ئ���اگاداری‌‬ ‫خۆتان بن‌و پێویس���تیت به‌ پش���ویه‌ك‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬

‫(‪I love‬‬

‫ئه‌و گۆرانیبێژه‌ ل��� ‌ه ئه‌لبومی‌ دوه‌میدا به‌نێوی‌‬ ‫ی جیاوازتر‬ ‫‪ )you‬به‌تایبه‌تیش له‌و گۆرانییه‌دا ب ‌ه ستایڵێك ‌‬ ‫ی ك ‌ه له‌و گۆرانییه‌دا ده‌ڵێت‬ ‫ی وتوه‌‌و سه‌باره‌ت به‌وه‌ ‌‬ ‫گۆران ‌‬ ‫ی "هه‌موو‬ ‫(‪ )I love you‬ئایا كێی‌ خۆش���ده‌وێت؟ ئه‌و وت ‌‬ ‫كه‌س���ێكی ناخ جوانم خۆش���ده‌وێت‌و ئه‌و كه‌سه‌ش���م زۆر‬ ‫خۆش ده‌وێت ك ‌ه كوردس���تان ئاوه‌دان ده‌كاته‌وه‌‌و جوانی‬ ‫ده‌كات"‪.‬‬ ‫س���ه‌باره‌ت ب ‌ه چون ‌ه نێو ژیانی‌ هاوس���ه‌رییه‌وه‌‪ ،‬ناوبراو‬ ‫ده‌ڵێ���ت "جارێ خه‌ریكی كاره‌كانم���م‌و زۆر ماوه‌م بۆ ئه‌م‬ ‫بابه‌ته‌ دانه‌ناوه‌"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌مه‌ره‌نگه‌‌و هه‌م���وو (‪‌ )15‬‬ ‫ئاوێن���ه‌كان گۆڤارێك��� ‌‬ ‫مانگێك كۆمپانیای‌ ئاوێنه‌ ده‌ریده‌كات‪.‬‬

‫گیسک‬ ‫ی زۆر خه‌رج ده‌كه‌یت‌و ره‌نگ ‌ه‬ ‫پاره‌یه‌ك��� ‌‬ ‫ی دارایی‌ ببیته‌وه‌‪،‬‬ ‫ی كێش���ه‌یه‌ك ‌‬ ‫روبه‌رو ‌‬ ‫ی زیاتره‌‪،‬‬ ‫پێویس���تیت ب��� ‌ه ماندوبون��� ‌‬ ‫ی نزیكت ده‌بینیت ئه‌مه‌ش زیاتر‬ ‫كه‌سێك ‌‬ ‫سه‌رقاڵت ده‌كات‪.‬‬

‫سه‌‌تڵ‬ ‫ده‌بێت خۆت ده‌س���تبه‌رداری‌ كۆمه‌ڵیك‬ ‫م���اف‌و ئیمتی���ازات بكه‌ی���ت‪ ،‬ئه‌گینا‬ ‫ی‬ ‫ناتوانی���ت س���ه‌ركه‌وتو بی���ت‪ ،‬له‌ڕو ‌‬ ‫س���ۆزدارییه‌و‌ه به‌خت یاوه‌رتان نابێت‌و‬ ‫ی شكست ده‌بیت‪.‬‬ ‫توش ‌‬

‫نه‌قڵ���ی درۆ درۆ نیی���ه‌‪ ،‬ئه‌ڵێ���ن‬ ‫تیلیس���كۆبێكی كوێره‌م���وش ل���ه‌و‬ ‫سه‌ره‌نوێلكی گه‌ردونه‌ قاچی هه‌ڵنوساو‌ه‬ ‫له‌هه‌ساره‌یه‌كی پیسكه‌ی ره‌نگ زه‌ردو‬ ‫كه‌ وه‌ختێك دائه‌نه‌وێته‌و‌ه ته‌ماش���ای‬ ‫بكات‪ ،‬ئه‌بین���ێ كۆمپلێت ئه‌ڵماس���ی‬ ‫روته‌‪ .‬كۆمپلی���ت نا‪ .‬پی���او موباله‌غ ‌ه‬ ‫نه‌كات باش���ه‌‪ ،‬خۆ ئیعالم���ی وه‌زاره‌ت‬ ‫نییه‌‪ .‬له‌سێ به‌ش دوو به‌شی ئه‌ڵماسی‬ ‫ئه‌سڵه‌ و ماباقییه‌كه‌ی شاخ‌و داخه‌‪ .‬جا‬ ‫گوایه‌ قه‌راریان فه‌رمووه‌ داخه‌كه‌ی دانێن‬ ‫بیده‌ن به‌ئێمه‌ومانان‪ ،‬به‌اڵم ئه‌ڵماسه‌ك ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ زۆره‌‪ ،‬فه‌قیرانه‌ تیاماون نازانن‬ ‫چی لێبكه‌ن‪.‬‬ ‫فه‌له‌به‌ر ئه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گ���ه‌ر جه‌ناب عالی‬ ‫پێتخۆش��� ‌ه ل���ه‌م مه‌س���ه‌ل ‌ه فیكرییه‌دا‬ ‫قسه‌یه‌كی خێر بكه‌یت‌و جێگه‌ی په‌نج ‌ه‬ ‫توته‌ت دیار بێت ئه‌وه‌ڵجار وه‌ر‌ه به‌لوعه‌ی‬ ‫خه‌یاڵت بكه‌ره‌وانێ‌و سۆنده‌ی كلۆراوه‌ك ‌ه‬ ‫بخه‌ر‌ه س���ه‌ر چیمه‌نه‌ وشكه‌كه‌ی فیكر‪.‬‬ ‫پاش���ان له‌س���ه‌ر الیه‌كی هین دانیشه‌و‬ ‫وه‌اڵمی ئه‌م س���وئاالن ‌ه ته‌ئجیل بك ‌ه بۆ‬ ‫هه‌ڵبژاردن ‌ه موسته‌حیله‌كه‌ی په‌رله‌مان‪:‬‬ ‫پ ‪ .1‬ئه‌مه‌ری���كا ئه‌گ���ه‌ر نه‌توانێت‬ ‫ئه‌ڵماسه‌كه‌ حه‌په‌لوش بكات چی قه‌رار‬ ‫ئه‌دات؟‬ ‫أ‪ .‬به‌ئیسرائیل ئه‌ڵێ ئاده‌ی حه‌نتوش‬ ‫بچۆ بڕێ فیشه‌ك‌و میشه‌كی پێوه‌نێ‬ ‫ب‪ CNN .‬رائه‌سپێرێت بڵێ هه‌ساره‌ی‬ ‫چی به‌قورب���ان به‌قه‌ب���ری باوكم پڕ‌ه‬ ‫له‌تیرۆریست‬ ‫ج‪ .‬له‌ژێره‌و‌ه سوڵحی له‌گه‌ڵدا ئه‌كات‬ ‫د‪ .‬ب��� ‌ه جه‌ماعه‌تی ئیخ���وان و ئه‌وان‬ ‫ئه‌ڵێ بڕۆن موزاهه‌ره‌ی تیابكه‌ن‬ ‫پ‪ .2‬ئه‌گ���ه‌ر خوانه‌خواس���ته‌‪،‬‬ ‫خوانه‌خواست ‌ه ‪%17‬ی ئه‌و ئه‌ڵماسه‌ بۆ‬ ‫هه‌رێمی كوردستان بێت چی ئه‌قه‌وێ؟‬ ‫أ‌‪ .‬به‌سه‌ری هه‌موو الیه‌ك هیچ‪ .‬وه‌زعی‬ ‫ناوبازاڕ له‌ئێستا قۆڕتر ئه‌بێت‪.‬‬ ‫ب‌‪ .‬له‌جیاتی قرمید ئه‌یكه‌ن به‌خانوی‬ ‫مه‌سئوله‌كانه‌وه‌‪.‬‬ ‫ت‌‪ .‬هه‌رس���ات ‌ه نه‌س���اتێك وه‌زی���ری‬ ‫دارایی دێت��� ‌ه س���ه‌ر ته‌له‌فزیۆن ئه‌ڵێ‬ ‫گوژمه‌ی ئه‌مجاره‌ی ئه‌ڵماسه‌كه‌ عادییه‌‪،‬‬ ‫شوشه‌ی په‌نجه‌ر‌ه نابڕێت‪.‬‬ ‫پ‌‪ .‬قه‌ع���ده‌ی مناڵ���ی لێ دروس���ت‬ ‫ئه‌ك���ه‌ن‌و ته‌وزیع���ی ئه‌كه‌ن به‌س���ه‌ر‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌و گه‌رمیانا‪.‬‬ ‫ج‌‪ .‬حه‌فته‌ی دوو س���ێ جار له‌و رێی‬ ‫باش���ماخ ‌ه ته‌نكه‌رێك وه‌رئه‌گه‌رێت پڕ‌ه‬ ‫له‌ئه‌ڵماسی قاچاخ‪.‬‬ ‫پ‪ .3‬باش���ه‌ ئه‌گ���ه‌ر كوردێك بكه‌ن‬ ‫به‌ره‌ئیس���ی ئ���ه‌و هه‌س���اره‌یه‌‪ ،‬یه‌كه‌م‬ ‫ئیشی چی ئه‌بێت؟‬ ‫أ‌‪ .‬پشتێنێكی ئه‌ڵماس بۆ ماڵه‌وه‌‬ ‫ب‌‪ .‬خزمێك���ی خزمی خ���ۆی ئه‌كات‬ ‫به‌مه‌ئمور مه‌خزه‌ن‬ ‫ت‌‪ .‬به‌و په‌ڕی ئه‌مانه‌ته‌وه‌ ته‌سلیمی‬ ‫مالیكی ئه‌كات‬ ‫پ‌‪ .‬پرس و را به‌ ئه‌ردۆغان ئه‌كات‬ ‫ج‌‪ .‬نق���ه‌ له‌خۆی ئه‌بڕێ بزانێ ئێران‬ ‫مه‌وقیفی چۆنه‌‬ ‫پ‪ .4‬سه‌به‌ب چیی ‌ه زاناكان ناو به‌ناو‬ ‫خه‌به‌ری وامان پێ رائه‌گه‌یه‌نن؟‬ ‫أ‌‪ .‬بۆ ئه‌وه‌ی ئیسپاتی بكه‌ن سوكانی‬ ‫عیلم هێشتا هه‌ر به‌ده‌ست خۆیانه‌وه‌یه‌‬ ‫ئه‌یانه‌وێ پێمان بڵێن زه‌مین‬ ‫ب‌‪ .‬‬ ‫له‌چاو گه‌ردوندا وه‌كو حزبی ئایند‌ه وای ‌ه‬ ‫له‌چاو یه‌كگرتوودا‬ ‫ت‌‪ .‬الس���ایی ته‌له‌فزیۆنه‌ كوردییه‌كان‬ ‫ئه‌كه‌ن���ه‌وه‌‪ ،‬حه‌ز ئه‌كه‌ن مه‌ش���غوڵمان‬ ‫بكه‌ن‬ ‫پ‌‪ .‬ب���ۆ ئ���ه‌وه‌ی لی���ك به‌ده‌م���ی‬ ‫سیاسه‌تبازه‌كانا بێته‌ خواره‌وه‌‬

‫نه‌‌هه‌‌نگ‬ ‫ی خ���ۆش ده‌بیس���تیت ك ‌ه‬ ‫هه‌واڵێك��� ‌‬ ‫هه‌رگی���ز چاوه‌ڕێ���ت نه‌ده‌ك���رد‪ ،‬ئه‌م‬ ‫ی‬ ‫ماوه‌ی��� ‌ه دڵخۆش ده‌بیت‪ ،‬به‌اڵم له‌رو ‌‬ ‫ته‌ندروس���تییه‌و‌ه كێشه‌ت بۆ دروست‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م ‌ه زۆر ناخایه‌نێت‪.‬‬

‫‪CMYK‬‬


‫‪12‬‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫‪birura.awene@gmail.com‬‬

‫رەخنە لەعەلمانیەت‪...‬‬

‫جۆزێ کازانۆفاو رۆڵی دین لەکۆمەڵگاکانی ئەمڕۆدا‬ ‫مەریوان وریا قانیع‬

‫سەرەتا‬ ‫ج���ۆزێ کازانۆڤا پرۆفیس���ۆری بواری‬ ‫کۆمەڵناس���ییە لە زانکۆی جۆرج تاون‬ ‫لە ئەمری���کا‌و یەکێکە لەو کەس���انەی‬ ‫کە لە س���ەرەتای نەوەدەکانی سەدەی‬ ‫بیستەمەوە‪ ،‬وەک یەکێک لە ڕەخنەگرە‬ ‫گەورەکان���ی تێ���زەی بەعەلمانیبوونی‬ ‫دونیا‪ ،‬ناسراوە‪ .‬ئەم پیاوە لەیەککاتدا‬ ‫هه‌م شارەزای فەلسەفە‌و هه‌م شارەزای‬ ‫بواری خوداناسی‌و هه‌م کۆمەڵناسیشە‪.‬‬ ‫کازانۆڤ���ا لە س���اڵی ‪١٩٩٤‬دا کتێبێک‬ ‫بە ناونیش���انی "دینە گش���تییەکان لە‬ ‫دونی���ای مۆدێرن"دا دەنووس���ێت‪ ،‬ئەم‬ ‫کتێب���ە یەکێکە لە کتێب���ە گرنگەکانی‬ ‫ب���واری کۆمەڵناس���ی دی���ن‌و تیای���دا‬ ‫ڕەخنە ل���ە تێزەی ب���ە عەلمانیبوونی‬ ‫دونی���ا دەگرێت‪ .‬پازدە س���اڵێک دواتر‬ ‫نووس���ینێکی تر باڵودەکات���ەوە تیایدا‬ ‫هه‌م ڕەخنە لەهه‌ندێک لە بۆچوونەکانی‬ ‫کتێبەکەی ساڵی ‪ ١٩٩٤‬دەگرێت‌و هه‌م‬ ‫گەش���ە بەهه‌ندێک تێزی ن���وێ ئەدات‬ ‫س���ەبارەت بە ڕۆڵی سیاس���ی دین لە‬ ‫کۆمەڵگا دیموکراسییەکاندا‪ .‬من لێرەدا‬ ‫هه‌وڵئەدەم بە کورتی لەس���ەر هه‌ردوو‬ ‫نووس���ینەکەی کازانۆڤا قسەبکەم‌و ئەو‬ ‫ڕەخنانە بناس���ێنم کە ئەم کۆمەڵناسە‬ ‫لە تێ���زەی بەعەلمانیبوون���ی دونیای‬ ‫دەگرێت‪.‬‬ ‫دینە گشتییەکان لە دنیای مۆدێرندا‬ ‫کازانۆڤا ل���ە پێش���ەکی کتێبەکەی‬ ‫ساڵی ‪ ١٩٩٤‬باس لەوە دەکات کە دین‬ ‫لە س���ەرەتای سااڵنی هه‌شتاوە دەبێت‬ ‫بە دینێکی بەش���دار لە ژیانی گش���تی‬ ‫کۆمەڵگادا‪ ،‬دینێک ڕازینابێت کورتبێتەوە‬ ‫بۆ دیاردەیەکی ناو ژیانی تاکەکەس���ی‌و‬ ‫تایبەتی ئیماندارەکان بەتەنها‪ .‬کازانۆڤا‬ ‫ئەم گۆڕانە بەسەر شوێن‌و ڕۆڵی دیندا‬ ‫وەک دیاردەیەک���ی دونگەردونییای���ی‬ ‫دەبینێ���ت‪ ،‬واتە پابەس���تی ناکات بەم‬ ‫بەش یان بەو بەش���ی دونیاوە بەتەنها‪.‬‬ ‫بۆ دروس���تبوونی ئەم گۆڕانەش چوار‬ ‫ھۆکاری س���ەرەکی دەستنیشاندەکات‪.‬‬ ‫یەکەمیان بەرپابوونی شۆڕشی ئێرانی‬ ‫ساڵی ‪ ١٩٧٩‬یە‪ .‬دووهه‌م‪ ،‬سەرهه‌ڵدانی‬ ‫بزوتن���ەوەی "س���ۆڵیدارێتی"یە ل���ە‬ ‫پۆڵەندا‪ .‬سێهه‌م‪ ،‬ڕۆڵی کاتۆلیکیەتە لە‬ ‫شۆڕشی ساندینیستییەکانی نیکاراگوا‬ ‫ل���ە ئەمری���کای التین���دا‪ .‬چوارەمیش‬ ‫ڕۆڵی ئوس���وڵیەتی پرۆتس���تانییەتە‪،‬‬ ‫ئ���ەوەی ب���ە ئینگلی���زی پێیدەڵێ���ن‬ ‫‪ Moral Majority‬ل���ە ژیانی سیاس���ی‬ ‫ئەمریکی���دا‪ .‬وەک ئاش���کرایە ئ���ەم‬ ‫ڕووداوانە بەس���ەر شوێنە جیاوازەکانی‬ ‫دونیادا دابەش���بوون‪ ،‬ل���ە خۆرهه‌اڵتی‬ ‫ناوەڕاس���ت‌و دونیای ئیسالمەوە بیگرە‬ ‫بۆ ئەوروپای خۆرهه‌اڵتی کۆمۆنیزم‌و لە‬ ‫ئەمریکای التینی س���ەرقاڵ بە شۆڕشی‬ ‫سۆسیالیستییەوە‪ ،‬بۆ ئەمریکا خۆی کە‬ ‫نەک تەنه���ا کۆمەڵگایەکی دینی هه‌یە‪،‬‬ ‫بەڵکو ڕۆڵی دین لە سیاسەتیش���دا بە‬ ‫خەس���تی ئامادەیە‪ .‬کازانۆڤا لەهه‌مان‬ ‫دی���دەوە دەنووس���ێت ھی���چ کێش���ە‌و‬ ‫ملمالنێیەک���ی سیاس���ی گ���ەورە ل���ە‬ ‫دونیای س���ااڵنی هه‌ش���تادا نادۆزینەوە‬ ‫دی���ن بەش���ێوەیەک ل���ە ش���ێوەکان‬ ‫لەپشتییەوە نەوەستابێت‪ .‬لەسەرەتای‬ ‫هه‌ش���تاکاندا لە ڕۆژهه‌اڵتی ناوەڕاستدا‬ ‫ئوس���وڵەیتی ئیس�ل�امی‌و مەس���یحی‌و‬ ‫یەھودی لەپێکدادان���دان‪ ،‬لە ئیرلەندای‬ ‫باکور‌و یۆگۆس�ل�اڤیا‌و لە ھیندس���تان‌و‬ ‫یەکێت���ی س���ۆڤیەتدا‪ ،‬بەریەکكەوتنی‬ ‫دین���ی‌و تێکەڵبوون���ی ڕاس���تەوخۆی‬ ‫دین‌و سیاس���ەت بەیەکت���ری دەبینین‪.‬‬ ‫هاوکات دین‌و "خوداناسی ڕزگاربوون"‪،‬‬ ‫‪ Libreration theology‬وەک بەش���ێک‬ ‫لەو ھێزانەی بۆ ئازادی‌و دیموکراسیەت‌و‬ ‫مافپ���ەروەری خەباتیاندەک���رد‪ ،‬لەزۆر‬ ‫شوێنی دونیادا ئامادەیە‪.‬‬ ‫جگ���ە لەم���ە کازانۆڤ���ا دەڵێ���ت لە‬ ‫س���ەرەتای هه‌ش���تاکانەوە دین تەنها‬ ‫بەش���داری ل���ە خەبات���ی سیاس���ی‌و‬ ‫پێکدادان���ە سیاس���ییەکاندا ن���اکات‪،‬‬ ‫بەڵکو دین بە ڕووخس���اری جیاوازەوە‬ ‫لە ژیان���ی گش���تیدا ئامادەی���ە‪ ،‬هه‌م‬ ‫ئەو ڕوخس���ارانەی دین کە ش���ەڕانی‌و‬ ‫دابەش���کەر‌و پەراوێزخ���ەر‌و تائیفیی���ە‬ ‫ئامادەی���ە‪ ،‬هه‌م ئەو ڕووخس���ارانەش‬

‫ک���ە کۆک���ەرەوە‌و ئامێزان���کار‌و ھێمن‌و‬ ‫گەردونیی���ە‪ .‬لەیەککات���دا ه���ه‌م‬ ‫ئوس���وڵیەتێکی تون���دڕەو‌و چەپێنەر‬ ‫دروس���تدەبێت‪ ،‬هه‌م دینێک کە خەبات‬ ‫لە دژی چەوس���اندنەوە‌و سەرکوتکردن‬ ‫دەکات‪ .‬هاوکات دین لەهه‌ندێک ئاستی‬ ‫کۆمەاڵیەتی‌و فەرهه‌نگی تریشدا‌و وەک‬ ‫بەش���ێک لەژیان���ی گش���تی ئامادەیە‪،‬‬ ‫لەوان���ەش لەدایکبوون���ی بزوتن���ەوە‬ ‫دینییەکان���ی وەک "س���ەردەمی نوێ"‪،‬‬ ‫‪ ،New Age‬پەیدابوون���ی قەش���ە‌و‬ ‫ئیمام���ی تەلەفیزۆنی‪ ،‬دروس���تبوونی‬ ‫گروپ���ی دین���ی داخ���راو ب���ە دەوری‬ ‫س���ەرکردەیەکی کاریزمیدا‪ ،‬ئەوەی بە‬ ‫ئینگلی���زی پێیدەڵێ���ن ‪ ،cult‬هه‌روەها‬ ‫بەھێزبوون���ی س���ەرلەنوێی بزوتنەوەی‬ ‫تەبش���یری پرۆتس���تانی لە ئەمریکای‬ ‫التین‌و لە باڵوبوونەوەی ئیسالمیش لە‬ ‫کۆمەڵگای ئەمریکی���دا‪ .‬هه‌موو ئەمانە‬ ‫نیش���انی ئەدەن کە دین لە سەرەتای‬ ‫هه‌ش���تاکانەوە بەھیچ مانای���ەک تەنها‬ ‫بەشێک نەبوو لە ژیانی تایبەتی کەسە‬ ‫ئیماندارەکان بەتەنها‪.‬‬

‫ئەم هاتنە‬ ‫دەرەوەیەی‬ ‫دین لەمەجالی‬ ‫تایبەتەوە بۆ‬ ‫مەجالی گشتی‪،‬‬ ‫نابێت سنوورەکانی‬ ‫کۆمەڵگای مەدەنی‬ ‫تێبپەڕێنێت‌و‬ ‫وابکات دین‌و‬ ‫دەوڵەت بەیەکتری‬ ‫تێکەڵببن‬ ‫هاتنە دەرەوەی دین‬ ‫بۆ ناو ژیانی گشتی‬ ‫تێزەی سەرەکی کتێبەکەی کازانۆڤا‬ ‫ئەوەی���ە کە دین ب���ەرەو ئەوە دەچێت‬ ‫"ژیانی تایب���ەت" بەجێبھێڵێت‌و ببێت‬ ‫بە بەش���ێکی گرنگی "ژیانی گش���تی"‪،‬‬ ‫کازانۆڤ���ا ئ���ەم پرۆس���ەیە ناودەنێت‬ ‫‪ ،deprivatization‬ب���ە ک���وردی‬ ‫پرۆسەی "بەگش���تیبوون"ی دین‪ ،‬واتە‬ ‫دەرچوونی دین لە سنوورەکانی ژیانی‬ ‫تایبەتی ئیمان���داران‌و تێکەڵبوونی بە‬ ‫ژیان���ی گش���تی کۆمەڵگا‪ .‬مەبەس���تی‬ ‫کازانۆڤا لەم پرۆس���ەیەش ڕازینەبوونی‬ ‫دینەکان���ە ب���ەوەی ک���ە ڕۆڵێک���ی‬ ‫پەراوێزی‌و الوەک���ی لە ژیانی کۆمەڵگا‬ ‫مۆدێرنەکان���دا بگێ���ڕن‌و کورتببن���ەوە‬ ‫ب���ۆ پەیوەندییەک���ی ڕۆح���ی لەنێوان‬ ‫ئینس���ان‌و خوداوەن���دا‪ .‬ئەمەش مانای‬ ‫ڕازینەبوون بەو ڕۆڵەی کە "تیورەکانی‬ ‫مۆدێرنە‌و تیورەکان���ی عەلمانیەت" بۆ‬ ‫دینیان دەستنیش���انکردبوو‪ .‬هاوکات‬ ‫قبووڵنەکردن���ی دەزگا‌و ڕێکخ���راوە‬ ‫دینییەکانی���ش بۆ ئ���ەوەی ڕۆڵەکانیان‬ ‫کورتبکەن���ەوە بۆ مش���ورخواردنێکی‬ ‫ڕۆحی تاکەکەس���ەکان بەتەنها‪ ،‬بەڵکو‬ ‫کەوتن���ە هه‌وڵدان ب���ۆ گرێدانی ژیانی‬ ‫تاکەکەسی‌و ژیانی گشتی کۆمەڵگاکان‬ ‫بەیەک���ەوە‪ .‬هه‌موو ئەمان���ەش بوونە‬ ‫ھۆی ب���ە سیاس���یبوونی زیاتری دین‌و‬ ‫بەسیاس���یبوونی مەجال���ی تایب���ەت‌و‬ ‫بەسیاسیبوونی ژیانی ئەخالقی‌و دینی‪،‬‬ ‫ئەمە جگە لە داواکردنی دروس���تبوونی‬ ‫کۆمەڵێک نۆرم‌و بەهای دینی کە بتوانێت‬ ‫وەک پێوەرێکی ئەخالقی بەسەر ژیانی‬

‫سیاس���ی‌و ئابورییەوە ئامادەبێت‪ .‬ئەم‬ ‫هه‌موو گۆڕانە گەوارانەیە لە ڕۆڵی دیندا‬ ‫کازانۆڤا بە پرۆس���ەی "بەگشتیبوونی‬ ‫دین" ناویدەبات‪ .‬وەک پێش���تریش وتم‬ ‫کازانۆڤا ئەم دیاردەی بە گشتیبوونەی‬ ‫دین‪ ،‬وەک دیاردەیەک تایبەت بەم یان‬ ‫بەو دین بەتەنها‌و بەم یان بەو بەش���ی‬ ‫دونی���ا بەتەنها نابینێ���ت‪ ،‬بەڵکو وەک‬ ‫دیاردەی���ەک دەیبینێت لەیەککاتدا هه‌م‬ ‫دینەکانی وەک ئیس�ل�ام‌و کاتۆلیکیەت‌و‬ ‫پرۆتیستانیزم‌و یەھودیەت‌و ھیندویزم‌و‬ ‫بودی���زم دەگرێت���ەوە‪ ،‬ه���ه‌م بەش���ە‬ ‫جیاوازەکان���ی دونیاش‪ ،‬وەک ئەمریکا‌و‬ ‫ئەمری���کای التین‌و ئەوروپا‌و ئاس���یا‌و‬ ‫ئەفریقاش‪.‬‬ ‫جۆزێ کازانۆڤا لە بەشە تیوریەکەی‬ ‫کتێبەکەی ساڵی ‪ ١٩٩٤‬دا پێ لەسەر ئەوە‬ ‫دادەگرێت کە پرۆس���ەی بەگشتیبوونی‬ ‫دین‌و بەش���داربوونی لە "ژیانی گشتی"‬ ‫کۆمەڵگادا‪ ،‬ناچارمان دەکات بە تێزەی‬ ‫بەعەلمانیبوون���ی دونی���ادا بچینەوە‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم ئ���ەم پێداچوونەوەی���ە مانای‬ ‫ئەوە نییە واز لەس���ەرجەمی ئەم تێزە‬ ‫بھێنین‪ .‬کازانۆڤا لێرەدا سێ پێکهاتی‬ ‫سەرەکی تیورەی بەعەلمانیبوونی دونیا‬ ‫لەیەکتری جیادەکات���ەوە‪ ،‬بەبۆچوونی‬ ‫ئەو تیورەکان���ی بەعەلمانیبوونی دونیا‬ ‫گریمانی س���ێ ش���ت دەکەن‪ .‬یەکەم‪،‬‬ ‫بەعەلمانیب���وون مان���ای پرۆس���ەی‬ ‫الوازب���وون‌و بچووکبوون���ەوەی دی���ن‪.‬‬ ‫دووهه‌م‪ ،‬بەعەلمانیبوون وەک پرۆسەی‬ ‫دروستبوون‌و لەدایکبوونی جیاوازی زۆر‬ ‫کە نەکرێت یەک دین یان یەک ئایۆلۆژیای‬ ‫دینی بەس���ەر هه‌موویاندا بسەپێنرێت‪.‬‬ ‫سێهه‌م‪ ،‬بەعەلمانیبوون وەک پرۆسەی‬ ‫بە تایبەتیبوونی دین‌و پاشەکشەکردنی‬ ‫ل���ە "ژیانی گ�����تی"یەوە ب���ۆ "ژیانی‬ ‫تایبەتی"‪ .‬کازانۆڤا ل���ەم کتێبەدا ڕای‬ ‫وایە گریمانەی ئەوەی دین لە پرۆسەی‬ ‫تازەبوون���ەوەی کۆمەاڵیەتیدا بەردەوام‬ ‫الوازدەبێت‌و دەشێت لە خاڵێکدا‌و زانست‬ ‫ش���وێنی بگرێتەوە‌و کۆتای���ی پێبێت‪،‬‬ ‫گریمانەیەک���ە ھیچ پێدراوێکی مێژویی‌و‬ ‫واقیع���ی نایس���ەلمێنێت‪ ،‬ئەگەرچی لە‬ ‫هه‌ندێک بەش���ی ئەوروپ���ای خۆرئاوادا‬ ‫رەنگە دەرکەوتی ئەم تێزە بدۆزینەوە‪.‬‬ ‫س���ەبارەت بە مەسەلەی بەرهه‌مھێنانی‬ ‫مۆدێرن���ە ب���ۆ جی���اوازی ب���ەردەوام‌و‬ ‫پەکخستنی دین لەوەی ببێت بە خاڵی‬ ‫هاوبەش لەنێوان هه‌موو جیاوازییەکاندا‪،‬‬ ‫کازانۆڤا ئەم گریمانەیەیان بە ڕاس���ت‬ ‫دەزانێت‌و پێیوایە دەکرێت تا ئێستاش‬ ‫بەرگ���ری لێبکرێ���ت‪ ،‬بەاڵم ه���اوکات‬ ‫پ���ێ لەس���ەر ئ���ەوەش دائەگرێت کە‬ ‫دروستبوونی ئەم جیاوازییانە لە دونیای‬ ‫مۆدێرندا مانای ئەوە نییە وادەکەن دین‬ ‫بە حەتمی لەم دونیای���ەدا الوازببێت‪.‬‬ ‫هه‌رچی گریمانەی پاشەکش���ەی دینە‬ ‫ب���ۆ مەجال���ی تایب���ەت‌و دەرچوون���ی‬ ‫لەژیانی گشتی‪ ،‬گریمانەیەکی ناڕاستە‌و‬ ‫دەبێت س���ەرلەنوێ هه‌ڵبسەنگێرێتەوە‪.‬‬ ‫ه���اوکات کازانۆڤا لەم کتێبەدا بەرگری‬ ‫ل���ەو بۆچوونە دەکات ک���ە ئەم هاتنە‬ ‫دەرەوەیەی دی���ن لەمەجالی تایبەتەوە‬ ‫بۆ مەجالی گشتی‪ ،‬نابێت سنوورەکانی‬ ‫کۆمەڵ���گای مەدەن���ی تێبپەڕێنێ���ت‌و‬ ‫واب���کات دی���ن‌و دەوڵ���ەت بەیەکتری‬ ‫تێکەڵبب���ن‪ .‬وات���ە کازانۆڤ���ا ھێش���تا‬ ‫بەرگ���ری لەو دی���دە عەلمانییە دەکات‬ ‫کە ڕۆڵی سیاسی ڕاس���تەوخۆ لە دین‬ ‫دەسێنێتەوە‌و ڕۆڵی دین لە کۆمەڵگای‬ ‫مەدەنی���دا س���نوورداردەکات‪ .‬هاوکات‬ ‫پێیوایە دین لەناو کۆمەڵگای مەدەنیدا‪،‬‬ ‫تەنه���ا بەرگ���ری ل���ە دی���د‌و بۆچوونە‬ ‫دینییەکان ن���اکات‪ ،‬بەڵکو بەرگری لە‬ ‫بەها ئینسانییە نادینییەکانیش دەکات‪.‬‬ ‫لەڕاستیدا کازانۆڤا تا ئەو شوێنە دەڕوات‬ ‫کە بڵێت دین لە دۆخێکی لەو بابەتەدا‬ ‫ن���ەک دژ بە پرۆس���ەی تازەبوونەوەی‬ ‫کۆمەاڵیەت���ی‌و فەرهه‌نگی نییە‪ ،‬بەڵکو‬ ‫یارمەت���ی لەدایکبوونی پرۆس���ەکانی‬ ‫مۆدێرنە ئەدات‪ .‬بەاڵم دینێک بۆئەوەی‬ ‫بتوانێت ببێت بەبەشێک لە پرۆسەکانی‬ ‫مۆدێرنە‪ ،‬پێویس���تە پێش���وەخت دانی‬ ‫تەواوەتی ب���ە توان���ا مەعریفییەکانی‬ ‫زانس���تدا نابێت‪ ،‬وازی ل���ەوە ھێنابێت‬ ‫خۆی ب���ە س���ەرچاوەی ش���ەرعیەتی‬ ‫کۆمەاڵیەتی بزانێ���ت‪ ،‬هه‌روەها هه‌وڵی‬ ‫ئەوە نەدات ئینس���ان ب���ە ژیانێکی پڕ‬ ‫زوھد‌و تەقەش���وفی دین���ی مەحک���وم‬ ‫بکات بەجۆرێک ببێتە ھۆکاری ڕێگرتن‬ ‫لە گەش���ەدان بە ھێز‌و توان���ا‌و بەھرە‬ ‫ئینسانییەکان‪.‬‬ ‫ئاش���کرایە ئەم دی���دەی کازانۆڤا بۆ‬

‫ڕۆڵ���ی دین لە کۆمەڵ���گا مۆدێرنەکاندا‬ ‫تەواو ناکۆکه بەو دیدە ڕۆش���نگەرییە‬ ‫عەلمانییە کە دین بە سیحر‌و خورافەت‌و‬ ‫جەھل یەکس���اندەکات‌و ھی���چ ڕۆڵێکی‬ ‫پۆزەتیڤ���ی لە ژیان���ی کۆمەاڵیەتیدا بۆ‬ ‫ناھێڵێتەوە‪.‬‬

‫ئەو ڕۆڵە تایبەته‌ی‬ ‫دین لە دونیای‬ ‫ئەمڕۆدا لەژیانی‬ ‫گشتیدا دەیبینێت‪،‬‬ ‫ڕۆڵێک نییە تەنها‬ ‫تایبەت بێت بە‬ ‫کۆمەڵگاکانی‬ ‫دەرەوەی خۆرئاوا‬ ‫ڕەخنەکردنی هه‌مەالیەنەی تێزەی‬ ‫بەعەلمانیبوونی دونیا‬ ‫ل���ە کتێبێک���ی گرنگ���دا بەن���اوی‬ ‫"دی���ن لەس���ەدەی بیس���ت‌و یەکەمدا‪:‬‬ ‫تەح���ەداکان‌و گۆڕانکاریی���ەکان"‪ ،‬کە‬ ‫بەشی یەکەمی کتێبەکە جۆزێ کازانۆڤا‬ ‫نووس���یویەتی‪ ،‬ئەم کۆمەڵناس���ە هه‌م‬ ‫ڕەخنە لە هه‌ندێک لە بۆچوونەکانی ناو‬ ‫کتێبەکەی ساڵی ‪ ١٩٩٤‬خۆی دەگرێت‌و‬ ‫هه‌م هه‌ندێک بۆچوونی نوێ دەربارەی‬ ‫ڕۆڵی دین لە دونیای ئەمڕۆدا نیش���ان‬ ‫ئەدات(‪ .)2010 Casanova‬ئەم کتێبە‬ ‫لەساڵی ‪٢٠١٠‬دا چاپ‌و باڵوکراوەتەوە‪.‬‬ ‫لەسەرەتای نووس���ینەکەیدا کازانۆڤا‬ ‫باس لەوە دەکات کە لە دووسەد ساڵی‬ ‫ڕابردوودا دین لەدۆخ���ی بەرگریکردندا‬ ‫بووە‪ ،‬چونکە دین لەالیەن مۆدێرنەیەکی‬ ‫عەلمانییەوە ب���ەردەوام تەحەداکراوە‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم ئ���ەوەی ئەم���ڕۆ ل���ە دونیادا‬ ‫ڕوودەدات‪ ،‬ب���ە خۆرئاوا خۆش���یەوە‪،‬‬ ‫تەحەداکردنی دینە ب���ۆ مۆدێرنەیەکی‬ ‫عەلمانییان���ە‪ .‬ئ���ەم تەحەدای���ەش‬ ‫ه���ه‌م تەحەدایەک���ی ڕۆش���نبیریی‌و‬ ‫ه���ه‌م تەحەدایەک���ی سیاس���ییە‪ .‬ئەو‬ ‫چوارچێوەی���ەش کە ئ���ەم تەحەدایانە‬ ‫دەگرێتەخۆی‪ ،‬چوارچێوەکانی پرۆسەی‬ ‫بەجیهانیبوون���ە‪ ،‬کە هه‌م دەس���کاری‬ ‫ماناکانی دینی کردوە‌و هه‌م دەسکاری‬ ‫ماناکانی عەلمانیەت‪.‬‬ ‫کازانۆڤا لەم نووسینەدا دەگەڕێتەوە‬ ‫ب���ۆ ئەو تێ���زەی لەکتێبەکەی س���اڵی‬ ‫‪١٩٩٤‬دا بەرگ���ری لێدەکرد‪ ،‬ئەو تێزەی‬ ‫کە دەڵێت ئەم���ڕۆ لەهه‌موو کات زیاتر‬ ‫بەڵگ���ەی واقیعیمان لەبەردەس���تدایە‬ ‫ک���ە دەیس���ەلمێنێت دین ن���ەک تەنها‬ ‫پاشەکش���ەی نەک���ردوە ب���ۆ "مەجالی‬ ‫تایب���ەت"‪ ،‬بەڵکو بووە بە بەش���ێکی‬ ‫گرنگی ژیان‌و بەشێکی گرنگی مەجالی‬ ‫گش���تی لەهه‌موو دونی���ادا‪ ،‬بەخۆرئاوا‬ ‫خۆش���ییەوە‪ .‬کازانۆڤ���ا جارێک���ی تر‬ ‫گرنگی ئەم تێزەیە دەس���ەلمێنێتەوە‌و‬ ‫دەڵێ���ت گرنگی ئ���ەم تێ���زە تەنها لە‬ ‫ئاس���تە واقیعیەکەیدا نیی���ە کە بەپێی‬ ‫داتا سەلماندوویەتی دین لە زۆر شوێنی‬ ‫دونیادا لەباتی پاشەکشە لە پرۆسەیەکی‬ ‫بەرفراوان���ی بەگش���تیبووندایە‪ ،‬بەڵکو‬ ‫ل���ەو تەح���ەدا تی���وری‌و تەحلیل���ی‌و‬ ‫معیارییەش���دایە کە ڕووب���ەڕووی ئەو‬ ‫تێزە عەلمانییەی دەکاتەوە کە پێیوایە‬ ‫دی���ن لە دونیای مۆدێرندا ڕووی لەوەیە‬ ‫ببێت ب���ە دیاردەی���ەک لەدیاردەکانی‬ ‫ن���او ژیانی تایبەتی‌و داب���ڕاو لە ژیانی‬ ‫گش���تی‪ .‬کازانۆڤ���ا دەڵێت ئ���ەم دیدە‬ ‫عەلمانییە بۆ ڕۆڵی دین بەھیچ جۆرێک‬ ‫قابیلی بەرگریلێکردن نییە‪ ،‬نە لەڕووی‬ ‫تەجریبییەوە قابیل���ی بەرگریلێکردنە‪،‬‬ ‫چونک���ە ھیچ بەڵگەیەک���ی مێژوویی بۆ‬ ‫ڕاستی‌و دروستی ئەو تێزە نادۆزینەوە‪،‬‬ ‫نە ل���ەڕووی معی���اری‌و ئەخالقییەوە‪،‬‬ ‫وات���ە لەڕووی نۆرماتیڤیی���ەوە‪ ،‬قابیلی‬ ‫بەرگریلێکردنە‪ ،‬چونکە ھیچ پاساوێکی‬ ‫قابیلی قبووڵکردن نادۆزینەوە بۆ کردنە‬ ‫دەرەوەی دی���ن لە "مەجالی گش���تی"‬

‫کۆمەڵگایەکی دیموکراس‪ .‬دیموکراسی‬ ‫وەک شوێن بە نادین ئەدات ئامادەبێت‪،‬‬ ‫دەبێ���ت بتوانێت ش���وێن ب���ە دینیش‬ ‫بدات‪.‬‬ ‫لەم نووسینە تازەیەدا کازانۆڤا جارێکی‬ ‫تر ئەو خاڵە دووبارە دەکاتەوە کە ئەو‬ ‫ڕۆڵە تایبەته‌ی دین لە دونیای ئەمڕۆدا‬ ‫لەژیانی گشتیدا دەیبینێت‪ ،‬ڕۆڵێک نییە‬ ‫تەنه���ا تایبەت بێت ب���ە کۆمەڵگاکانی‬ ‫دەرەوەی خۆرئ���اوا‪ ،‬بەڵکو ڕۆڵێکە لە‬ ‫کۆمەڵگا هه‌رە سەرەکییەکانی ئەوروپای‬ ‫خۆرئاواشدا دەبینرێت‪ .‬کازانۆڤا دەڵێت‬ ‫پرسیارەکە چیتر ئەوە نییە ئایا دین لە‬ ‫مەجالی تایبەت���دا دەمێنێتەوە یان نا‪،‬‬ ‫بەڵکو ئەوەیە چ���ۆن تێکەڵبوونی دین‬ ‫بە ژیانی گشتی ڕێکبخرێت‌و وایلێبکرێت‬ ‫نەبێت بە هه‌ڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر‬ ‫دیموکراسیەتی لیبرالی لە خۆرئاوادا‪.‬‬ ‫کازانۆڤ���ا ئامەدەگی دی���ن لە ژیانی‬ ‫گشتی کۆمەڵگاکانی ئەوروپای خۆرئاوادا‬ ‫تەنها بە ڕووداوەکانی ‪ ١١‬س���ێپتمبەر‌و‬ ‫تەقینەوەکان���ی مەدری���د‌و لەندەنەوە‪،‬‬ ‫لەالیەن ئیس�ل�امییە جیهادییەکانەوە‪،‬‬ ‫نابەس���تێتەوە‪ ،‬بێگومان ئەو ڕووداوانە‬ ‫کاریگەریان لەس���ەر ئ���ەوە هه‌بوو دین‬ ‫جارێکی ت���ر ببێتەوە بە بەش���ێک لە‬ ‫بەرخورد‌و دیال���ۆگ‌و ڕاگۆڕکێکانی ناو‬ ‫مەجالی گشتی کۆمەڵگا ئەوروپییەکان‪،‬‬ ‫ه���اوکات کازانۆڤ���ا ئ���ەم ئامادەگییە‬ ‫نوێیەی دی���ن تەنها بەو دیالۆگەكانەوە‬ ‫نابەس���تێتەوە ک���ە دوای تێزەک���ەی‬ ‫س���امۆئێل ھینتگتۆن لەس���ەر جەنگ‌و‬ ‫پێکدادان���ی نێوان شارس���تانییەتەکان‬ ‫هاتەکایەوە‪ ،‬هه‌روەها تەنها سایسەتی‬ ‫"جەن���گ دژ ب���ە تێرۆر"ی س���ەرۆکی‬ ‫پێش���ووی ئەمریکا ل���ەم گەڕاندنەوەی‬ ‫دین بەرپرسیار نازانێت‪ ،‬کە ڕەگەزێکی‬ ‫دین���ی گرنگی هه‌یە‌و بە زمانێکی دینی‬ ‫ملمالنێ���کان نمایش���دەکات‪ .‬کازانۆڤا‬ ‫بوون���ەوەی دین بە بەش���ێک لە فەزای‬ ‫گش���تی کۆمەڵ���گا ئەوروپیی���ەکان‪،‬‬ ‫بەکۆمەڵێ���ک ھۆکار‌و گۆڕان���کاری‬ ‫ناوەکی ئ���ەو کۆمەڵگایان���ە خۆیانەوە‬ ‫گرێئەدات‪ ،‬نەک تەنها بەو کێش���انەوە‬ ‫کە ئیس�ل�امی جیهادی لە دونیای دوای‬ ‫‪ ١١‬س���ێپتێمبەرەوە دروستیان دەکات‪.‬‬ ‫لەم ئاس���تەدا کازانۆڤا باس لە پرۆسە‬ ‫گشتییەکانی بەجیهانیبوون دەکات وەک‬ ‫بەشێک لە پاڵنەرەکانی بەگشتیبوون‌و‬ ‫چاالکبوونەوەی دین لە ژیانی گشتیدا‪.‬‬ ‫لەوانەش بۆ نموونە فروانبوونی مەودای‬ ‫کۆچکردن���ی جیهان���ی‌و باڵوبونەوەی‬ ‫کۆچبەرانێک���ی زۆر ب���ە دونیادا‪ ،‬ئەمە‬ ‫جگ���ە ل���ە پرۆس���ەی یەکگرتن���ەوەو‬ ‫گەورەبوونی س���نوورەکانی ئەوروپای‬ ‫یەکگرتو" خۆش���ی‪ ،‬بەتایبەتی ئەگەری‬ ‫بوونی تورکیا بە بەش���ێک لە ئەوروپا‪.‬‬ ‫لەهه‌م���وو ئ���ەو دۆخانەدا مەس���ەلەی‬ ‫سەرلەنوێ پێناسەکردنەوەی شوناسی‬ ‫ئەوروپا دەبێتە مەسەلەیەکی سەرەکی‌و‬ ‫داوای داڕشتنەوەیەکی نوێ دەکات‪ .‬لە‬ ‫بەشێکی گەورەی ئەو موناقەشەتانەدا‬ ‫کە لە بیست س���اڵی ڕابردوودا لەسەر‬ ‫شوناسی کۆمەڵگا ئەوروپییەکان کراوە‪،‬‬ ‫چ لە ئاس���تی دەوڵەتە ئەوروپییەکاندا‬ ‫بەتەنها‌و چ لە ئاستی ئەوروپا خۆشیدا‬ ‫وەک گش���تێک‪ ،‬پێداگرتنێکی بەرچاو‬ ‫هه‌بووە لەسەر مەسیحیەت‌و یەھودیەت‬ ‫وەک دوو ڕەگی گەورە‌و س���ەرەکی ئەو‬ ‫شوناسە‪.‬‬ ‫دین‌و سیاسەت‬ ‫لەدرێژەی نووسینە تازەکەیدا کازانۆڤا‬ ‫باس ل���ەوەدەکات کە ل���ە کتێبەکەی‬ ‫س���اڵی ‪ ١٩٩٤‬بەرگری لەو دیدە کردوە‬ ‫کە دین دەتوانیێت تەنها لەناو فەزاکانی‬ ‫"کۆمەڵ���گای مەدەن���ی"دا ئامادەبێت‪،‬‬ ‫وات���ە دەتوانێ���ت بەش���ێک بێ���ت لە‬ ‫دی��لۆگە کۆمەاڵیەتی‌و فەرهه‌نگییەکانی‬ ‫ن���او ف���ەزای گش���تی‪ ،‬ب���ەاڵم نابێت‬ ‫بەشێک بێت لە کایەی سیاسەت‪ .‬دین‬ ‫دەکرێ���ت بچێتە ناو "فەزای کۆمەڵگای‬ ‫مەدەنیی���ەوە" بەاڵم نابێ���ت بھێڵرێت‬ ‫بچێتە ناو "کۆمەڵگای سیاس���ییەوە"‪.‬‬ ‫بەاڵم لەم نووسینە تازەیەدا باس لەوە‬ ‫دەکات کە ئەو دیدە دیدێکی ناڕاس���ت‌و‬ ‫ئایدیۆلۆژییە‪ .‬چونکە کاتێک دین فەزای‬ ‫تایب���ەت‌و شەخس���ی بەجێدەھێڵێت‌و‬ ‫دەچێت���ە ف���ەزای گش���تییەوە‪ ،‬واتە‬ ‫کاتێک پرۆس���ەی بەگش���تیبوونی دین‬ ‫دەستپێدەکات‪ ،‬ئیتر ناتوانرێت‌و ناکرێت‬ ‫تەنه���ا لەفەزای کۆمەڵ���گای مەدەنیدا‬ ‫بهێڵرێتەوە‪...‬‬

‫»» ‪19‬‬

‫بیروڕا‬

‫مـــاڵـــی‌ شــا‪،‬‬ ‫یان‬ ‫ماڵی‌ مێژوو؟‬ ‫ئاسۆ حسێن‪ ،‬رانیه‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌م���ه‌و نیوه‌رۆیه‌ك ئ���ه‌و كاته‌ ‌‬ ‫ی داره‌كان ئاوێت���ه‌ی‌ خه‌زان‬ ‫گ���ه‌اڵ ‌‬ ‫بب���ون‪ ،‬رێمان كرد بۆ س���ه‌عد ئاباد‬ ‫ی ئێران‌و‬ ‫ی خه‌ڵك ‌‬ ‫ئه‌و جێگه‌ی‌ زۆربه‌ ‌‬ ‫ی بیانی‌ ڕووی‌ تێده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫گه‌شتیاران ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شار ‌‬ ‫س���ه‌عد ئاباد ناوێكی‌ دیار ‌‬ ‫تارانه‌‪ ،‬به‌اڵم هێشتا ئێرانییه‌كانیش‬ ‫له‌سه‌ر ش���ه‌قامه‌كان لێت ده‌پرسن‬ ‫ئه‌م رێگه‌ی ‌ه ده‌چێت ‌ه سه‌عد ئاباد؟‬ ‫ی ئێران‌و‬ ‫كاتێك باس���ی‌ س���ه‌فه‌ر ‌‬ ‫به‌تایبه‌ت تاران ده‌كه‌یت راسته‌وخۆ‬ ‫ی شا؟ هه‌ڵبه‌ت‬ ‫ده‌پرسن چویته‌ ماڵ ‌‬ ‫ی شا له‌ خه‌یاڵماندا‬ ‫ك ‌ه ده‌وترێت ماڵ ‌‬ ‫ی ئاس���ایی‌ خۆمانه‌مان‬ ‫ی ماڵێك ‌‬ ‫وێنه‌ ‌‬ ‫دێت��� ‌ه به‌رچ���او‪ ،‬ب���ه‌اڵم كاتێ���ك‬ ‫ی پارك ‌ه گ���ه‌وره‌و‬ ‫ده‌چیت��� ‌ه نزیك��� ‌‬ ‫ی (شا) ئیتر له‌و‌ه‬ ‫یانز‌ه كۆش���كه‌كه‌ ‌‬ ‫ی ش���ا به‌و س���اده‌یی ‌ه‬ ‫تێده‌گ ‌هی‌ ماڵ ‌‬ ‫نیی ‌ه ك ‌ه ب ‌ه بیرمان���دا دێت‪ ،‬كاتێك‬ ‫ی‬ ‫ی حه‌وانه‌وه‌‌و ماڵه‌كان ‌‬ ‫سه‌یری‌ شوێن ‌‬ ‫ی ئێرانییه‌كانت‬ ‫ده‌كه‌یت ‪ ،‬ئه‌و رسته‌ ‌‬ ‫بی���ر ده‌كه‌وێته‌و‌ه ك��� ‌ه ده‌ڵێن "تاك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫گوناه‌و تاوانی‌ ش���ا له‌ س���ه‌رده‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌س���ه‌اڵتیدا خۆش���گوزه‌رانییه‌كه‌ ‌‬ ‫بووه‌"‪.‬‬ ‫ی ش���ا بینیم‬ ‫ئه‌و‌هی‌ م���ن ل ‌ه ماڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ش���ا نه‌بوو‪ ،‬كۆكراوه‌ ‌‬ ‫ته‌نها ماڵ ‌‬ ‫ته‌واوی‌ مێژوو بوو ل ‌ه چه‌ند ژوورێكدا‬ ‫ێ ماڵی‌ مێژوو‬ ‫بۆیه‌ پێم وایه‌ بوت���ر ‌‬ ‫نه‌ك ماڵی‌ ش���ا‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌وه‌ی‌ تۆ‬ ‫نه‌تبینیوه‌ له‌ س���ه‌رده‌می‌ سه‌فه‌وی‌‌و‬ ‫ی‬ ‫ی ش���او دوا ‌‬ ‫قاج���اری‌‌و س���ه‌رده‌م ‌‬ ‫ئینقیالب‪ ،‬ئه‌وا له‌م ماڵه‌دا به‌رچاوت‬ ‫ده‌كه‌وێ ‪.‬‬ ‫ده‌گونجێ‌ ئافه‌رینێ���ك له‌م واڵت ‌ه‬ ‫خ���اوه‌ن شارس���تانیی ‌ه بكه‌ی���ن ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی له‌كلتورو مێژوو ‌‬ ‫چۆن پارێ���زگار ‌‬ ‫ی شا‬ ‫ی ده‌كات‪ ،‬ك ‌ه ده‌چیت ‌ه ماڵ ‌‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی پاكی‌‌و‬ ‫دنیایه‌ك ل ‌ه بێده‌نگی‌‌و هه‌وا ‌‬ ‫ی‬ ‫ئارام���ی‌ ده‌بینی‌‪ ،‬له‌گ���ه‌ڵ وه‌رین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پایز‌و جریوه‌یه‌ك ‌‬ ‫گه‌اڵ زه‌رده‌كان��� ‌‬ ‫نه‌رم���ی‌ باڵن���ده‌كان ئاوێته‌ ده‌بیت‪،‬‬ ‫ی‬ ‫له‌ژووره‌كانیش جگه‌ ل���ه‌و ده‌نگه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫پێتده‌ڵێت " بب���ور‌ه ناتوانی‌ وێنه‌ ‌‬ ‫ی دیك ‌ه‬ ‫كه‌لوپه‌ل���ه‌كان بگری‌‪ ،‬چی��� ‌‬ ‫نابیس���تی‌"‪ ،‬ئ���ه‌وان پێیان ش���ه‌رم‬ ‫ی‬ ‫نیه‌ پێ�ڵ�اوو جلوبه‌رگ���ه‌ دڕاوه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫شۆرشگێڕانیان هه‌ڵبواسن‌و شاناز ‌‬ ‫ب ‌ه به‌رگ���ه‌ خوێناوییه‌كه‌یان بكه‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌گ���ه‌ر مێ���ژووش ش���اره‌زا نه‌بیت‬ ‫ی س���ه‌ر تابلۆكان‬ ‫ته‌نها ب ‌ه نوس���راو ‌‬ ‫ش���اره‌زاییه‌كی‌ باش���ت ده‌س���ت‬ ‫ده‌كه‌وێت‪.‬‬ ‫ده‌م���ه‌وێ‌ ئ���ه‌و‌ه بڵێ���م ن���ه‌ك‬ ‫ی بیان���ی‌‪،‬‬ ‫گه‌ش���تیاران‌و كه‌س���ان ‌‬ ‫ی ك���ورد نازانن ل ‌ه‬ ‫به‌ڵك���و تاكه‌كان ‌‬ ‫ی پاش���ماو‌ه دێرین‌و‬ ‫ك���وێ‌ س���ه‌یر ‌‬ ‫ی‬ ‫وه‌سیه‌ت‌وده‌س���تنوس‌و سیس���تم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ك���ۆن‌و چه‌كه‌كان ‌‬ ‫پێش���مه‌رگایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی " ق���از ‌‬ ‫جه‌ن���گ‌و جل���و به‌رگ��� ‌‬ ‫ی‬ ‫محمد‪ ،‬ش���ێخ مه‌حمود‪ ،‬س���مكۆ ‌‬ ‫ی پیران‪ ،‬پیره‌مێرد‪،‬‬ ‫شكاك‪ ،‬ش���ێخ ‌‬ ‫مه‌ح���وی‌‪ ،‬مه‌وله‌وی‌‪ ،‬نالی‌‪ ،‬س���الم‪،‬‬ ‫ی كۆیی‌‌و هتد"‬ ‫ی قادر ‌‬ ‫كوردی‌‪ ،‬حاج ‌‬ ‫بكات؟ پێمان بڵێن كامه‌ی ‌ه گرنگی‌‌و‬ ‫ی‬ ‫ی حكومه‌ت بۆ ئاس���ه‌وار ‌‬ ‫خه‌مخۆری ‌‬ ‫كورد‌و پاشماو‌ه مێژووییه‌كان‪ ،‬كام ‌ه‬ ‫ی‬ ‫بودجه‌ی‌ حكومه‌ت هه‌ی ‌ه بۆ كڕینه‌وه‌ ‌‬ ‫تابلۆ مێژووییه‌كان‌و خه‌اڵتكردنی‌ ئه‌و‬ ‫ی‬ ‫كه‌س���ان ‌هی‌ كه‌لوپه‌لی‌ ئاس���ه‌واری ‌‬ ‫ی مۆزه‌خانه‌ ده‌كه‌ن؟ پێم‬ ‫راده‌س���ت ‌‬ ‫ی كۆتایم وه‌كو‬ ‫خۆش��� ‌ه ئه‌و وتان���ه‌ ‌‬ ‫ی ‪ 2012‬ته‌ماش���ا بكه‌ن‪،‬‬ ‫نوكته‌یه‌ك��� ‌‬ ‫ی مێژوو‬ ‫چونك ‌ه من وه‌كو مامۆس���تا ‌‬ ‫ی‬ ‫كاتێ���ك قوتابییه‌ك���م تابلۆیه‌ك��� ‌‬ ‫ی‬ ‫مێژوویی‌ دۆزیی���ه‌و‌ه ك ‌ه مێژووه‌كه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاشور ‌‬ ‫ده‌گه‌ڕایه‌و‌ه بۆ س���ه‌رده‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ناوه‌ڕاس���ت ‪ ،‬كاتێك ب ‌ه مۆزه‌خانه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫نیشتیمانیمان به‌خشی‌ هه‌موو دیار ‌‬ ‫مۆزه‌خان���ه‌ ب���ۆ قوتابییه‌ك ‌ه (‪)200‬‬ ‫دۆالر ب���وو ك ‌ه ده‌كات��� ‌ه ‪ 250‬هه‌زار‬ ‫ی بریمه‌ر‪ ،‬ئیت���ر چۆن مێژوو‬ ‫دینار ‌‬ ‫ی دروست ده‌بێت؟‬ ‫شارستانی ‌‬ ‫نه‌ك گه‌شتیاران‌و كه‌سانی‌ بیانی‌‪،‬‬ ‫به‌ڵك���و تاكه‌كانی‌ كوردی���ش نازانن‬ ‫ێ ته‌ماش���ای‌ پاشماو‌ه دێرین‌و‬ ‫له‌ كو ‌‬ ‫ی‬ ‫وه‌س���یه‌ت‌و ده‌س���تنوس‌و سیستم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ك���ۆن‌و چه‌كه‌كان ‌‬ ‫پێش���مه‌رگایه‌ت ‌‬ ‫ی محمد‪،‬‬ ‫ی " قاز ‌‬ ‫جه‌ن���گ‌و جلوبه‌رگ ‌‬ ‫ش���ێخ مه‌حمود‪ ،‬س���مكۆی‌ شكاك‪،‬‬ ‫شێخی‌ پیران‬ ‫‪Aso_rebwar@yahoo.com‬‬


‫بیروڕا‬

‫)‪ )346‬سێشه‌مم ‌ە ‪2012/10/9‬‬

‫‪birura.awene@gmail.com‬‬

‫‪13‬‬

‫مه‌نعه‌ ته‌جه‌ولی‌ ساڵی‌ ‪1985‬‬ ‫ كامیل عه‌بدولكه‌ریم‬

‫ك���ردن‪ .‬كه‌س���وكاره‌كانیان ب���ران بۆ‬ ‫ی‬ ‫ی ل��� ‌ه گه‌ڕه‌ك ‌‬ ‫ی ته‌وار ‌‬ ‫ی هێز ‌‬ ‫ب���اره‌گا ‌‬ ‫چوارباخ ژن‌و پیاویان لێك جیاكرده‌وه‌‪.‬‬ ‫ی موسڵ گواسته‌وه‌و‬ ‫پیاوانیان بو زیندان ‌‬ ‫ژنانیش بۆ باقوب ‌ه ك ‌ه له‌ژێر قورسترین‬ ‫ی جه‌سته‌یی‌‌و ده‌رونیدا‬ ‫ئازار‌و ئه‌شكه‌نج ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نال ‌‬ ‫ی دواتر ل ‌ه فولك��� ‌ه ‌‬ ‫ب���ون‪ .‬رۆژ ‌‬ ‫ی خه‌ڵكه‌و‌ه‬ ‫ی تر ب��� ‌ه به‌رچاو ‌‬ ‫نۆ گه‌نج ‌‬ ‫ی‬ ‫گولله‌بارانك���ران‪ .‬پ���اش راپه‌ڕین��� ‌‬

‫ی شارێك ‌ه لێوانلێو ل ‌ه كۆڵنه‌دان‌و‬ ‫سلێمان ‌‬ ‫به‌رگ���ری‌‪ ،‬ل ‌ه كاتێكدا ك��� ‌ه زۆر واڵت‌و‬ ‫ی‬ ‫ی س���ه‌رزه‌مین ناو ‌‬ ‫زۆرێك ل ‌ه كۆمه‌اڵن ‌‬ ‫ی‬ ‫فڕۆكه‌ی���ان نه‌بیس���تبو ل ‌ه س���ه‌ره‌تا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی له‌الیه‌ن فڕۆك ‌ه ‌‬ ‫بیس���ته‌كاندا سلێمان ‌‬ ‫ئینگلیزه‌و‌ه بۆردوم���ان ئه‌كرا‪ ،‬زۆرێك‬ ‫ی ئه‌م دنیای��� ‌ه نه‌یانزانیو‌ه‬ ‫ل��� ‌ه كۆمه‌اڵن ‌‬ ‫ی‬ ‫خۆپیش���اندان چۆن���ه‌‪ ،‬ل ‌ه س���ه‌ره‌تا ‌‬ ‫ی پێشو گه‌وره‌ترین‬ ‫ی س���ه‌د‌ه ‌‬ ‫سییه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل ‌ه سلێمان ‌‬ ‫ی جه‌ماوه‌ر ‌‬ ‫خۆپیش���اندان ‌‬ ‫ی خۆینك���راوه‌‪،‬‬ ‫به‌رپاب���ووه‌‌و خه‌ڵتان��� ‌‬ ‫ی عێراق مه‌نع ‌ه ته‌جه‌ول‌و‬ ‫هیچ ش���ارێك ‌‬ ‫ی‬ ‫گولله‌بارانكردن��� ‌‬ ‫ره‌ش���بگیریی‌‌و‬ ‫ی‬ ‫ی شه‌سته‌كان ‌‬ ‫نه‌بیستبو‪ ،‬ل ‌ه س���ه‌ره‌تا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پێشو ئه‌و‌ه به‌شێك ل ‌ه مێژوو ‌‬ ‫سه‌د‌ه ‌‬ ‫سلێمانی‌ پێك ئه‌هێنێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی شار ‌‬ ‫یه‌كێك له‌و مه‌نع ‌ه ته‌جه‌والن ‌ه ‌‬ ‫ی ل ‌ه ‪ 1985 - 10-17‬دا كرا ل ‌ه‬ ‫س���لێمان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رۆژێك پێشتر رژێم ‌‬ ‫س���ه‌ر له‌ئێوار‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گه‌ور‌ه ‌‬ ‫ی به‌ع���س هێزێك ‌‬ ‫ئ���ه‌و كات ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هێنا چوارده‌ور ‌‬ ‫ی بۆ سلێمان ‌‬ ‫پڕچه‌ك ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌ند‌ه‬ ‫ێ ته‌نی‌‪ .‬سوپایه‌ك ‌‬ ‫ی پ‌‬ ‫ش���ار ‌‬ ‫زه‌ب���ه‌الح‌و پڕچ���ه‌ك ك��� ‌ه پێده‌چو بۆ‬ ‫ی هێنرابێ���ت‪.‬‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت��� ‌‬ ‫ش���ه‌ڕێك ‌‬ ‫ی كۆماری‌‌و س���وپا‌و‬ ‫ی گارد ‌‬ ‫له‌وان ‌ه هێز ‌‬ ‫جه‌یش شه‌عبی‌‌و ئه‌من‌و ئیستیخبارات‌و‬ ‫ته‌واری‌‪ .‬ئیتر ب ‌ه هیچ ش���ێوه‌یه‌ك بوار‬ ‫بۆ كه‌س نه‌مایه‌و‌ه ك ‌ه شار جێبهێڵێت‪،‬‬ ‫ی دواتر هیزه‌ك ‌ه له‌ناو‬ ‫ی رۆژ ‌‬ ‫سه‌رله‌به‌یان ‌‬ ‫ی پێكرا له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا ب ‌ه‬ ‫ش���اردا باڵو‌ه ‌‬ ‫بڵندگۆ ك ‌ه ب ‌ه هێلیكۆپته‌ره‌و‌ه دانرابو و‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی ش���اردا ئه‌سوڕایه‌و‌ه داوا ‌‬ ‫ب ‌ه ئاسمان ‌‬ ‫ل ‌ه هاواڵتی���ان ئه‌كرد ك ‌ه ل ‌ه ماڵه‌كانیان‬ ‫ی هه‌ڵمه‌ته‌ك ‌ه ب ‌ه‬ ‫نه‌چن ‌ه ده‌ر‪ .‬س���ه‌ره‌تا ‌‬ ‫ته‌قه‌كردن له‌ناو ش���ار ده‌س���تیپێكرد‬ ‫تا خه‌ڵ���ك بتۆقێن���ن‌و ت���رس بخه‌ن ‌ه‬ ‫ناخیانه‌وه‌‪ .‬پاشتر ماڵ ب ‌ه ماڵ‌و كۆاڵن‬ ‫به‌كۆاڵن كه‌وتن ‌ه پشكنین‌و ره‌شبگیری‌‪،‬‬ ‫هه‌ر كه‌س���ێك له‌و هه‌ڵمه‌ته‌دا بگیرای ‌ه‬ ‫ی هه‌ندێك له‌و‬ ‫ی كوردستان گۆڕ ‌‬ ‫ی خه‌ڵك ‌‬ ‫ی (پارك ‌‬ ‫ی س���لێمان ‌‬ ‫ب���ه‌ره‌و حامی��� ‌ه ‌‬ ‫ی ئێس���تا) راپێچ ئه‌ك���را‪ .‬دواتر ئیعدامكراوان ‌ه ل ‌ه مه‌عه‌س���كه‌ر سارداو‬ ‫ئازاد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫ی شار ‌‬ ‫ی گیراوه‌كان ئه‌گیران‪ ،‬پاشتر ك ‌ه ئه‌كه‌وێت ‌ه س���ه‌رو ‌‬ ‫كه‌سوكارو ‌‬ ‫ماڵه‌كانیان ب ‌ه بیلدۆزه‌ر ئه‌ڕوخێنران‪ .‬ل ‌ه دۆزرانه‌وه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی تاوان ‌‬ ‫ئ���ه‌م تاوان ‌ه هه‌موو بنه‌ماكان ‌‬ ‫ی ئیعدامكردن‬ ‫ی ستون ‌‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫حامی ‌ه ‌‬ ‫ی دژ‌ه‬ ‫ی تیادای���ه‌و تاوانێك ‌‬ ‫ئاماده‌كرابو سه‌رله‌ئێوار‌ه گه‌نجه‌كانیان نێوده‌وڵه‌ت��� ‌‬ ‫ی به‌رفراوان‌و‬ ‫به‌و ستونانه���و‌ه به‌سته‌وه‌و گولله‌بارانیان ئینسانیی ‌ه ك ‌ه ب ‌ه هێرشێك ‌‬

‫داوایه‌كم‬ ‫ی‬ ‫له‌سه‌رۆكایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫شاره‌وان ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌ت ‌‬ ‫باخچه‌كان هه‌ی ‌ه‬ ‫ی‬ ‫كه‌ ناوو وێن ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی له‌حامی ‌ه ‌‬ ‫ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی (پارك ‌‬ ‫سلێمان ‌‬ ‫ئازادی‌ ئێستا)‬ ‫گولله‌بارانكراون‬ ‫دابنرێت كه‌ ئه‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫به‌شێكه‌ له‌مێژو ‌‬ ‫ئه‌و شوێنه‌‬

‫به‌رنام��� ‌ه بۆ داڕێ���ژراو ك���راو‌ه دژ ب ‌ه‬ ‫ی سلێمانی‌‪ .‬ك ‌ه‬ ‫ی شار ‌‬ ‫ی س���ڤیل ‌‬ ‫خه‌ڵكان ‌‬ ‫گولل ‌ه بارانكردن‌و كوشتن‌و زیندانیكردن‌و‬ ‫ێ‬ ‫ی زۆره‌مل ‌‬ ‫ئه‌شكه‌نجه‌دان‌و گواستنه‌و‌ه ‌‬ ‫گیراوان‌و بێبه‌ش���كردنیان ل ‌ه بچوكترین‬ ‫ی ماڵ‌و‬ ‫ی و‌ه روخاندن ‌‬ ‫ی ئینس���ان ‌‬ ‫ماف��� ‌‬ ‫موڵكیان‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك ك ‌ه نوسراوێك ‌‬ ‫به‌پێ ‌‬ ‫ی سلێمانیی ‌ه ب ‌ه ژمار‌ه ‪ 15486‬ل ‌ه‬ ‫ئه‌من ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌من ‌‬ ‫‪ 1989-6-14‬بۆ به‌رێوه‌به‌رایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ناردوو‌ه هاوپێچ ‌ه به‌ناو ‌‬ ‫ی به‌غدا ‌‬ ‫عام ‌ه ‌‬ ‫چلوچوار (تاوانب���ار) ك ‌ه ئیعدامكراون‬ ‫ی لێكۆڵین���ه‌و‌ه له‌گه‌ڵیاندا‬ ‫یان له‌كات��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پش���كنین ‌‬ ‫م���ردون ك ‌ه ل��� ‌ه هه‌ڵمه‌ت ‌‬ ‫ی ‪ 1985‬گیراون‬ ‫ی ساڵ ‌‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫پارێزگا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌رگیراو‌ه دۆس���ی ‌ه ‌‬ ‫ك��� ‌ه ره‌زامه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫تایبه‌تی���ان بۆبكرێت���ه‌وه‌‌و بڕوانام ‌ه ‌‬ ‫مردنیان بۆ ده‌ربهێنرێت‪.‬‬ ‫ی بااڵ ل ‌ه سه‌ره‌تادا‬ ‫ی تاوانه‌كان ‌‬ ‫دادگا ‌‬ ‫ی دان���ا ك��� ‌ه هه‌موو‬ ‫چه‌ن���د كه‌یس���ێك ‌‬ ‫ی له‌وه‌دا كۆبكرێته‌و‌ه له‌وان ‌ه (‬ ‫كاره‌كان ‌‬ ‫ئه‌نفال‪ ،‬دوجێل‪ ،‬ك���ورد‌ه فه‌یلییه‌كان‪،‬‬ ‫هه‌ڵه‌بج���ه‌‪ ،‬ه���ۆڕه‌كان‪ ،‬بازرگان��� ‌ه‬ ‫ئیعدامكراوه‌كان‪ ،‬پارت ‌ه عیلمانییه‌كان‪،‬‬ ‫ی ‪،1991‬‬ ‫پارت ‌ه ئیسالمییه‌كان‪ ،‬راپه‌ڕین ‌‬ ‫ی كه‌سایه‌تیی ‌ه‬ ‫ی نه‌ژادی ‌‬ ‫گوێبڕین‪ ،‬پاكتاو ‌‬ ‫س���ه‌ربه‌خۆكان‪ ،‬س���ه‌رباز‌ه ك���وژراو‌ه‬ ‫ی‬ ‫به‌ریتانیی���ه‌كان) دی���ار‌ه كۆكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫تاوان���ه‌كان ته‌نه���ا ل���ه‌و كه‌یس���انه‌دا‬ ‫ی لێناكه‌وێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ی دروس���ت ‌‬ ‫ئه‌نجامێك��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌س���ت ‌ه ‌‬ ‫له‌كاتێك���دا ك ‌ه س���ه‌رۆك ‌‬ ‫ی هه‌ڵه‌بج ‌ه‬ ‫لێكۆڵینه‌و‌ه بووم ل ‌ه كه‌یس��� ‌‬ ‫ی به‌عس پێش���تر‬ ‫بینیم ك��� ‌ه حكومه‌ت ‌‬ ‫ی به‌رامبه‌ر ئه‌و شار‌ه كردبو‬ ‫ی تر ‌‬ ‫تاوانێك ‌‬ ‫ی عاشقا ن)‬ ‫ی (كان ‌‬ ‫ك ‌ه دواتر ب ‌ه كه‌یس ‌‬ ‫ی وه‌ربگرم‬ ‫ناس���ێنرا‪ ،‬توانیم ره‌زامه‌ند ‌‬ ‫ی تیادا‬ ‫وه‌كو كه‌یس���ێك لێكۆڵین���ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫كرا گه‌یه‌نرای��� ‌ه دادگایكردن‪ .‬بۆ تاوان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی س���لێمان ‌‬ ‫ی مه‌نع ‌ه ته‌جه‌ول ‌‬ ‫گ���ه‌ور‌ه ‌‬ ‫ی تاوانه‌كان‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی ئه‌و كات ‌ه ‌‬ ‫سه‌رۆك ‌‬ ‫ی ك ‌ه ئ���ه‌و تاوان ‌ه بكرێت ‌ه‬ ‫ڕێگربو له‌و‌ه ‌‬ ‫كه‌یس���ێك‪ .‬به‌اڵم توانیمان بیكه‌ین ب ‌ه‬ ‫ی‬ ‫كه‌یس���ێك‌و لێكۆڵینه‌وه‌م ب ‌ه هاوكار ‌‬ ‫ی ك��� ‌ه له‌گه‌ڵمدا له‌كار‬ ‫ئه‌و لێكۆڵه‌ران ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫بوون ته‌واوكرد‪ ،‬س���ودمان ل ‌ه به‌ش��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دادگا‌و وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫به‌ڵگه‌نامه‌‌و ئارشیف ‌‬ ‫ی عێ���راق وه‌رگ���رت‌و توانیمان‬ ‫به‌رگر ‌‬ ‫ی زۆرێك ل ‌ه تۆمه‌تباران بدۆزینه‌وه‌و‬ ‫ناو ‌‬

‫وێنەیەک لەبێسەروشوێنکردن!‬ ‫شوان حەمە‬

‫هەفتەی رابردو س���کرتێری یاس���ایی‬ ‫ئەنجومەن���ی وەزی���ران‪ ،‬محەم���ەد‬ ‫قەرەداغی‪ ،‬بە خوێنساردییەکی زۆرەوە‬ ‫مەرگ���ی ‪ ٢٦٨‬ئینس���انی ڕاگەیان���د‪،‬‬ ‫ئەگەرچ���ی دواتر ب���ۆ کەمکردنەوەی‬ ‫توڕەیی خێزانی بێسەروشوێنکراوەکان‌و‬ ‫ڕێکخراوەکان‪ ،‬قەردەاغی لە قس���ەکانی‬ ‫پێشوی پەشیمان بوەوە‪ ،‬بەاڵم نەیتوانی‬ ‫ڕاستی لێدوانەکە بشارێتەوە کاتێک وتی‬ ‫ی ناوخۆ‬ ‫ی شه‌ر ‌‬ ‫"بێسەروشوێنکراوەکان ‌‬ ‫کەسیان لەژیاندا نەماون‌و هەریەکێکیان‬ ‫دەتوانن لەرێگەی حیزبەکانی خۆیانەوە‬ ‫بەدواداچونی بۆ بکەن"‪.‬‬ ‫خاڵێک کە لە لێدوانەکەی قەرەداغیدا‬ ‫شارراوەتەوە‪ ،‬بێسەروشوێنکردنی ئەو‬ ‫کەس���انەیە کە لە بنەڕەت���دا هاواڵتی‬ ‫ئاس���ایی بوون‌و ئەندامی هیچ حیزبێک‬ ‫نەبون! ئەو هاواڵتیان���ە یان بە هەڵە‪،‬‬ ‫بەگومانی کەس���انی تر‪ ،‬ی���ا بە هۆی‬ ‫دژایەتی تاکەکەسیەوە زیندانی دەکران‌و‬ ‫لەژێر ئەشکەنجەداند‌ا گیانیان دەسپاردو‬ ‫دواتر تەرمەکانیان دەشارراونەوە؟‬ ‫بەداخەوە ئەم پرسەش وەک زۆربەی‬ ‫پرسەکانی تری کۆمەڵگەی ئێمە تەواو‬ ‫بە حیزبی دەکرێت‪.‬‬ ‫م���ن یەکێک���م ل���ەو کەس���انەی لە‬ ‫زیندانەکانی ش���ەڕی ناوخۆدا نەمردم‌و‬ ‫ژی���ام! بێئەوەی ئەندام‌و الیەنگری هیچ‬ ‫حیزب‌و ڕێکخراوی سیاس���ی بم‪ ،‬دەیان‬ ‫ش���ەو لە زیندانەکانی پاراس���تنی لقی‬ ‫چوار‌‌و لەزیندانی س���ەرەکی پاراستنی‬ ‫پارت���ی لەس���ەاڵحەدین ب���ە ئومێدی‬ ‫سبەینێ ڕۆژم کردوەتەوە‬ ‫باوکم پێشمەرگەی شەهیدی شۆڕشی‬ ‫ئەیلولە‪ .‬بەاڵم لە پاداشتی شەهیدبونی‬ ‫باوکم���دا‪ ،‬پارت���ی بێ هی���چ هۆیەکی‬ ‫دیاریک���راو (ک���ە تا ئێس���تاش نازانم‬ ‫بۆچی‌؟) هەوڵی بێسەروش���وێنکردنی‬

‫کادیرەکانی حیزبەکان پاکتاو کرابێتن‪.‬‬ ‫دۆخ���ی ئەوکاتەی ش���ەڕی ناوخۆ‬ ‫بەشێوەیەک بوو هەر ئەندامێکی پارتی‬ ‫ی���ا یەکێتی پەنج���ەی نەیاریبوونی بۆ‬ ‫هەرکەسێکی تر ڕابکێشایە‪ ،‬ڕاستەوخۆ‬ ‫ڕاپێچی لێکۆڵینەوەی زیندانە نهێنییەکان‬ ‫دام‪ .‬لە نێوان زیندانەکانی پاراس���تن‌و دەکراو دەخرایە بەر پرۆسەی بەرنامە‬ ‫نەخۆشخانەکان لە هەولێرو سەالحەدین‌‪ ،‬داڕێژراوی ئەشکەنجەدان‪.‬‬ ‫چەندین جار بە نهێنی گواستراومەتەوە‪.‬‬ ‫پێش س���ەردانی نوێنەرانی ڕێکخراوی‬ ‫خاچی س���وری نێودەوڵەت���ی بۆ ئەو‬ ‫زیندانان���ەی منی تێدا ب���وم‪ ،‬چەندین‬ ‫جار بە پەلەو بە نهێنی‪ ،‬بە دەس���ت‌و‬ ‫چاوی بەستراوەوە جێگۆڕکێم پێکراوە‪.‬‬ ‫ئ���ەوەش ئاماژەیەک���ی بەهێزب���وو بۆ‬ ‫بێسەروشوێنکردنم‪ .‬لەگەل ئەشکەنجەی‬ ‫بەردەوامدا پرس���یاردەربارەی بیروڕای‬ ‫خ���ۆم‌و تەنانەت دەربارەی یەکێتیبون‌و‬ ‫کۆمۆنیس���تبون‌و ئیسالمیبونیش���م‬ ‫ئاڕاستە دەکرا! ئامانجی ئه‌وان ئەوەبوو‬ ‫هەرچۆنێک بێت‌و لەس���ەر هەر پرسێک‬ ‫بێت س���ەرەداوێکیان دەس���تبکەوێت‪،‬‬ ‫ت���ا دانپیانانەکان وەک س���ەرکەوتنی‬ ‫خۆی���ان تۆماربک���ەن‌و ل���ە بەرانبەردا‬ ‫پاداش���تی حیزب وەربگ���رن‪ ،‬خۆ گەر‬ ‫هەوڵە یەک ل���ەدوای یەکەکانی خاچی‬ ‫سوری نێودەوڵەتی‌‌و کۆکردنەوەی ‪٦٧‬‬ ‫ئیمزای بەش���داربوانی مەراسیمی یادی‬ ‫سەدس���اڵەی ڕۆژنامەگ���ەری ک���وردی‬ ‫ێ نوس���ەرو‬ ‫نەبوایە‪ ،‬ک���ە تیایدا هاور ‌‬ ‫ڕۆش���نبیرەکانم داوای ئازادکردنی���ان‬ ‫ک���ردم‪ ،‬زۆر نزی���ک بووئەم���ڕۆ منیش‬ ‫ژمارەیەکی ت���ر بومایەو لەس���ەر ئەو‬ ‫ژم���ارە گوماناویی���ەی لەچەن���د ڕۆژی‬ ‫ڕابردودا ڕەگەیەندرا‪.‬‬ ‫تا ئەمڕۆش چەندی���ن خێزان نازانن‬ ‫ک���وڕو مێ���ردو براکانیان بەدەس���تی‬ ‫چەتەی سنورەکان بێسەروشوێنکراون‬ ‫یا لە ڕێ���ی قاچاخ بەرەو هەندەران بێ‬ ‫ه���ەواڵ ماونەتەوە؟ گوم���ان لەوەدایە‬ ‫دەس���ەاڵتپێدانی حیزب���ەکان ب���ە‬ ‫کە بێسەروش���وێنکردنی بەش���ێک لەو جەالدەکانی خۆیان‌و پاداش���تکردنیان‪،‬‬ ‫ب���ازرگان‌و کۆچبەران���ەی س���ااڵنێکە هێندەی ت���ر جەالدەکان���ی دڵڕەقترو‬ ‫بێهەواڵن‪ ،‬دەستی حیزبە شەڕکەرەکانی ئەشکه‌نجەدانیشی س���ەختتر کردبوو‪.‬‬ ‫تێ���دا بێت‪ ،‬یا لێرەو لەوێ بەدەس���تی بەوهۆیەوە بەش���ێک ل���ە زیندانییەکان‬

‫باوکم پێشمەرگەی‬ ‫شەهیدی شۆڕشی‬ ‫ئەیلولە‪ .‬بەاڵم‬ ‫لەپاداشتی‬ ‫شەهیدبونی‬ ‫باوکمدا‪ ،‬پارتی‬ ‫بێ هیچ هۆیەکی‬ ‫دیاریکراو (کە‬ ‫تائێستاش نازانم‬ ‫بۆچی‌؟) هەوڵی‬ ‫بێسەروشوێنکردنی‬ ‫دام‬

‫ی‬ ‫ی دادگا ‌‬ ‫ی (‪ )12‬ل ‌ه یاسا ‌‬ ‫ی ماد‌ه ‌‬ ‫به‌پێ ‌‬ ‫ی عێ���راق ژمار‌ه (‪)10‬‬ ‫ی بااڵ ‌‬ ‫تاوانه‌كان ‌‬ ‫ی گرتنی���ان بۆ‬ ‫ی ‪ 2005‬یاداش���ت ‌‬ ‫س���اڵ ‌‬ ‫ی خواره‌وه‌ن‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ده‌ركرا ك��� ‌ه ئه‌مان ‌ه ‌‬ ‫زیان نه‌گه‌یاندن ب ‌ه كه‌یس���ه‌ك ‌ه خۆم ل ‌ه‬ ‫ناوهێنانی‌ هه‌ندێكیان ئه‌بوێرم‪:‬‬ ‫ی‬ ‫‪ -1‬ئامری‌ ئیستخباراتی‌ سلێمان ‌‬ ‫ی‬ ‫‪ -2‬جه‌عفه‌ر عه‌بدولكه‌ریم پارێزگا ‌‬ ‫سلێمانی‌‌و سه‌رۆكی‌ لیژن ‌هی‌ ئه‌منی‌‬ ‫ی‬ ‫‪-3‬به‌رێوه‌به‌ری‌ ئیستخبارات ‌‬ ‫ی شه‌رقی‌‬ ‫مه‌نزوم ‌ه ‌‬ ‫‪ -4‬قائیدی‌ فه‌یله‌قی‌ یه‌ك‬ ‫ی جه‌حفه‌لی‌ پێنج‬ ‫‪ -5‬ئامر ‌‬ ‫ی‬ ‫ئامری‌ قووه‌ ته‌واری‌ ‪ - 6‬محسن عل ‌‬ ‫محسن ناسراو ب ‌ه مالزم موحسین‬ ‫‪ -7‬عه‌قیدی‌ ئه‌منی‌ سلێمانی‌‬ ‫‪ -8‬رائید ته‌ها‬ ‫ی‬ ‫ی ئامر ‌‬ ‫‪ -9‬عبدالكریم خلف العبید ‌‬ ‫ی جه‌یش شه‌عبی‌ سلێمانی‌‬ ‫كه‌رت ‌‬ ‫ی‬ ‫پاش گشتاندنی‌ یاداشت ‌‬ ‫ده‌ستگیركردنیان تۆمه‌تبارێكیان‬ ‫كه‌ له‌ناو هیزێكی‌ سوپای‌ عیراقدا‬ ‫بو له‌ ناوچ ‌هی‌ دیاله‌ توانی‌ هه‌ڵبێت‬ ‫ئه‌وانیتر هه‌تا ئێستا ل ‌ه روی‌ عه‌داله‌ت‬ ‫هه‌ڵهاتون‪.‬‬ ‫ی (‪ )20‬سكااڵكار‌و‬ ‫ئه‌م كه‌یس ‌ه ب ‌ه وت ‌ه ‌‬ ‫(‪ )5‬شایه‌ت ب ‌ه به‌ڵگه‌نامه‌‌و دۆكیۆمێنت‌و‬ ‫ی روخێن���راو نوس���راو‌و‬ ‫ی ماڵ��� ‌‬ ‫وێن��� ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ئارش���یف‌و نوسراو ‌‬ ‫زانیار ‌‬ ‫په‌یوه‌ندیدار ده‌وڵه‌مه‌نده‌‪ .‬لێكۆڵینه‌و‌ه‬ ‫ی دڵسۆزییه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫له‌و تاوان ‌ه ل ‌ه س���ۆنگ ‌ه ‌‬ ‫ی س���لێمانی‌‪ ،‬ئ���ه‌و رۆژ‌ه زۆر‬ ‫بۆ ش���ار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یاسای ‌‬ ‫دور نیی ‌ه ك ‌ه ئه‌وان ‌ه ب ‌ه س���زا ‌‬ ‫خۆیان بگه‌ن هه‌روه‌ها هه‌موو ئه‌وانه‌ش‬ ‫ی س���لێمانیان ب ‌ه كۆمه‌ڵ ب ‌ه‬ ‫ك ‌ه گه‌نجان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌مه‌ن ‌‬ ‫ئیعدامك���ردن ئه‌دا‌و ئه‌وان��� ‌ه ‌‬ ‫ی سلێمانییان بۆ ئ��عدامكردنیان‬ ‫منااڵن ‌‬ ‫گه‌وره‌ ئه‌كرد‪.‬‬ ‫ل���ه‌م ده‌رفه‌ت���ه‌دا داوایه‌ك���م ل��� ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی س���لێمان ‌‬ ‫ی ش���اره‌وان ‌‬ ‫س���ه‌رۆكایه‌ت ‌‬ ‫ی باخچه‌كان هه‌ی ‌ه ك ‌ه ناو‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی س���لێمان ‌‬ ‫ی ل ‌ه حامی ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫وێن ‌ه ‌‬ ‫ی ئێستا) گولله‌بارانكراون‬ ‫ی ئازاد ‌‬ ‫(پارك ‌‬ ‫ی‬ ‫دابنرێت ك ‌ه ئه‌و‌ه به‌ش���ێك ‌ه ل ‌ه مێژو ‌‬ ‫ئه‌و شوێنه‌‪.‬‬ ‫ی بااڵی‬ ‫* دادوه‌ر له‌دادگا ‌‬ ‫تاوانه‌كانی عێراق ‪-‬پێشو‬

‫بەرگەی ئەو هەموو ئازارەیان نەدەگرت‌و‬ ‫گیانی���ان دەس���پارد‪ .‬ب���ۆ نمونە لە‬ ‫زیندانەکانی پارتیدا کەسانێک هە بوون‬ ‫ل���ە تورکیاوە س���نورداش کرابوون‪ ،‬یا‬ ‫لەسەر کێشەی پارە‪ ،‬یا لەسەر کێشەی‬ ‫کۆمەاڵیەتی خزێنرابونە زیندانەکانەوە‪.‬‬ ‫ه���ۆی زیندانیکردنی ه���ەر یەکێک لەو‬ ‫کەس���انە‪ ،‬بەرپرس���ێک یا ئەندامێکی‬ ‫حیزبی لە پشتەوە بوو‬ ‫بەشێک لەوانەی گیانیان دەسپارد لە‬ ‫پشتی شەقامی س���ەد مەتری هەولێر‌و‬ ‫لێرەو ل���ەوێ هەر بە بەرگ‌و الش���ەی‬ ‫خوێناوییەوە دەکران ب���ە ژێر گڵەوە‪.‬‬ ‫ئێستاش ئەو ئۆتۆمبێلە رەنگ سورەم‬ ‫بیرە کە چەندین جار بە چاوبەستراوی ‬ ‫منیان پێ دەگواستەوە‪ ،‬ئەو (بەرزایلییە‬ ‫رەنگ سورەی)بەڕۆژ لەبەردەم بارەگای‬ ‫پاراستنی لقی چوار لە هەولێر ڕادەگیراو‪،‬‬ ‫بەشەویش پاش ماندوبونی جەالدەکان‬ ‫لە ئەش���کەنجەدان‪ ،‬هەر خودا بۆ خۆی‬ ‫دەزان���ێ چەن���د الش���ەی نیوەمردو‌‌و‬ ‫تەواومردوی پێ دەگواسترایەوە‪.‬‬ ‫ئەوەی من لێی دڵنیابم‌و بەچاوی خۆم‬ ‫بینیومن‪ ،‬ئەو جەالدانەی ڕاس���تەوخۆ‬ ‫دەستیان لە دەستگیرکردن‌و ئازاردانی‬ ‫زیندانیەکانی ش���ەڕی ناوخ���ۆ هەبوو‪ ،‬‬ ‫بریتیب���ون لەبەرپرس���ی پاراس���تنی‬ ‫ئەوکاتەی لقی چوار‪ ،‬کادری پاراستنی‬ ‫لق���ی چ���وار‌‌و لێکۆڵ���ەری پاراس���تن‬ ‫لەس���ەاڵحەدین‪ .‬بەو پێەی ئازادکردنی‬ ‫من بە بڕیاری خودی سەرۆکی پارتی‪،‬‬ ‫مەسعود بەرزانی بوو‪ ،‬دەردەکەوێت کە‬ ‫خودی بارزانییش ئاگاداری پرۆس���ەکە‬ ‫بووە‪.‬‬ ‫ئەگەر دیوێکی ئەم پرسە ئاشکراکردنی‬ ‫بێسەروش���وێنکردنی‬ ‫چۆنێت���ی‬ ‫قوربانی���ەکان‌و قەرەبوکردن���ەوەی‬ ‫خێزانەکانیان بێت‪ ،‬ئەوا بە دڵنیاییەوە‬ ‫دی���وە گرنگەک���ەی تری ئەم کەیس���ە‬ ‫بەرپرس���یارێتی یاس���ایی‌و ئەخالق���ی‬ ‫حیزبە ش���ەڕکەرەکان‌و دادگاییکردنی‬ ‫ئ���ەو بەرپرس‌و هەواڵگ���رو جەالدانەیە‬ ‫کە بەشداربوون لە بێسەروشوێنکردنی‬ ‫بێسەروشوێنکراوەکان‪.‬‬

‫گه‌نجێتی له‌سیاسه‌تدا‬ ‫ رێبین هه‌ردی‬ ‫پرسی گه‌نج‪ ،‬به‌رده‌وام پرسێکی گرنگی‬ ‫کۆمه‌لگا‌‌و کلیلی تێگه‌یش���تنه‌ له‌بڕێکی‬ ‫زۆر له‌و گرفت‌‌و ئاڵۆزیانه‌ی کۆمه‌ڵگایه‌ک‬ ‫له‌ناوی���دا ئ���ه‌ژی‪ .‬وه‌ک له‌ش���وێنێکی‬ ‫تردا نوسیم كێش���ه‌ی‌ گه‌نج له‌ كێشه‌ی‌‬ ‫كۆمه‌ڵگا جیا نابێته‌وه‌‪ .‬خه‌س���ڵه‌تێكی‌‬ ‫هه‌میش���ه‌یی‌‌و نه‌گۆڕمان ب���ۆ گه‌نج نیه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵك���و ب���ه‌ پێ���ی‌ كلت���ور‌‌و زه‌مینه‌ی‌‬ ‫جیاواز‪ ،‬گه‌نج���ی‌ جیاواز‌‌و خه‌س���ڵه‌تی‌‬ ‫جیاوازمان هه‌یه‌‪ .‬راسته‌ ئه‌مڕۆ به‌ هۆی‌‬ ‫جیهانگی���ری‌‌و ك���ۆی‌ ئه‌و پێش���كه‌وتنه‌‬ ‫ته‌كنه‌لۆژیانه‌ی‌ جیهانگیری‌ له‌گه‌ڵ‌ خۆیدا‬ ‫هێناونی‌‪ ،‬گه‌لێك له‌ سیفه‌تی‌ گه‌نجان له‌‬ ‫ئاستی‌ دنیادا له‌یه‌ك نزیكده‌بنه‌وه‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫گۆرانیانه‌ی‌ حه‌زی‌ لێده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌و مۆدی‌‬ ‫جل‌‌و س���یمایه‌ی‌ الس���اییده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫س���ینه‌ماو فیلم‌‌و پاڵه‌وانانه‌ی‌ سه‌ر‌سامن‬ ‫پێی‪ ،‬ئه‌و تیپه‌ وه‌رزشیانه‌ی هانی ئه‌ده‌ن‬ ‫هه‌ر هه‌موو ئه‌مان���ه‌ به‌هۆی‌ جیهانگیریه‌‬ ‫لێكده‌چ���ن‪ ،‬بگره‌ جۆریک هه‌س���تیاری‬ ‫هاوب���ه‌ش ل���ه‌ دروس���تبوندایه‌ ک���ه‌ وا‬ ‫ئه‌کات کاردانه‌وه‌کانی گه‌نجان به‌رامبه‌ر‬ ‫ب���ه‌ روداو‌‌و پێش���هاته‌کان له‌یه‌ک بچن‪.‬‬ ‫به‌اڵم له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ش���دا ئه‌و س���ه‌رقاڵی‌‌و‬ ‫كێش���انه‌ی‌ گه‌نجان روب���ه‌روی‌ ده‌بنه‌وه‌‬ ‫ل���ه‌ كۆمه‌ڵگایه‌كه‌وه‌ ب���ۆ كۆمه‌ڵگایه‌كی‌‬ ‫دی‌ ده‌گۆڕێ���ت‪ .‬كلت���ور‌‌و كۆمه‌ڵگاكانن‬ ‫ده‌ستنیش���انیده‌كه‌ن چ گه‌نجانێ���ك‌‌و چ‬ ‫جۆره‌ خه‌سڵه‌تگه‌لێكیان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫گه‌نج���ان هێزێک���ی کۆمه‌اڵیه‌تین که‌ له‌‬ ‫هه‌ندێ���ك كلتوردا ئه‌وه‌نده‌ خوازراون كه‌‬ ‫ته‌نانه‌ت پیره‌كانی���ش ده‌یانه‌وێت گه‌نج‬ ‫بنوێنن‪ .‬له‌ هه‌ندێك كلتوری‌ دیشدا هێنده‌‬ ‫په‌راوێزخراون كه‌ ته‌نانه‌ت گه‌نجه‌كانیش‬ ‫ده‌یانه‌وێ���ت پیر بنوێنن‪ .‬ل���ه‌ هه‌ندێك‬ ‫كلتوردا گه‌نجێتی‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ زیندویه‌تی‌‌و‬ ‫چاالكی‌‌و ژیان‪ ،‬له‌ هه‌ندێكیش���دا بریتیه‌‬ ‫له‌ هه‌ڵه‌ش���ه‌یی‌‌و بێعه‌قڵ���ی‌‌و نه‌گونجان‪.‬‬ ‫بیركردنه‌وه‌یه‌كی‌ زۆری‌ ناوێت بۆ ئه‌وه‌ی‌‬ ‫بزانین وێنه‌ی‌ گه‌نج له‌ جیهانی‌ ئێمه‌دا پتر‬ ‫له‌ وێن���ه‌ی‌ دوهه‌مه‌وه‌ نزیكه‌‪ .‬كۆمه‌ڵگای‬ ‫ئێم���ه‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ پیر س���االریه‌ كه‌‬ ‫به‌شداریكردن‌‌و به‌ده‌ستهێنانی‌ پله‌یه‌كی‌‬ ‫شایسته‌ تیایدا‪ ،‬په‌یوه‌ندیه‌كی‌ نزیكی‌ به‌‬ ‫ته‌مه‌نه‌وه‌ هه‌یه‌‪ .‬گه‌نجێتی‌ له‌ كۆمه‌ڵگای‌‬ ‫ئێمه‌دا جۆرێك���ه‌ له‌ كه‌موكوڕی‌ عه‌قڵی‌‌و‬ ‫بونه‌وه‌رێكی‌ ئیحساس���اتی‌ ك���ه‌ توانای‌‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی‌ نی���ه‌ كارێ���ك ی���ان پله‌یه‌كی‌‬ ‫شایسته‌ی‌ پێ بسپێرێت‪ .‬له کۆمه‌ڵگای‬ ‫ئێمه‌دا کاتێک ناوی که‌س���انێک به‌ گه‌نج‬ ‫ده‌درێت‪ ،‬ئه‌وا راس���ته‌وخۆ به‌مانای که‌‬ ‫ئه‌زمون���ی‪ ،‬پینه‌گه‌یش���تن‌‌و کامڵنه‌بون‬ ‫دێ���ت‪ .‬ئه‌م دی���ده‌ وایک���ردووه‌ گه‌نجان‬ ‫به‌رده‌وام هه‌س���تی ئه‌وه‌یان ال دروس���ت‬ ‫بێت که‌ په‌راویز ئه‌خرێن‌‌و وه‌ک پێویست‬ ‫رێز له‌ توانا‌‌و کار‌‌و ئه‌رکه‌کانیان ناگیرێت‪.‬‬ ‫به‌وه‌ش���دا که‌ گه‌نجان ژماره‌یه‌کی زۆری‬ ‫کۆمه‌ل���گا پێک ئه‌هێنن‪ ،‬ئ���ه‌وا ناڕه‌زایی‬ ‫ئه‌م هێزه‌‪ ،‬س���ه‌رجه‌م کۆمه‌ڵگا روبه‌ڕوی‬ ‫کێش���ه‌‌و گرفت ئه‌کات���ه‌وه‌‪ .‬یه‌کێک له‌‬ ‫گرنگترین ئه‌و بوارانه‌ی گه‌نجان له‌ناویدا‬ ‫هه‌س���ت به‌ ئارامی ناکه‌ن یان هه‌س���ت‬ ‫ئه‌که‌ن وه‌ک پێویس���ت بونیان هه‌س���ت‬ ‫پیکراو نیه‌‌و جێگه‌ی شایسته‌ی خۆیانی‬ ‫تیادا ناگرن‪ ،‬بواری سیاسیه‌‪.‬‬ ‫ب���ه‌رده‌وام‌‌و ناوه‌ ناوه‌ پرس���یاری بونی‬ ‫گه‌نج���ان له‌ناو بواری سیاس���ی‌‌و پێگه‌‌و‬ ‫کاریگه‌ری���ان له‌س���ه‌ر ئاس���تی بریاری‬ ‫سیاسی دێته‌ پێشێ‪ .‬گه‌نجان له‌ کوێن‌‌و‬ ‫بۆچ���ی بونیان نیه‌؟ بۆچ���ی له‌ زوربه‌ی‬ ‫کاته‌کاندا وه‌ک ره‌گه‌زێکی گرنگ‌‌و خاوه‌ن‬ ‫بڕیار ده‌رناکه‌ون‪ .‬له‌ کاتێکدا که‌ هه‌ست‬ ‫ئه‌ک���ه‌ن ئه‌وان بڕبڕه‌ی پش���تی زوربه‌ی‬ ‫هێزه‌ سیاسیه‌کان پێک ئه‌هێنن؟‬ ‫قس���ه‌کردن له‌ بونی گه‌نج وه‌ک هه‌میشه‌‬ ‫ئام���اژه‌ ب���ۆ ملمالنێی���ه‌ک ئ���ه‌کات که‌‬ ‫به‌رده‌وام هه‌ب���ووه‌‌و ده‌مێنێ‪ :‬ملمالنێی‬ ‫نه‌وه‌کان‪ .‬هه‌ر نه‌وه‌ی���ه‌ک دید‌‌و ته‌ماع‌‌و‬ ‫چاوه‌روانی خ���ۆی به‌رهه‌مدێنێت که‌ له‌‬ ‫زۆر رووه‌ ناک���ۆک یان النیک���ه‌م ته‌واو‬ ‫جی���اوازه‌ به‌ نه‌وه‌ی پێ���ش خۆی‪ .‬هه‌ر‬ ‫نه‌وه‌یه‌کیش تێڕوانین‌‌و دید‌‌و بۆچونه‌کانی‬ ‫خۆی به‌راس���ت ئه‌زانێت‌‌و دیدی نه‌وه‌ی‬ ‫پێ���ش خۆی به م���ردوو ئه‌زانێت که‌ بۆ‬ ‫س���ه‌رده‌می ئه‌و ناش���ێن‪ .‬بگره‌ نه‌وه‌ی‬ ‫پێش���وو وه‌ک رێگرێک له‌به‌رده‌م ته‌ماع‌‌و‬ ‫چاوه‌ڕوانیه‌کانی خۆی���دا ئه‌بینێت‪ .‬ئه‌م‬ ‫ملمالنێیه‌ له‌ خێزانه‌وه‌ ده‌ست پیئه‌کات‌‌و‬ ‫ئه‌گوێزرێته‌وه‌ ب���ۆ زوربه‌ی پێکهاته‌کانی‬ ‫کۆمه‌ڵگا‌‌و له‌ زیاد له‌ ئاس���ت‌‌و بوارێکدا‬ ‫به‌ش���ێوه‌ی جیاواز روو ئه‌دات‪ .‬یه‌کێک‬ ‫له‌ دیارترین ئه‌و بوارانه‌ی ئه‌م ملمالنێیه‌‬ ‫به‌ ش���ێوه‌ی جیاواز تی���ا ده‌رئه‌که‌وێت‬

‫بواری سیاس���ی‌‌و رێکخراوه‌ سیاسیه‌کانه‌‬ ‫که‌ ب���ه‌رده‌وام روبه‌ڕوی گرفتی ملمالنێی‬ ‫نه‌وه‌کان ئه‌بێته‌وه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌مان قه‌بوڵ‬ ‫بێت که‌ زۆریک له‌ رێکخراوه‌ سیاسیه‌کانی‬ ‫کوردس���تان له‌ قه‌یران���دان‌‌و پڕ گرفت‌‌و‬ ‫کێشه‌ی ئاڵۆزن‪ ،‬ئه‌وا ئه‌توانین به‌ئاسانی‬ ‫ئه‌وه‌ ببینین که‌ جه‌مسه‌رێکی ئه‌م قه‌یرانه‌‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌ نه‌توانینی رێکخستنی ئه‌م‬ ‫ملمالنێیه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌جۆرێک که‌ ش���تێک‬ ‫له‌ هارمۆنیه‌ت‌‌و سازان‌‌و رێکه‌وتنی له‌سه‌ر‬ ‫پرنسیپه‌ سه‌ره‌کیه‌کانی یاریه‌که‌ی تیادا‬ ‫بێت‪ .‬زوربه‌ی رێکخراو‌ه سیاس���یه‌کانی‬ ‫کوردس���تان له‌دۆزین���ه‌وه‌ی رێگه‌یه‌کدا‬ ‫سه‌رکه‌وتوو نه‌بوون که‌ بتوانێت مالنێی‬ ‫ن���ه‌وه‌کان به‌جۆرێ���ک رێکبخ���ات بکات‬ ‫ک���ه‌ نه‌گاته‌ دژایه‌تی‌‌و داب���ڕان‌‌و پێکه‌وه‌‬ ‫کارنه‌کردن‪ .‬له‌کۆنگره‌ی زۆربه‌ی حیزبه‌‬ ‫سیاس���یه‌کاندا ئه‌م ملمالنێ‌‌و س���اردیه‌‬ ‫هه‌ستی پێئه‌کریت که‌ زۆربه‌ی جار (ئه‌گه‌ر‬ ‫نه‌ڵێ���ن هه‌مووجار) ب��� ‌ه ناکامی گه‌نجان‬ ‫کۆتاییان دێ���ت‪ .‬یه‌کیک له‌ ده‌رئه‌نجامه‌‬ ‫نه‌گۆڕه‌کان���ی زۆرب���ه‌ی کۆنگره‌کان���ی‬ ‫حیزب���ه‌ سیاس���یه‌کان‪ ،‬نائومێ���دی ئه‌و‬ ‫هێز‌‌و که‌سانه‌ی لێئه‌که‌وێته‌وه‌ که‌ پێیان‬ ‫ئه‌وترێ���ت "گه‌ن���چ"‪ .‬پێی���ان ئه‌وترێت‬ ‫"گه‌ن���ج"‪ ،‬به‌اڵم ئایا به‌راس���تی گه‌نجن؟‬ ‫له‌بنه‌ڕه‌تدا ئایا راسته‌ له‌بواری سیاسیدا‬ ‫باس له‌گه‌نچ‌‌و پیر بکه‌ین؟ که‌ باسی ئه‌م‬ ‫پۆلێنه‌ش ئه‌که‌ین چ مانایه‌کی هه‌یه‌‌و چ‬ ‫ش���تێک هێڵی جیاکه‌ره‌وه‌ی نێوان ئه‌م‬

‫له‌بواری سیاسه‌تد‌ا‬ ‫گه‌نجێتی‌‌و پیرێتی‬ ‫به‌ لێزانین‌‌و‬ ‫داهێنان‌‌و تازه‌بونه‌وه‌‬ ‫له‌ته‌کنیک‌‌و‬ ‫به‌رنامه‌کانی‬ ‫گه‌مه‌که‌دا ئه‌پیورێت‪،‬‬ ‫نه‌ک ب ‌ه ته‌مه‌ن‬ ‫دوان���ه‌ پێک ئه‌هێنێ���ت‌؟ ئه‌گه‌ر وه‌اڵمی‬ ‫ئه‌م پرسیاره‌ له‌ بواره‌کانی تردا ئاسان‌‌و‬ ‫دی���ار بێت‪ ،‬ئ���ه‌وا له‌ بواری سیاس���یدا‬ ‫ئاڵۆزه‌‌و په‌یره‌وی‌ ل���ه‌و جیاکاریه‌ ناکات‬ ‫که‌ ل���ه‌ بواره‌کانی ت���ردا هه‌یه‌‪ .‬ئاڵۆزی‬ ‫بنه‌ره‌تی په‌یوه‌ندی به‌ ته‌مه‌نه‌وه‌ هه‌یه‌‪.‬‬ ‫گه‌ر ل���ه‌ هه‌ندێک بواردا جیاوازی ته‌مه‌ن‬ ‫خاڵیک���ی جیاکه‌ره‌وه‌ی گه‌نچ‌‌و پیر بێت‪،‬‬ ‫ئه‌وا له‌ بواری سیاس���یدا ئه‌سته‌مه‌ ئه‌م‬ ‫پێوه‌ره‌ هه‌مان مانا‌‌و ئاراسته‌ی هه‌بێت‪.‬‬ ‫بواری سیاسی به‌ر له‌هه‌ر شتێک بواری‬ ‫بیرکردنه‌وه‌‌و داڕشتنی به‌رنامه‌یه‌‪ .‬بواری‬ ‫ته‌کنی���ک‌‌و گه‌م���ه‌ی سیاس���ی‌‌و بواری‬ ‫ملمالنێیه‌‪ .‬جێگه‌یه که‌ لێزانی‌‌و ئه‌زمونی‬ ‫تایبه‌ت���ی خ���ۆی‌‌و یاریک���ه‌ری تایبه‌تی‬ ‫خۆی ئه‌وێت‪ .‬هه‌موو تێگه‌یش���تنێکیش‬ ‫ب���ۆ گه‌نجێت���ی‪ ،‬ل���ه‌ په‌یوه‌ندیه‌ک���ی‬ ‫ته‌نگاوته‌نگدایه‌ ب���ه‌م بوارانه‌وه‌‪ .‬واته‌ له‌‬ ‫بواری سیاس���ه‌تدا‌ گه‌نجێتی‌‌و پیرێتی به‌‬ ‫لێزانین‌‌و داهێنان‌‌و تازه‌بونه‌وه‌ له‌ ته‌کنیک‌‌و‬ ‫به‌رنامه‌کانی گه‌مه‌که‌دا ئه‌پیورێت‪ ،‬نه‌ک‬ ‫به‌ ته‌مه‌ن‪ .‬له‌م رووه‌ هه‌موو گشتاندێک‬ ‫له‌س���ه‌ر بنه‌مای ته‌م���ه‌ن وردبین نیه‌‌و‬ ‫ئ���ه‌و ده‌رئه‌نجامانه‌ دروس���ت ناکه‌ن که‌‬ ‫بڕی���اره‌ داکۆکی له‌ گه‌نجێتی دروس���تی‬ ‫ب���کات‪ .‬گه‌نجانێکی زۆرم���ان هه‌ن‪ ،‬زۆر‬ ‫زوو پی���ر بوون‌‌و هه‌ڵگری هه‌مان خه‌ون‌‌و‬ ‫به‌رنامه‌‌و داخوازیه‌ کۆنانه‌ن که‌ پیره‌کان‬ ‫دایانڕشتووه‌‪ ،‬پیرانێکی زۆریشمان هه‌ن‬ ‫که‌ هه‌ڵگری خه‌ون‌‌و به‌رنامه‌ی گه‌نجانه‌ن‌‌و‬ ‫ب���ه‌ لێزانی���ه‌وه‌ داهێنان ل���ه‌ به‌رنامه‌ی‬ ‫سیاسی‌‌و تازه‌بونه‌وه‌‌و ته‌کنیکی سیاسیدا‬ ‫ئه‌که‌ن‪ .‬له‌م روانگه‌یه‌و‌ه کاتیک قسه‌ له‌‬ ‫بون‌‌و نه‌بونی گه‌نجان ل ‌ه بواری سیاسیدا‬ ‫ئه‌که‌ین‪ ،‬به‌ پله‌ی یه‌که‌م ئه‌بێت چاومان‬ ‫نه‌ک له‌س���ه‌ر ته‌مه‌نی ئه‌و که‌سانه‌ بێت‬ ‫که‌ له‌سه‌ر ش���انۆکه‌ ده‌رئه‌که‌ون‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫ئه‌بێ���ت چاوم���ان له‌و به‌رنامه‌‌و قس���ه‌‌و‬ ‫به‌ڵێنانه‌ بێت که‌ یاریکه‌ره‌کان پێشکه‌شی‬ ‫ئه‌که‌ن‪ .‬له‌ بواری سیاسیدا گه‌نجێتی له‌‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌ به‌رنامه‌ی سیاسی‌‌و به‌ڵێن‌‌و‬ ‫گفته‌کاندا ئه‌ناسرێته‌وه‌‪ ،‬نه‌ک به‌ ته‌مه‌نی‬ ‫یاریکه‌رانی سه‌ر شانۆکه‌‪.‬‬


‫‪14‬‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫ده‌ینوسێت‬

‫ئۆباما وه‌ك دۆڕاوێک‬

‫بتوانێت بێزاری‌و رقی خۆی بشارێته‌وه‪.‬‬ ‫کاتێ���ک که له که‌س���ێک ی���ان دۆخێک‬ ‫بێزاره ئه‌وا به ئاش���کرا ل���ه روومه‌تی‌و‬ ‫هه‌ڵسوکه‌وتیه‌وه به روونی ده‌رئه‌که‌وێت‪.‬‬ ‫به ئاش���کرا دیار بوو که ئۆباما بێزاربوو‬ ‫له که‌س���ایه‌تی رۆمنی‌و روبه‌روبونه‌وه‌ی‪،‬‬ ‫ئه‌مه ل���ه دوو الوه بوو به مایه‌ی الوازی‬ ‫بۆ ئه‌و‪.‬‬

‫‪birura.awene@gmail.com‬‬

‫كوردستان له‌پرۆسه‌ ‌ی تێكشكاندن ‌ی‬ ‫هاوسه‌نگ ‌ی هێز له‌ڕۆژهه‌اڵت ‌ی ناوه‌ڕاستدا‬ ‫خوێندنه‌وه‌یه‌ك بۆ ئه‌گه‌ر‌‌و پێشهاته‌كان‬

‫باراک ئۆباما له‌یه‌ک���ه‌م روبه‌روبونه‌وه‌ی‬ ‫ته‌له‌‌فزیونیدا له‌گ���ه‌ڵ میت رۆمنی وه‌ك‬ ‫دۆراوێ���ک ده‌رکه‌وت‪ .‬ئای���ا ئۆباما دۆڕا‬ ‫یان نه‌یتوانی به‌باش���ی ش���ه‌رحی حاڵی‬ ‫د‪.‬كامه‌ران مه‌نتك‬ ‫خۆی ب���کات؟ ل���ه‌م روبه‌روبونه‌وه‌یه‌دا‬ ‫‪2012-10-9‬‬ ‫چه‌ن���د راچه‌نینێ���ک‌و سه‌رس���ورمانێک‬ ‫ده‌رکه‌وتن‪ ،‬ده‌رباره‌ی که‌سایه‌تی ئۆباما‌و‬ ‫سیاسه‌تکردن به‌گش���تی‪ .‬وه‌ک زۆربه‌ی‬ ‫گه‌النی‌ بنده‌ستی‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ گه‌وره‌و‬ ‫به‌فیڕۆدانی‌‬ ‫چاودێ���ران ده‌ڵێن‪ ،‬ئۆبام���ا ماندوو بێ‬ ‫گه‌وره‌تر كرده‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌لی‌ چاره‌سه‌ری‌ ئاشتییانه‌!‬ ‫تاقه‌ت‌و الواز دیاربوو‪ .‬به جۆرێک به‌هیچ‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ ئێستا له‌ ئاسیا به‌شێوه‌یه‌كی‌‬ ‫دوای‌ ش���ه‌ڕی‌ كوێ���ت‌و راگه‌یاندن���ی‌‬ ‫شێوه‌یه‌‌ک له‌و که‌سایه‌تییه نه‌ده‌‌چوو که‬ ‫سیس���ته‌می‌ نوێ���ی‌ دنی���ا‪ ،‬ئه‌مری���كا گشتی‌‌و رۆژهه‌اڵت‌و رۆژهه‌اڵتی‌ ناوه‌ڕاست‬ ‫له‌که‌مپه‌ین���ی جاری پێش���وودا ده‌بینرا‪.‬‬ ‫ده‌رفه‌تێكی‌ له‌باری‌ بۆ ره‌خسا بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌تایبه‌تی‌ رووده‌دا‪ ،‬ملمالنێیه‌ له‌س���ه‌ر‬ ‫پرس���یار لێ���ره‌دا ئه‌وه‌یه ئای���ا ئۆباما‪،‬‬ ‫خۆی‌ س���ه‌ركردایه‌تی‌ جیهان بكات‪ ،‬له‌ چه‌سپاندنی‌ هاوسه‌نگی‌ هێز‪ ،‬هه‌ر الیه‌نێك‬ ‫له‌م شکس���ته‌یه‌وه زیاتر که‌س���ایه‌تی بۆ‬ ‫لێدان���ی‌ عێراق‌و ده‌ركردن���ی‌ له‌ كوێت‪ ،‬هه‌وڵده‌دات به‌گوێره‌ی‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌‬ ‫ده‌نگده‌ران روون بوه‌وه‪ ،‬به جۆرێک که‬ ‫زۆرینه‌ی‌ زلهێزه‌كان پاڵپش���تییان كرد‪ ،‬خ���ۆی‌ ئه‌و هاوس���ه‌نگییه‌ دابڕێژێته‌وه‌‪،‬‬ ‫بتوانین بڵێین ئه‌و وێنایه‌ی که له‌وه‌وپێش‬ ‫له‌و كاته‌دا ده‌كرا‪ ،‬له‌رێگای‌ سیاسه‌ته‌وه‌ ئه‌م���ه‌ش بێگوم���ان ناوچه‌ك���ه‌ به‌ره‌و‬ ‫له‌سه‌ر ئۆباما هه‌مانبوو وێنایه‌كی ساخته‬ ‫ئه‌مری���كا هه‌ژمون‌و بااڵده‌س���تی‌ خۆی‌ ش���ه‌ڕێكی‌ ئێجگار مه‌ترس���یدار ده‌بات‪،‬‬ ‫یان ته‌واو نه‌بوو‪.‬‬ ‫به‌س���ه‌ر هه‌م���وو جیهاندا بس���ه‌پێنێ‌‪ ،‬ئ���ه‌وه‌ی‌ ئه‌مری���كا دوای‌ لێدانی‌ عیراق‬ ‫ل���ه‌م رووداوه‌وه چه‌ن���د روخس���ارێکی‬ ‫هه‌رچه‌ن���ده‌ زۆر ل���ه‌ س���ه‌ركرده‌كانی‌ ده‌یتوان���ی‌ به‌ سیاس���ه‌ت بیهێنێته‌دی‌‪،‬‬ ‫دیموکراسی ئه‌م س���ه‌رده‌مه فێرده‌بین‪.‬‬ ‫ئه‌مری���كا ل���ه‌و كات���ه‌دا به‌ قوڵ���ی‌ له‌ ئێس���تا ته‌نها له‌رێ���گای‌ به‌كارهێنانی‌‬ ‫یه‌که‌م‪ :‬خه‌ڵك توان���ای بیرکردنه‌وه‌یان‬ ‫گرنكی‌ ئ���ه‌و ده‌رفه‌ته‌ تێگه‌یش���تبون‪ ،‬هێزه‌وه‌ بۆی‌ مه‌یس���ه‌ر ده‌بێت‪ ،‬له‌كاتی‌‬ ‫الوازه‪ ،‬بۆی���ه وه‌ه���ا بیرده‌که‌ن���ه‌وه که‬ ‫كه‌چی‌ ئه‌مریكا نه‌یتوانی‌ سیاس���ه‌تێكی‌ به‌كارهێنانی‌ هێزیش���دا‪ ،‬كه‌س نازانێت‬ ‫که‌س���ایه‌تیه‌كان ده‌بێ���ت هه‌میش���ه‬ ‫س���ه‌ركه‌وتوانه‌ پی���اده‌ ب���كات‪ ،‬ئ���ه‌و په‌رچه‌ك���رداری‌ الیه‌ن���ه‌ ركابه‌ره‌كانی‌‬ ‫س���ه‌رکه‌وتوو‪ ،‬براوه‌‌و پاڵه‌وان ده‌رکه‌ون‪.‬‬ ‫ره‌زامه‌ندی‌‌و الیه‌نگیریی���ه‌ی‌ بۆ لێدانی‌ چی‌ ده‌بێت‪ ،‬كه‌ ئێس���تا له‌ رووی‌ هێز‌‌و‬ ‫ئه‌م ئه‌فس���انه‌یه دیموکراس���ی کردوه‌ته‬ ‫كوێ���ت به‌ده‌س���تی‌ هێن���ا‪ ،‬ورده‌ ورده‌ ئابوریی���ه‌وه‌ ئێج���گار پێش���كه‌وتوون‪،‬‬ ‫زۆرانب���ازی‪ .‬وه‌ک له‌پاڵه‌وانی وه‌رزش���دا‬ ‫بووه‌ ناڕه‌زایی‌‌و ره‌وین���ه‌وه‌ لێی‌! دوای‌ له‌وان���ه‌ش روس���یا‌‌و چین‪ ،‬كه‌ ئێس���تا‬ ‫ده‌یبینی���ن پاڵه‌وان���ه‌کان ته‌نها له‌کاتی‬ ‫‪ 11‬س���ێپته‌مبه‌ر‪ ،‬ئه‌مری���كا تۆبزه‌كه‌ی‌ كاریگه‌ریی���ان به‌س���ه‌ر رووداوه‌كانه‌وه‌‬ ‫بردن���ه‌وه‌دا خۆشه‌ویس���تن‪ .‬دوو‪ ،‬ره‌نگه‬ ‫به‌رزكرده‌وه‌و به‌ره‌و رووی‌ دنیای‌ كرده‌وه‌‪ ،‬دی���اره‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت���ی‌ ل���ه‌ رووداوه‌كانی‌‬ ‫له‌م دۆڕانه‌ی ئۆباماوه ئه‌وه روون بێته‌وه‬ ‫جیهانی‌ كرد به‌دوو به‌ش���ه‌وه‌‪ ،‬جیهانی‌ س���وریا‌‌و به‌كارهێنان���ی‌ ڤیتۆكانیان بۆ‬ ‫که دیدی‌و تێروانینه‌کان ده‌رباره‌ی ئۆباما‬ ‫شه‌ڕ‪ ،‬كه‌ رێكخراوی‌ قاعیده‌و الیه‌نگرانی‌ رێگریكردن ل ‌ه سیاسه‌ته‌كانی‌ ئه‌مریكا‪.‬‬ ‫هه‌میش���ه هه‌ڵه‌بوون‪ ،‬به‌اڵم چونکه ئه‌و‬ ‫هه‌میش���ه وه‌ک به‌هێزێ���ک ده‌رئه‌که‌وت‪ ،‬جۆرێکی تر ل���ه روبه‌روبون���ه‌وه که له بوو‪ ،‬جیهانی‌ ئاش���تی‌‌و دیموكراس���ی‌‪،‬‬ ‫نه‌ئه‌توانرا الیه‌ن���ه الوازه‌کانی ببینرێت‪ .‬دیداره‌که‌دا ب���ه روون���ی ده‌رنه‌ئه‌که‌وت ك���ه‌ ئه‌مری���كا‌‌و هاوپه‌یمانه‌كانی‌ بوو‪،‬‬ ‫خێرابوونی‌ گۆڕانكارییه‌كان‬ ‫به‌هێ���زی ئۆبام���ا روپۆش���ێک ب���وو بۆ روبه‌روبون���ه‌وه‌ی هه‌ری���ه‌ک ل���ه دوو له‌و نێوه‌ن���ده‌دا‪ ،‬بوار بۆ ره‌نگه‌كانی‌ تر‬ ‫ساڵی‌ ‪ ،2011‬كه‌ به‌ ساڵی‌ ده‌ستپێكردنی‌‬ ‫کاندیده‌كه‌ب���وو له خ���ودی خۆیاندا‪ .‬نه نه‌ما‪ ،‬ئه‌مه‌ش دانپیانانێكی‌ راشكاوانه‌ی‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ ناوده‌برێت‪ ،‬ئه‌گه‌رچی‌‬ ‫شاردنه‌وه‌ی الوازیه‌کانی‪.‬‬ ‫الیه‌كیتر الیه‌نی وێنه‌یه‪ .‬ده‌ڵێن له‌یه‌كه‌م ئۆباما ئه‌و که‌س���ه‌ بوو‪ ،‬ی���ان ده‌یتوانی ئه‌مریكایی���ه‌كان بوو‪ ،‬به‌ الیه‌نی‌ كه‌م له‌ ئه‌و ته‌قینه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ ده‌رئه‌نجامی‌‬ ‫روبه‌روبون���ه‌وه‌ی ته‌له‌فزیونی له‌مێژووی وه‌ک ئ���ه‌و که‌س���ه ده‌رکه‌وێ���ت ک���ه رووی‌ هزریه‌وه‌‪ ،‬له‌ پاشه‌كشه‌ كردن له‌ زوڵم‌و س���ه‌ركوتكاری‌ ده‌س���ه‌اڵتداران‬ ‫ئه‌مه‌ریکا که له‌نێوان نیکسۆن‌و کێندیدا ده‌خوازێ���ت‪ .‬چاودێران ده‌لێ���ن ئۆباما كرۆك���ی‌ دیموكراس���یه‌ت هێنانه‌ ئارای‌ بوو‪ ،‬به‌اڵم ل���ه‌ كۆتاییدا به‌ پێچه‌وانه‌ی‌‬ ‫بوو ئه‌وانه‌ی ک���ه‌ له‌رادیۆ گوێیان لێبوو زۆر له‌وه لیبراڵ تر که دۆخی سیاس���ی‌و جیهانبینیه‌كی‌ دوالیزمیانه‌‪..‬كه‌ بنه‌مای‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ خه‌ڵك ش���كایه‌وه‌‪،‬‬ ‫نیکس���ۆنیان به دڵ ب���وو‪ ،‬ئه‌وانه‌ی که‌ کۆمه‌اڵیه‌ت���ی ئێس���تای ئه‌مری���کا رێ سه‌ره‌كی‌ هزری‌ توتالیتارییه‌!‬ ‫واڵت���ه‌كان وێران ب���وون‪ ،‬دیكتاتۆر‪ ،‬به‌‬ ‫هاوكات له‌پاڵ ئ���ه‌و گۆڕانكارییانه‌دا‪ ،‬دیكتات���ۆری‌ ترس���ناكتر گۆڕرای���ه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌ته‌له‌فزیون بینیان که‌نه‌دیان به‌دڵ بوو‪ .‬پێئه‌دات‪ .‬بۆ نموونه چاکس���ازیه‌کانی له‬ ‫ته‌له‌فزی���ون ئه‌و ئامێره‌یه که هۆش���مان بواری مافی ئافره‌ت‪ ،‬پاڵپشتی هه‌ژاران‪ ،‬ده‌رفه‌تێكیش بۆ ركابه‌ره‌كانی‌ ئه‌مریكا س���ه‌رباری‌ ئه‌م���ه‌ش‪ ،‬ناوچه‌كه‌ی‌ كرده‌‬ ‫له‌کار ئه‌خات‪ .‬وێنه ئه‌مانکاته بینه‌رێکی وه کێش���ه‌ی ت���ر له‌م بواران���ه‌دا هه‌موو ره‌خسا بۆ ئه‌وه‌ی‌ ده‌ستێك به‌ خۆیاندا گۆڕه‌پانی‌ ملمالنیێه‌كی‌ سه‌ختتر‪ ،‬له‌سه‌ر‬ ‫به کێش���ه‌ی چ���ه‌پ‌و لیبرال���ی توندره‌و بهێنن���ه‌وه‌و س���ه‌رله‌نوێ‌ هێزه‌كانیان س���ه‌رله‌نوێ‌ داڕش���تنه‌وه‌ی‌ هاوسه‌نگی‌‬ ‫حه‌په‌ساوی شڵه‌ژاوی بێ رامان‪.‬‬ ‫س���ه‌رباری هه‌موو ئه‌مان���ه هه‌موو ئه‌و دائه‌نرێن ل���ه ئه‌مریکا‪ .‬ل���ه هه‌مانکاتدا گردبكه‌ن���ه‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ وایك���رد له‌ الیه‌نی‌ هێز‪ ،‬هه‌موو الیه‌ن���ه‌ ركابه‌ره‌كان‪ ،‬واته‌‬ ‫گۆڕانکاریانه‌ی که رووئه‌دات ته‌نها له‌نێو رۆمنی له راس���تیدا زۆر ل���ه‌وه لیبرالتره ه���زری‌و س���ه‌ربازییه‌وه‌‪ ،‬بااڵده‌س���تی‌ هه‌موو جه‌مس���ه‌ره‌كان ل���ه‌ رۆژهه‌اڵت‌و‬ ‫که‌مینه‌یه‌ك���ی زۆر که‌م���ی ده‌نگ���ده‌ری که ده‌رئه‌که‌وێت‪ .‬رۆمنی حاکمی والیه‌تی ئه‌مری���كا تاراده‌یه‌ك���ی‌ زۆر‪ ،‬درزی‌ رۆژئاوا كه‌وتنه‌ هه‌ڵپه‌ی‌ داڕش���تنه‌وه‌ی‌‬ ‫ئه‌مه‌ریکادایه‪ ،‬چونکه زیاتر له‌س���اتێکی ماس���ه‌چویتس که به گشتی والیه‌‌تێکی تێبكه‌وێ!‬ ‫هاوس���ه‌نگی‌ هێز‪ ،‬ئه‌مه‌ش ئاڵۆزییه‌كی‌‬ ‫دیاره‌ یه‌كێك له‌ ده‌رئه‌نجامه‌ گرنگ‌و زۆری‌ له‌گ���ه‌ڵ خۆیدا هێنا‪ ،‬كه‌ له‌ كاتی‌‬ ‫تر‪ ،‬ئه‌مه‌ریکا ئێستا دابه‌شبووه به سه‌ر ره‌ن���گ ش���ینه ی���ان دیموکرات���ه زیاتر‬ ‫دوو به‌ره‌ی ئایدۆلۆژیدا‪ .‬هۆکاری ئه‌مه‌ش کراوه‌یه به‌رامبه‌ر به‌ها لیبراڵه‌كان به‌اڵم كاریگه‌ره‌كان���ی‌ بااڵده‌س���ت بوون���ی‌ ئێستادا گه‌یشتۆته‌ ترۆپك‌و چاوه‌ڕوانی‌‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆ گه‌شه‌ی جۆری خه‌ڵكی‪ ،‬بۆئه‌وه‌ی ده‌نگی پارێزه‌ره توندره‌وه‌کان ئه‌مری���كا‪ ،‬به‌هێزكردن‌و چه‌س���پاندنی‌ یه‌كالی���ی‌ كردنه‌وه‌یه‌ك���ی‌ خێ���رای‌‬ ‫دیموگرافی‪ ،‬ئابوری‪ ،‬که‌لتوری‌و هه‌روه‌ها بۆخۆی رابکێشێت خۆی وه‌ك که‌سێکی ج���ێ‌ پێی‌ خۆی‌ ب���وو ل���ه‌ رۆژهه‌اڵتی‌ لێده‌كرێ���ت! به‌ تایبه‌تیش دوای‌ ئه‌وه‌ی‌‬ ‫ناوه‌ڕاس���تدا‪ ،‬دانانی‌ ناوچه‌ی‌ پارێزراو گه‌رمه‌ی‌ رووداوه‌كان گه‌یش���ته‌ سوریا‪،‬‬ ‫کۆنه‌پاریز نیشان ئه‌دات‪.‬‬ ‫هۆکاری تر‪.‬‬ ‫له‌پ���اش روبه‌روبونه‌وه‌ک���ه ئۆبام���ا له‌ڕووی نواندنه‌وه ئۆباما له‌گه‌ڵ کلینتۆندا ب���ۆ كورد‪ ،‬دوای‌ راپه‌ڕی���ن‌و كۆڕه‌كه‌ی‌ واته‌ ئه‌ڵقه‌ی‌ ناوه‌ڕاس���ت‌و س���تراتیژی‌‬ ‫خ���ۆی‌و تیمه‌ک���ه‌ی وه‌ك دانپیانانێ���ک به‌راورد ده‌كرێت‪ .‬کلنتۆن ئه‌و سیاسیه‌یه ‪ ،1991‬س���ه‌ره‌تای‌ چه‌قاندن���ی‌ پڕگالی‌ هاوپه‌یمانییه‌تی‌ دژه‌ ئه‌مریكا!‬ ‫به شکس���تیاندا قسه له س���ه‌ر گۆرینی ک���ه هه‌ر که‌س���ێک ده‌بینێت وه‌ها خۆی ئه‌مریكا بوو‪ ،‬بۆ سه‌رله‌نوێ‌ داڕشتنه‌وه‌ی‌‬ ‫س���وریا ره‌ن���گ بێت ئه‌گ���ه‌ر خاڵی‌‬ ‫ش���ێوازی روبه‌روبونه‌وه‌که‌ی���ان ئه‌که‌ن‪ ،‬ده‌رئه‌خات که پ���ڕ به دڵ حه‌زی کردوه نه‌خشه‌ی‌ سیاسی‌‌و جوگرافی رۆژهه‌اڵتی‌ كۆتایی���ش نه‌بێت‪ ،‬ئ���ه‌وا خاڵی‌ به‌ر له‌‬ ‫له‌الی���ه‌ک‌و له الیه‌كی ت���ره‌وه ئۆباما له ئه‌و که‌س���ه ببینێت‌و ئه‌و که‌س���ه تاقه ناوه‌ڕاس���ت‪ ،‬كه‌ ئه‌گه‌ر خه‌مس���اردی‌‌و كۆتایی بێت! هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ سوریا‪،‬‬ ‫جۆرێک له وه‌اڵمدانه‌وه‌دا ده‌ستی کرد به که‌سه‌ له‌دونیا که ئه‌و له‌و ساته‌وه‌خته‌دا رێ���ز نه‌گرتن���ی‌ كات له‌خۆبایی‌ بوونی‌ واته‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ گرنگترین زنجیره‌‬ ‫هێرش کردنه س���ه‌ر رۆمنی وه‌ك ئه‌وه‌ی ده‌یه‌وێت له‌گه‌ڵیدابێت‪ .‬سیاس���ه‌تکردن ئه‌مریكاییه‌كان نه‌بوایه‌‪ ،‬ئێستا ره‌نگ بوو له‌ نێو كه‌وانه‌ی‌ ش���یعی‌‪ ،‬كه‌ له‌ الیه‌ك‬ ‫له‌سه‌رده‌می میدیادا بڕێکی زۆر نواندنه‪ .‬باره‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ تر وه‌رچه‌رخابوا! ده‌بێته‌ هۆی‌ الته‌ریك بوونی‌ حیزبواڵی‌‬ ‫که‌سێکی درۆزنه‪.‬‬ ‫با س���ه‌ره‌تا قس���ه له س���ه‌ر که‌سایه‌تی بۆیه ئه‌كته‌ری س���ه‌رکه‌وتوو سیاس���ی پیاده‌كردنی‌ سیاس���ه‌تی‌ ئه‌س���په‌كه‌ی‌ لوبنان���ی‌‌و له‌ ناوچون���ی‌‪ ،‬له‌ الیه‌كی‌ تر‬ ‫ئۆباما بکه‌ین‪ .‬دوو هۆکار وه‌ها دائه‌نرێت سه‌رکه‌وتووه‪ .‬له‌م رووه‌وه ئه‌گه‌ر ئێستێک ت���ه‌رواده‌‌‌و پێ���ش خۆ خس���تنی‌ هێزی‌ وا ده‌كات ش���ه‌ڕه‌كان راسته‌وخۆ بگه‌نه‌‬ ‫که هۆکاری شکستی ئۆباما بوو‪ ،‬یه‌که‌م بکه‌ین‪ .‬ئه‌و که‌سه‌ی‌ که ده‌توانێت باشتر بێگانه‌‌‌و به‌كارهێنانیان له‌ ش���ه‌ڕه‌كان‪ ،‬ن���اوه‌وه‌ی‌ ئێ���ران‪ ،‬كه‌ چه‌ندین س���اڵه‌‬ ‫دڕ نه‌بوون‪ .‬به‌مانایه‌كی تر ئۆباما هێشتا وه‌ك ئه‌كته‌رێک ده‌رکه‌وێت ئه‌ وکه‌سه‌یه ك���ه‌ ل���ه‌ ئه‌زموون���ی‌ رۆمانیه‌كان���ه‌وه‌ كۆماری‌ ئیس�ل�امی‌ ئێران‪ ،‬كار له‌سه‌ر‬ ‫ب���ه ش���ێوازێکی نه‌رم‌و نی���ان مامه‌ڵه‌ی که له رووی مه‌عریفه‌ی قووڵه‌وه الوازه‪ .‬وه‌ریانگرتبوو‪ ،‬به‌ پێچه‌وانه‌ی‌ مه‌به‌ست ئه‌وه‌ ده‌كات‪ ،‬س���ه‌نته‌ری‌ شه‌ڕه‌كان له‌‬ ‫له‌گه‌ڵ رۆمنیدا ده‌كرد‪ .‬له هه‌وڵی ئه‌وه‌دا که‌سی که‌م مه‌عریفه‪ ،‬به گشتی که‌سێکه ش���كایه‌وه‌ س���تراتیژی‌ وه‌س���تاندن‌و خاك���ی‌ خۆی‌ دوربخات���ه‌وه‌و گۆڕه‌پانی‌‬ ‫بۆئه‌وه‌ی وه‌ه���ا ده‌رنه‌که‌وێت که هێمن‌و ک���ه خ���اوه‌ن هه‌ڵوێس���تێکی دیاریکراو كۆسپ خس���تنه‌ به‌ر ته‌ش���ه‌نه‌كردنی‌ ش���ه‌ڕه‌كه‌ بخاته‌ ناو ئ���ه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ی‌‬ ‫له‌سه‌رخۆ‌و سه‌قامگیر نییه‪ .‬ره‌نگه ئۆباما نی���ه به‌ڵک���و زیاتر خ���اوه‌ن ئامانجێکی ئێرانی‌ س���ه‌فه‌وییه‌ نوێیه‌كان له‌ دوای‌ هاوپه‌یمان���ی‌ ئه‌مری���كان‪ ،‬یاخود ئه‌و‬ ‫له‌م بواره‌دا زیاتر له‌پێویست خۆی ساده‌ دیاریکراوه‪ ،‬وه ئاماده‌یه هه‌موو ش���تێک شۆڕش���ی‌ ئیس�ل�امی‌ ئێران (‪ ،)1979‬ش���وێنانه‌ی‌ ئه‌مریكا ده‌ی���ه‌وێ‌ دزه‌یان‬ ‫کرده‌وه‪ .‬کاتێ���ک له‌زمانی خۆیه‌وه وتی ئه‌نجام ب���دات له پێن���اوی به‌دیهێنانی توركیایه‌ك���ی‌ بچووك‌و داخراوی‌ كرد به‌ تیادا بكات! چه‌ق به‌س���تنی‌ شه‌ڕه‌كان‬ ‫ئیمپراتۆریایه‌كی‌ عوسمانی‌ نوێ‪ ،‬ئه‌مه‌ له‌س���وریا‪ ،‬له‌ دواجاردا له‌به‌رژه‌وه‌ندی‌‬ ‫من سه‌رۆکێکی کامڵ یان پێرفێکت نیم‪ .‬ئامانجه‌که‌یدا‪.‬‬ ‫ئه‌م س���تراتیژیه کاتێک س���ه‌رکه‌وتووه هه‌رچ���ی ده‌رب���اره‌ی کاریگ���ه‌ری هاوكێشه‌كه‌ی‌ ئاڵۆزتر كردو هاوسه‌نگی‌ ئێران‌و هاوپه‌یمانه‌كانیدا ناش���كێته‌وه‌‪،‬‬ ‫که به زمان خۆت س���اده‌ ده‌که‌یته‌وه به شکس���ته‌که‌ی ئۆبامای���ه ڕاو بۆچون���ی هێزی‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ ناوچه‌كه‌ هێنایه‌ بۆیه‌ له‌كاتی‌ ئێس���تا ئێران هه‌وڵده‌دات‬ ‫ش���ێوازه‌کانی تری ده‌ربرین خۆت تۆکمه‌ جودا هه‌ی���ه‪ .‬هه‌ندێک پێی���ان وایه که ئ���اراوه‌‪ ،‬ك���ه‌ له‌جیاتی‌ داڕش���تنه‌وه‌ی‌ بنكه‌ی‌ شه‌ڕه‌كان فراوان بكات‌و له‌جیاتی‌‬ ‫ی ناوچه‌كه‌ له‌س���ه‌ر بنه‌مای‌ ئه‌وه‌ی‌ چاوه‌ڕێ‌ بكات‪ ،‬تا ئه‌و كاته‌ی‌ له‌‬ ‫که‌یت‪ ،‬به پێکه‌وه گرێدانی ئه‌م دوو دژه وه‌رچه‌رخانێک روویدا‪ ،‬وه رۆمنی ئێستا نه‌خش���ه‌ ‌‬ ‫جۆرێک له‌خۆ نواندنێکی ده‌س���ه‌اڵتیانه وه‌ک کاندیدێک���ی به‌هێ���ز ده‌رئه‌که‌وێت شۆڕش���ی‌ گه‌یاندن‌و په‌یڕه‌وكردنه‌وه‌ی‌ پڕۆژه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی‌ ده‌درێت‪ ،‬ده‌یه‌وێت‬ ‫دێته ئاراوه‪ .‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی مایه‌ی قه‌یران که چانس���ی بردنه‌وه‌ی هه‌یه‪ .‬هه‌ندێکی قه‌واره‌ی‌ ده‌وڵه‌ته‌ شار‌‌و بچوككردنه‌وه‌ی‌ شه‌ڕێكی‌ ده‌ستپێشخه‌رانه‌ دابسه‌پێنێ‌‌و‬ ‫بوو له‌روبه‌روبونه‌وه‌ک���ه‌دا کاتێک ئۆباما تر بۆ پش���تگیری ئه‌م رایه ئه‌و به‌هانه‌یه س���نوری‌ جوگرافیای‌ ده‌وڵه‌ته‌كان‪ ،‬به‌ ئه‌مریكا بخاته‌ زه‌لكاوێكی‌ س���ه‌خته‌وه‌‪،‬‬ ‫ی ئاسیا‌‌و جیهان‪،‬‬ ‫‌رده‌بڕی له‌هه‌مانکاتدا ده‌هێنن���ه‌وه که ئ���ه‌و وه‌رچه‌رخانه‌ی له شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌گه‌ڵ دنیای‌ دوای‌ شه‌ڕی‌ له‌مه‌شدا هه‌ردو زلهێز ‌‬ ‫س���اده‌یی خۆی ده ‌‌‬ ‫له‌ڕێگای‌ شێوازه ده‌ربرینه‌کانی تره‌وه به ئه‌نجام���ی ئ���ه‌م روبه‌روبونه‌وه‌یه روویدا سارددا بگونجێت‪ ،‬ره‌نگدانه‌وه‌یه‌ك بێت روسیاو چین له‌ژێره‌وه‌ یارمه‌تی‌ ده‌د‌هن‌و‬ ‫هه‌مان شێوه‌ ماندویی‌و بێزاری ده‌نواند‪ .‬گه‌وره‌ترین وه‌رچه‌‌رخانه له مێژوی نوێی بۆ شۆڕش���ی‌ گه‌یاندن‌و بنه‌مایه‌ك بێت هه‌وڵ���ده‌ده‌ن بااڵده‌س���تی‌ خۆیان له‌و‬ ‫ب���ۆ دامه‌زراندنی‌ حكومه‌تێكی‌ جیهانی‌‌و ناوچه‌یه‌ بگه‌ڕێنن���ه‌وه‌‪ ،‬یاخود به‌هێزی‌‬ ‫بۆی���ه س���اده‌ ده‌ربرێنه‌كه چووه س���ه‌ر ئه‌مریکادا‪.‬‬ ‫ماندویی‌و الوازیه‌که هێنده‌ی تر یه‌کتریان ب���ه‌اڵم له راس���تیدا ره‌نگ���ه ئه‌مه ته‌نها چه‌س���پاندنی‌ بااڵده‌س���تی‌ ئه‌مریك���ی‌‪ ،‬بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬دی���اره‌ ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی‌‬ ‫تۆخک���رده‌وه‪ .‬ره‌نگ���ه ئه‌مه‌ری���کاش تا رای دۆس���ت‌و الیه‌نگره‌کان���ی رۆمن���ی س���تایلی‌ ئیمپراتۆریاكان���ی‌ س���ه‌ده‌ی‌ په‌ڕینه‌وه‌ی‌ پریش���كی‌ شه‌ڕه‌كه‌ بۆ زۆر‬ ‫هێندێ���ک وه‌ک الی خۆم���ان که‌لتوری بێت‪ .‬به‌تایبه‌ت زۆرێک له س���توننوس‌و نۆزده‌هه‌م���ی‌ س���ه‌رده‌می‌ مۆدێرنیته‌ی‌ شوێنی‌ تر!‬ ‫قیڕه‌بێ���ت‪ .‬ل���ه کوردوس���تان ئ���ه‌وه‌ی رۆشنبیرانی سه‌ر به باڵی کۆماریه‌کان له به‌چه‌كێكی‌ پۆست مۆدێرنیته‌ هێنایه‌وه‌‬ ‫پێگه‌ی‌ كوردستان‌و ملمالنێكان‬ ‫ئ���ارا‪ ،‬ك���ه‌ ئه‌م���ه‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌یه‌ك���ی‌‬ ‫بێهیواییه‌كی زۆردا ده‌ژیان‪.‬‬ ‫بقیڕێنێت براوه‌یه‪.‬‬ ‫كوردس���تان ده‌كه‌وێت���ه‌ چه‌قی‌ ئه‌و‬ ‫نه‌بوون���ی توانای ئۆبام���ا بۆ خۆ نواندن پاش ئه‌وه‌ی بایدن براوه‌بوو له دیداره‌که‌ی سیاس���ی‌‌و كۆمه‌اڵیه‌تی‌ زۆر گه‌وره‌ بوو‪،‬‬ ‫له‌الیه‌ك���ی تره‌وه بوو ب���ه مایه‌ی الوازی له گ���ه‌ڵ رایاندا وه رێ���ژه‌ی بێکاری بۆ رۆژهه‌اڵت���ی‌ ب���ۆ نزیكه‌ی‌ یه‌ك س���ه‌ده‌ ملمالنێی���ه‌ ترس���ناكه‌‌‌و ناتوانێ���ت له‌و‬ ‫ئۆبام���ا‪ .‬له‌روبه‌روبونه‌وه‌که‌دا ده‌رکه‌وت یه‌كه‌مجار دابه‌زیه ژێر هه‌ش���تی سه‌دی‪ ،‬گه‌ڕان���ده‌وه‌ دواوه‌و مه‌ترس���ییه‌كانی‌ گۆڕانكاریانه‌ دووره‌ په‌رێز بوه‌س���تێت‪،‬‬ ‫که ئۆباما له‌و جۆره سیاسیانه نییه که هێشتا ئۆباما چانسی بردنه‌وه‌ی زیاتره‪ .‬بۆ س���ه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ ئه‌مریكا‌‌و باش���وری‌ كوردس���تان ب���ه‌ عێراقه‌وه‌‬

‫سیاسه‌تکردن‬ ‫له‌سه‌رده‌می میدیادا‬ ‫بڕێکی زۆر نواندنه‪.‬‬ ‫بۆیه ئه‌كته‌ری‬ ‫سه‌رکه‌وتوو‬ ‫سیاسی‬ ‫سه‌رکه‌وتووه‬

‫بیروڕا‬

‫لكاوه‌‪ ،‬دیاره‌ سیس���ته‌می‌ سیاس���ی‌ له‌‬ ‫عێراق ئێس���تا ل���ه‌ ئاینزای‌ ش���یعه‌یه‌‌‌و‬ ‫هاوپه‌یمانێكی‌ به‌هێزی‌ ئێرانه‌‪ ،‬هاوكات‬ ‫به‌شێكی‌ گرنگه‌ له‌ نێو كه‌وانه‌ی‌ شیعی‌‪،‬‬ ‫بۆی���ه‌ رووداوه‌كانی‌ س���وریا كاریگه‌ری‌‬ ‫گرنگیان له‌س���ه‌ر عێراق هه‌یه‌‪ ،‬روخانی‌‬ ‫رژێمی‌ س���وریا چۆن ده‌بێت نه‌هێشتنی‌‬ ‫حیزب���واڵی‌ لوبنانی‌‪ ،‬به‌هه‌مان ش���ێوه‌‬ ‫بااڵده‌ستی‌ شیعه‌ش له‌ عیراق ناهێڵێت‪،‬‬ ‫یاخود زۆر الوازی‌ ده‌كات‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بینین‬ ‫مالیك���ی‌ ژێ���ر به‌ژێر هاوكاری‌ س���وریا‬ ‫ده‌كات‌و ده‌یه‌وێت ته‌نگژه‌كه‌ نه‌په‌ڕێته‌وه‌‬ ‫عێ���راق‪ ،‬وات���ه‌ مالیكی���ش وه‌ك ئێران‬ ‫هه‌وڵده‌دات له‌ سوریادا شه‌ڕی‌ ئه‌مریكاو‬ ‫رۆژئاوا بكات‪ ،‬س���وڕانه‌وه‌ی‌ مالیكی‌ له‌‬ ‫م���ه‌داری‌ ئێران‪ ،‬وای‌ ل���ه‌ مالیكی‌ كرد‪،‬‬ ‫له‌جیاتی‌ ئه‌مریكا‪ ،‬كه‌ هۆكاری‌ سه‌ره‌كی‌‬ ‫بوو بۆ بااڵده‌ستبونی‌ شیعه‌‪ ،‬هه‌وڵبدات‬ ‫له‌ روسیا‌‌و چین نزیكبێته‌وه‌‪ ،‬سه‌ردانی‌‬ ‫مالیكی‌ بۆ ئه‌و دوو واڵته‌‌‌و كڕینی‌ چه‌ك‬ ‫ل���ه‌و واڵتانه‌ راس���تیی‌ ئ���ه‌و گریمانه‌ی‌‬ ‫سه‌ره‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت‪ .‬ئه‌وه‌ی‌ جێگای‌‬ ‫سه‌رنجه‌ له‌ كوردستانیش باڵێكی‌ كورد‪،‬‬ ‫واته‌ ده‌ڤه‌ری‌ سه‌وز ‪ ،‬هاوپه‌یمانی‌ ئێرانه‌‌‌و‬

‫ی‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ ‌‬ ‫سوریا‪ ،‬وات ‌ه‬ ‫ی‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ ‌‬ ‫گرنگترین زنجیر‌ه‬ ‫ی‬ ‫له‌ نێو كه‌وانه‌ ‌‬ ‫شیعی‌‪ ،‬كه‌ ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫الیه‌ك ده‌بێته‌ هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫الته‌ریك بوون ‌‬ ‫حیزبواڵی‌ لوبنانی‌‌و‬ ‫له‌ ناوچونی‌‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫ی تر وا‬ ‫الیه‌ك ‌‬ ‫ده‌كات شه‌ڕه‌كان‬ ‫راسته‌وخۆ بگه‌ن ‌ه‬ ‫ناوه‌و‌هی‌ ئێران‬

‫پشتگیری‌ سیاسه‌ته‌كانی‌ مالیكی‌ ده‌كات‪،‬‬ ‫هه‌ڵوێس���تیان به‌رامبه‌ر به‌ سه‌ندنه‌وه‌ی‌‬ ‫متمان���ه‌ له‌ مالیكی‌ باش���ترین به‌ڵگه‌یه‌‬ ‫بۆ ئه‌و خوێندنه‌وه‌ی���ه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی‌ جێگای‌‬ ‫مه‌ترسیش���ه‌‪ ،‬پێش���خانه‌ مێژوییه‌كه‌ی‌‬ ‫ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ك چۆن ده‌ڤه‌ری‌‬ ‫زه‌ردی‌‪ ،‬به‌ش���ێوه‌یه‌كی‌ ترس���ناك ب���ه‌‬ ‫میح���وه‌ری‌ توركیاو س���وننه‌و رۆژئاوا‬ ‫به‌س���تۆته‌وه‌‪ ،‬به‌ هه‌مان شێوه‌ ده‌ڤه‌ری‌‬ ‫س���ه‌وزیش به‌ میحوه‌ری‌ شیعه‌و ئێران‬ ‫به‌ستراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌كی‌ تر‪،‬‬ ‫بزاڤی‌ كوردی‌ له‌باشور ئیراده‌ی‌ سیاسی‌‬ ‫به‌ ته‌واوی‌ له‌ده‌ست داوه‌و بۆته‌ پاشكۆی‌‬ ‫رووداوه‌كان‪ ،‬ئه‌م���ه‌ش چه‌ند كاریگه‌ری‌‬ ‫له‌سه‌ر دابه‌ش بوونی‌ كوردستان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌ هه‌مان شێوه‌ كاریگه‌رییه‌كی‌ ترسناكی‌‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌گه‌ری جه‌وله‌یه‌كی‌ تری‌ شه‌ڕی‌‬ ‫ناوخۆدا هه‌ی���ه‌‪ ،‬واته‌ ش���ه‌ڕێكی‌ تری‌‬ ‫ناوماڵ���ی‌ كوردی‌‪ ،‬به‌ نماینده‌گی‌ هه‌ردو‬ ‫ده‌وڵه‌ت���ی‌ ئێران‌وتوركی���ا له‌رێگادایه‌!‬ ‫ه���اوكات زوڵم وزۆری‌ توركیش‪ ،‬وای‌ له‌‬ ‫به‌ش���ێكی‌ گه‌وره‌ی‌ باكوری‌ كوردستان‬ ‫كردوه‌‪ ،‬بێده‌س���تی‌ خۆی‌ بئاخنرێته‌ ناو‬ ‫هاوپه‌یمانییه‌تی‌ ئێرانی‌ شیعییه‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌‬

‫له‌سه‌ر ئاستی‌ س���تراتیژی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌‪،‬‬ ‫مه‌ترسییه‌كان له‌سه‌ر كورد‌‌و كوردستان‬ ‫زیاتر ده‌كات!‬ ‫ئه‌و سیناریۆیانه‌ی‌ له‌ كوردستان‬ ‫ئه‌گه‌ری‌ روودانیان هه‌یه‌!‬ ‫وه‌ك ئام���اژه‌ی‌ پێك���را‪ ،‬ئێ���ران كار‬ ‫له‌س���ه‌ر فراوانكردنی‌ ش���ه‌ڕی‌ س���وریا‬ ‫ده‌كات ‪،‬له‌م رۆژان���ه‌ی‌ دوایدا ده‌بینین‬ ‫س���وریا هه‌وڵ���ده‌دات توركی���ا بێنێته‌‬ ‫ن���او ش���ه‌ڕه‌كه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌رچ���ی‌ له‌كاتی‌‬ ‫ئێس���تادا توركی���ا هه‌وڵ���ده‌دا دان‬ ‫به‌خۆیدا بگرێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و هه‌ڵوێس���ته‌‬ ‫ناوچه‌كه‌ له‌ مه‌ترس���ی‌ ئاگری‌ شه‌ڕێكی‌‬ ‫هه‌رێم���ی‌ دورناخاته‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌رێگای‌‬ ‫س���وریاوه‌ توركیا په‌لكێش���ی‌ ناو شه‌ڕ‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬ئه‌وا له‌ رێگای‌ عێراقه‌وه‌ ناچار‬ ‫ده‌بێت بخزێته‌ ناو ئه‌و ش���ه‌ڕه‌ی‌ ئێران‬ ‫پالنی‌ ب���ۆ داده‌ڕێ���ژت‪ ،‬چونكه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫وانه‌كات‪ ،‬ئ���ه‌و كاته‌ ناوچه‌كانی‌ نفوزی‌‬ ‫له‌ باشوری‌ كوردس���تان‪ ،‬به‌تایبه‌تی‌ له‌‬ ‫ده‌ڤه‌ری‌ زه‌رد له‌ده‌ست ده‌دات‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫تای‌ هاوس���ه‌نگی‌ هێز ل���ه‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌‬ ‫ئێراندا ده‌شكێنێته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ هه‌ركاتێك‬ ‫ئاڵۆزیی���ه‌كان كه‌وته‌ ده‌ڤ���ه‌ری‌ زه‌ردی‌‬ ‫باشوری‌ كوردستانه‌وه‌‪ ،‬توركیا به‌ناچاری‌‬ ‫دێته‌ ناو شه‌ڕه‌كه‌وه‌‪ ،‬كه‌ ئه‌مه‌ له‌الیه‌ك‬ ‫ده‌بێته‌ هۆی‌ دورخس���تنه‌وه‌ی‌ نیگاكان‬ ‫له‌سه‌ر س���وریا‌‌و پاراس���تنی‌ گرنگترین‬ ‫زنجیره‌ له‌ نێو كه‌وانه‌ی‌ شیعی‌‪ ،‬له‌الیه‌كی‌‬ ‫تر ده‌بێته‌ هۆی‌ فراوانبونی‌ ش���ه‌ڕه‌كه‌‪،‬‬ ‫كه‌ ئه‌مه‌ كات زیاتر ده‌خاته‌ به‌رده‌ست‬ ‫ئێران تاوه‌ك���و پ���ڕۆژه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی‌‬ ‫ته‌واو بكات‪ ،‬له‌الیه‌كی‌ تر ئه‌مه‌ ده‌بێته‌‬ ‫سۆنگه‌ی‌ شكس���ت پێهێنانی‌ ستراتیژی‌‬ ‫ئه‌مریكا له‌ناوچه‌كه‌دا‪ ،‬دیاره‌ روس���یا‌‌و‬ ‫چینیش له‌مه‌دا سودمه‌ندی‌ یه‌كه‌م ده‌بن‪،‬‬ ‫سه‌رباری‌ ئه‌وه‌ی‌ قازانجێكی‌ زۆر ده‌كه‌ن‬ ‫له‌ فرۆشتنی‌ چه‌ك‌و جبه‌خانه‌كانیان له‌‬ ‫چه‌كی‌ كۆن‌و نوێ‌ خاوێ���ن ده‌كه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫هاوكات الوازبونی‌ نفوزی‌ ئه‌مه‌ریكاش‪،‬‬ ‫ده‌بێته‌ هۆی‌ زیادبون���ی‌ نفوزی‌ ئه‌وان‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌تیش روس���یا‪ ،‬كه‌ پێشینه‌یه‌كی‌‬ ‫مێژوی���ی‌ فراوان���ی‌ هه‌یه‌ ل���ه‌ ملمالنێی‌‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ دا!‬ ‫دیاره‌ مالیكیش رۆڵێكی‌ گرنگ ده‌بینێت‬ ‫بۆ راكێشانی‌ توركیا بۆ ناو ئه‌و شه‌ڕه‌‪،‬‬ ‫جواڵندنی‌ هێزه‌كانیش���ی‌ له‌م دواییه‌دا‪،‬‬ ‫له‌ ه���ه‌ردو ده‌ڤه‌ری‌ خانه‌قی���ن‌و زومار‬ ‫ده‌كه‌وێته‌ چوارچێوه‌ی‌ ئه‌و پرۆژه‌یه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئ���ه‌و هه‌واڵنه‌ له‌ رابردودا ته‌نها‬ ‫پێواندنێك���ی‌ لێدان���ی‌ دڵ���ی‌ پارت���ی‌‌و‬ ‫توركی���ا بوو بێـت‪ ،‬ئه‌وا ل���ه‌ داهاتودا‪،‬‬ ‫پالنه‌كه‌ی‌ ب���ه‌ ش���ێوه‌یه‌كی‌ پراكتیكی‌‬ ‫جێبه‌ج���ێ‌ ده‌بێت‪ ،‬ئ���ه‌و بیانوانه‌ی‌ كه‌‬ ‫ئێس���تا مالیكی‌ بانگه‌ش���ه‌ی‌ بۆ ده‌كات‬ ‫ب���ه‌ گێڕان���ه‌وه‌ی‌ گومرگ���ی‌ ئیبراهیم‬ ‫خه‌لی���ل بۆ ژێر ده‌س���ه‌اڵتی‌ حكومه‌تی‌‬ ‫مه‌ركه‌زی‌‌و توندكردن���ی‌ ملمالنێیه‌كه‌ی‌‬ ‫له‌گ���ه‌ڵ پارت���ی‌‪ ،‬به‌ش���ێكی‌ گرنگ���ه‌‬ ‫له‌م س���تراتیژه‌‪ ،‬بێگوم���ان پێچه‌وانه‌ی‌‬ ‫ئه‌مه‌ش هه‌ر راس���ته‌‪ ،‬وات���ه‌ توندبونی‌‬ ‫هه‌ڵوێس���تی‌ پارتیش به‌رامبه‌ر مالیكی‌‪،‬‬ ‫به‌ده‌ست له‌ پشدان‌و هاندانی‌ توركیایه‌‪،‬‬ ‫س���ه‌رباری‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هه‌ڵوێسته‌ توند‌‌و‬ ‫شۆفینیستییه‌كانی‌ مالیكی‌ به‌رامبه‌ر به‌‬ ‫كورد‌‌و خۆدزینه‌وه‌ی‌ له‌ چاره‌سه‌ركردنی‌‬ ‫كێش���ه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی‌ له‌گه‌ڵ هه‌رێمدا‬ ‫هه‌رگیز فه‌رامۆش ناكرێن!‬ ‫ئه‌و له‌یه‌كت���ر نزیكبون���ه‌وه‌ی‌ نێوان‬ ‫گۆڕان‌و یه‌كێتیش‪ ،‬له‌و ئان‌و س���اته‌دا‌‌و‬ ‫دانیشتیان له‌ ژێر چه‌تری‌ ئاغای‌ قاسمی‌‪،‬‬ ‫به‌شێكه‌ له‌م س���تراتیژه‌ مه‌ترسیداره‌‪،‬‬ ‫جا ئه‌مه‌ به‌نه‌زانی‌ بێ���ت یا به‌زۆرزانی‌‬ ‫!هه‌رچه‌ن���ده‌ ل���ه‌ رواڵه‌ت���دا كۆمه‌ڵێك‬ ‫بابه‌تی‌ سیاسی‌ ده‌كرێته‌ بیانوو‪ ،‬وه‌كو‬ ‫گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ پڕۆژه‌ی‌ ده‌ستوری‌ هه‌رێم‬ ‫بۆ په‌رله‌مان‌و دیاریكردنی‌ سیسته‌مێكی‌‬ ‫په‌رله‌مان���ی‌ بۆ كوردس���تان‪ ،‬به‌اڵم له‌‬ ‫راستیدا كێش���ه‌كه‌ له‌سه‌ر تێكشكاندنی‌‬ ‫هاوسه‌نگی‌ هێزه‌ له‌ هه‌موو ده‌ڤه‌ره‌كه‌دا‪،‬‬ ‫له‌ ناویشیاندا‪ ،‬باشوری‌ كوردستان!‬ ‫جا كاتێك یه‌كێتی‌‌و گۆڕان‪ ،‬به‌حوكمی‌‬ ‫جوگرافیا‌‌و پاش���خانی‌ مێژوویی‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫مالیكی���دا له‌ ژێر هه‌مان چه‌تری‌ ئێراندا‬ ‫بن‪ ،‬ئه‌گه‌ر مالیك���ی‌ په‌الماری‌ هه‌رێمی‌‬ ‫كوردس���تان بدات‪ ،‬هه‌ڵوێستی‌ ئه‌و دوو‬ ‫هێزه‌ چی‌ ده‌بێت؟‬

‫»» ‪19‬‬


‫تەندروستی‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫‌سلێمانی‪ 7500‌:‬که‌س سه‌ردانی به‌شی ده‌رونیان کردووه‌‬ ‫ ‬

‫ئا‪ :‬كورده‌ عه‌بدولكه‌ریم‬ ‫به‌پێی‌ ئاماری‌ نه‌خۆشخانه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫راوێژكاری‌ عه‌لی‌ كه‌مال له‌‌ ماوه‌ی‌ نۆ‬ ‫مانگی‌ ئه‌مساڵدا زیاتر له‌‌(‪)7‬هه‌زار‌و‬ ‫پێنجسه‌د كه‌س به‌هۆی‌ نه‌خۆشییه‌‬ ‫ده‌رونییه‌كانه‌وه‌ سه‌ردانی‌ پزیشكی‌‬ ‫ده‌رونی‌ نه‌خۆشخانه‌كه‌یان كردوه‌‌و‬ ‫به‌رێوه‌به‌ره‌كه‌شی‌ رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌‬ ‫ساڵ‌ به‌ساڵ‌ نه‌خۆشه‌ ده‌رونییه‌كان له‌‌‬ ‫زیادبوندان‪.‬‬ ‫به‌رێوه‌به‌ری‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ راوێژكاری‌‬ ‫عه‌ل���ی‌ كه‌م���ال‪ ،‬د‪.‬س���ه‌روه‌ر ع���ارف‬ ‫ل���ه‌‌ لێدوانێك���دا بۆ ئاوێن���ه‌ رایگه‌یاند‬ ‫كه‌ نه‌خۆش���خانه‌كه‌یان پێن���چ رۆژ له‌‌‬ ‫هه‌فته‌یه‌كدا پزیشكی‌ ده‌رونی‌ نه‌خۆش‬ ‫ده‌بینێت‌و به‌پێی‌ ئاماره‌كانیشیان ساڵ‬ ‫به‌ساڵ س���ه‌ردانیكردنی‌ خه‌ڵك بۆ الی‌‬ ‫پزیشكی‌ ده‌رونی‌ نه‌خۆشخانه‌كه‌یان له‌‌‬ ‫زیادبوندایه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ه���ا پس���پۆری‌ نه‌خۆش���ییه‌‬

‫ده‌رونیی���ه‌كان‪ ،‬د‪.‬ه���ه‌ژار مه‌ع���روف‬ ‫رونیك���رده‌وه‌ كه‌ یه‌كێك له‌‌ گرفته‌كانی‌‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ توشی‌ نه‌خۆشی‌ ده‌رونی‌‬ ‫ده‌بن ئه‌وه‌یه‌ پێش ئه‌وه‌ی‌ س���ه‌ردانی‌‬ ‫پزیش���ك‌و كه‌سی‌ پس���پۆری‌ ده‌رونی‌‬ ‫بك���ه‌ن ده‌چنه‌ الی‌ كه‌س���انێك كه‌ به‌‬ ‫ناوی‌ ئاین���ه‌وه‌ بازرگانی‌ به‌و خه‌ڵكانه‌‬ ‫ده‌كه‌ن‌و چه‌ندین توندوتیژی‌ جه‌سته‌یی‌‬ ‫به‌رامبه‌ریان به‌كارده‌هێنرێت ئه‌وه‌ش به‌‬ ‫بیانوی‌ «جنۆكه‌»‌و چه‌ندین شتی‌ دیكه‌‌و‬ ‫وتی‌ «ئه‌وه‌ش كێش���ه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌یه‌‌و‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ده‌بێته‌ ه���ۆی‌ كۆس���پ له‌‌ڕێگه‌ ‌‬ ‫كه‌سانه‌ی‌ نه‌خۆشییه‌كه‌یان هه‌یه‌»‪.‬‬ ‫له‌‌الیه‌كی‌ دیكه‌وه‌ به‌بۆچونی‌ پسپۆرانی‌‬ ‫بواری‌ ده‌رونی‌ تائێس���تاش نه‌خۆشییه‌‬ ‫ده‌رونیی���ه‌كان له‌‌ كۆمه‌ڵگ���ه‌ی‌ ئێمه‌دا‬ ‫به‌ ش���ه‌رم یان عه‌یبه‌ س���ه‌یر ده‌كرێت‬ ‫به‌تایبه‌تیش له‌‌ ره‌گ���ه‌زی‌ مێینه‌دا كه‌‬ ‫زۆرجار له‌‌ ماڵه‌وه‌ ده‌یهانێڵنه‌وه‌و به‌ند‬ ‫ده‌كرێن‌و ته‌نانه‌ت وشه‌ی‌ «شێت»یان‬ ‫بۆ به‌كار ده‌هێنرێت‪.‬‬

‫زۆرب���ه‌ی هاواڵتی���ان پێیانوای���ه‌ ك ‌ه‬ ‫له‌‌س���ه‌ره‌تای‌ س���پیبونی‌ ق���ژدا نابێت‬ ‫تاڵه‌ مووه‌ س���پییه‌كان هه‌ڵبكێشرێت‪،‬‬ ‫چونكه‌ كارده‌كاته‌ سه‌ر خێرا سپیبونی‌‬ ‫ق���ژ‪ ،‬ئه‌مه‌ش ئه‌و پرس���یاره‌یه‌ كه‌ زۆر‬ ‫دوباره‌ ده‌بێته‌وه‌‌و ئه‌و كه‌سانه‌ به‌دوای‌‬ ‫چاره‌سه‌ردا ده‌گه‌ڕێن‪.‬‬ ‫س���ه‌رچاوه‌ پزیش���كییه‌كان ئ���ه‌و‬ ‫بۆچونانه‌ به‌ناڕاست له‌‌ قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن‌و‬ ‫جه‌خت ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ ئ���ه‌و بۆچونانه‌‬ ‫هیچ بنه‌مایه‌كی زانستییان نییه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئاماژه‌یان ب���ه‌وه‌دا كه‌ چه‌ند هۆكارێك‬ ‫كار ده‌كاته‌ س���ه‌ر خێرا سپیبونی‌ قژ‪،‬‬ ‫ئه‌وانیش به‌پله‌‌ی سه‌ره‌كی‪ :‬كه‌شوهه‌وا‪،‬‬

‫پیس���بونی ژینگه‌‪ ،‬مادده‌ كیمیاییه‌كان‬ ‫وه‌ك بۆی���ه‌ یاخود ئ���ه‌و ماددانه‌ی ك ‌ه‬ ‫ب���ۆ جوانكردنی ق���ژ به‌كارده‌هێنرێن‪،‬‬ ‫هۆرمۆن���ه‌كان‪ ،‬ته‌م���ه‌ن‪ ،‬بۆم���اوه‌‪،‬‬ ‫كاریگ���ه‌ری ئه‌و هۆكاران���ه‌ وا ده‌كات‬ ‫مرۆڤه‌كان به‌هه‌ڵه‌دا بچن‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌ پزیشكییه‌كان ئاشكرایان‬ ‫كردووه‌ كه‌ چاره‌س���ه‌ره‌كان بریتین له‌‌‬ ‫خۆراكی ته‌ندروس���ت‪ ،‬یان ئاوی پیاز‬ ‫(وه‌ك له‌‌ هه‌ندێك سه‌رچاوه‌دا ئاماژه‌ی‬ ‫پێك���راوه‌) بدرێت ل���ه‌‌و ناوچانه‌ی كه‌‬ ‫قژی س���پی لێ دروس���تبووه‌‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫پێویس���تی به‌ئارامگرتنه‌ ب���ۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌نجامی ببێت‪.‬‬

‫پێستت له‌‌پایزدا بپارێزه‌‬ ‫وه‌رزی‌ پای���ز یه‌كێكه‌ له‌‌و وه‌رزانه‌ی‌‬ ‫كه‌ پێس���ت تێیدا زۆر وش���ك ده‌بێت‬ ‫به‌تایبه‌تیش پێس���تی‌ وش���ك ئه‌مه‌ش‬ ‫ده‌گه‌ڕێت���ه‌وه‌ بۆ گۆڕان���كاری كه‌ش‌و‬ ‫ه���ه‌وا‪ ،‬هه‌ندێك جاری���ش خه‌ڵكی‌ بۆ‬ ‫ئه‌م كێش���ه‌یه‌ س���ه‌ردانی‌ پزیش���كی‌‬ ‫پێس���ت ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ش���اره‌زایانی‌‬ ‫ب���واری‌ جوان���كاری‌ رونیده‌كه‌نه‌و‌ه كه‌‬ ‫هه‌ندێ‌ پێكهاته‌ی‌ سروش���تی‌ ده‌موچاو‬ ‫له‌‌ وش���كبون ده‌پارێزن‌و پێویستی‌ به‌‬ ‫هیچ مادده‌یه‌ك���ی‌ كیمیایی‌ ناكات بۆی‌‬ ‫به‌كاربهێنرێت‪.‬‬ ‫گیراوه‌كه‌‪:‬‬ ‫سێ‌ كه‌وچك‌و نیو هه‌نگوینی‌ شلكراوه‌‬ ‫له‌‌گه‌ڵ سێ‌ كه‌وچك‌و نیو زه‌یتی‌ زه‌یتون‬ ‫واتا هه‌ردو گیراوه‌كه‌ به‌هه‌مان پێوانه‌‪،‬‬ ‫پاشان له‌‌ شوش���ه‌یه‌كدا هه‌ڵده‌گیرێت‌و‬ ‫ب���ۆ م���اوه‌ی‌ ‪ 24‬كاتژمێ���ر ده‌خرێته‌‬ ‫س���ه‌الجه‌وه‌‪ ،‬پاشان هه‌فته‌ی‌ سێ‌ جار‬ ‫به‌كارده‌هێنرێت‪.‬‬

‫د‪ .‬ره‌وشت ره‌شید‬ ‫پسپۆڕی‌ نه‌خۆشی ‌ه ده‌رونیه‌كان‬

‫رۆژی‌ جیهانی‌ ده‌روندروستی‬

‫له ‪10‬ی‌ ئۆكتۆبه‌ری‌ هه‌موو ساڵێك یاد ‌ی‬ ‫‌‌‬ ‫رۆژی‌ جیهانی‌ ده‌روندروس����تیی‌ ده‌كرێته‌وه‌و‬ ‫ل����ه‌‌و رۆژه‌دا خه‌ڵكانی‌ په‌یوه‌ندیدار قس����ه‌‬ ‫له‌‌س����ه‌ر ته‌ندروس����تی‌ ده‌رون����ی‌ ده‌ك����ه‌ن‌و‬ ‫چاو ب����ه‌ خزمه‌تگوزاریی����ه‌ ده‌روونییه‌كان‌و‬ ‫كه‌موكوڕییه‌كانی‌ ئه‌م بواره‌ ده‌خشێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫بۆ جاری‌ یه‌كه‌م ئه‌م یاده‌ له‌‌س����اڵی‌ ‪1992‬‬ ‫له‌‌الی����ه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی‌ جیهانیی‌ ته‌ندروس����تی‌‬ ‫ده‌رونیی‌ كرایه‌وه‌و له‌‌و رۆژه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌‬ ‫ب����ه‌رده‌وام ئه‌م یاده‌ ده‌كرێـته‌وه‌و له‌‌ هه‌ندێ‌‬ ‫واڵت ل����ه‌‌م ی����اده‌دا هه‌فته‌ی‌ ته‌ندروس����تی‌‬ ‫ده‌رونی����ی‌ راده‌گه‌یه‌نرێ����ت‌و ئامانج����ی‌‬ ‫س����ه‌ره‌كیش بریتیی����ه‌ له‌‌به‌رزكردن����ه‌وه‌ی‌‬ ‫ئاس����تی‌ رۆش����نبیری‌ هاواڵتیان ده‌رباره‌ی‌‬ ‫نه‌خۆش����ی‌‌و گرفته‌ ده‌رونیی����ه‌كان هه‌روه‌ها‬ ‫ئاگاداركردنه‌وه‌ی‌ الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان‌و‬ ‫ده‌س����ه‌اڵته‌ جۆراوجۆره‌كان له‌‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫ده‌رونی‌‌و له‌‌و راس����تییه‌ی‌ كه‌ ته‌ندروس����تی‌‬ ‫ده‌رونییش به‌ش����ێكی‌ گرنگی‌ ته‌ندروس����تی‌‬ ‫ئاده‌میزاده‌‌و پێویس����تی‌ به‌ چاودێری‌‌و ئاوڕ‬ ‫ ‬ ‫نه‌خۆشی ده‌رونی ته‌شه‌نه‌ ده‌سێنێت‬ ‫له‌ئینته‌رنێته‌وه‌ لێدانه‌وه‌ی‌ به‌رده‌وام هه‌یه‌‪ .‬له‌‌م یاده‌دا وه‌كو‬ ‫پسپۆڕێكی‌ ده‌رونی‌ ده‌ڵێم بواری‌ ته‌ندروستی‌‬ ‫ده‌رونی‌ له‌‌ كوردستان به‌ به‌راورد له‌‌گه‌ڵ ده‌‬ ‫ساڵی‌ رابردو پێشكه‌وتنێكی‌ باشی‌ به‌خۆوه‌‬ ‫بینیوه‌‪ .‬یه‌ك����ه‌ی‌ ده‌رونی‌ تازه‌ كراونه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌خۆش����ه‌ ده‌رونیی����ه‌ درێژخایه‌ن����ه‌كان له‌‌‬ ‫به‌ندیخانه‌كان����ه‌وه‌ گواس����تراونه‌ته‌وه‌ ب����ۆ‬ ‫ناو نه‌خۆش����خانه‌كان‌و ژماره‌ی‌ پزیش����كانی‌‬ ‫ده‌رون����ی‌ ب����ه‌ رێژه‌یه‌كی‌ به‌رچ����او زیادیان‬ ‫كردووه‌‪ ،‬چاره‌س����ه‌ری‌ به‌ كاره‌با چیدی‌ به‌‬ ‫شێوازه‌ نازانستی‌‌و كۆنه‌كان ئه‌نجام نادرێت‪.‬‬ ‫من هه‌موو ئ����ه‌م گۆڕانكاریانه‌م له‌‌به‌رچاوه‌و‬ ‫ده‌ستخۆش����ی‌ ل����ه‌‌و كه‌س����انه‌ ده‌ك����ه‌م كه‌‬ ‫رۆڵی����ان بینیوه‌ ل����ه‌‌ به‌دیهێنانی����ان‪ .‬به‌اڵم‬ ‫هێش����تا خزمه‌تگوزارییه‌كانی‌ ته‌ندروس����تی‌‬ ‫پسپۆرانی‌ پزیشكیی‌ رایده‌گه‌یه‌نن كه‌ هه‌ندێ‌ خۆراك‌و‬ ‫له‌‌مباره‌یه‌وه‌ پس���پۆرانی‌ بواری‌ خۆراك ئاماژه‌یان به‌ چه‌ند ده‌رونی‌ له‌‌ كوردس����تان له‌‌ ئاس����ت ویستی‌‬ ‫خواردنه‌وه‌ رۆڵێكی‌ گرنگ ده‌بینن له‌‌ توشبون یان‬ ‫خۆراكێ���ك داوه‌ كه‌ ئافره‌تان له‌‌ توش���بوون به‌ نه‌خۆش���ی‌ خه‌ڵكی‌ كوردس����تان‌و له‌‌ ئاس����ت بودجه‌‌و‬ ‫توان����ا ئابورییه‌كانی‌ هه‌رێ����م نییه‌‌و چه‌ندین‬ ‫شێرپه‌نجه‌ی‌ مه‌مك ده‌پارێزێت‪ ،‬خۆراكه‌كان بریتین له‌‌‪-:‬‬ ‫پێچه‌وانه‌كه‌ی‌ توشنه‌بون به‌هه‌ندێ‌ نه‌خۆشی‌‪.‬‬ ‫كه‌موكوڕی����ی‌‌و كه‌مته‌رخه‌م����ی‌ گ����ه‌وره‌‬ ‫له‌‌ئارادان كه‌ پێویس����تیان به‌ چاره‌س����ه‌ره‌‪.‬‬ ‫ی زه‌رد‌و شه‌مامه‌‬ ‫‪-1‬بیبه‌ر ‌‬ ‫لێ����ره‌دا هه‌وڵده‌ده‌ی����ن گرنگترین����ی‌ ئ����ه‌و‬ ‫كه‌موكوڕییان���� ‌ه بخه‌ین����ه‌ روو به‌و ئومێده‌ی‌‬ ‫ی ك ‌ه‬ ‫ی ئه‌و میوه‌‌و سه‌وزانه‌ ‌‬ ‫به‌گش���ت ‌‬ ‫الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان هه‌وڵی‌ چاككردنیان‬ ‫ی‬ ‫ره‌نگ زه‌رد‌و پرته‌قاڵین سه‌رچاوه‌یه‌ك ‌‬ ‫بده‌ن‪.‬‬ ‫ی بێتاكارۆتین ك ‌ه‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ندن ب ‌ه مادده‌ ‌‬ ‫‪-1‬تائێس����تا له‌‌ كوردستان س����ه‌نته‌رێكی‌‬ ‫ی گرنگ ده‌بینن‬ ‫دژ‌ه ئۆكس���انن‌و رۆڵێك ‌‬ ‫تایبه‌ت ب����ه‌ ئاڵوده‌بون به‌ ئه‌لكهول‌و مادده‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و گه‌ردیالن ‌ه ‌‬ ‫له به‌ره‌نگاربون���ه‌و‌ه ‌‬ ‫‌‌‬ ‫هۆش����به‌ره‌كان بوونی‌ نیی����ه‌ له‌‌كاتێكدا ئه‌م‬ ‫ی‬ ‫زوو كارلێك ده‌كه‌ن له‌‌ له‌‌ش���دا‌و زیان ‌‬ ‫گرفته‌ رۆژ به‌رۆژ له‌‌ زیادبوندایه‌‪.‬‬ ‫ی ده‌كه‌ن‬ ‫پێده‌گه‌یه‌نن‌و توش���ی‌ نه‌خۆش ‌‬ ‫‪-2‬له‌‌چه‌ندی����ن ش����وێنی‌ كوردس����تان‬ ‫به‌تایبه‌تی���ش ش���ێرپه‌نجه‌ی‌ مه‌م���ك‪،‬‬ ‫خه‌ڵكانێ����ك به‌ناوی‌ ئایین‌و ش����اره‌زایی‌ له‌‌‬ ‫ی‬ ‫بۆی ‌ه ش���اره‌زایان ئام���اژه‌ به‌خواردن ‌‬ ‫نه‌خۆش����یه‌ ده‌رونییه‌كان ش����وێنی‌ بینینی‌‬ ‫ئ���ه‌و خۆراكانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ رۆژانه‌ چه‌ند‬ ‫نه‌خۆش����ی‌ ده‌رونییان كردۆت����ه‌وه‌و به‌ناوی‌‬ ‫جارێك بخورێت‪.‬‬ ‫چاره‌س����ه‌رییه‌وه‌ خه‌ڵك هه‌ڵده‌خه‌ڵه‌تێنن‪،‬‬ ‫چه‌ندی����ن ج����ار ل����ه‌‌ راگه‌یاندن‌و ل����ه‌‌ كۆڕو‬ ‫كۆبون����ه‌وه‌كان حكوم����ه‌ت ل����ه‌‌م دی����ارده‌‬ ‫ی ماسی‌‬ ‫‪ -2‬خواردن ‌‬ ‫نایاس����ایی‌‌و نائه‌خالقییه‌ ئاگاداركراوه‌ته‌وه‌‬ ‫هه‌ندی‌ جۆری‌ ماس���ی‌ وه‌ك سالمۆن‌��‬ ‫كه‌چی‌ هیچ هه‌ڵوێس����تێكی‌ جیدی‌ له‌‌الیه‌ن‬ ‫س���اكرین زۆر به‌س���ودن بۆ مرۆڤ‌و له‌‌‬ ‫حكومه‌ته‌وه‌ پیش����ان ن����ه‌دراوه‌و رۆژ به‌رۆژ‬ ‫توشبون به‌ نه‌خۆشی‌ شێرپه‌نجه‌ی‌ مه‌مك‬ ‫دیارده‌كه‌ له‌‌ زیادبوندایه‌‪..‬‬ ‫به‌دوری‌ ده‌گرن‪ ،‬به‌پێی‌ توێژینه‌وه‌كانیش‬ ‫‪ -3‬خزموتگوزاریی‌ له‌‌ یه‌كه‌‌و نه‌خۆشخانه‌‬ ‫ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ ئه‌م نه‌خۆش���ییه‌ له‌‌ناو‬ ‫ده‌رونییه‌كان له‌‌ ئاس����تێكی‌ نزمدایه‌‌و له‌‌ زۆر‬ ‫ئه‌سكیمۆكان به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رچاو كه‌می‌‬ ‫حاڵه‌تدا پێش����ێلكردنی‌ مافه‌كانی‌ نه‌خۆش‌و‬ ‫كردوه‌‌و ئ���ه‌وه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌‬ ‫مافه‌كان����ی‌ م����رۆڤ به‌ئاش����كرا هه‌س����تی‌‬ ‫ماس���ی‌ زۆر ده‌خۆن‌و ئ���ه‌م خواردنه‌ش‬ ‫پێده‌كرێت‪.‬‬ ‫‌‪،‬‬ ‫بڕێكی‌ باش (ئۆمیگای‌ س���ێ‌)ی‌ تێدایه‬ ‫‪-4‬تا ئێستا شتێكمان نییه‌ به‌ناوی‌ یاسای‌‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫ئه‌م ماده‌یه‌ به‌وه‌ ناس���راوه‌ كه‌ گه‌شه‌‬ ‫مافه‌كانی‌ نه‌خۆش����ی‌ ده‌رونی‌ كه‌ له‌‌ زۆربه‌ی‌‬ ‫‌و‬ ‫ت‬ ‫خانه‌ ش���ێرپه‌نجه‌ییه‌كان ده‌وه‌ستێنێ‬ ‫واڵتان بوونی‌ هه‌یه‌‌و به‌ش����ێوه‌یه‌كی‌ یاسایی‌‬ ‫‌و‬ ‫ت‬ ‫‌كا‬ ‫كۆئه‌ندامی‌ به‌رگری‌ له‌‌ش به‌هێز ده‬ ‫ئه‌رك‌و مافه‌كانی‌ نه‌خۆشی‌ ده‌رونی‌ له‌‌ چه‌ند‬ ‫‌م‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫گه‌شه‌ی‌ خانه‌كانی‌ له‌‌ش به‌ فه‌رمان‬ ‫بڕگه‌یه‌كی‌ یاسایی‌ رێكده‌خات‪.‬‬ ‫‌كات‪.‬‬ ‫ده‌بێت‌و به‌باشی‌ گه‌شه‌یان پێده‬ ‫‪-5‬راگه‌یاندنی‌ كوردی‌ به‌گشتی‌‌و راگه‌یاندنی‌‬ ‫وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروس����تی‌ به‌تایبه‌تی‌ كه‌مترین‬ ‫بایه‌خی‌ به‌ ته‌ندروس����تی‌ ده‌رونی‌‌و كێش����ه‌‌و‬ ‫ی ره‌ش‬ ‫‪ -3‬پاقله‌‌مه‌نییه‌كان‌و نان ‌‬ ‫نه‌خۆشییه‌ ده‌رونییه‌كان داوه‌‌و نه‌یانتوانیوه‌‬ ‫رۆڵ ببین����ن له‌‌ ب����ه‌رز كردنه‌وه‌ی‌ ئاس����تی‌‬ ‫ئ���ه‌م خواردنانه‌ ریش���اڵیان تێدایه‌ كه‌‬ ‫هۆش����یاری‌ ده‌رونی‌ تاكی‌ كورد‌و پیشاندانی‌‬ ‫یارمه‌تی‌ رێكخس���تنی‌ ده‌ردانی‌ هۆرمۆنی‌‬ ‫قه‌ب����اره‌ی‌ گرفت����ه‌كان‌و پێش����نیاركردنی‌‬ ‫ئیسترۆجین ده‌دات‪ .‬هه‌روه‌ها توێژینه‌وه‌كان‬ ‫چاره‌سه‌ری‌‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی���ان به‌وه‌ ك���ردوه‌ ك���ه‌ زیادبونی‌‬ ‫‪-6‬له‌‌هه‌ندێ‌ كه‌ناڵی‌ راگه‌یاندن سوكایه‌تی‌‬ ‫رش���تنی‌ هۆرمۆنی‌ ئیس���ترۆجین ده‌بێته‌‬ ‫به‌ نه‌خۆش����ی‌ ده‌رون����ی‌ ك����راوه‌و دوور له‌‌‬ ‫هۆی‌ دابه‌شبونی‌ خانه‌ شێرپه‌نجه‌ییه‌كان‪،‬‬ ‫ره‌وش����تی‌ راگه‌یان����دن ئه‌و نه‌خۆش����انه‌ بۆ‬ ‫رونیش���یان كردۆته‌وه‌ ك���ه‌ خواردنی‌ ئه‌و‬ ‫مه‌به‌ستی‌ ره‌واجی‌ میدیایی‌‌و وه‌كو ماده‌یه‌ك‬ ‫خۆراكانه‌ی‌ ریش���اڵیان تێدایه‌ به‌س���وده‌‬ ‫بۆ پێكه‌نین به‌كارهێنراون‌و جارجاره‌ لێره‌‌و‬ ‫بۆ گ���ه‌ده‌‌و زوو ده‌توێنه‌وه‌‌و به‌كتریایه‌كی‌‬ ‫له‌‌وێ‌ ئ����ه‌م حاڵه‌ت����ه‌ دوب����اره‌ ده‌بێته‌وه‌و‬ ‫به‌سود دروست ده‌كه‌ن‌و به‌ره‌نگار ده‌بنه‌وه‌‬ ‫حكومه‌ت‌و یاساش له‌‌ ئاستی‌ بێده‌نگن‪.‬‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌ به‌كتریای‌ زیانبه‌خش‌و ئه‌مه‌ش‬ ‫‪ -7‬ج����ۆر‌و بڕی‌ ده‌رمان����ی‌ ده‌رونی‌ وه‌كو‬ ‫ده‌بێت���ه‌ هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ ل���ه‌‌ش بپارێزێت له‌‌‬ ‫پێویست نییه‌‌و به‌شێكی‌ زۆری‌ ئه‌و ده‌رمانه‌‬ ‫توشبون به‌ شێرپه‌نجه‌‪.‬‬ ‫ده‌رونییانه‌ی‌ كه‌ پێویس����تن‌و پزیش����كانی‌‬ ‫ده‌رون����ی‌ بۆ نه‌خۆش����ه‌كان ده‌ینوس����ن له‌‌‬ ‫نه‌خۆش����خانه‌ ده‌س����تناكه‌ون‌و نه‌خ����ۆش‌و‬ ‫خانه‌واده‌كانی����ان ناچار ده‌ب����ن له‌‌ بازاڕ ئه‌و‬ ‫‪ -4‬بروكلی‌‌و قه‌رنابیت‬ ‫ده‌رمانانه‌ په‌یدا بكه‌ن‪.‬‬ ‫بۆ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫تێدای‬ ‫ی‬ ‫ی دژه‌ئۆكس���ان ‌‬ ‫پێكهات���ه‌ ‌‬ ‫‪ -8‬تا ئێس����تا سیس����ته‌می‌ چاره‌سه‌ری‌‬ ‫‌(اندول‬ ‫ه‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ناسراو‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ك‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌نج‬ ‫دژی‌ ش���ێرپه‬ ‫ده‌رون����ی‌ ته‌نها پزیش����كی‌ ده‌رونی‌ ده‌گرێته‌‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫هۆرمۆن‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫ئیش���‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ك‬ ‫_كربین���ول_‪)3‬‬ ‫خۆ‪ ،‬له‌‌كاتێكدا سیس����ته‌می‌ چاره‌س����ه‌ری‌‬ ‫ئیسترۆجین په‌كده‌خات‌و دواتر ده‌بێت ‌ه‬ ‫مۆدێرن پێویست به‌ هه‌بوونی‌ چاره‌سه‌ركاری‌‬ ‫ی كه‌مكردن���ه‌وه‌ی‌ ش���ێرپه‌نجه‌‪.‬‬ ‫ه���ۆ ‌‬ ‫ده‌رونی‌‌و توێ����ژه‌ری‌ كۆمه‌اڵیه‌تی‌‌و چه‌ندین‬ ‫توێژینه‌وه‌كان باس���یان ل���ه‌‌و‌ه كردو‌ه‬ ‫پسپۆری‌ تر ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ -9‬له‌‌ب����واری‌ ئه‌كادیمییش ته‌ندروس����تی‌‬ ‫له‬ ‫‪ « sulphurophanes‬ئه‌م مادده‌ی ‌ه ‌‌‬ ‫ده‌رون����ی‌ له‌‌كوردس����تان یه‌كج����ار هه‌ژاره‌و‬ ‫برۆكلیدا هه‌ی ‌ه ك��� ‌ه ئه‌نزیمه‌كان چاالك‬ ‫هه‌رگی����ز له‌‌ ئاس����ت ئ����ه‌و هه‌م����وو گرفته‌‬ ‫ده‌كات به‌تایبه‌ت���ی‌ له‌‌ جگه‌ردا‌و ده‌بێت ‌ه‬ ‫ده‌رونیی����ه‌و ئه‌و هه‌موو فه‌وزایه‌ی‌ نێو ژیانی‌‬ ‫له ژه‌هر‪.‬‬ ‫ی رزگار بونی‌ له‌‌ش ‌‌‬ ‫هۆ ‌‬ ‫تاكی‌ كوردی‌ دا نییه‌‪.‬‬

‫چوار خۆراك‬ ‫له‌ شێرپه‌نجه‌ی‌ مه‌مك ده‌تپارێزێت‬

‫ئایا هه‌ڵكیشانی‌ تاڵه‌‬ ‫سپییه‌كانی‌ قژ كار‬ ‫ده‌كاته‌ سه‌ر زیادبونیان؟‬

‫بانيژه‬

‫‪15‬‬


‫‪16‬‬

‫‪xwenden.awene@gmail.com‬‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫"له‌قوتابخانه‌ ئه‌هلییه‌كاندا‬ ‫ئاین‌و نیشتمانپه‌روه‌ر ‌ی فه‌رامۆش ده‌كرێت"‬ ‫ ئا‪ :‬الپه‌ڕ‌هی‌ خوێندن‬ ‫ی‬ ‫به‌پێی‌ هه‌ڵسه‌نگاندنێكی‌ فه‌رم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زۆر ‌‬ ‫وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رده‌‪ ،‬له‌به‌ش ‌‬ ‫ی‬ ‫قوتابخانه‌ ئه‌هلی‌‌و نمونه‌ییه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌رێمی‌ كوردستاندا كه‌موكورت ‌‬ ‫ی‬ ‫زۆر هه‌یه‌ له‌وانه‌ش فه‌رامۆشكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫خوێندنی‌ وان ‌هی‌ ئاین‌و پشتگوێخستن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نیشتمانپه‌روه‌ری‌‌و به‌كارهێنان ‌‬ ‫هه‌ست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حكومی‌‌و كه‌موكورتی‌ پشكنین ‌‬ ‫بینا ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌فته‌ری‌ تاقیكردنه‌وه‌‌و نه‌بوون ‌‬ ‫ی‬ ‫رابه‌ری‌ په‌روه‌رده‌یی‌‌و وه‌رگرتنی‌ پار‌ه ‌‬ ‫زیاده‌‌و نایاسایی‌ له‌خوێندكاران‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی فه‌رم ‌‬ ‫ی نوسراوێك ‌‬ ‫به‌پێ ‌‬ ‫ی‬ ‫پ���ه‌روه‌رد‌ه ك��� ‌ه له‌كۆتاییه‌كان��� ‌‬ ‫ی خوێندن���دا ‪ 2011‬ـ ‬ ‫ی راب���ردوو ‌‬ ‫س���اڵ ‌‬ ‫ی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی��� ‌ه‬ ‫‪ 2012‬ئاراس���ت ‌ه ‌‬ ‫ی پ���ه‌روه‌رد‌ه ك���راو‌ه‬ ‫گش���تییه‌كان ‌‬ ‫ی هه‌ولێ���ر‌و س���لێمانی‌‌و‬ ‫له‌ش���اره‌كان ‌‬ ‫ی زۆر‬ ‫ی بێسه‌روبه‌ره‌ی ‌‬ ‫دهۆك‪ ،‬كه‌موكورت ‌‬ ‫ی سه‌ر‬ ‫له‌قوتابخان ‌ه ئه‌هلی‌‌و نمونه‌ییه‌كان ‌‬ ‫ی پ���ه‌روه‌رده‌دا هه‌یه‌‪ .‬ئه‌م‬ ‫ب ‌ه وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫نوسراو‌ه ك ‌ه پشت ئه‌ستور‌ه له‌كۆنوس ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت‪ ،‬ئه‌و‌ه‬ ‫ی هه‌ڵسه‌نگاندن ‌‬ ‫لیژن ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ڵسه‌نگاندن ‌‬ ‫ئاشكرا ده‌كات له‌میان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ر به‌وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫قوتابخان ‌ه ئه‌هلییه‌كان ‌‬ ‫په‌روه‌رده‌دا چه‌ندین كه‌موكورتی‌‌و هه‌ڵ ‌ه‬ ‫ده‌ركه‌وت���وون‪ ،‬له‌هه‌موو ئه‌و هه‌اڵنه‌ش‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌س���ت ‌‬ ‫زه‌قت���ر فه‌رامۆش���كردن ‌‬ ‫ی‬ ‫نیش���تمانپه‌روه‌ری‌‌و گرنگیدان به‌ئااڵ ‌‬ ‫ی ئاین��� ‌ه به‌تایبه‌ت‬ ‫كوردس���تان‌و وان ‌ه ‌‬ ‫له‌خوێندنگا بیانییه‌كان‪ .‬‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ك ‌ه‬ ‫ئه‌م هه‌ڵس���ه‌نگاندن ‌ه ‌‬ ‫ی پایته‌خته‌و‌ه‬ ‫ی هه‌ولێر ‌‬ ‫له‌قوتابخانه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كار ‌‬ ‫ده‌ست پێده‌كات‪ ،‬ته‌نها ستایش ‌‬ ‫ی كردو‌ه‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌مه‌ریك ‌‬ ‫قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی به‌رچاو هاتو‌ه‬ ‫چونك ‌ه "گۆڕانكارییه‌ك ‌‬ ‫له‌م قوتابخانه‌یه‌‌و س���ه‌رپێچییه‌كان زۆر‬ ‫ی‬ ‫كه‌م بونه‌ته‌وه‌"‪ .‬به‌اڵم له‌هه‌ڵسه‌نگاندن ‌‬ ‫ی‬ ‫قوتابخانه‌كانیتردا چه‌ندین كه‌موكوڕی ‌‬ ‫ی‬ ‫ئاماژ‌ه پێده‌كات له‌وانه‌ش داگیركردن ‌‬ ‫ی له‌كاتێكدا ك ‌ه ئه‌م‬ ‫ی حكوم ‌‬ ‫باڵه‌خان��� ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫قوتابخانان��� ‌ه ئه‌هلین‌و س���ه‌ر به‌كه‌رت ‌‬ ‫ی ره‌گ ‌هز‌و‬ ‫تایبه‌تن‪ ،‬له‌گ���ه‌ڵ تێكه‌ڵكردن ‌‬ ‫ی پار‌ه وه‌رگرتن له‌قوتابیان‌و‬ ‫ی بڕ ‌‬ ‫نادیار ‌‬ ‫ی ته‌ندروس���تی‌‌و‬ ‫ی فریاگوزار ‌‬ ‫نه‌بوون��� ‌‬ ‫ی كوردس���تان‪.‬‬ ‫ی ئااڵ ‌‬ ‫به‌رزنه‌كردن���ه‌و‌ه ‌‬ ‫له‌م هه‌ڵسه‌نگاندنه‌دا ئاماژ‌ه به‌وه‌كراو‌ه‬ ‫ی بنه‌ڕه‌تدا‬ ‫ی روناك ‌‬ ‫ی ئیشق ‌‬ ‫له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی وه‌رگیراون‌و‬ ‫ی ب���ه‌ده‌ر له‌رێنمای ‌‬ ‫قوتاب ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بنه‌ڕه‌تدا ره‌زامه‌ند ‌‬ ‫ی الرا ‌‬ ‫له‌قوتابخان ‌ه ‌‬

‫ی‬ ‫له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫میدیا ‌‬ ‫ی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی‌ وان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ئاین وه‌كو خۆ ‌‬ ‫ناخوێنرێت‬ ‫ی‬ ‫له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫دانیال میته‌ران‬ ‫ی‬ ‫سرودی‌ ئ ‌ه ‌‬ ‫ره‌قیب ناوترێت‌و‬ ‫هیچ ئاینێك‬ ‫ناخوێنرێت‬

‫ی‬ ‫ی پار‌ه ‌‬ ‫وه‌رنه‌گیراو‌ه ب���ۆ كۆكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫جلوب���ه‌رگ ‪ .‬هه‌روه‌ه���ا له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شوبات ‌‬ ‫ی مانگ ‌‬ ‫ی له‌دوا ‌‬ ‫الژه‌دا ‪ 14‬قوتاب ‌‬ ‫‪ 2012‬وه‌رگیراون به‌ده‌ر له‌رێنماییه‌كان‌و‬ ‫ی‬ ‫ی جلوب���ه‌رگ به‌بێ ئ���اگادار ‌‬ ‫پ���ار‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫پ���ه‌روه‌رد‌ه كۆكراوه‌ت���ه‌وه‌‪ .‬له‌میان ‌ه ‌‬ ‫ی دانیال‬ ‫ی قوتابخان��� ‌ه ‌‬ ‫هه‌ڵس���ه‌نگاندن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆژكردو ‌‬ ‫ی ژن ‌‬ ‫میته‌رانیشدا ك ‌ه به‌ناو ‌‬ ‫ی فه‌ره‌نساو‌ه ناونراو‌ه‬ ‫ی پێشتور ‌‬ ‫سه‌رۆك ‌‬ ‫ی كورد بووه‌‪،‬‬ ‫ی هه‌ر نزیك ‌‬ ‫ك ‌ه دۆس���تێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌وه‌گی���راو‌ه ك ‌ه پاكوخاوێن ‌‬ ‫ره‌خن ‌ه ‌‬ ‫ی بۆ وان ‌ه‬ ‫ی تاقیكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫نییه‌‪ ،‬پ���ه‌ڕاو ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م نییه‌‪،‬‬ ‫نیشتمانییه‌كان بۆ وه‌رز ‌‬ ‫ی‬ ‫جگ��� ‌ه له‌مه‌ش ‪ 500‬دۆالر زیاتر له‌نرخ ‌‬ ‫ی‬ ‫بڕیاردراو وه‌رئه‌گرن بۆ خوێندن‪ ،‬وان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ئاین ناخوێنن‌و سه‌رپۆش بۆ قوتابیان ‌‬ ‫ی خوێندن‬ ‫ك���چ قه‌ده‌غه‌ی���ه‌‌و ره‌وش��� ‌‬ ‫ی له‌خوێندنگاك ‌ه باش نییه‌‌و ئه‌و‬ ‫به‌گشت ‌‬ ‫ی تێیدای ‌ه حكومییه‌‪ .‬هه‌روه‌ها‬ ‫بینایه‌ش ‌‬ ‫ی تاقیگ ‌ه‬ ‫ی بنه‌ڕه‌ت ‌‬ ‫ی الن��� ‌ه ‌‬ ‫له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی ‪ 500‬ه���ه‌زار دینار‬ ‫به‌كارنای���ه‌ت‌و بڕ ‌‬ ‫ی بڕیارلێدراو له‌قوتابیان‬ ‫زیاتر له‌پ���ار‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫وه‌رگی���راوه‌‪ ،‬جگ ‌ه له‌م���ه‌ش خواردن ‌‬ ‫ماو‌ه به‌سه‌رچوو هه‌بو‌ه له‌قوتابخانه‌كه‌و‬

‫پۆلێكی خوێندنی خوێندنگای گشتی لەچەمچەماڵ ‪ 64‬خوێندكاری تێدایە لەفەیسبوكەوە‬ ‫ی‬ ‫ی الن ‌ه ‌‬ ‫به‌هه‌مانش���ێوه‌ش له‌ئاماده‌ی��� ‌‬ ‫ی ‪ 500‬ه���ه‌زار دینار زیاتر‬ ‫ئێ���واران بڕ ‌‬ ‫ی‬ ‫وه‌رگی���راو‌ه له‌قوتابیان‌و له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی ‪ 250‬هه‌زار زیاتر‬ ‫ی بنه‌ڕه‌ت ب���ڕ ‌‬ ‫ب���ااڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بڕیار ‌‬ ‫وه‌رگی���راوه‌‌و له‌قوتابخانه‌كان ‌‬ ‫ی ‪200‬‬ ‫ی ب���ااڵ بڕ ‌‬ ‫بن���ه‌ڕه‌ت‌و كۆمه‌ڵگ ‌ه ‌‬ ‫ه���ه‌زار زیاتر وه‌رگی���راو‌ه له‌قوتابیان‌و‬ ‫ی‬ ‫له‌هه‌ن���دێ له‌قوتابخانه‌كانیش خواردن ‌‬ ‫ماو‌ه به‌سه‌رچوو فرۆشراو‌ه به‌قوتابیان‌و‬ ‫ی‬ ‫هه‌ندێكیش���یان رێزی���ان له‌ئه‌ندامان ‌‬ ‫ی هه‌ڵس���ه‌نگاندن نه‌گرتوه‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫لیژن ‌ه ‌‬ ‫ی زۆربه‌ی���ان مۆڵه‌تیان‬ ‫جگ��� ‌ه ل���ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ت���از‌ه نه‌كردوه‌ت���ه‌وه‌‪ .‬له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌هل��� ‌‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت��� ‌‬ ‫كامبریدج��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌ند مامۆستایه‌ك پسپۆڕی ‌‬ ‫بڕوانام ‌ه ‌‬ ‫ی خوێن���دن به‌ئاش���كرا‬ ‫نیی���ه‌‌و نرخ��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫هه‌ڵنه‌واس���راوه‌‪ .‬هه‌رچ��� ‌‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌تیش ‌ه ك ‌ه گرانترین‬ ‫شوه‌یفات ‌‬ ‫ی هه‌ی ‌ه له‌كوردس���تان‪،‬‬ ‫ی خوێندن ‌‬ ‫نرخ ‌‬ ‫ی لێگی���راو‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫ی ئ���ه‌و‌ه ‌‬ ‫ره‌خن��� ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌زاره‌ته‌و‌ه ك��� ‌ه جیاوازی ‌‬ ‫لیژنه‌ك��� ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌كرێت‌و پار‌ه ‌‬ ‫ی تێدا به‌د ‌‬ ‫چینایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫زیاد له‌قوتابی���ان وه‌رده‌گیرێت‌و نرخ ‌‬ ‫خوێندنیشی‌ به‌رزه‌‪.‬‬

‫ی‬ ‫به‌قوتابخانه‌كان��� ‌‬ ‫س���ه‌باره‌ت‬ ‫ی ش���وه‌یفات‬ ‫س���لێمانیش له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تاقیكردنه‌وه‌كان ‌‬ ‫له‌م ش���ار‌ه پ���ه‌ڕاو ‌‬ ‫ی نه‌بووه‌‪،‬‬ ‫ی كۆمه‌اڵیه‌ت ‌‬ ‫ی بابه‌ت ‌‬ ‫وه‌رزێك��� ‌‬ ‫ی بنه‌ڕه‌تیش‬ ‫ی جونێ���ر ‌‬ ‫له‌قوتابخان��� ‌ه ‌‬ ‫قوتابی���ان ب���ه‌ده‌ر له‌رێنمایی���ه‌كان‬ ‫ی‬ ‫وه‌رگی���راون‪ .‬هه‌روه‌ه���ا له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی ره‌قیب‬ ‫ی ئ ‌ه ‌‬ ‫دانیال میته‌ران س���رود ‌‬ ‫ی ئیسالم‌و هیچ ئاینێكیتر‬ ‫ناوترێت‌و وان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ڵه‌بج ‌ه ‌‬ ‫ناخوێنرێ���ت‪ .‬له‌كۆلێ���ژ ‌‬ ‫ی بێ‬ ‫ی هاوب���ه‌ش مامۆس���تا ‌‬ ‫ش���ه‌هید ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌ریتان ‌‬ ‫ئه‌زموون هه‌یه‌‌و له‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی كوردس���تان به‌رز‬ ‫ی ئااڵ ‌‬ ‫نێوده‌وڵه‌ت��� ‌‬ ‫ی ئای���ن له‌الی���ه‌ن‬ ‫ناكرێت���ه‌وه‌‌و وان��� ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئینگلیزیی���ه‌و‌ه به‌زمان��� ‌‬ ‫مامۆس���تا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌وترێت���ه‌وه‌‪ .‬هه‌رچ��� ‌‬ ‫ئینگلی���ز ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نێوده‌وڵه‌ت��� ‌‬ ‫ی میدی���ا ‌‬ ‫قوتابخان��� ‌ه ‌‬ ‫ی پ���ار‬ ‫ی هه‌ی��� ‌ه ك��� ‌ه س���اڵ ‌‬ ‫س���لێمان ‌‬ ‫ی تێدا كوژرا‪،‬‬ ‫ی ئه‌مه‌ریك ‌‬ ‫مامۆس���تایه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌زاره‌ته‌و‌ه ره‌خن ‌ه ‌‬ ‫له‌الیه‌ن لیژنه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی ئاین تێیدا‬ ‫ی لێده‌گرێت ك ‌ه وان ‌ه ‌‬ ‫ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ناخوێنرێت‌و به‌باش��� ‌‬ ‫وه‌ك���و خ���ۆ ‌‬ ‫ی تاقیكردنه‌و‌ه‬ ‫پش���كنین بۆ په‌ڕاوه‌كان ‌‬ ‫نه‌كراوه‌‪.‬‬

‫قوتابخان��� ‌ه‬ ‫ی‬ ‫له‌هه‌ڵس���ه‌نگاندن ‌‬ ‫ی دهۆكیش���دا ك ‌ه‬ ‫ی پارێزگا ‌‬ ‫ئه‌هلییه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ژماره‌ی���ان ‪ 5‬خوێندنگای��� ‌ه لیژنه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌روه‌رد‌ه به‌هه‌مانش���ێو‌ه ‌‬ ‫وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ئه‌گرێت‬ ‫پارێزگاكانیت���ر ره‌خن ‌ه ‌‬ ‫ی كوردس���تان ه���ه‌ڵ ناكه‌ن‌و‬ ‫ك��� ‌ه ئااڵ ‌‬ ‫ی گونجاو‬ ‫ی حكومیدان‌و به‌شێواز ‌‬ ‫له‌بینا ‌‬ ‫پاره‌ وه‌رده‌گرن‪.‬‬ ‫ی كوردس���تاندا ‪ 5‬هه‌زار‌و‬ ‫له‌هه‌رێم��� ‌‬ ‫ی حكومی‌‌و ‬ ‫‪ 565‬قوتابخانه‌‌و خوێندنگا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌هل���ی‌‌و نمونه‌ی ‌‬ ‫‪ 165‬خوێندن���گا ‌‬ ‫ه���ه‌ن‌و له‌كۆتایی هه‌ڵس���ه‌نگاندنه‌كه‌دا‬ ‫ی وه‌زاره‌ت پێش���نیاز ده‌كات‬ ‫لیژنه‌ك��� ‌ه ‌‬ ‫ی زی���اد له‌قوتابیان‬ ‫ی وه‌رگیراو ‌‬ ‫پ���ار‌ه ‌‬ ‫ی كه‌مت���ر‬ ‫بگه‌ڕێنرێت���ه‌وه‌‌و ئه‌وانه‌ش��� ‌‬ ‫ی ‪ %59‬یان له‌هه‌ڵس���ه‌نگاندا‬ ‫له‌نم���ر‌ه ‌‬ ‫به‌ركه‌وت���وو‌ه مۆڵه‌تی���ان ل���ێ‬ ‫ی‬ ‫وه‌ربگیرێت���ه‌وه‌‪ ،‬جگ ‌ه له‌مه‌ش ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ی حكومیدان گرێبه‌س���ت له‌گه‌ڵ‬ ‫له‌بینا ‌‬ ‫وه‌زاره‌ت بك���ه‌ن یان بیناكان بگێڕنه‌و‌ه‬ ‫ی قوتابخان ‌ه‬ ‫ی پرسیار ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ یه‌كخستن ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌هلیی ‌ه ناوخۆییه‌كان‌و یه‌كالكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫دوو سه‌رپه‌رش���تیار بۆ چاودێریكردن ‌‬ ‫ئه‌و قوتابخانانه‌‪.‬‬

‫له‌كوردستان ملیۆن‌و نیوێك‬ ‫خوێندكار ‪ 1500‬توێژه‌ریان هه‌یه‌‬ ‫ له‌فه‌یسبوكه‌وه‬ ‫له‌مه‌وال مامۆستایانی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ ده‌توانن له‌كۆلێژی‌ ئێواران بڕوانامه‌كانیان به‌رز بكه‌نه‌وه‬

‫بڕوانامه‌ی‌ كۆلێژی‌ مامۆستایان ئه‌كادیمی‌ ده‌بێت یان فێركاری‌؟‬ ‫ ئا‪ :‬ئاوێنه‌‬ ‫یه‌كێتی‌ مامۆستایان رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫له‌میانه‌ی‌ گفتوگۆكانیاندا له‌گه‌ڵ‬ ‫وه‌زاره‌تی‌ خوێندنی‌ بااڵ‪ ،‬باس له‌وه‌كراوه‌‬ ‫هه‌ر مامۆستایه‌ك بڕوانامه‌ی‌ ‪12‬‬ ‫ئاماده‌یی‌ هه‌بێت‌و له‌كۆلێژی‌ ئێوارانی‌‬ ‫مامۆستایان بخوێنێت له‌داهاتودا مافی‌‬ ‫پێشكه‌شكردنی‌ بۆ خوێندنی‌ بااڵ ده‌بێت‌‪.‬‬ ‫هاوكات له‌گ���ه‌ڵ كردن���ه‌وه‌ی‌ كۆلێژی‌‬ ‫ئێواران���ی‌ مامۆس���تایاندا‌و له‌میان���ه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫باڵوكردنه‌وه‌ی‌ پێشمه‌رجییه‌كانی‌ وه‌رگرتن‬ ‫ل���ه‌م كۆلێ���ژه‌ ده‌نگۆی‌ ئ���ه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌‬ ‫ئه‌وانه‌ی‌ له‌م كۆلێ���ژه‌ وه‌رده‌گیرێن دواتر‬ ‫ناتوانن له‌خوێندنی‌ بااڵ درێژه‌ به‌خوێندن‬ ‫ب���ده‌ن‪ .‬له‌باره‌ی‌ ئ���ه‌م ده‌نگۆیه‌ش���ه‌وه‌‬ ‫جێگری‌ س���ه‌رۆكی‌ یه‌كێتی‌ مامۆستایان‪،‬‬ ‫عه‌بدولواحی���د محه‌م���ه‌د‌ حاج���ی‌ ‪ ،‬بۆ‬ ‫ئاوێنه‌نی���وزی‌ رونك���رده‌وه‌‪ ،‬له‌میان���ه‌ی‌‬

‫گفتوگۆك���ردن له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی‌ خوێندنی‌‬ ‫بااڵ له‌باره‌ی‌ كردنه‌وه‌ی‌ كۆلێژی‌ ئێواران ‌ی‬ ‫مامۆس���تایان‪ ،‬وه‌ه���ا رێككه‌وتوون‪ ،‬هه‌ر‬ ‫مامۆس���تایه‌ك بڕوانام���ه‌ی‌ ‪ 12‬ئاماده‌یی‌‬ ‫(وێژه‌یی‌ ـ زانستی‌) هه‌بێت‌و له‌م كۆلێژه‌‬ ‫وه‌ربگیرێت ئه‌وه‌ بڕوانامه‌كه‌ی‌ ئه‌كادیمییه‌‌و‬ ‫له‌داهات���وودا مافی‌ وه‌رگرتنی‌ له‌خوێندنی‌‬ ‫بااڵ (ماس���ته‌ر‌و دكتۆرا) هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‬ ‫مامۆس���تایانه‌ی‌ كه‌ ده‌رچ���وی‌ ئاماده‌ییه‌‬ ‫پیش���ه‌ییه‌كانن یان خانه‌ی‌ مامۆستایان‌و‬ ‫ئاماده‌ییه‌كانیت���ری‌ هه‌بێ���ت وه‌ك���و‬ ‫بازرگان���ی‌ یان مامۆس���تایانی‌ خول ئه‌وه‌‬ ‫بڕوانامه‌كه‌یان بۆ به‌رزركردنه‌وه‌ی‌ ئاستی‌‬ ‫خوێندنه‌ له‌دیبلۆم���ه‌وه‌ بۆ به‌كالۆریۆس‌و‬ ‫وتی‌ "ئه‌م���ه‌ش رێس���ایه‌كی‌ كارپێكراوی‌‬ ‫چه‌ندین س���اڵه‌ی‌ خوێندنه‌‌و ده‌مێكه‌ هه‌ر‬ ‫وه‌هابووه‌‌و بڕوانامه‌ی‌ ده‌رچوانی‌ ئاماده‌یی‌‬ ‫پیشه‌یی‌ بۆ زانكۆ نابێته‌ ئه‌كادیمی‌"‪.‬‬ ‫ل���ه‌الی خۆش���ییه‌وه‌ س���ه‌رچاوه‌یه‌ك‬ ‫له‌لیژن���ه‌ی‌ پ���ه‌روه‌رده‌‌و فێركردنی‌ بااڵی‌‬

‫په‌رله‌مان‪ ،‬بۆ ئاوێنه‌ی‌ رونكرده‌وه‌ له‌كوێی‌‬ ‫بڕوانامه‌ی‌ به‌كالۆریۆس���دا جێگه‌ی‌ ئه‌و‌ه‬ ‫ده‌كرێت���ه‌وه‌ كه‌ خاوه‌نه‌ك���ه‌ی‌ بۆی‌ نییه‌‬ ‫له‌ماس���ته‌ر بخوێنێت‪ .‬ئه‌م س���ه‌رچاوه‌یه‌‬ ‫وتیش���ی‌ "هه‌رك���ه‌س ب���ووه‌ خاوه‌ن���ی‌‬ ‫به‌كالۆریۆس ئه‌وه‌ ئیستیحقاقی‌ خۆیه‌تی‌‬ ‫خوێندن���ی‌ بااڵش بخوێنێت‌و جارێك ئێمه‌‬ ‫س���ه‌رقاڵی‌ دامه‌زراندن���ی‌ كۆلێژه‌كه‌ی���ن‌و‬ ‫دواتر ئه‌چین���ه‌ ورده‌كاریی‌ ئه‌و بابه‌تانه‌‌و‬ ‫نامانه‌وێ���ت له‌ئێس���تاوه‌ ئ���ه‌وه‌ بكه‌ی���ن‬ ‫به‌كێشه‌‪.‬‬ ‫كۆلێ���ژی‌ ئێواران���ی‌ مامۆس���تایان‬ ‫له‌س���ه‌ر داوای‌ یه‌كێت���ی‌ مامۆس���تایان‌و‬ ‫له‌س���ه‌ر بڕی���اری‌ وه‌زاره‌ت���ی‌ خوێندنی‌‬ ‫ب���ااڵ له‌ش���اره‌كانی‌ هه‌ولێ���ر‪ ،‬كۆی���ه‌‌و‬ ‫س���لێمانی‌‌و گه‌رمیان ده‌كرێته‌وه‌‌و بڕیاره‌‬ ‫له‌س���ااڵنی‌ داهاتوو بگاته‌ ش���اره‌كانیتری‌‬ ‫كوردس���تان‌و بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ ئاس���ت‌و‬ ‫بڕوانامه‌ی‌ مامۆس���تایانی‌ له‌دیبلۆمه‌وه‌ بۆ‬ ‫به‌كالۆریۆس‪.‬‬

‫دادگاكانیش���دا توێ���ژه‌ری‌ كۆمه‌اڵیه‌تی‌‬ ‫ ئا‪ :‬ئاوێنه‌‬ ‫نیی���ه‌‪ .‬هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ش���كرد‬ ‫پێویس���ت ده‌كات له‌ق���ه‌زاو ناحیه‌كان‬ ‫سه‌دان قوتابخانه‌ بێ‌ توێژه‌رن‌و‬ ‫س���ه‌نته‌ری‌ راوێژكاریی‌ ده‌روونی‌ هه‌بێت‬ ‫هه‌زاران قوتابخانه‌ش ‪ 700‬بۆ ‪1300‬‬ ‫به‌اڵم ل���ه‌ ‪ 14‬ش���ارۆچكه‌ی‌ س���نوری‌‬ ‫قوتابی‌ تێدایه‌‌و هه‌ر قوتابخانه‌‌و‬ ‫س���لێمانی‌‌و گه‌رمیاندا ئه‌م دامه‌زراوانه‌‬ ‫ته‌نها یه‌ك توێژه‌ریان تێدایه‌‌و بۆ‬ ‫هه‌ر نین یان ه���ه‌ن‌و بێ توێژه‌رن بۆیه‌‬ ‫پڕكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌م پێداویستیانه‌ش‬ ‫پێویست ده‌كات حكومه‌تی‌ هه‌رێم ئاوڕ‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی‌ كۆمه‌ڵناسان‌و ده‌رونناسان‬ ‫له‌م بواره‌ بداته‌وه‌‪.‬‬ ‫داوای‌ دامه‌زراندن‌و خه‌رجكردنی‌‬ ‫س���ه‌رۆكی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ كۆمه‌ڵناس���ان‌و‬ ‫ده‌رماڵه‌ی‌ تایبه‌ت ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ده‌رونناسانی‌ كوردس���تان‪ ،‬راشیگه‌یاند‬ ‫س���ه‌رۆكی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ كۆمه‌ڵناس���ان‌و داواكاری‌ كۆمه‌ڵه‌كه‌ی���ان ئه‌وه‌ی���ه‌‬ ‫ده‌رونناس���انی‌ كوردستان‪ ،‬جه‌زا حه‌مه‌ ده‌رچووانی به‌ش���ه‌كانی كۆمه‌ڵناس���ی‌و‬ ‫س���اڵح بۆ ئاوێنه‌ی‌ رونكرده‌وه‌‪ ،‬به‌پێی‌ ده‌روونناس���ی وه‌ك توێ���ژه‌ری‬ ‫سیسته‌می‌ نوێی‌ خویندن ده‌بێت هه‌موو كۆمه‌اڵیه‌ت���ی‌و ده‌روون���ی دابمه‌زرێ���ن‬ ‫قوتابخانه‌‌و خوێندنگه‌یه‌ك دوو توێژه‌ری‌ چونكه‌ پێداویس���تییه‌كی‌ س���ه‌ره‌كی‌‌و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی‌ و ده‌روونی‌ تێدا بێت‌و هه‌ر مه‌ده‌نییه‌ له‌گه‌ڵ خه‌رجكردنی ده‌رماڵه‌ی‬ ‫‪ 250‬قوتابی‌ توێژه‌رێكیان هه‌بیت‪ ،‬به‌اڵم پیش���ه‌یی‌و تایب���ه‌ت ب���ۆ توێژه‌ران���ی‬ ‫تائێستا له‌كوردستاندا زیاتر له‌ ‪ 7‬هه‌زار كۆمه‌اڵیه‌ت���ی‌‌و ده‌روون���ی به‌بڕی ‪%100‬‬ ‫ی ساوایان موچه‌كانیان چونكه‌ توێژه‌ران هیچ جۆره‌‬ ‫قوتابخانه‌و خویندنگه‌و باخچه‌ ‌‬ ‫هه‌ن كه‌ زیاتر له‌ ملیۆن‌و نیوێك قوتابی‌‌و ده‌رماڵه‌یه‌كی پیشه‌یی تایبه‌تیان نییه‌ بۆ‬ ‫خوێندكاریان تێدایه‌ كه‌چی‌ ته‌نها هه‌زاو راپه‌ڕاندنی كاری رۆژانه‌یان كه‌ زۆربه‌یان‬ ‫‪ 500‬توێژه‌ر دامه‌زراون‌و ده‌س���تبه‌كارن‪ .‬پراكتیكین ‪ .‬ناوبراو وتیشی‌ "ئاوڕدانه‌وه‌‬ ‫جه‌زا حه‌مه‌ساڵح‪ ،‬باسی‌ له‌وه‌شكرد نه‌ك له‌توێ���ژه‌ران رێگرییه‌كان���ی‌ به‌رده‌میان‬ ‫هه‌ر له‌قوتابخانه‌كاندا به‌ڵكه‌ پێویس���ته‌ كه‌مت���ر ده‌كاته‌وه‌ له‌چاره‌س���ه‌ركردنی‌‬ ‫له‌بنكه‌كان���ی‌ پۆلی���س‌و دادگاكان���دا كێش���ه‌ هه‌نووكه‌ییه‌كانی‌ وه‌كو تاوانی‬ ‫توێ���ژه‌ری‌ كۆمه‌اڵیه‌تی‌‌و ده‌روونی‌ هه‌بن كوش���تن‪ ،‬خۆكوشتن‪ ،‬خۆس���وتاندن‪،‬‬ ‫ب���ۆ ره‌چاوكردن���ی‌ بارودۆخ���ی‌ ژنان‌و نایه‌كس���انی‪ ،‬توندوتیژی‪ ،‬پێشێلكردنی‬ ‫منااڵن به‌اڵم به‌س���ه‌دان بنكه‌ی‌ پۆلیس ماف‪ ،‬كێش���ه‌كانی ژنان‌و منااڵن‌و كۆی‌‬ ‫له‌كوردس���تان بێ توێژه‌رن‌و له‌زۆربه‌ی‌ ئه‌و كێشانه‌ی‌ له‌كۆمه‌ڵگاكه‌ماندا هه‌ن‪.‬‬

‫خوێندن‬

‫ته‌خته‌ره‌ش‬

‫هه‌رجاره‌و که‌سێک ده‌ینوسێت‬

‫چیتر نابێت زه‌مه‌ن‬ ‫له‌ده‌ست بچێت‬ ‫ عه‌بدولواحید محه‌مه‌د*‬ ‫له‌وه‌ته‌ی پڕۆسه‌ی په‌روه‌رده‌ به‌شێوازه‌‬ ‫تازه‌كه‌ی ده‌ستی پێكردووه‌ له‌م واڵته‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ئێم���ه‌‪ ،‬ناڕۆش���نی له‌فه‌لس���ه‌فه‌كه‌یدا‬ ‫هه‌بووه‌‪ ،‬س���ه‌ره‌تا ره‌نگه‌ هه‌ندێك به‌الی‬ ‫هه‌بوونی جۆرێك له‌فه‌لسه‌فه‌دا چووبێت‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم له‌گۆش���ه‌نیگایه‌كی ته‌س���ك‌و‬ ‫تریسك‪ ،‬ئه‌وپه‌ڕه‌كه‌ی خزمه‌ت به‌تێزێكی‬ ‫تایبه‌تی‌ ده‌سه‌اڵت‌و حكومڕانیه‌وه‌ بێت‪،‬‬ ‫وات���ه‌ ئه‌وه‌نده‌ی ب���ه‌الی ره‌گاژۆكوتانی‬ ‫سیس���ته‌می مه‌له‌كیه‌ت‌و به‌سونبلكردنی‬ ‫كه‌س���ایه‌تی‌و ملكه‌چی ب���ۆ داگیركاری‬ ‫چاره‌كی‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌الی خۆشه‌ویس���تی‬ ‫خ���اك‌و نیش���تیمان‌و نه‌ته‌وایه‌ت���ی‌و‬ ‫ئازادیدا نه‌بووه‌‪ ،‬له‌راس���تیدا له‌فه‌زایه‌كی‬ ‫په‌روه‌رده‌یی له‌و ش���ێوه‌یه‌دا‪ ،‬مرۆڤه‌كان‬ ‫ئه‌گه‌ر ئینتماكانی���ان پاڵی پێوه‌نابن بۆ‬ ‫ئاش���نابوون به‌و چه‌مكه‌ هاوچه‌رخیانه‌ی‌‬ ‫له‌پێشه‌وه‌ ئاماژه‌مان پێدا‪ ،‬ده‌نا شتێكی‬ ‫ئه‌وتۆ نه‌بوو‌ه بۆ خه‌ماڵندنی‌‪.‬‬ ‫دی���اره‌ دوای ئ���ه‌و قۆناغ���ه‌ش واته‌‬ ‫له‌كۆتایی‌ په‌نجاكانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی هه‌شبوو‬ ‫سڕایه‌وه‌ به‌جارێك پڕۆسه‌كه‌خرایه‌ خزمه‌ت‬ ‫تێزێكی‌ شۆڤینیستانه‌ی‌ دژ به‌ ئیراده‌ی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ به‌گشتی‌و تاكه‌كان به‌تایبه‌تی‪،‬‬ ‫هه‌موو هه‌وڵه‌كان به‌و ئاراسته‌یه‌ بوو كه‌‬ ‫دواجار مرۆڤێكی ش���ێوه‌ رۆبۆت به‌رهه‌م‬ ‫بێت‪ .‬شیاوی ئاماژه‌ پێدانه‌ په‌روه‌رده‌‌و‬ ‫فه‌لس���ه‌فه‌ی په‌روه‌رده‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ هه‌لی‬ ‫به‌رهه‌ڤب���وون بۆ هه‌م���ووان وه‌ك یه‌ك‬ ‫فه‌راه���ه‌م بكرێت‌و زانس���تیانه‌‌و به‌پێی‬ ‫خواس���ته‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌و نیشتمانیه‌كان‪،‬‬ ‫نه‌وه‌كان پێ بگه‌یێنرێن‪ .‬دوای راپه‌ڕینه‌‬ ‫پیرۆزه‌كه‌ی گه‌له‌كه‌مان زه‌مینه‌ ره‌خس���ا‬ ‫بۆئ���ه‌وه‌ی ئیتر بی���ر ل���ه‌وه‌ بكرێته‌وه‌‬ ‫پ���ه‌روه‌رده‌ به‌دیوه‌ راس���ته‌كه‌ی بخرێته‌‬ ‫سه‌ر ش���اڕێگه‌ی‌ هه‌روه‌ها فه‌لسه‌فه‌یه‌كی‬ ‫دیاریكراوی���ش بۆ به‌ڕێوه‌چوونی هه‌بێت‪،‬‬ ‫مخابن كێشمه‌كێشی سیاسی هه‌لومه‌رجی‬ ‫پڕ له‌هه‌وراز‌و نشێو‪ ،‬نه‌ ئه‌و په‌روه‌رده‌یه‌‬ ‫نه‌ ئه‌و فه‌لسه‌فه‌ی پێویست بوو نه‌خرایه‌‬ ‫ن���او چوارچێوه‌ی فۆرمێ���ك دواجاریش‬ ‫بخرێت���ه‌ ب���واری پڕاكتیزه‌كردن���ه‌وه‌‪،‬‬ ‫ده‌س���تی ب���ه‌ ده‌س���تی به‌ پڕۆس���ه‌كه‌‬ ‫كرا‪ ،‬ه���ه‌ر الیه‌نه‌و بۆخۆی رایده‌كێش���ا‬ ‫ئامان���ج‌و بۆچون��� ‌ه سیاس���ی‌و چه‌مكه‌‬ ‫په‌سندكراوه‌كانی‌ خۆیان تێدا ده‌ئاخنی‪،‬‬ ‫ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر ش���ته‌ زۆر ساده‌كانیش‬ ‫خیالف هه‌بوو‪ ،‬هه‌وڵده‌درا به‌زۆر له‌سه‌ر‬ ‫ئ���ه‌رزی واقیعدا پیاده‌بك���رێ‪ ،‬بۆ نمونه‌‬ ‫كێش���ه‌ له‌س���ه‌ر قوتاب���ی‌‌و قوتابخانه‌‌و‬ ‫خوێندكار‌و خوێندنگا بوو‪ ،‬ش���ه‌ڕ له‌سه‌ر‬ ‫ژن‌و ئاف���ره‌ت بوو‪ ،‬له‌ن���او هۆڵی تاقی‬ ‫كردنه‌وه‌ش ب���ۆ كۆنتڕۆڵكردنی‪ ،‬الیه‌نێك‬ ‫به‌ كه‌رت ن���اوی ده‌برد ئه‌ویتر به‌ناوچه‌‪،‬‬ ‫له‌راس���تیدا ئ���ه‌و كێشمه‌كێش���ه‌ وێڕای‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی زه‌مه‌نێكی زۆری له‌ده‌س���تداین‬ ‫ك���ه‌ قه‌ره‌بووكردنه‌وه‌ی‌ زۆر ئه‌س���ته‌مه‌‬ ‫بۆ ئه‌م س���ه‌رده‌مه‌ كه‌ ه���ه‌ر چركه‌یه‌ك‬ ‫داهێنانێكی ت���ازه‌ی پێوه‌یه‌‪ ،‬كۆمه‌اڵنی‬ ‫خه‌ڵكیش���ی‌ زۆر بێ هیواكرد له‌وه‌ی به‌‬ ‫ئاسانی هه‌رس���ی گرنگی فه‌لسه‌فه‌یه‌كی‌‬ ‫گش���تگیری‌ په‌روه‌رده‌ی���ی‌ بكه‌رێ���ت‪،‬‬ ‫راس���ته‌ له‌كۆنگره‌ی په‌روه‌رده‌یی ( ‪-22‬‬ ‫‪ )2007/5/24‬بناغه‌یه‌ك بۆ گه‌اڵڵه‌كردنی‬ ‫فه‌لسه‌فه‌ی په‌روه‌رده‌یی دانرا‪ ،‬به‌اڵم بێ‬ ‫ئه‌وه‌ی هێله‌ گشتیه‌كان به‌ڕونی‌‌و ئاشكرا‬ ‫دیاربێ���ت‪ ،‬هه‌ر به‌ كه‌موك���وڕی مایه‌وه‌‬ ‫ت���ا هه‌نوكه‌ش���ی له‌گه‌ڵدابێ���ت‪ ،‬ره‌نگه‌‬ ‫بوترێ ئه‌وه‌تا پڕۆسه‌یه‌ك به‌ڕێوه‌ده‌چێ‬ ‫فه‌لسه‌فه‌یه‌كیش هه‌یه‌ ته‌وه‌ره‌ گشتیه‌كانی‬ ‫فۆڕمه‌ل���ه‌ كردووه‌‪ ،‬ب���ه‌اڵم ده‌بێ بوترێ‬ ‫ئه‌ی‌ ئه‌و قه‌یرانه‌ چیه‌؟ كوا فه‌لس���ه‌فه‌ی‬ ‫په‌روه‌رده‌یی‌؟ كوان���ێ بنه‌ماكانی؟ ئایا‬ ‫نه‌ته‌وایه‌تی���ه‌‪ ،‬یان س���كوالریزمه‌‪ ،‬یان‬ ‫ئیسالمیه‌؟ ئێس���تاش خوێندكاری ئێمه‌‬ ‫كه‌ ده‌رده‌چ���ێ نازانێ بۆچی خوێندووه‌‪،‬‬ ‫دڵنیام ئه‌گه‌ر خ���ۆی له‌ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی ‬ ‫ب���ه‌ ئاگابێ���ت‌و به‌پێ���ی خوێندنه‌وه‌ی‬ ‫تایبه‌ت ره‌س���می ئامانجێك���ی دیاریكراو‬ ‫بكات‪ ،‬ده‌نا له‌بارودۆخێكی‌ له‌مش���ێوه‌یه‌‬ ‫شتێكی‌ ئه‌وتۆی‌ لێوه‌ هه‌ڵناكڕێت‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫به‌ڕاس���تی ده‌بێ درك به‌وه‌ بكرێت چیتر‬ ‫نابێ زه‌مه‌ن له‌ده‌ست بچێت‪ ،‬به‌دیوێكیتر‬ ‫چیتر نابێت پڕۆس���ه‌ی په‌روه‌رده‌ له‌نێو‬ ‫فه‌وزایه‌كدا بێت‌و هێڵه‌ س���ه‌ره‌كیه‌كانی‬ ‫لێ���ك هه‌اڵوێ���ر نه‌كرێت‪ ،‬چیت���ر نابێت‬ ‫بێ پ���ه‌رده‌ هه‌ڵدانه‌وه‌ له‌س���ه‌ر ته‌وه‌ره‌‬ ‫بنه‌ڕه‌تی���ه‌كان به‌دیاریه‌وه‌ س���ه‌ره‌تاتكێ‌‬ ‫بكرێ‌‪ ،‬ده‌بێ به‌ئاش���كرا‌و ئازایانه‌ له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مایه‌ك جێگیر بكرێ���ت‪ ،‬نه‌ته‌وایه‌تی‬ ‫یان دیموكراتی‪ ،‬ی���ان دیوه‌كه‌یتر‪ .،‬هه‌ر‬ ‫كامێكیش هه‌ڵبژێرێ ده‌ب���ێ‌ دوائه‌نجام‬ ‫قبوڵ بێ‌و ئۆباڵه‌كه‌شی هه‌ڵبگیرێ‪.‬‬


‫کۆمەاڵیەتی‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫‪17‬‬

‫دانا‪ ،‬ئاواتی ئه‌و‌ه بوو خوێندن ته‌واو بكاو ببێت ب ‌ه "دكتۆر"‬ ‫ی وه‌زیری‌ په‌روه‌رده‌ ده‌كرێت‬ ‫داوای‌ ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ ‌‬ ‫ئا‪ :‬ئاراس عوسمان‬ ‫ی‬ ‫هاوڕێیه‌كی‌ دانا ده‌ڵێت كه‌ ئه‌و‪ ،‬ئاوات ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌وه‌ بوو ببێته‌ "دكتۆر"‪ ،‬باوكیش ‌‬ ‫له‌پرسه‌دا هه‌واڵی‌ ئه‌و روداوه‌ی‌ بیست‌و‬ ‫ی‬ ‫ده‌شڵێت كه‌ ئه‌گه‌ر به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی بكردنایه‌ ل ‌ه‬ ‫قوتابخانه‌كه‌ ئاگادار ‌‬ ‫حاڵه‌تی‌ دیواره‌ك ‌ه خۆیان چاكیان‬ ‫ده‌كرده‌وه‌‪ ،‬به‌رێوه‌به‌ری‌ قوتابخانه‌كه‌ش‬ ‫ده‌ڵێت "به‌رامبه‌ر ئه‌و روداوه‌ ئاماده‌م‬ ‫له‌سێدار‌ه بدرێم"‪.‬‬ ‫كورته‌یه‌ك له‌روداوه‌كه‌‪...‬‬ ‫ی‬ ‫دان���ا له‌گ���ه‌ڵ‌ چه‌ن���د هاوڕێیه‌ك��� ‌‬ ‫ی له‌په‌نا‬ ‫ی كڕیبو‌و ویس���تبو ‌‬ ‫پسكیتێك ‌‬ ‫دیواره‌ك���ه‌دا وچانێك ب���دات‌و بیخوات‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ب���ه‌اڵم ن���ه‌ك ه���ه‌ر نه‌یتوان���ی‌ تام ‌‬ ‫پسكیته‌ك ‌ه بكا‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌و دیواره‌ بو‌ه‬ ‫هۆی‌ لێسه‌ندنه‌وه‌ی‌ ته‌واوی‌ ژیانیشی‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ئێواره‌ی‌ ش���ه‌ممه‌ی‌ راب���ردو به‌هۆ ‌‬ ‫ی "ئاالن"‬ ‫ی دی���واری‌ خوێندنگه‌ ‌‬ ‫داڕمان ‌‬ ‫ی تازه‌ دوو قوتابی‬ ‫ی هه‌ڵه‌بج���ه‌ ‌‬ ‫له‌قه‌زا ‌‬ ‫برینداربون‌و دوای گواس���تنه‌وه‌یان بۆ‬ ‫نه‌خۆشخانه‌‪ ،‬هه‌مان شه‌و "دانا جه‌مال"‪.‬‬ ‫گیانی‌ له‌ده‌ستدا‪.‬‬ ‫خوێندنگ���ه‌ی ئ���االن له‌س���اڵی‬ ‫‪ 1989‬دروس���تكراوه‌و ته‌نه���ا یه‌كجار‬ ‫نۆژه‌نكراوه‌ته‌وه‌‌و قه‌زای ش���اره‌زوریش‬ ‫خاوه‌ن���ی‌ ته‌نها ئ���ه‌م ئاماده‌ییه‌ی ‌ه ك ‌ه‬ ‫له‌ئێس���تادا نزیكه‌ی ه���ه‌زار خوێندكار‬ ‫تێیدا ده‌خوێنن‪.‬‬ ‫"دانا ئاواتی‌ ئه‌وه‌ بوو ببێته‌ دكتۆر"‬ ‫ی��‌كێ���ك له‌هاورێكان���ی كه‌ ئێس���تا‬ ‫له‌پۆل���ی یازده‌یه‌‌و له‌وكات���ه‌دا له‌گه‌ ‌ڵ‬ ‫ی "له‌گ���ه‌ڵ داناو هێمن‬ ‫دانا ب���ووه‌‪ ،‬وت ‌‬ ‫پێم���ان باش���بو بچینه‌ س���ێبه‌ری ئه‌و‬ ‫دیواره‌ی ك��� ‌ه رووداوه‌كه‌ی لێكه‌وته‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌تا دان���ا پس���كیتێكی كڕیبو له‌گه‌ڵ‬ ‫س���اردییه‌ك تا له‌و سێبه‌ره‌دا بیخوات‪،‬‬ ‫به‌اڵم من نزیكه‌ی پێنج مه‌ترێك دوربوم‬

‫»‬ ‫»‬ ‫»‬

‫به‌ڕێوه‌به‌ری په‌روه‌رده‌‪ :‬پێده‌چێت نیو كاتژمێری دیك ‌ه‬ ‫ته‌له‌فۆنم بۆ بكه‌ن كه‌ دیوارێكی تر روخاوه‌‬ ‫ ‬

‫به‌رێوه‌به‌ری خوێندنگه‌كه‌‪ :‬ئاماده‌م له‌سه‌ر ئه‌و روداو‌ه‬ ‫له‌سێداره‌ بدرێم‬ ‫ ‬ ‫باوكی‌ دانا‪ :‬بمزانیایه‌ خۆم دیواره‌كه‌م چاك ده‌كرده‌وه‌‬

‫له‌دیواره‌ك��� ‌ه پاش���ان رۆیش���تم‪ ،‬هه‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ند‌ه بڵێی���ت بینیم دیواره‌ك ‌ه روخا‬ ‫به‌س���ه‌ر ئه‌و دوو هاورێیه‌م���داو هێمن‬ ‫هه‌ردو قاچی بوو به‌ژێره‌وه‌و لوتی زامار‬ ‫بوو‪ ،‬یه‌كسه‌ر توانیمان هه‌ر چۆن بێت‬ ‫ئ���ه‌و ده‌ربهێنین‪ ،‬به‌اڵم دان���ا نزیكه‌ی‬ ‫شه‌ش بلۆكێك به‌سه‌ر جه‌سته‌یه‌وه‌ بوو‬ ‫وات ‌ه ئه‌و له‌ژێر ئه‌و قورس���اییه‌دا بوو‪،‬‬ ‫له‌وكاته‌دا مامۆس���تاكان له‌په‌نجه‌ره‌ی‬ ‫مه‌كته‌به‌كه‌وه‌ س���ه‌یریان ده‌كردو ته‌واو‬ ‫په‌شۆكابون"‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و خوێن���دكاره‌ی هاوڕێ���ی‪ ،‬زۆر‬ ‫به‌حه‌س���ره‌ته‌وه‌ باس���ی رووداوه‌كه‌ی‬ ‫ده‌كردو وتی‌ "چاوی دانا ره‌شایی تێدا‬ ‫نه‌مابو‪ ،‬سه‌ری ته‌واو تێكچوبو‪ ،‬هه‌ندێك‬ ‫ل ‌ه ئه‌ندامه‌كانی ناو هه‌رس���ی هاتبون ‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌‪ ،‬هه‌ر چۆن بێ���ت ده‌رمانهێنا‌و‬ ‫ره‌وانه‌ی نه‌خۆشخانه‌مان كرد"‪.‬‬ ‫ی ئاش���كرایكرد كه‌ دانا‬ ‫ئه‌و هاوڕێیه‌ ‌‬ ‫هه‌م���وو ئاوات���ی ئه‌وه‌ ب���وو خوێندنی‬ ‫ئاماده‌یی ته‌واو بكات‌و ببێته‌ "دكتۆر"‌و‬

‫ی من ببێت ‌ه قوربانی؟"‪.‬‬ ‫چه‌ن���د جارێكی���ش ئ���ه‌و قس���ه‌یه‌ ‌‬ ‫جه‌مال حه‌م���ه‌ عه‌زیز جه‌ختیكرده‌و‌ه‬ ‫دوباره‌كردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫كه‌ سكااڵی یاسایی له‌سه‌ر به‌رێوه‌به‌ری‬ ‫ئاماده‌یی ئاالن‌و به‌رێوه‌به‌ری په‌روه‌رده‌ی‬ ‫باوكی‌ له‌پرسه‌دا هه‌واڵه‌ك ‌هی‌ بیست‬ ‫جه‌مال حه‌مه‌عه‌زیزی ته‌مه‌ن ‪ 36‬ساڵ‪ ،‬شاره‌زور تۆماركردوه‌‪.‬‬ ‫باوكی دان���ا‪ ،‬له‌وكاته‌دا ك ‌ه ئه‌و روداو‌ه‬ ‫ی‬ ‫به‌سه‌ر كوڕه‌كه‌یدا هاتووه‌ له‌پرسه‌یه‌كدا "خوێندنگه‌ك ‌ه هیچ مه‌رجێكی‌ خوێندن ‌‬ ‫تێدا نییه‌"‬ ‫ب���ووه‌‌و مامۆس���تایه‌كی خوێندنگه‌ك ‌ه‬ ‫له‌و باره‌ی���ه‌وه‌ به‌رێوه‌به‌ری ئاماده‌یی‬ ‫له‌رێگه‌ی ته‌له‌فۆنه‌و‌ه ئاگاداریكردۆته‌و‌ه‬ ‫ی ئاگاداركردۆته‌وه‌‌و تا ئاالن���ی كوڕان‪ ،‬ئ���ازاد حاجی ئه‌حمه‌د‬ ‫ئه‌ویش خێزانه‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی به‌وه‌دا نا ك ‌ه‬ ‫ی هه‌ڵه‌بجه‌ی تازه‌‪ ،‬له‌لێدوانێكدا بۆ ئاوێن ‌ه دان ‌‬ ‫گه‌یشتنیان بۆ قه‌زا ‌‬ ‫ی تێدایه‌‌و‬ ‫دانا گواس���تراوه‌ته‌وه‌ بۆ نه‌خۆشخانه‌ی خوێندنگه‌كه‌ی���ان كه‌موكورتی ‌‬ ‫س���لێمانی‌و نزیك ‌ه كاتژمێر یانزه‌ی ئه‌و وت���ی‌ "خوێندنگه‌كه‌مان هیچ مه‌رجێكی‬ ‫خوێندنی تێدا نییه‌‪ ،‬ئێمه‌ ب ‌ه نوسراوی‬ ‫شه‌وه‌ گیانی له‌ده‌ستداوه‌‪.‬‬ ‫باوك���ی دان���ا خاوه‌ن���ی‌ ئۆتۆمبێلی فه‌رمی داوای ته‌نها تانكییه‌كی ئاومان‬ ‫ی ده‌ڵێت "ئه‌گه‌ر كردو‌ه ل ‌ه په‌روه‌رده‌ی ش���اره‌زور‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بارهه‌ڵگره‌‌و وه‌ك خۆ ‌‬ ‫به‌رێوه‌ب���ه‌ری ئه‌و خوێندنگه‌ی ‌ه باس���ی پێمان ده‌ڵێن پاره‌مان نییه‌"‪.‬‬ ‫ی "له‌به‌رامب���ه‌ر ئه‌و‬ ‫ناوب���راو وتیش��� ‌‬ ‫گرفتی ئه‌و دیواره‌ی بكردای ‌ه ئاماده‌بوین‬ ‫چه‌ن���د گه‌اڵبه‌یه‌ك بل���ۆك ببه‌ینه‌ ئه‌و روداوه‌دا ئاماده‌م ئه‌گه‌ر كه‌مته‌رخه‌میی‬ ‫خوێندنگه‌ی���ه‌و له‌س���ه‌ر ئه‌ركی خۆمان له‌الی منه‌وه‌ بوو‌ه له‌سێدار‌ه بدرێم‪ ،‬ئه‌و‬ ‫چاكمان ده‌كرد‪ ،‬ئیتر بۆچی كوڕه‌كه‌ی ماڵ���ه‌ش مافی یاس���ایی خۆیانه‌ داوای‬

‫یاسایی تۆماربكه‌ن‌و كه‌مته‌رخه‌مییه‌ك ‌ه‬ ‫دوات���ر ده‌رده‌كه‌وێت ل ‌ه ئه‌س���تۆی كێ‬ ‫بووه‌"‪.‬‬ ‫"با وه‌زیر ده‌ستله‌كاربكێشێته‌وه‌"‬ ‫ی‬ ‫ی دیك���ه‌و‌ه ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ ‌‬ ‫له‌الیه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بااڵ له‌په‌رله‌مان ‌‬ ‫پ���ه‌روه‌رده‌و خوێندن ‌‬ ‫كوردس���تان‪ ،‬عه‌زیم��� ‌ه نه‌جمه‌دین‪ ،‬بۆ‬ ‫ی رونكرده‌وه‌ ك��� ‌ه خوێندنگ ‌ه‬ ‫ئاوێن���ه‌ ‌‬ ‫ی ‪ 22‬س���اڵ ‌ه دروستكراوه‌و‬ ‫هه‌یه‌ ماو‌ه ‌‬ ‫نۆژه‌ن نه‌كراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا پێویست ‌ه‬ ‫چوار س���اڵ جارێك نۆژه‌ن بكرێنه‌وه‌‌و‬ ‫ی‬ ‫وت���ی‌ "وه‌زی���ری‌ پ���ه‌روه‌رده‌ ئه‌رك��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی جێبه‌جێنه‌ك���ردو‌ه له‌دابینكردن ‌‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی خوێندنی‌ ش���یاو‪ ،‬بۆیه‌ پێویست ‌ه‬ ‫بینا ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌ستله‌كاربكێشێته‌وه‌‪ ،‬یان بانگهێشت ‌‬ ‫په‌رله‌مان بكرێت"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫په‌روه‌رد‌ه خه‌تاكه‌ ده‌خاته‌ ئه‌ستۆ ‌‬ ‫بیناسازیی‌ سلێمانی‌‬ ‫ی ئ���ه‌و روداوه‌ خوێن���دكاره‌كان‬ ‫دوا ‌‬ ‫خۆپیشاندانیان ئه‌نجامداوه‌‌و دواتریش‬ ‫محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د به‌رێوه‌به‌ری په‌روه‌رده‌ی‬ ‫ش���اره‌زور په‌یوه‌ندی ب��� ‌ه به‌رێوه‌به‌ری‬ ‫بیناس���ازیی س���لێمانییه‌و‌ه كردو‌ه بۆ‬ ‫وه‌رگرتنی بین���ا نوێیه‌كه‌یان‪ ،‬ئه‌وانیش‬ ‫ره‌زامه‌ندییان ده‌ربڕیوه‌‌و وا بڕیار‌ه له‌م‬ ‫هه‌فته‌یه‌دا وه‌ریبگرنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم محه‌مه‌د‬ ‫ی "ئه‌گ���ه‌ر خوێندنگه‌كه‌ش‬ ‫ئه‌حمه‌د وت ‌‬ ‫وه‌ربگرین‪ ،‬هی���چ خزمه‌تگوزارییه‌كی ل ‌ه‬ ‫ئاو كاره‌باو ره‌حله‌ی تێدا نییه‌"‪.‬‬ ‫ی "ئه‌مسا ‌ڵ نۆ نوسراوی‬ ‫ناوبراو وتیش ‌‬ ‫جیاوازم���ان به‌ب���ه‌رواری جی���اوازه‌و‌ه‬ ‫ئاراس���ته‌ی به‌رێوه‌به‌رایه‌ت���ی گش���تی‬ ‫په‌روه‌رده‌ی سلێمانی به‌شی بیناسازی‬ ‫كردو‌ه له‌بارودۆخی ئ���ه‌و خوێندنگه‌ی ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ك ‌ه به‌كه‌ڵكی خوێندن نایه‌ت"‪ ،‬وتیش ‌‬ ‫"دیواری یه‌ك مه‌كته‌ب نیی ‌ه له‌س���نوری‬ ‫په‌روه‌رده‌ی ش���اره‌زور ك��� ‌ه له‌و دیوار‌ه‬ ‫باش���تر بێت‪ ،‬پێده‌چێت نیو كاتژمێری‬ ‫ت���ر ته‌له‌فۆنم ب���ۆ بكه‌ن ك��� ‌ه دیواری دانا جه‌مال‬ ‫خوێندنگه‌یه‌كی تر داڕماوه‌"‪.‬‬

‫كەلوەكان لەدیدی دینەوە جادون الی ئەستێرەناسەكانیش خێرو چاكەن‬ ‫ئا‪ :‬چرۆ حسێن‪ ،‬هەولێر‬ ‫"كەلوەكان تەنها بۆ سەرقاڵكردنی‬ ‫خەڵكییه ئەگینا چۆن دەگونجێت‬ ‫من‌و ئەوانەی لە یەك مانگدا لە‬ ‫دایكبوین هەمومان چاوەڕوانی یەك‬ ‫داهاتو بین" ئەمە قسەی نێرگز‬ ‫محەمەد‪ 30 ،‬ساڵ‪ ،‬ماوەی ‪ 5‬ساڵ‬ ‫بەبەردەوامی كەلوەكانی خوێندۆتەوەو‬ ‫بروای تەواوی پێهەبووە هەر رۆژنامەو‬ ‫گۆڤارێكی ببینیایە راستەخۆ دەچووە‬ ‫سەر ئەو الپەڕانەی كە كەلوەكانی‬ ‫تێدابووە ‪،‬تەنانەت كەلوی هەموو‬ ‫ئەندامانی خێزانەكەشی دەخوێندەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم نێرگز چەند سالێكە بڕوای بە‬ ‫كەلوەكان نەماوەو نایانخوێنێتەوە‪.‬‬ ‫بەب���روای زانایانی ئایینی زانس���تی‬ ‫ئەستێرەناس���ی لەروانگ���ەی ئایین���ی‬ ‫ئیس�ل�ام دەچێت���ە چوارچێ���وەی‬ ‫"جادوگ���ەری"‪ ،‬كە ئەویش زانس���تێكە‬ ‫مێژووەكەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی‬ ‫فیرعەونەكان���ی میس���ر لەوكاتەدا زۆر‬ ‫باو ب���ووە ‪،‬ه���ەروەک ش���ەڕی نێوان‬ ‫جادوگەرەكان‌و موس���ا پێغەمبەر كە‬ ‫قورئ���ان لەچەند ش���وێنێكدا ئاماژەی‬ ‫پێكردووە لەتەوراتیشدا هاتووە‪.‬‬ ‫مەال عومەر چنگیانی س���ەبارەت بە‬ ‫كەلوەكان دەڵێت "لەناو ئاینی ئیسالمدا‬ ‫زانستێك نییە كە پێی بوترێت زانستی‬ ‫كەلوەكان "‪.‬‬ ‫هەروەها گوتیش���ی "ئاینی ئیس�ل�ام‬ ‫بەهەمو ش���ێوەیەك كەل���ووەكان رەت‬ ‫دەكات���ەوە‪ ،‬ئەگەر بە پێی تەفس���یری‬ ‫دین���ی س���ەیری ئاس���مان بكەی���ن‬

‫ئەستێرەكان دەكش���ێن‪ ،‬ئەو ئەستێرە‬ ‫كش���انە وەك خوای گەورە لە سورەتی‬ ‫(الج���ن) دا باس���ی دەكات كە جنۆكە‬ ‫دەرۆن بۆ ئاس���مان بۆ هەواڵ دزین لە‬ ‫ێ‬ ‫الی فریشتەكان ئەوانیش تیشكیان ت ‌‬ ‫دەگرن‌و كە خۆیان دەلێن (فمن یستمع‬ ‫االن یجد له شهابا رصدا)‬ ‫ئای���ار فەلەكی وەك ئەس���تێرەناس‬ ‫دەربارەی كەلوەكان دەڵێت "كەلوەكان‬ ‫واتا مانگەكان ئەمانە راس���تن‪ ،‬چونكە‬ ‫هەریەكەمان لەمانگێك لەدایكبوین‪ ،‬من‬ ‫دەتوانم سیفەتی كەسەكان دیاری بكەم‬ ‫تارادەیەك دڵیان بخوێنمەوە لە رێگەی‬ ‫كەلوەكانیان"‪.‬‬ ‫ئایار ئەستێرەگەری بەدایكی هەموو‬ ‫زانستەكان دادەنێت‌و دەڵێت هەر لەوێوە‬ ‫هەموو زانستەكانی تر سەر هەڵدەدەن‪،‬‬ ‫هەروەه���ا دەڵێت ئەوان���ەی لە مانگە‬ ‫گەرمەكان لە دایكبون هەڵسوكەوتیان‬ ‫جیاوازترە لەو كەس���انەی كە لە مانگە‬ ‫ساردەكان لە دایك دەبن‪ ،‬بۆیە سیفەتی‬ ‫كەسەكان راستن كە بورجەكان دیارییان‬ ‫دەكەن"‪.‬‬ ‫ئایار گوتیشی‪:‬زۆر كەس دێن بەناوی‬ ‫زانس���تی فەلەك باسی غەیب‌و جنۆكە‬ ‫دەكەن‪ ،‬بەاڵم ئەمانە هیچ پەیوەندییان‬ ‫بە فەلەكناسییەوە نییە"‪.‬‬ ‫هەروەه���ا دەڵێ���ت" ئەس���ترۆلۆجی‬ ‫زانستێكی جێگیرەو هیچ فەلەكناسێك‬ ‫ناتوانی���ت كەل���وەكان رەت بكات���ەوە‬ ‫‪،‬چونكە بەس س���ەیری ئاسمان بكات‬ ‫‪ 88‬كەل���وی بەس���ەرەوەیە‪ ،‬ب���ەاڵم‬ ‫دەكرێت خەڵكی راوبۆچونی جیاوازیان‬ ‫هەبێت"‪.‬‬ ‫ئای���ار پێ���ی وای���ە ل���ەرووی ئاینی‬

‫ئیسالمەوە كەلوەكان پیرۆزن‪ ،‬چونكە‬ ‫خوای گەورە خۆی سوێندی بە شوێنی‬ ‫كەلوەكان خواردوەو سورەتێكی بەناوی‬ ‫كەلوەكان ن���اردوە "من بۆ كاری چاكە‬ ‫كەلوەكان بەكاردەهێنێم‪ ،‬ئیس�ل�امیش‬ ‫كاری چاكە رەت ناكاتەوە‪".‬‬ ‫سەبارەت بە بەكارهێنەرانی كەلوەكان‬ ‫ئای���ار دەلێت "ئەوكەس���انە كەلوەكان‬ ‫دەخوێننەوە كەرادەی تێگەیش���تنیان‬ ‫ب���ەرزەو‌و ب���ە تەنگ ژیان���ی داهاتوی‬ ‫خۆیانەوەن ‪".‬‬ ‫ئەژی چەتۆ سەرۆكی ئارەزومەندانی‬ ‫فەلەكناسی كوردس���تان بەم شێوەیە‬ ‫ب���اس لەكەل���وەكان دەكات‌و دەلێ���ت‬ ‫"ئێمە وەكو كۆمەڵ���ەی ئارەزومەندانی‬ ‫فەلەكناس���یی هەر لەناوەكەمان دیارە‬ ‫ك���ە بڕوامان بە كاری ئەستێرەناس���ی‬ ‫نییە "‪.‬‬ ‫ئەژی هۆكاری باوەڕ پێنەكردنەكەیان‬ ‫دەگەرێنێت���ەوە ب���ۆ ئ���ەوەی ك���ە‬ ‫ئەستێرەناس���ەكان دەڵێن هەسارەكان‬ ‫تیشكیان لێ‌ دەردەچێت‌و ئەو تیشكانە‬ ‫كار دەكەن���ە س���ەر م���رۆڤ‪ ،‬بەاڵم بە‬ ‫پێچەوانەوە زانست ئەوەی سەلماندوە‬ ‫بە هیچ جۆرێك هەس���ارەكان تیشكیان‬ ‫لێوە دەرناچێ‪.‬‬ ‫ئ���ەژی الیەنێكی ت���ری الوازیی ئەم‬ ‫بورجانە لەوەدا دەبینێت كە هەریەكەیان‬ ‫بە رای خۆیان قسە دەكەن واتا هەمویان‬ ‫بۆ یەك بورج هەمان شت ناڵێن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫فەلەكناس���ەكان هەمویان یەك ش���ت‬ ‫دەڵێن "ئەگەر فەلەكناسیی زانستێكی‬ ‫س���تانداردی ت���ەواو بێت ئ���ەوا نابێت‬ ‫جیاوازی هەبێت لە پێشبینییەكاندا"‪.‬‬ ‫ئ���ەژی ب���اس لەجی���اوازی نێوان(‬

‫لەزانستی‬ ‫دەرونناسیدا‬ ‫كەلوەكان بەشێكن‬ ‫لەپاراسایكۆلۆجی‪،‬‬ ‫كەسانێك‬ ‫هەن بەهرەی‬ ‫پێشبینیكردنی‬ ‫داهاتویان هەیە‬ ‫فەلەكن���اس‌و ئەستێرەناس���ی) دەكات‬ ‫بەوەی ك���ە ئەستێرەناس���ی باس���ی‬ ‫كاریگ���ەری ئەس���تێرەو هەس���ارەكان‬ ‫لەس���ەر مرۆڤ دەكات لە س���ەرەتاوە‬ ‫هۆكارێك بووە بۆ گەیشتن بە زانستی‬ ‫فەلەكناسیی‪ ،‬بەاڵم فەلەكناسیی گرنگی‬ ‫بە الیەنی زانستی دەدات لە گەردوندا‪.‬‬ ‫ئەژی دەلێت " ئەستێرەناس���ەكانی‬ ‫كوردستان كەسیان نەخشەی ئاسمانیان‬ ‫لەب���ەر نییە‌و ئەس���ڵەن ئاگاداریش���ی‬

‫نی���ن‪ ،‬ش���وێنی هەس���ارەكان نازانن‬ ‫ئەوان���ە هەر خۆیان ئەستێرەناس���یش‬ ‫نین ئەس���تێرەناس هەی���ە‪ ،‬بەاڵم لە‬ ‫كوردس���تاندا ش���تێك نیی���ە بەناوی‬ ‫ئەستێرەناس بەتایبەتی ئەو بورجانەی‬ ‫كە لە گۆڤ���ارو رۆژنامەكاندا دەبینرێت‬ ‫هەمویان لە راستییەوە دورن "‪.‬‬ ‫دكت���ۆر س���یروان عەب���دواڵ جیاوك‬ ‫پسپۆڕی چارەسەری دەرونی سەبارەت‬ ‫ب���ە كەل���وەكان دەڵێت "لەزانس���تی‬ ‫دەرونناس���یدا كەل���وەكان بەش���ێكن‬ ‫لەپاراس���ایكۆلۆجی‪ ،‬كەس���انێك هەن‬ ‫بەه���رەی پێش���بینیكردنی داهاتویان‬ ‫هەیە‪ ،‬ئ���ەم كەس���انەش رێژەیان زۆر‬ ‫كەمە لەجیهاندا ل���ە یەك ملیار كەس‬ ‫تەنها یەك كەس ئەو بەهرەیان هەیە"‪.‬‬ ‫ناوب���راو رونیش���ی ك���ردەوە ك���ە‬ ‫ئەستێرەناس���ەكان ناتوان���ن داهاتوی‬ ‫تاك���ەكان بخوێنن���ەوە‪ ،‬بەڵك���و‬ ‫بەش���ێوەیەكی گش���تی خوێندن���ەوە‬ ‫ب���ۆ داهات���و دەك���ەن‪ ،‬ئەگ���ەر هاتو‬ ‫كاریان لەس���ەر خوێندنەوەی داهاتوی‬ ‫تاك���ەكان كرد ئەوە ل���ە چوارچێوەی‬ ‫"پاراسایكۆلۆجی" دەردەچێت‪ ،‬هەربۆیە‬ ‫كەلوەكان بنەمایەكی زانستییان نییە‪.‬‬ ‫هەروەه���ا س���ەبارەت بە نوس���ینی‬ ‫كەلوەكان لەكوردستاندا‪ ،‬دکتۆر جیاوك‬ ‫دەڵێت "لەكوردستان ئەستێرەناسەكان‬ ‫كەل���وەكان بە بی���رو ه���زری خۆیان‬ ‫دادەڕێژن ئەم���ەش پاش خوێندنەوەی‬ ‫چەندەه���ا بورج���ی تر ل���ە رۆژنامەو‬ ‫گۆڤارو ماڵپ���ەرە بیانیی���ەكان‪ ،‬دواتر‬ ‫بەجۆرێك دەینوسن كە لەگەڵ ژینگەی‬ ‫كوردستاندا بگونجێت"‪.‬‬ ‫دکتۆر جیاوك بەپێچەوانەی بیروڕای‬

‫ئایار فەلەكی لەبارەی ئەو كەس���انەی‬ ‫پەنا دەبەن���ە بەر كەل���وەكان دەڵێت‬ ‫"زیاتر ئەو كەس���انەن كە ترس‌و دڵە‬ ‫راوكێی���ان هەی���ە‌و ی���ان دەكەونە ژێر‬ ‫كاریگ���ەری خەڵك���ی ت���رەوە پالن‌و‬ ‫بەرنامەیان نییە ب���ۆ داهاتوی خۆیان‪،‬‬ ‫ئاس���تی رۆش���نبیرییان مامناوەند‌و بۆ‬ ‫خوارەوەیە"‪.‬‬ ‫نەبەز حەمەئەمین‪ 41 ،‬ساڵ‪ ،‬كاسبە‬ ‫پلەی خوێندەواری دەرچوی ناوەندییە‬ ‫لەبارەی پشت بەس���تن بە بورجەكان‬ ‫دەڵێت "زۆر دەمێكە پشت بە پێشبینی‬ ‫بورجەكان دەبەس���تم‪ ،‬بیرمە لە رادێوە‬ ‫زانیم بورجەكەم چیی���ە‪ ،‬رۆژانە گوێم‬ ‫لێدەبو‪ ،‬بەاڵم لەگ���ەڵ تێپەڕبونی كات‬ ‫رۆژنامەكانیش ئەو بەشەیان زیادكرد"‪.‬‬ ‫نەبەز لە بەشێكی دیكەی قسەكانیدا‬ ‫وتی "بورجەكان بەشێكی گرنگی ژیانی‬ ‫منن‪ ،‬ناتوان���م دەس���تبەرداریان ببم‪،‬‬ ‫ژنهێنانەكەش���م بەهۆی بورجەكەمەوە‬ ‫بوو‪ ،‬شوكور ئێستا مناڵێكیشم هەیە"‪.‬‬ ‫نەب���ەز بەپێكەنین���ەوە باس لەوەش‬ ‫دەكات بورجەك���ەی دایكیش���ی‬ ‫دەستنیش���انكردوە‪ ،‬رۆژان���ە ب���ۆی‬ ‫ی‬ ‫دەخوینێنتەوە‪ ،‬ب���ەاڵم دایكی بەهۆ ‌‬ ‫پابەندبون���ی بەئاین���ەوە گوێ���ی ب���ۆ‬ ‫ناگرێت‪.‬‬ ‫نەبەز بەجۆرێك بڕوای بە بورجەكانە‬ ‫دەڵێت "ناتوانم وازی لێبهێنم"‪.‬‬ ‫ئەمەش بەپێچەوانەی بیرورای نێرگز‬ ‫محەمەدە كە ت���ا ئامادەیی خوێندوە‪،‬‬ ‫ب���ڕوای بە كەل���وەكان نەماوەو دەڵێت‬ ‫"ئەوەن���دەی م���ن بزانم تەنه���ا خوای‬ ‫گەورە دەتوانێت داهاتوی كەس���ەكان‬ ‫دیاری بكات"‪.‬‬


‫‪18‬‬

‫چاوپێکه‌وتن‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫فاروق رەفیق‪ :‬پڕۆژه‌یاسای پاراستنی پیرۆزییە ئاینییەکان‬ ‫کۆیله‌کردنی ئینسانی کوردو مەرگی عەقڵ‌و ئازادییەکانە‬ ‫رۆشنبیری ناسراوو توێژەری بواری‬ ‫فەلسەفە‪ ،‬د‪ .‬فاروق رەفیق لەم‬ ‫گفتوگۆیەی‌ ئاوێنەدا دەربارەی‬ ‫پرۆژەیاسای "پاراستنی پیرۆزییە‬ ‫ئاینییەکان"و چەند مەسەلەیەكی‌‬ ‫هەنووكەیی‌ دیكە دەدوێت‪.‬‬ ‫ئاوێن���ە‪ :‬به‌ب���روای ت���ۆ ه���ۆکاری‬ ‫پێشکەش���کردنی پ���رۆژە یاس���ای‬ ‫پاراس���تنی پیرۆزییە ئاینیی���ەکان چییە‌و‬ ‫مەترسییەکانیشی له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌‌ چین؟‬ ‫د‪.‬ف���اروق رەفی���ق‪ :‬بەب���روای م���ن‪،‬‬ ‫هەندێکجارگوێمان لەوە دەبێت کە دەوترێت‬ ‫ئەم پ���رۆژە یاس���ایەی پێشکەش���کراوە‬ ‫ب���ۆ بەرتەس���ککردنەوەی ئازادییەکان���ە‪،‬‬ ‫نەخێ���ر م���ن رام وای���ە لەبنه‌ڕه‌ت���دا بۆ‬ ‫رێگرتنە لەس���ەرهەڵدانی ئازادیی‪ ،‬چونکە‬ ‫بەخوێندن���ەوەی م���ن لەم واڵت���ەی ئێمە‬ ‫ئازادی نییە‪ ،‬بەتایبەت���ی ئازادی بیرورا‪،‬‬ ‫بەتایبەتتر ئ���ازادی خوێندنەوەی نەقدیی‬ ‫ئاین‪ ،‬تائێستا ش���تێک نییە بەو ناوەوە‪،‬‬ ‫بەبروای من تائێس���تا ئای���ن موحەرەماتە‬ ‫تائێستا تابۆیەکە کە ناتوانیت قسە لەسەر‬ ‫ئاین بکەیت‌‪ ،‬ش���تێک بڵێیت لەدەرەوەی‬ ‫ئەوەی پیاوان���ی ئاینی دەرب���ارەی ئاین‬ ‫دەیڵێن‪ ،‬لەبەرئەوە حەسر کراوە تایبەتە بۆ‬ ‫پیاوانی ئاینی‪ ،‬پیاوانی ئاینیش قۆرخیان‬ ‫کردوە بۆ خۆیان‪ ،‬کەسی دیکە‪ ،‬موفەکیر‪،‬‬ ‫روناکبی���ر‪ ،‬کەس���ی ش���ارەزا لەکایەکانی‬ ‫ئەخالق‪ ،‬کۆمەڵناسی فەلسەفەی سیاسی‪.‬‬ ‫ئێمە ئ���ەم کایانەمان نیی���ە‪ ،‬هیچ‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئای���ن قۆرخ کراوە ب���ۆ پیاوانی ئاینی کە‬ ‫تەنه���ا پیاوانی ئاین لەس���ەر ئاین قس���ە‬ ‫بکەن‪ ،‬ئەم پرۆژەیاس���ایە بەقەناعەتی من‬ ‫رێگە گرتنە لەسەرهەڵدانی ئەو ئازادییە‪،‬‬ ‫ئازادی گفتوگۆکردن‌ لەسەر ئاین‌و لەسەر‬ ‫موقەدەس���ات‪ ،‬لەبەرئەوە ن���ەک ئازادی‬ ‫بەرتەس���کدەکاتەوە‪ ،‬لەبەرئ���ەوەی خۆی‬ ‫لەئێس���تادا ئێمە ئ���ەو ئازادییەمان نییەو‬ ‫لەئێس���تایەکدا کە ئاین بۆ هیچ کەس���ێک‬ ‫نییە قسەی لەسەر بکات‪ ،‬خوێندنەوەیەکی‬ ‫نەق���دی بۆ ئای���ن لەواڵتی ئێم���ەدا نییە‪،‬‬ ‫لەگەڵ رێزمدا بۆهەندێک هەوڵی متەوازیع‬ ‫لێرەو لەوێ‪ ،‬ب���ەاڵم کە من دەڵێم رەخنە‬ ‫لەئاین لەس���ەرەوەی هەم���وو رەخنەکان‬ ‫دەبێت‪ ،‬لەراستیدا لەپشتی ئێمەوە‪ ،‬پێنج‬ ‫سەد ساڵی میراتی فیکری بەشەری هەیە‪،‬‬ ‫لەرێنیسانسەوە تاکو ئەمرۆ‪ ،‬واڵتی ئێمەو‬ ‫نوسین‌و کلتوری ئێمە ئاگا‌و خەبەری نییە‬ ‫لەم میراتە دەوڵەمەندە کە لەرێنیسانسەوە‬ ‫دەس���تپێدەکات‪ ،‬تادەگات بەفەلس���ەفەی‬ ‫مۆدێرن لەوانە هۆبز لەگەڵ س���پینۆزا تا‬ ‫دواتر دەگات بەرۆش���نگەری هەر هەمووی‬ ‫دید‌و تەس���ەوری خۆی هەب���وە بۆ ئاین‌‪،‬‬ ‫ئاینی مەسیحی لەئێستادا کە بەو فیلتەرە‬ ‫نەقدی‌و عەقاڵنییەدا رۆیشتوە‪ .‬به‌اڵم ئەو‬ ‫ئاینەی هەتا ئێس���تا ئێمە قس���ە دەکەین‬ ‫رێگەی ن���ەداوە خوێندنەوەیەکی نەقدی‌و‬ ‫ئەقاڵن���ی بۆ بکرێ���ت‪ ،‬ئاینی ئیس�ل�امە‪.‬‬ ‫ئەم پرۆژەیاس���ایە دەچێتە چوارچێوه‌ی‬ ‫رێگەگرتن لەه���ەر پرۆژەیەک کە بیەوێت‬ ‫ئاینی ئیسالم بخوێنێتەوە‪ ،‬خوێندنەوەیەکی‬ ‫نەق���دی‌و عەقڵ���ی‪ ،‬کەواتە ک���ە کۆیەک‬ ‫بریتییە لەرێگەگرتن لەس���ەرهەڵدانی ئەم‬ ‫ئازادی گفتوگۆکردنه لەسەر موقەدەسات‪،‬‬ ‫ئینجا ئ���ازادی رەخنەگرتن لەئاین‪ ،‬ئینجا‬ ‫سەرهەڵدانی عەقڵ‪ ،‬چونکە عەقڵ‌و ئازادی‬ ‫دوڕووی دراوێکن پێکەوە گەش���ە دەکەن‪،‬‬ ‫کاتێک کە تۆ بەربەست دروست دەکەیت‬ ‫لەبەردەم ئازادیدا بێگومان عەقڵ گەش���ە‬ ‫ن���اکات‪ ،‬عەق���ڵ کاتێک گەش���ەدەکات‌و‬ ‫دەچێت توان���اکان‌و مەهارەتەکانی خۆی‬ ‫تاقیدەکات���ەوە کەئازادییەکی هەبێت‪ ،‬بۆ‬ ‫ئەم مەشقکردنە‪ ،‬ئەم هێزەی کە دێت ئەم‬ ‫کارە دەکات دەیەوێ���ت رێبگرێت عەقڵی‬ ‫ئینسانی ئێمە گەش���ەبکات ئازادییەکانی‬ ‫ق���ۆرخ دەکات ناهێڵێت ئازادبێت ناهێڵێت‬ ‫ئازادییەکان���ی بەکار بهێنێ���ت‌و ناهێڵێت‬ ‫هیچ خوێندنەوەیەک���ی عەقڵی (بۆ ئاین‌و‬ ‫پیرۆزیی���ەکان) بکات‪ ،‬ئەو هێزەی کە ئەم‬ ‫پرۆژەیاس���اییەی تەرحکردوە‪ ،‬ش���تێکی‬ ‫تریش���ی کردوە کە دەبێت هەموو الیەک‬ ‫ش���ارەزا بین کە وەک پێویس���ت قسەی‬ ‫لەسەر نەکراوە ئەویش یاسای ئەنجومەنی‬ ‫ئاسایش���ی دەرکردوە‪ ،‬لەسەریش���ییەوە‬ ‫دامه‌زراوه‌یه‌ک���ی دروس���تکردوە بەن���اوی‬ ‫ئەنجومەنی ئاسایش‪ ،‬ئەنجومەنی ئاسایش‬ ‫رەچەتەیەک���ە بۆ دامەزراندن���ی رژێمێکی‬ ‫تۆتالیتاری بەمانای وشە‌و بەپلەی ئیمتیاز‪،‬‬ ‫ئەو دامه‌زراوه‌یه‌کی دروس���تکردوە ئێستا‬ ‫دێت یاسایەکت بۆ دەردەکات کە نایەڵێت‬ ‫تۆ قسە بکەیت‪ .‬هیچ رەخنەیەکت هەبێت‬ ‫لەس���ەر ئای���ن ئەمە راگەیاندن���ی مەرگی‬ ‫ئینس���انی کوردە‪ ،‬مەرگ���ی ئازادییەکانە‪،‬‬ ‫مەرگ���ی عەقڵ���ە‪ ،‬هه‌تا ناهێڵێ���ت عەقڵ‬

‫►‬

‫ئا‪ :‬ئاوێنە‬

‫لەواڵتی ئێمەدا لەس���اکارترین ش���ێوەیدا‬ ‫گەشە بکات‪.‬‬ ‫ئاوێن���ە‪ :‬ئای���ا ��یرۆزیی���ە ئاینییەکان‬ ‫پێویستیان بەیاسایەک هەیە بۆ پارێزگاری‬ ‫لێکردنیان؟‬ ‫د‪.‬فاروق رەفیق‪ :‬ئەو هێزەی ئەوە دەکات‬ ‫قۆرخی ئاین دەکات‪ ،‬لەراستیدا ئاین وەکو‬ ‫کایەیەکی گرنگ موڵکی هەموومرۆڤایەتیە‪،‬‬ ‫هی ئیمانداریش‌و بێ ئیمانیش‪ ،‬هی هەموو‬ ‫الیەنەکانە‪ ،‬کاتێک ئاین گەش���ە دەکات‪،‬‬ ‫بەمانایەک لەماناکان ک���ە حەزدەکەم بۆ‬ ‫خوێنەرانی رۆژنامەکەتانی رون بکەمەوە‪،‬‬ ‫ئەو هێزەی کە ئەمە دەکات خۆی هێزێکە‬ ‫گ���ورز دەدات لەئاین‪ ،‬چونکە ئاین کاتێک‬ ‫گەش���ەدەکات کە رەخن���ەی لێدەگیرێت‪،‬‬ ‫ئاینێک رەخن���ەی لێنەگیرێ���ت‪ ،‬ئاینێک‬ ‫دۆگماکانی تاقی نەکرێت���ەوە‪ ،‬ئەم ئاینە‬ ‫گەش���ه‌ناکات ئەم ئاینە دەپوکێتەوە‪ ،‬ئەم‬ ‫ئاین���ە لەدواجاردا تەنه���ا بەزەبرو زەنگی‬ ‫یاس���او بەپۆلیس‌و بەزیندان خەڵک قانیع‬ ‫دەکات ئەرگۆمێنتەکانی ئەم ئاینە چوە بۆ‬ ‫کوێ؟ ئاینێک کە ڕێگە نەدات بخوێنرێتەوە‪،‬‬ ‫ئاینێ���ک دەبێت لەدواج���اردا خاڵی خاڵی‬ ‫دەبێت لەرۆحیانەت‪ ،‬هەموو ئەو قودرەت‌و‬ ‫تاقە رۆحییەی کەهەیەتی لەدەستیدەدات‪،‬‬ ‫دەبێ���ت بەئاینێک���ی س���ەرکوتکەر‪،‬‬ ‫لەبەرئەوەی ئەم هێزەی لەدواجاردا ئەوە‬ ‫دەکات لەراس���تیدا لەخزمەتی ئایندا ئەمە‬ ‫ن���اکات‪ ،‬بەڵکو خزمەتی گروپێک دەکات‪،‬‬ ‫ک���ە پیاوانی ئاینی���ن‪ ،‬کۆمەڵیک خەڵک‌و‬ ‫چەند موئەسەس���ەیەکی کۆمه‌اڵیه‌تین کە‬ ‫ئەو موئەسەس���ەیە لەس���ەر ئاین دەژین‪،‬‬ ‫دەیانەوێ���ت ئەو ئاینە ب���ەم فۆرمەی کە‬ ‫ئێستا هەیەتی بخوێنرێتەوە بەبێ ئەوەی‬ ‫ئەم ئاینە گەش���ەبکات بەبێ ئەوەی ئەم‬ ‫ئاینە هەنگاوێک برواتە پێشەوە کە لەگەڵ‬ ‫دنیاو ئازارەکان‌و لەگەڵ موعاناتی ئینسانی‬ ‫مۆدێرندا بێ���ت‪ ،‬لەگەڵ ئازادییەکاندا بێت‬ ‫دەستی بگرێت‪ ،‬گەشەی رۆحی بەئینسان‬ ‫بکات‪ .‬خەریکە ئەو سەرەوەی لێدەگرێت‪،‬‬ ‫رێگ���ەی لێدەگرێت هەم بیربکاتەوە‪ ،‬رێگە‬ ‫لەئازادییەکانی دەگرێت‪ ،‬کەواتە گروپێک‬ ‫هەی���ە س���ودمەندە لەمە‪ .‬ئەگین���ا ئاین‬ ‫دەبێت خۆی ئ���ەو تاقەیەی هەبێت لەناو‬ ‫خۆیدا گەش���ەبکات‪ ،‬ئ���ەو وزه‌یه‌ هەبێت‬ ‫خۆی داکۆک���ی لەخۆی بکات‪ ،‬نەک هێزی‬ ‫بۆدروست بکەی نەک یاسای بۆ دابرێژی‪،‬‬ ‫هەرکاتێک یاسات بۆئاین دارشت لەپرێکدا‬ ‫دەع���م دەبێ���ت بەهێزێک���ی س���تەمکار‪،‬‬ ‫لەمێژوش���دا ئەو لەحزاتان���ە کەم نین کە‬ ‫ئای���ن تێی���دا بووه‌تە هێزێکی س���تەمکار‬ ‫ئەم یاس���ایە لەراس���تیدا بۆ پاراس���تنی‬ ‫پییرۆزیی���ەکان نیی���ە بەق���ەدەر ئەوەی‬ ‫لەرویەکدا پێچەوان���ەی هەموو مافەکانی‬ ‫مرۆڤ���ە ئەم���ە ی���ەک‪ ،‬دووه���ەم دەبێت‬ ‫بەئامرازێک بەدەس���تی دەس���ەاڵتەوە بۆ‬ ‫سەرکوتکردنی هەموو بۆچونێکی جیاواز‪،‬‬ ‫ئەم���ە زۆر گرنگە لەیادم���ان بێت‪ .‬ئەمە‬ ‫شێوازێک لەش���ێوازه‌کانی ئەم یاسایەیە‌و‬ ‫ئای���ن لێ���رەدا دەبێ���ت بەئامرازێ���ک بۆ‬ ‫راوه‌دونانی ئایینی‪ ،‬بەمانایی هەرکەسێک‬ ‫بیرو بۆچونێکی جیاوازی هەبوو لەس���ەر‬ ‫ئاینێکی دیاریکراو یان لەس���ەر دۆگمایەک‬ ‫یان موقەدەسێک ئەم پرۆژە یاسایە ئەوە‬ ‫دەخاتە بەردەم ئاین کە لەروی ئاینییەوە‬ ‫ئەو کەس���ە راوه‌دوبنرێت‌و س���زا بدرێت‪،‬‬ ‫لەروی کۆمه‌اڵیه‌تیش���ەوە س���زا دەدرێت‪،‬‬ ‫لەبەرئەوەی لەکۆمەڵگادا ئاین هەژمونێکی‬ ‫تایبەتی هەیە‪ ،‬کاتێک کەسێک بەوە ناسرا‬ ‫ل���ەروی ئاینییەوە ئەم���ە کوفری کردوە‪،‬‬ ‫تۆ لەڕووی کۆمەاڵیەتیش���ەوە لێیدەدەیت‪،‬‬ ‫وات���ا ت���ۆ له‌ناوبانگ���ی دەدەی���ت‪ ،‬جگە‬ ‫لەوەی ئازادییەکان���ی لێپایماڵ دەکەیت‪،‬‬ ‫دەشیشکێنیت‪ ،‬لەکۆمەڵگایەکدا دەبێت کە‬ ‫ئیت���ر ناتوانێت تێیدا بژی‪ ،‬لەبەرئەوە ئەم‬ ‫پرۆژەیاسایە هەڵگری کۆمەڵیک رەهەندی‬ ‫ترسناکە بۆ لێدان‪ ،‬لەکەرامەتی ئینسان‪،‬‬ ‫ئینجا ئازادییەکانی‌و بونی ئینسان خۆی‪.‬‬ ‫ئاوێن���ە‪ :‬ئایا لەهیچ ش���وێنێکی دنیادا‬ ‫یاسایەکی لەم شێوەیە هەیە بۆ "پاراستنی‬ ‫پیرۆزییە ئاینییەکان"؟‬ ‫د‪.‬ف���اروق رەفی���ق‪ :‬لەهەندێ���ک واڵتی‬ ‫ئەوروپ���ی هەیە‪ ،‬لەئەمریکا نییە‪ ،‬باوکانی‬ ‫دامەزرێن���ەری ئەمریکی‪ ،‬لەب���ەر ئەوەی‬ ‫خۆی���ان‌و خەڵ���ک راوه‌دون���راون لەڕووی‬ ‫دینیی���ەوە‪ ،‬پرۆس���تانتەکان رایانکردوە‪،‬‬ ‫بەهۆی ش���ەری مەزهەبیی���ەوە‪ ،‬باوکانی‬ ‫دامەزرێنەری ئەمریکی زۆر لەوە ترس���اون‬ ‫ک���ە س���تەمکاری ئاین���ی بێتە ئ���اراوە‪،‬‬ ‫لەبەرئ���ەوە بەپێی دەس���توری ئەمریکی‬ ‫تۆ ئازادی ت���ەواوت هەیە‪ ،‬ئازادی ئاینیت‬ ‫هەیە ل���ەرووی ئ���ەوەی ت���ۆ چ دینێکی‬ ‫دیاریک���راوت هەبێت‪ ،‬لەهەمان کاتدا رێگر‬ ‫نییە لەوەی تۆ خوێندنەوی نەقدید هەبێت‬ ‫بۆ ئاین‌و موقەدەسات‪ ،‬بەاڵم لەئەوروپا بۆ‬ ‫نمونە لەبەریتانیا‪ ،‬لەهندس���تان‪ ،‬سوید‪،‬‬ ‫لەنەرویج یاسایەک هەیە بەناوی (‪BLAS‬‬

‫‪ )PHEMY LOW‬یاسای کفر‪ ،‬گرنگترین‬ ‫شت دەربارەی ئەم یاسایە بیڵێین لەواڵتە‬ ‫ئەوروپییەکان‪ ،‬ئەوەیە بەکارناهێنرێت‪ ،‬لە‬ ‫‪ 1924‬لەبەریتانی���ا بەکارهاتوە‪ ،‬لەنەرویج‬ ‫ل���ە ‪ 1936‬ئ���ەم یاس���ایە بەکارهاتوە بۆ‬ ‫حوکمکردن���ی کەس���ێک‪ ،‬لەوکاتەوە ئیتر‬ ‫بەکارنەهات���وە‪ ،‬تارادەی���ەک یاس���ایەکی‬ ‫خەوت���وە‪ ،‬لەوێ���ش ک���ە ئ���ازادی وت���ن‬ ‫بەموقەدەس���ات لەس���ەری س���ەرەوەیە‪،‬‬ ‫لەس���وید وابزانم هەر البرا‪ ،‬لەدەس���توردا‬ ‫دەرهێنرا‪ ،‬بەاڵم لەواڵتی دیکەی ئیسالمی‬ ‫هەیە کە کارەساتی ناوەتەوە‪ ،‬ئەم یاسایە‬ ‫گەورەترین کێشه‌ی بۆ پاکستان ناوەتەوە‪،‬‬ ‫مانگ نییە دەنگ‌و باس���ێک نەخوێنیتەوە‬ ‫دەرب���ارەی بەکارهێنان���ی ئەم یاس���ایە‪،‬‬ ‫پاکستانی کردوە بە واڵتێک کە بەراستی‬ ‫خەریکی تیرۆری ئاینییە‪ ،‬لەبەرئەوە ئەم‬ ‫یاس���ایە کە ئێمە نیمانە ئێس���تا دەبێت‬ ‫هەم���وو خەباتێکمان ئەوەبێ���ت نەهێڵین‬ ‫هەم���ان بێ���ت‪ ،‬لەواڵتە ئیس�ل�امییەکانی‬ ‫تریش���دا هەوڵێک هەیە ب���ۆ هێنانی ئەم‬ ‫یاسایە‪ ،‬لەواڵتە ئیس�ل�امییەکاندا کە ئەم‬ ‫یاس���ایە هەی���ە‪ ،‬وەک س���عودیە‌و ئێران‬ ‫راوه‌دونان ئینس���ان هەیە لەس���ەر بیروڕا‬ ‫ئاینییەکان���ی‪ ،‬ئێران باش���ترین نمونەیە‪،‬‬ ‫بەهایی���ەکان دەگیرێ���ن‪ ،‬بەهایی���ەکان‬ ‫دەکوژرێ���ن لەزیندان���دا‪ ،‬هەرکەس���ێک‬ ‫بۆچونێکی پێچەوان���ەی ویالیەتی فیقهی‬ ‫هەبێت لەروی دینییەوە لەئێراندا شوێنی‬ ‫نابێتەوە‪ ،‬لەس���عودیە خەڵک لەسەر کوفر‬ ‫لەسێدارە دەدرێت‪ ،‬ئینسانی ئێمە دەبێت‬ ‫ئاگاداری ئەوە بێت لەواڵتە ئیسالمییەکاندا‬ ‫ئ���ەم یاس���ایە تراژیدیای دروس���تکردوە‪،‬‬ ‫مان���ای نییە ک���ە ئێمە بێین یاس���ایەکی‬ ‫لەم ش���ێوەیەمان نییە‪ ،‬بەزۆر یاس���ایەک‬ ‫بۆخۆمان دروستبکەین‪.‬‬

‫فاروق ره‌فیق‬

‫من ئەزمونی حوكمرانیی‬ ‫کوردی بەکۆپییەکی‬ ‫تەواوی بەعس لەقەڵەم‬ ‫دەدەم‪ ،‬ئەوەی‬ ‫رودەدات لەکوردستاندا‬ ‫درێژکراوەی بەعسە‪،‬‬ ‫ئەوەی بەعس بیری‬ ‫لێنەکردبوەوە ئەمان‬ ‫ده‌یانەوێت تەواوی بکەن‬ ‫ئاوێن���ە‪ :‬پێش���بینی دەک���ەن گه‌ر ئەم‬ ‫پرۆژە یاس���ایە په‌س���ه‌ندبکرایه‌‪ ،‬هەموو‬ ‫ئەو دەرکەوتانەی لەو واڵتە ئیس�ل�امییانە‬ ‫هەیەتی بگوازرایه‌تەوە بۆ کوردستان؟‬ ‫د‪.‬فاروق رەفیق‪ :‬بۆ ئەوەی راستگۆبین‬ ‫کاتێ���ک ئەمە ئەو ئه‌نجام���ەی دەبێت کە‬ ‫الی ئێمە عەقڵێک���ی بزێو هەبێت بیەوێت‬ ‫قس���ە بکات‪ ،‬لەحاڵی ئێستادا ئاین وەکو‬ ‫وتم حەسانەی هەیە لەوەی کەسێک قسە‬ ‫لەسەر ئاین ناکات‪ ،‬هێزە ئاینییەکان هەن‬ ‫بەئیس���راحەتی خۆیان چ تەسەوراتێکیان‬ ‫هەی���ە ئازادانە لەتەلەفزیۆن���ەوە دەیڵێن‪،‬‬ ‫کۆمەڵێ���ک خەڵک بەن���اوی بانگخوازەوە‪،‬‬ ‫ش���تگه‌لێک دەڵێن کە کۆمەڵ���گای ئێمە‬ ‫دژەکەی ئەوی دروست نەکردوه‪ ،‬دژە ئەو‬ ‫ک���ە پێی بڵێن کاکە زۆر رۆیش���تیت‪ .‬من‬ ‫ش���تی زۆر بێمانام لەو بانگخوازانە گوێ‬ ‫لێبوە لەتەلەفزوێنه‌کاندا‪ ،‬هێرشکردنە سەر‬ ‫ئاینی یەهودی‌‪ ،‬هێرش���کردنە سەر ئاینی‬ ‫مەسیحی‪ ،‬هێرشکردنە سەر خەڵکێک کە‬ ‫بیر‌وب���اوەڕی لەگەڵ ئەوان���دا ناگونجێت‪،‬‬ ‫دیاره‌ ناون���ان لەخەڵکێک ب���ە کافر‪ ،‬کە‬ ‫وشەی کافر خۆی س���وکایه‌تی‌و ئیهانەیە‬

‫بە مرۆڤ‪ ،‬بەو ئاسانییە نابێت ئەو وشەیە‬ ‫بەکاربێت‪ ،‬ئەوەی تۆ بەکەس���ێک دەڵێیت‬ ‫کافر‪ ،‬تۆ هەموو مافەکانی پایماڵ‌و پێشێل‬ ‫دەکەی���ت‪ ،‬چونکە تۆ کێیت بەکەس���ێک‬ ‫بڵێی���ت کافر؟ ئەوە بیروبۆچونی هەیە تۆ‬ ‫دەبێت لەگەڵ ئ���ەو بۆچونەدا هەڵکەیت‪.‬‬ ‫لێبورده‌یی���ت هەبێت‪ ،‬گفتوگ���ۆی لەگەڵ‬ ‫بکەی���ت ن���ەک تەکفی���ری بکەی���ت‪ ،‬ئەو‬ ‫هێزانە ئەو هەموو ئازادییەی هەیە کەچی‬ ‫موقەدەساتی ئاینەکانی تریش دەخاتە ژێر‬ ‫پێیەوە‪ ،‬ئێس���تا دێت دەیەوێت یاسایەک‬ ‫دابرێژێ���ت‪ ،‬لەدی���دی من���ەوە رێگەگرتنە‬ ‫لەسەرهەڵدانی هەر دیدێک بۆ رەخنەگرتن‬ ‫لەئاین‪ ،‬پرس���یارەکەت ئەوەب���و ئایا الی‬ ‫ئێمەش ئەو کێش���انە دروس���ت دەکات‪،‬‬ ‫بێگوم���ان ئەگ���ەر کەس���ێک هەبێت بیر‬ ‫بکاتەوە‪ ،‬بێگومان ئەگەر کەسێک بیەوێت‬ ‫ئازادییەکانی مەشق بکات‪ ،‬ئەگەر کەسێک‬ ‫بزێوانه‌ قسەی هەبێت‪ ،‬قسەی جدی بکات‬ ‫لەس���ەر ئاین هەمان بەاڵی کە لەپاکستان‬ ‫هەیە بەس���ەر ئێمەش���دا دێت‪ ،‬بەس���ەر‬ ‫مەس���یحییەکان‌و رۆشنبیران‌و ئەدیبەکان‪،‬‬ ‫یەکێک لەکێش���ه‌کانی ئەم پرۆژەیاس���ایە‬ ‫بەراستی رێگەگرتنە لەداهێنان‪ ،‬داهێنانی‬ ‫ئەدەبی ئێمە هەموو دەزانین شاعیر هەیە‬ ‫دادگایی کراوە تەنها لەسەر ئەوەی وشەی‬ ‫خوای بەکارهێناوە‪ ،‬هێش���تا ئەم یاسایە‬ ‫نەبووە‪ ،‬گەر ئەو یاس���ایە بووایە ئێس���تا‬ ‫ئەو ش���اعیرە لەزینداندابوو‪ ،‬بەسێ ساڵ‬ ‫س���زادەدرا‪ ،‬ئەم پرۆژەیاس���ایە هەر ئەوە‬ ‫نیە رێگەبگرێ���ت لەئازادی‪ ،‬هەرئەوە نییە‬ ‫رێگەبگرێت لەسەرهەڵدانی عەقڵ رێگەش‬ ‫دەگرێت لەداهێنان���ی ئەدەبی‌و هون��ری‌‪،‬‬ ‫ئەم���ەش گرنگە چونک���ە کاری هونەری‪،‬‬ ‫پیاوی ئاینی بەئارەزوی خۆی بریار دەدات‬ ‫ئەو تابلۆیەی ئەو هونەرمەندە دەگونجێت‬ ‫لەگ���ەڵ پیرۆزیی���ە ئاینییەکان���دا یان نا‪،‬‬ ‫کە بریاریدا ناگونجێت ئ���ەو هونەرمەندە‬ ‫دەگیرێت‪ ،‬من تکا دەکەم هەموو کەسێک‬ ‫بزانێت کە ئەمە رەهەندی زۆرە‪ ،‬روبه‌رێک‬ ‫ناهێڵێتەوە بۆ داهێنان لەبواری ئەدەبی‌و‬ ‫هونەری‌و فیکریدا‪ ،‬ئەگەر تۆ مومارەسەی‬ ‫ئازادییەکانت بکەی بەڵێ هەمان ئەنجامی‬ ‫بەنگالدیش‌و پاکس���تان‌و سعودییە‌و ئێران‬ ‫لەم واڵتەش دەبێت‪.‬‬ ‫ئاوێن���ە‪ :‬که‌وات���ه‌ پێتوانیی���ه‌‬ ‫ئازادی���ش موقەدەس���ە‌و پێویس���تی‬ ‫بەپارێزگاریلێکردنه‌؟‬ ‫د‪.‬فاروق رەفیق‪ :‬ئەوەی جێی س���ه‌رنجه‌‬ ‫ئێمە پێویس���تمان بەیاس���ایەک هەبوو بۆ‬ ‫بەرفراوانکردن���ی مەودای ئ���ازادی‪ ،‬نەک‬ ‫بەرتەسکی بکەینەوە‪ ،‬لەرووی سیاسییەوە‬ ‫کێش���ەی گەورەمان هەیە‪ ،‬ئەویش بەهۆی‬ ‫ئەم ئەزمونی حوكمرانییە کە ئەزمونێکی‬ ‫شکستخواردوە‪ ،‬بەره‌و هەرەسێکی گەورە‬ ‫دەروات لەرووی ئەخالقییەوە‪ ،‬یەعنی هیچ‬ ‫ئەخالقی تێدانەماوە‪ ،‬ئەزمونێکە ناتوانیت‬ ‫بەرگری لێبکەیت‪ ،‬ئەزمونێکە هیچ شتێکی‬ ‫تێدا نەماوە شکس���تی خواردوە‪ ،‬لەرووی‬ ‫سیاس���ییەوە لەخزمەتی ئینس���انەکانیدا‬ ‫نییە‪ ،‬لەخزمەت���ی ئاین���دەی نەوەکانیدا‬ ‫نییە‪ ،‬بەڵکو مافیایەکە هەرچی سەروەت‌و‬ ‫س���امانی ئەم واڵتەیە بەتااڵن���ی دەبات‪،‬‬ ‫ئنجا ئەنجومەنێکی ئاسایش���ی بۆ دروست‬ ‫کردویت کە رێک دنیایەکی (جۆرج ئۆرویل)‬ ‫یت بۆ دروس���ت دەکات‪ ،‬ئێستا سەرباری‬ ‫ئەوە هاتوە یاس���ایەکی ئاینیش دادەنێت‬ ‫تا تۆ نەش���توانیت لەرووی ئاینییەوە هیچ‬ ‫حەرفێک یان وشیەک بڵێیت‪.‬‬ ‫ئێمە پێویستمان بەفراوانکردنی مەودای‬ ‫ئازادییە بۆئ���ەوەی عەقڵ گەش���ەبکات‪،‬‬ ‫چونک���ە پێنانە ن���او دنی���ای مۆدێرنەوە‬ ‫لەرێگەی ئۆتۆمبێلی دوا مۆدێل‌و لەرێگەی‬ ‫ش���ەقامەوە نیی���ە‪ ،‬بەڵك���و لەرێگ���ەی‬ ‫دیبەی���ت‌و مون���ازەرە کردن���ی عەقڵییە‬ ‫لەس���ەر ئەو کێش���ە گەورانە یەعنی ئێمە‬ ‫کاتێک دەتوانین بڵێین لەدنیای مۆدێرندا‬ ‫دەژی���ن‪ ،‬ن���ەک ئ���ەوەی ئینتەرنێتم���ان‬ ‫هەی���ە‪ ،‬بەڵک���و ئەوکاتەی ک���ە ئەقڵمان‬ ‫بەکاردەهێنین‪ ،‬ئەقڵمان گەشە دەکات کە‬ ‫داهێنانی ئەدەب���ی‌و فیکری دەکەین‪ ،‬ئەم‬ ‫پرۆژەیاسایە هەمووی لێدانە لەو ئازادییە‪،‬‬ ‫لێدانە لەخەونی ئینسانی کورد کە بیەوێت‬ ‫بیربکاتەوە‌و ببێت بەخۆی‪ ،‬به‌تایبه‌تی ئەو‬ ‫هێزەی کە ئەوە دەکات ئێس���تا سروشتی‬ ‫ئەو هێ���زەش دیاریدەکەی���ن‪ .‬هێزێکە دژ‬ ‫بەئازادییە‪ ،‬دەیەوێ���ت خۆڵ بکاتە چاوی‬ ‫کۆمەڵگاوە‌و پییبڵێت ئەوەی من دەیکەم‬ ‫بریتییە لەپارێزگاریکردن لەموقەدەساتی‬ ‫تۆ‪ ،‬وات���ا هێزێکی ش���ەعبەوی‪ ،‬هێزێکی‬ ‫دیماگۆگ���ە‪ ،‬ک���ە دەیەوێت هەس���تەکانی‬ ‫حەشامات بجوڵێنێت‪ ،‬پێیبڵێت لەخزمەتی‬ ‫ت���ۆدام‌‪ ،‬لەو رێگەیەش���ەوە حەش���اماتت‬ ‫تێبەرب���دات‪ ،‬حەش���امات بەرب���دات‬ ‫لەئازادیخ���وازەکان‪ ،‬لەموفەکیرەکان���ت‪،‬‬ ‫روناکبیرەکانت‌ بۆئەوەی کە بیرنەکەنەوە‪،‬‬ ‫بەمەبەستی ئەم چاوپێکەوتنە کتێبەکەی‬

‫من شتی زۆر بێمانام‬ ‫لەو بانگخوازانە‬ ‫گوێ لێبوە‬ ‫لەتەلەفزیۆنه‌کاندا‪،‬‬ ‫پێویسته‌ کۆمه‌ڵگای‬ ‫ئێمە دژەکەیان‬ ‫دروست بکا‌و پێیان‬ ‫بڵێت‪ :‬کاکە زۆر‬ ‫رۆیشتیت‬ ‫(جۆرج س���تیوار میل)م‌‌هێن���اوە بەناوی‬ ‫دەربارەی ئ���ازادی‪ ،‬گرنگترین تێکس���تە‬ ‫دەرب���ارەی ئەم مه‌س���ه‌له‌یه‌ لێ���رەدا من‬ ‫یەک ئیقتیباس حەزدەکەم بیهێنمەوە کە‬ ‫ئەمەی لێرە رودەدات بەخش���کەیی بریتی‬ ‫دەبێت لەس���ەپاندنی س���تەمکاری‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەمجارە ستەمکاری کۆمەڵگا‪ ،‬ستەمکاری‬ ‫هەمووی‪ ،‬کۆمەڵ���گا بەناوی ئەوەی گوایە‬ ‫موقەدەس���ەکانی لێیدراوە‪ ،‬ل���ەم ماوەدا‬ ‫بینیمان بەهۆی فیلمێکەوە‪ ،‬چ غەوغایەک‪،‬‬ ‫چ حەش���اماتێک ڕژای���ە س���ەرجادە‪،‬‬ ‫لەکاتێکدا ئەو هێزەی کە خۆی فیلمەکەی‬ ‫دروس���تکردوە دەیویست وا پیشانی بدات‬ ‫موس���وڵمانەکان تەحەمولی هیچ ناکەن‌و‬ ‫ئەمانە غەوغان ئەوانیش رێک قس���ەکەی‬ ‫ئەوانیان جێبەجێک���رد‪ .‬لەکاتێکدا ئاینی‬ ‫ئیسالم ئاینێکە ملیارێک خەڵک پەیرەوی‬ ‫هەیە‪ ،‬مێژویەکی هەیە ب���روا ناکەم ئەوە‬ ‫ئاس���تی لێبورده‌ی���ی‌و تەس���اموحی بێت‬ ‫لەو ئاس���تە نزمەدا بەرامبەر فیلمێک یان‬ ‫رۆمانێک‪ ،‬ئەم ئاینە کێشەی هەیە‪ ،‬دەبێت‬ ‫کەس���ە دڵس���ۆزەکەی ئەم ئاین���ە‪ ،‬ئاین‬ ‫پەروەرەکان���ی چاوێک بخش���ێننەوە بەم‬ ‫ئاینەدا‪ ،‬لەوەی نەهێڵن ئەو وێنانە لەو ئاینە‬ ‫بێتە دەرەوە‪ ،‬بەڵکو ئەگەر ش���ەحنەیەکی‬ ‫تەساموحی تێدایە ئەوە بێتە دەرەوە‪ ،‬ئەو‬ ‫هێزەی ئەو پرۆژە یاس���ایە تەرح دەکات‪،‬‬ ‫دەیەوێ���ت ختوک���ه‌ی جەم���اوەر بدات‪،‬‬ ‫ختو‌که‌ی هه‌ست‌و شعوری حەشامات بدات‪،‬‬ ‫لەدواجاریشدا سستەمکاریەک دروستبکات‬ ‫ک���ە س���تەمکاریی کۆمەڵگای���ە‪ ،‬ج���ۆرج‬ ‫ستیوارت میل لەپێش���ەکی ئەو کتێبەیدا‬ ‫باس لەترسناکترین جۆرەکانی ستەمکاری‬ ‫دەکات‪ ،‬کە دەڵێت س���تەمکاری کۆمەڵگا‬ ‫ترسناکترینیانە‪ ،‬کاتێک کە کۆمەڵگا دێت‌‌‌و‬ ‫تۆ بەناوی پاراستنی یان بیرو بۆچونەکانی‬ ‫ئەوەوە قس���ە دەکەیت‪ ،‬ئەم رسته‌ جوانە‬ ‫دەڵێ���ت "ئ���ەم ج���ۆرە رەفتارکردنە هیچ‬ ‫دەروازەیەک ب���ۆ دەربازبون ناهێڵێتەوە"‪،‬‬ ‫وات���ه‌ ئەگەر ئەم���ە زاڵبو س���بەینێ تۆ‬ ‫ناتوانی���ت رابکەی���ت‪ ،‬هی���چ دەروازەیەک‬ ‫ناهێڵێت‪ ،‬ئەم راوه‌دونانه‌ سیاس���ییە‪ ،‬ئەم‬ ‫س���تەمکاریی کۆمەڵگایە‪ ،‬رۆدەچێتە ناو‬ ‫قوڵترین‌و هەموو وردەکارییەکانی ژیانەوە‬ ‫لەدواجاردا "رۆح خۆی کۆیلە دەکات" ئەم‬ ‫کتێبە کتێبێکی گرنگە پێویستە لەهەموو‬ ‫کاتێک زیاتر ئ���ەم کۆمەڵگایە ئەو کتێبە‬ ‫بخوێنێت���ەوە‪ ،‬بەداخ���ەوە بەکوردی نییە‬ ‫لەبەرئەوەی رێک دەربارەی ئەم بابەتەیە‪،‬‬ ‫ئەم هێ���زەی ئەمە دەکات دوایی بەهانەی‬ ‫دەس���ەاڵتەکەی خۆی ئەمجارە لەرێگەی‬ ‫پاراستنی هەس���تی جەماوەرەوە دەکات‪،‬‬ ‫کە لەدواجاردا دەبێتە مایەی وەک جۆرج‬ ‫س���تیوارت میل دەیڵێ���ت بەکۆیلەکردنی‬ ‫خودی رۆحیش"‪.‬‬ ‫ئاوێنە‪ :‬دەوترێت نەک هەر لەکوردستاندا‬ ‫بەڵک���و لەناوچەکەدا هەوڵێ���ک هەیە بۆ‬ ‫لەقاڵبدان���ی ئازادی���ی‪ ،‬ئایا ئ���ەو هێزانە‬ ‫کامانەن ک���ە ئازادی س���نوردار‌‌و لەقاڵب‬ ‫دەدەن؟‬ ‫د‪.‬ف���اروق رەفیق‪ :‬ناوچ���ەی ئێمە بەوه‬ ‫ناناسرێتەوە کە ئەوهێزانەی تێدان ئازادی‬ ‫خوازن‪ ،‬بەڵکو بەوە دەناس���رێتەوە هێزی‬ ‫زۆرە ب���ۆ لێدان لەئ���ازادی‌و دژە ئازادی‪،‬‬ ‫هێزی لیبراڵی هەر نییە‪ ،‬هێزی ئازادیخواز‬ ‫زۆر الوازە‪ ،‬ئەم���ە خاڵ���ی ناس���ینەوەی‬ ‫کۆمەڵگاکان���ی ئێمەیە‪ ،‬ئ���ەو هێزانەی کە‬ ‫ئەمرۆ لەدەس���ەاڵتدان هێزێک نین هاتبن‬ ‫ب���ۆ بەرفراوانکردنی ئ���ازادی‪ ،‬لەخزمەتی‬ ‫ئینس���انی ک���ورددا بن‌و بۆگەش���ەکردنی‬ ‫عەقڵ���ی بەڵکو هاتون‪ ،‬چەند کۆیلە بووە‪،‬‬ ‫زیاتر بەکۆیلەی بک���ەن‪ ،‬لەبەر ئەوە ئەم‬ ‫هێزانە هەموو رێگایەک دەگرنە بەر‪ ،‬وەک‬

‫وتم نەک ئازادییەکان بەرتەس���کبکەنەوە‪،‬‬ ‫‪،‬چونک���ە توانیویان���ە لەماوەی بیس���ت‬ ‫س���اڵی رابردودا ئەمانە توانیویانە هەموو‬ ‫ئازادییەکان بەرتەسک بکەنەوە‪ ،‬ئەمەمان‬ ‫پێنەفرۆش���ن ئێس���تا کە م���ن‌و بەرێزت‬ ‫دانیشتوین لێرەدا قسە دەکەین‌و ئێوە ئەو‬ ‫چاوپێکەوتنە باڵودەکەن���ەوە‪ .‬بڵێن ئەوە‬ ‫ئازادیی���ە‪ ،‬نا ئەوە نییە‪ ،‬هاوش���ێوەکانی‬ ‫ئێوە قوربان���ی داوە‌و لێدراوە‪ ،‬دوای ئەوه‬ ‫ئەم ئازادییە مەکرەمە نییە‪ ،‬ئەم دەسەاڵتە‬ ‫دەیەوێت هی���چ مەنفەزێ���ک نەهێڵێت بۆ‬ ‫بیرکردنەوە‪ ،‬بۆ ئازادی‪ ،‬لەپێناوی ئەوەی‬ ‫نوخبەیەک هەیە‪ ،‬غەباوەت‌و گەمژەیەکەی‬ ‫لەوەدایە لەسەردەمێکدا کە لەچواردەوری‬ ‫ئ���ەو هێزە س���تەمکارانە دەک���ەون‪ ،‬ئەو‬ ‫ت���ازە دەیەوێ���ت خەونی بەع���س دوبارە‬ ‫بکاتەوە‪ ،‬رژێمێکی بەعس ئاس���ا لەواڵتی‬ ‫ئێمەدا دروست بکات‪ ،‬یان درێژە بەبەعس‬ ‫بدات‪ ،‬من ئەزمون���ی حوكمرانیی کوردی‬ ‫بەکۆپییەکی ت���ەواوی بەع���س لەقەڵەم‬ ‫دەدەم‪ ،‬ئەوەی رودەدات لەکوردس���تاندا‬ ‫درێژکراوەی بەعسە‪ ،‬ئەوەی بەعس بیری‬ ‫لێنەکردبوەوە ئەم���ان ده‌یانەوێت تەواوی‬ ‫بکەن‪ .‬لەبەر ئ���ەوە تەبیعەتی ئەو هێزانە‬ ‫هێزی ئازادیخوازنین‪ ،‬ئیدیعای ئەوە دەکەن‬ ‫بۆنمونە دەوترێت لەواڵتی ئێمە هەڵەیەکی‬ ‫گ���ەورەی مەنهەج���ی‌و فیک���ری گ���ەورە‬ ‫دەکرێت کە بەهێزێ���ک دەوترێت عەلمانی‬ ‫بۆنمون���ە بەپارتی دەوترێت عەلمانی‪ ،‬یان‬ ‫بەیەکێتی‪ ،‬لەراستیدا ئەمە هەڵەیە‪ ،‬چونکە‬ ‫هێزی عەلمانی نین لەکوردستاندا‪ ،‬پارتی‌و‬ ‫یەکێتی عەلمانیی نی���ن‪ ،‬پارتی‌و یەکێتی‬ ‫س���ەلماندیان لەبیست ساڵی رابردودا ئەو‬ ‫هێزە نین کە لەبیری مەدەنیەتدا بن و ئەو‬ ‫هێزە عەقاڵنییەش نین لەبیری بەکارهێنانی‬ ‫عەقڵداب���ن لەش���ێوازی حوكمڕانیدا‪ ،‬ئەو‬ ‫هێ���زە ئازادیخوازەش نین هاتبن بیانەوێت‬ ‫پەرە بەئازادییەکانی ئینسانی کورد بدەن‪،‬‬ ‫هێزیش لەناو ئیس�ل�امییەکاندا کە ئەوانە‬ ‫لەبنەرەتدا هێ���زی دژ بەعەقڵ‌و بەئازادین‬ ‫ئەوانیش لەپش���تی ئەم پرۆژە یاسایەوە‬ ‫هەن‪ .‬ئێمە قەتیسماوین لەنێوان کۆمەڵێک‬ ‫عادات‌و تەقالیدا کۆمەڵگایەکی دواکەوتوی‬ ‫سەدەکانی پێشو‌و دێرین کە لەگەڵ خواست‌و‬ ‫ئازادییەکانی ئینسانی هاوچەرخدا نایەن‪،‬‬ ‫بۆئەوەی ئەمە بکەین پێویستمان بەبوێری‬ ‫هەیە‪ ،‬پێویس���تمان بە ئازایەتی‌و ئازادی‬ ‫هەیە بۆ ش���کاندنی هەموو ئەو تەوقانەی‬ ‫لەملمانە‪ .‬لەنێویاندا بوێری بۆ رەخنەگرتن‬ ‫لەهەموو ئەو دابونه‌ریتانه‌ی کەوەک کۆت‌و‬ ‫زنجیر کراونەتە دەس���ت‌و مل‌و عەقڵمان‪،‬‬ ‫ئەو حیجابەی کە لەسەر ئەقڵمان دانراوە‬ ‫پێویس���تمان بەبوێری هەی���ە الی ببەین‪،‬‬ ‫رێبدەین عەقڵ گەشەبکات‪ ،‬لێرەوە عەقڵ‬ ‫گەش���ە ناکات گەر هەموو ئازادییەکانمان‬ ‫نەبێت تادوا س���نوری ئازادی���ی‪ ،‬لێرەوە‬ ‫ئەگەر ش���تێک هەبێت موق���ەدەس بێت‬ ‫ئازادییە‪ ،‬ئەمەیە ک���ە دەبێت پارێزگاری‬ ‫لە موقەدەس���ی ئەم ئازادیی���ە بکەین کە‬ ‫نەهێڵی���ن پایماڵ بکرێت‪ .‬ئ���ەو هێزانەی‬ ‫ئەم واڵتە بەرێوە دەبەن‪ ،‬ئەوهێزانەی کە‬ ‫لەملمالنێدان لەگەڵیدا‪ ،‬بەداخەوە خاوەنی‬ ‫ئەم هۆشیارییە نین‪ ،‬ئۆپۆزسیۆن خاوەنی‬ ‫ئەو هۆش���یارییە نییە کە بەراس���تی ئەم‬ ‫کۆمەڵگایە چ���ی دەوێت؟ ئ���ەو گفتوگۆ‬ ‫حەزاریانەی کە پێویس���تە بیکەین کورت‬ ‫بۆتەوە‪ ،‬کە رۆژانە س���ەرنج لەس���ەر ئەم‬ ‫ش���ێوازی حوكمرانییە‪ ،‬ئەمە بنەماڵەییە‪،‬‬ ‫نازان���م چیی���ە؟ ئەمانە قس���ە نین‪ ،‬ئێمە‬ ‫پێویس���تمان بەوەیە گفتوگۆ لەسەر هەرە‬ ‫شتە گەورەکان بکەین‪ ،‬رێگەنەدەین بەهیچ‬ ‫هێزێک تەوق‌و زنجیری نوێ دروست بکات‪،‬‬ ‫ئێستا هاتوینەتە دنیایەکەوە لەدوای ئەو‬ ‫هەموو س���تەمکارییە لەرابردودا لە گێژێک‬ ‫دەچین‪ ،‬کە پێویس���تە هۆش���یاربینەوە‪،‬‬ ‫ئ���ەم هێزە دێت دەیەوێت بڵێت تۆ دەبێت‬ ‫گێژ بیت‪ ،‬ب���ەو گێژییەی خۆت بۆ ئەوەی‬ ‫م���ن حوکمت بکەم بۆ ئەب���ەد‪ ،‬بۆیە ئەو‬ ‫هێزەی ئەم یاس���ایە دادەرێژێت‌و یاس���ای‬ ‫ئەنجومەن���ی ئاس���ایش دادەرێژێت‪ ،‬دژی‬ ‫لەدایکبون���ی تاکێکی س���ەربەخۆیە‪ ،‬ئەم‬ ‫پرۆژەیاس���ایە دەچێت���ە چوارچێ���وه‌ی‬ ‫پرۆژەیەکەوە کە بەکۆیلەکردنی ئینسانی‬ ‫ک���وردە‪ ،‬لەواڵتی ئێم���ە ئەمجارە لەالیەن‬ ‫هێزی کوردی خۆیەوە‪ ،‬ئەم پرۆژەیاس���ایە‬ ‫دەبێت ئێمە بەهەموو شێوەیەک دژایەتی‬ ‫بکەین‪ ،‬بەاڵم بەداخەوە ئەوەی من دەیبینم‬ ‫کەمترین کەس قسە لەسەر ئەمە دەکات‪،‬‬ ‫کەمترین کەس قسەی لەسەر پرۆژەیاسای‬ ‫دروس���تکردنی ئەنجومەنێکی تۆتالیتاری‬ ‫بەن���اوی ئەنجومەنی ئاسایش���ەوە کرد‪،‬‬ ‫رۆش���نبیرەکانی ئێمە لەکوێن؟ نوسەرانی‬ ‫ئێم���ە لەکوێ���ن؟ ئایا ئەمە جێهێش���تنی‬ ‫مەی���دان نیی���ە بۆکۆمەڵێ���ک خەڵک کە‬ ‫بەئیس���راحەتی خۆیان تەراتێن دەکەن؟‬ ‫دێن هەم���وو ئازادییەکان‌و کەرامەتی ئێمە‬ ‫دەروشێنن؟‬


‫تایبه‌ت‬

‫)‪ )347‬سێشه‌مم ‌ه ‪2012/10/16‬‬

‫رەخنە لەعەلمانیەت‪ ...‬جۆزێ کازانۆفاو‬ ‫رۆڵی دین لەکۆمەڵگاکانی ئەمڕۆدا‪ ...‬پاشماوه‌‬ ‫کازانۆڤا دەربارەی ئەمه دەنووسێت‪:‬‬ ‫"بۆئەوەی بتوانین قسە لە سیاسەتێکی‬ ‫دینی دیموکراس���ییانە بکەین‪ ،‬دەبێت‬ ‫هه‌م ئەو گوتارە عەلمانییە تێپەڕێنین‬ ‫کە ب���اس ل���ە جیاکردن���ەوەی دین‌و‬ ‫سیاسەت دەکات‌و هه‌م ئەو گوتارەش‬ ‫کە ب���اس ل���ە س���نووردارکردنی دین‬ ‫دەکات ب���ە س���نوورەکانی کۆمەڵگای‬ ‫مەدەن���ی"‪ .‬ب���ۆ ڕوونکردن���ەوەی ئەم‬ ‫بۆچوون���ە کازانۆڤ���ا ھێما ب���ە تێزەی‬ ‫"لێبوردنی دووجەمس���ەر"ی نووسەری‬ ‫ئەمریکی ئەلفرێد ستێپمان دەکات کە‬ ‫باس لە پێداویستی یەکتر قبووڵکردنی‬ ‫دوالیەنەی دەوڵ���ەت‌و دین بۆ یەکتری‬ ‫دەکات‪ ،‬دەوڵ���ەت دەبێ���ت ئ���ەوە لە‬ ‫دی���ن قبووڵبکات کە ڕۆڵی سیاس���ی‌و‬ ‫کۆمەاڵیەتی گش���تی هه‌بێت‌و دینیش‬ ‫دەبێت ئەوە لە دەوڵ���ەت قبووڵبکات‬ ‫کە ئازادی عەقیدە‌و مافی یەکسان بۆ‬ ‫دین‌و نادین مەیسەربکات‪ .‬لە دۆخێکی‬ ‫لەو بابەتەدا هه‌م دین دەکرێت تێکەڵ‬ ‫بە سیاس���ەت ببێت‌و هه‌م سیاسەتیش‬ ‫بەدین‪.‬‬ ‫کازانۆڤا لەدرێژەی ڕەخنەکردنیدا بۆ‬ ‫تێ���زەی بەعەلمانیبوونی دونیا دەڵێت‬ ‫شوناس���ی ئەوروپ���ا لەمڕۆدا لەس���ەر‬ ‫دوو ئەفس���انە بونیادنراوە‪ .‬یەکەمیان‬ ‫ئەفسانەی ئەوەی دەوڵەت لە ئەوروپادا‬ ‫سروشتێکی عەلمانیانەی هه‌یە‪ .‬دووهه‌م‬ ‫ئەفس���انەی ئەوەی کە دیموکراسیەتی‬ ‫دیموکراس���یەتێکی‬ ‫ئەوروپ���ی‬ ‫عەلمانیانەی���ە‪ .‬کازانۆڤا ئەفس���انەی‬ ‫ه���ه‌ردوو حیکایەتەک���ە بەمش���ێوە‬ ‫تەنزئامێزە دەگێڕێتەوە‪" :‬هه‌بوو نەبوو‬ ‫لە س���ەدەکانی ناوەڕاس���تی مێژووی‬ ‫ئەوروپ���ادا‪ ،‬وەک ل���ە دۆخ���ی هه‌موو‬ ‫کۆمەڵگاکانی بەر لە مۆدێرنەدا‪ ،‬دین‌و‬ ‫سیاس���ەت بەیەک���دی تێکەڵبووبوون‪.‬‬ ‫ئ���ەم تێکەڵبوون���ەش ب���ەھۆی‬ ‫چاکسازییەکانی پرۆتستانیزمەوە بووە‬ ‫ھۆی دروس���تبوونی دابەشبوونی دینی‬ ‫پەڕگیر‌و دروستبوونی ملمالنێی توند‪،‬‬ ‫کە دەرەنجام جەنگێکی ئاینی قێزەون‌و‬ ‫بەربەریان���ەی درێژخایەنی لێکەوتەوە‬ ‫ک���ە لەس���ەرەتاکانی لەدایکبوون���ی‬ ‫دونی���ای مۆدێرن���دا ب���ووە ھۆکاری‬ ‫وێرانبوونی کۆمەڵ���گا ئەوروپییەکان‪.‬‬ ‫بەعەلمانیکردنی دەوڵەت وەاڵمێکی ورد‌و‬ ‫حیس���اب بۆکراوبوو بۆ ئەم ئەزموونە‬ ‫کارەساتئامێزە‪ ".‬کازانۆڤا دەڵێت ئەم‬

‫ڕوانین���ە ھێجگار س���ادەیە بۆ مێژووی‬ ‫ئەوروپ���ا یادەوەری گش���تی کۆمەڵگا‬ ‫ئەوروپییەکان���ی بەش���ێوەیەکی بەھێز‬ ‫ڕەنگڕێژک���ردوە‪ .‬کازانۆڤ���ا لە درێژەی‬ ‫کێشانی ئەم وێنە سادەیەدا بۆ مێژووی‬ ‫ئەوروپا دەپرس���ێت‪ :‬ئایا بەڕاس���تی‬ ‫ت���ا چەن���د دەوڵەت���ە ئەوروپییەکانی‬ ‫ئەمڕۆکەی س���ەدەی بیس���ت‌و یەکەم‬ ‫دەوڵەتی عەلمانین؟ ئایا ئەو دیوارانەی‬ ‫ک���ە دەوڵەتی نەتەوەیی‌و کەنیس���ەی‬ ‫نەتەوەیی لەالیەکەوە‌و دین‌و سیاسەت‬ ‫لەالیەکی ترەوە‪ ،‬لە ئەوروپادا‪ ،‬لەیەکتر‬ ‫جیادەکەنەوە چەن���د بەرز‌و جێگیرن؟‬ ‫ئایا دامەزراندن‌و سەرکەوتنی سیستمە‬ ‫دیموکراس���ییەکانی ئەوروپ���ا لەدوای‬ ‫جەنگی جیهانی دووهه‌مەوە پەیوەندیان‬ ‫بە س���ەرکەوتنی عەلمانیەت بەس���ەر‬ ‫دین���ەوە هه‌ی���ە‪ ،‬وەک بەبەردەوام���ی‬ ‫باس دەکرێت‪ ،‬یان س���ەرچاوەی تری‬ ‫هه‌ی���ە؟ کازانۆڤ���ا لەوەاڵم���دا دەڵێت‬ ‫ئەگەر ئێمە تەماشای واقیعی دەوڵەتە‬ ‫دیموکراسییەکانی ئەمڕۆکەی ئەوروپا‬ ‫بکەی���ن‪ ،‬نەک گ���وێ ل���ەو حیکایەتە‬ ‫سادەیە بگرین کە گوتاری عەلمانیەت‬ ‫پێماندەڵێت‪ ،‬ئەوەمان بۆدەردەکەوێت‬ ‫ک���ە زۆرب���ەی ه���ه‌رە زۆری دەوڵەتە‬ ‫ئەوروپیی���ەکان "بەھی���چ جۆرێ���ک نە‬ ‫عەلمانیی���ن‪ ،‬ن���ە لەگەڵ ئەفس���انەی‬ ‫بێالیەنبوون���ی دین���ی عەلمانییان���ەدا‬ ‫دەگونجێ���ن"‪ .‬بەبۆچوون���ی کازانۆڤا‬ ‫فەرەنس���ا تاق���ە واڵتێک���ی ئەوروپایە‬ ‫کە عەلمانییە بە مانا رەس���مییەکەی‬ ‫عەلمانی���ەت‪ .‬ب���ەاڵم بەپێچەوان���ەی‬ ‫فەرەنس���اوە چەن���دان واڵت���ی ت���ری‬ ‫ئەوروپا هه‌ن کە خاوەنی سیستمێکی‬ ‫دیموکراسی تەمەندرێژ‌و دێرینن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هاوکات خاوەنی کەنیسەی تایبەت بە‬ ‫خۆیانن‪ ،‬ئەمەش نەک لەس���ەدەکانی‬ ‫ڕابردوودا بەڵکو تەنانەت لەمڕۆش���دا‪.‬‬ ‫وات���ە لەم ئەزموونە دیموکرس���ییانەدا‬ ‫دەوڵ���ەت‌و کەنیس���ە لەیەکت���ری‬ ‫جیانەکراونەت���ەوە‪ ،‬بەڵک���و دەوڵەت‬ ‫کەنیس���ەی تایبەت بەخ���ۆی هه‌بووە‌و‬ ‫هه‌یە‪ .‬نموون���ەی ئ���ەو دەوڵەتانەش‬ ‫کە کەنیس���ەی نەتەوەی���ی تایبەتیان‬ ‫هه‌ی���ە ئینگلتەرە‌و س���کۆتلەندا‪ ،‬واڵتە‬ ‫ئەسکەندەناڤییە لۆس���ەریەکانی وەک‬ ‫دانیمارک‪ ،‬نەرویج‪ ،‬ئایسالند‪ ،‬فیلەندا‌و‬ ‫تا ساڵی دوو هه‌زاریش واڵتی سویدە‪،‬‬ ‫ئەمانە هه‌موویان کەنیسەی نەتەوەییان‬

‫هه‌بووە‌و هه‌یە‌و بەشێوەیەکی ڕەسمیش‬ ‫ئەو کەنیسانە وەک کەنیسەی دەوڵەت‬ ‫ناس���راون‪ .‬هه‌روەها ئەو واڵتانەی کە‬ ‫سیستمە دیموکراسییەکەیان بەڕادەی‬ ‫ئەوانی س���ەرەوە تەم���ەن درێژ نییە‌و‬ ‫خاوەن���ی دیموکراس���ییەتێکی نوێن‪،‬‬ ‫ئەوانیش دەوڵەت‌و کەنیس���ە تیایاندا‬ ‫لەیەکت���ر جیانەکراوەت���ەوە‪ ،‬لەوان���ە‬ ‫یۆنان‌و پورتوگال‌و ئیسپانیا‪ ،‬هه‌روەها‬ ‫لە واڵتانی ئەوروپای خۆرهه‌اڵتیش���دا‪،‬‬ ‫لەوانە پۆڵەندا‌و هه‌نگاریا‌و س���لۆڤانیا‌و‬ ‫کۆم���اری چی���ک‌و کرواتی���ادا‪ ،‬دین‌و‬ ‫دەوڵەت لەیەکت���ری جیانەکراوەتەوە‪.‬‬ ‫لەهه‌م���وو ئەو ئەزموونانەش���دا بوونی‬ ‫دین ب���ۆ دەوڵەت‪ ،‬ی���ان تێکەڵبوونی‬ ‫دی���ن بە دەوڵ���ەت‪ ،‬ڕێگ���ری نەکردوە‬ ‫لەوەی ئەو دەوڵەتانە ببن بە دەوڵەتی‬ ‫دیموکراس���ی تازە‪ .‬کازانۆڤا دیوی ئەو‬ ‫دیوی ئەم وێنەیەش نیش���ان ئەدات‌و‬ ‫باس لەوە دەکات لە ئەوروپادا دەوڵەت‬ ‫هه‌ی���ە عەلمانییە‪ ،‬ب���ەاڵم دیموکراس‬ ‫نیی���ە‪ ،‬واتە دەوڵەت هه‌یە تیایدا دین‌و‬ ‫دەوڵ���ەت زۆر بە تون���دی‌و بەوردی لە‬ ‫یەکت���ری جیاکراونەت���ەوە‪ ،‬بەاڵم ئەم‬ ‫جیاکردنەوەیە نەبۆتە ھۆی ئەوەی ئەو‬ ‫دەوڵەتانە ببنە دەوڵەتی دیموکراسی‪.‬‬ ‫لەوانەش یەکێتی س���ۆڤیەتی جاران‌و‬ ‫واڵتە سۆسیالیستییەکانی تر‪.‬‬ ‫بەکورت���ی کازانۆڤ���ا پێیوای���ە‬ ‫لێكجیاکردنەوەیەک���ی عەلمانیی���ەی‬ ‫کەنیس���ە‌و دەوڵەت ل���ە یەکتری‪ ،‬نە‬ ‫مەرج���ی کامڵ‌و نە مەرجی پێش���ینی‬ ‫دروس���تبوونی دیموکراس���یەتە‪ .‬وەک‬ ‫چۆن دەش���ێت دەوڵەتی دیموکراسی‬ ‫هه‌بێت خاوەنی کەنیس���ەی نەتەوەیی‬ ‫بێت‪ ،‬ئاواش دەشێت دەوڵەتی عەلمانی‬ ‫هه‌بێ���ت بەاڵم نادیموک���رات بێت‪ .‬بەم‬ ‫مانایە عەلمانیبوون پێشمەرجی بوون‬ ‫یان نەبوونی دیموکراسیەت نییە‪.‬‬ ‫ئازادی دینی وەک پێشمەرجی‬ ‫دیموکراسیەت‬ ‫بەاڵم ئایا دیموکراسیەت پێشمەرجی‬ ‫تایبەتی نییە؟ کازانۆڤا لە وەاڵمی ئەم‬ ‫پرس���یارەدا‌و لەپەیوەندیدا بە دینەوە‬ ‫دەڵێت ئەوەی لە ئەزموونی ئەوروپادا‬ ‫پێشمەرجی دیموکراسیەتە عەلمانیەت‬ ‫نییە‪ ،‬وات���ە ئەوە نییە ک���ە دەوڵەت‬ ‫دینی نەبێ���ت‪ ،‬بەڵکو ئەوەیە دەوڵەت‬ ‫"ئازادی دین" مەیس���ەربکات‪ ،‬ئازادی‬

‫ئەوەی ئینس���ان بتوانێت دینی هه‌بێت‬ ‫یان نەیبێت‪ ،‬ئازادی ئەوەی ئینس���ان‬ ‫بتوانێت ئەم دین���ی هه‌بێت‌و ئەویتری‬ ‫نەبێت‪ ،‬ئەم ب���اوەڕی دینی وەرگرێت‌و‬ ‫ئەویتری���ان ڕەتبکات���ەوە‪ .‬بەبۆچوونی‬ ‫کازانۆڤا ئینس���ان ناتوانێت سیستمی‬ ‫دیموکراسی هه‌بێت بەبێ بوونی ئازادی‬ ‫دین‪ ،‬ئازادی دین یەکێکە لە پێشمەرجە‬ ‫سەرەکییەکانی دیموکراسیەت‪.‬‬ ‫هاوکات کازانۆڤا پێیوایە ئەم بۆچوونە‬ ‫مانای ئەوە نییە لە ھیچ کۆمەڵگایەکەدا‬ ‫نابێ���ت داوای جیاکردن���ەوەی دین لە‬ ‫دەوڵ���ەت بکرێت‪ .‬بەبۆچوونی کازانۆڤا‬ ‫پرنسیپی جیاکردنەوەی دین‌و دەوڵەت‬ ‫لەیەکتری‪ ،‬دەکرێت داوایەکی شەرعی‬ ‫بێت‪ ،‬کاتێک لە کۆمەڵ���گادا دەوڵەت‬ ‫بیەوێت هه‌م دینێکی تایبەتی هه‌بێت‌و‬ ‫هه‌م ئازادی دینی دەس���تەبەرنەکات‪.‬‬ ‫واتە دەوڵەت بیەوێت دینێک بەس���ەر‬ ‫کۆمەڵ���گادا بس���ەپێنێت‪ .‬لەدۆخێکی‬ ‫لەو بابەتەدا داواکردنی جیاکردنەوەی‬ ‫دی���ن ل���ە دەوڵ���ەت‪ ،‬دەبێ���ت ب���ە‬ ‫هه‌وڵدانێک ب���ۆ ناچارکردنی دەوڵەت‬ ‫بۆ دەس���تەبەرکردنی ئ���ازادی دینی‌و‬ ‫مافی یەکسان بۆ هه‌مووان‪ ،‬بە دیندار‌و‬ ‫بێدین���ەوە لەیەککات���دا‪ .‬ناچارکردنی‬ ‫دەوڵ���ەت بۆئەوەی لەڕێ���گای دەزگا‌و‬ ‫توانا مادەی‌و مرۆییەکانییەوە بەرگری‬ ‫لەم دین بەرامب���ەر بەو دینی تر‪ ،‬یان‬ ‫بەرگری ل���ە دین بەرامب���ەر بە نادین‬ ‫نەکات‪ .‬مەبەستیش لە ڕێگرتن لەوەی‬ ‫دین‌و دەوڵەت لەو دۆخانەدا بەیەکەوە‬ ‫ببەس���ترێنەوە پاراس���تنی عەلمانیەت‬ ‫نییە‪ ،‬بەڵکو ئەوەیە ڕێ لە ئازادی دینی‬ ‫نەگیرێت‌و بە هه‌موو کەسێک‪ ،‬دیندار‌و‬ ‫بێدین‪ ،‬هه‌مان ماف ببەخشرێت‪.‬‬ ‫وەک وتم کازانۆڤا تەنها لەو شوێنەدا‬ ‫پ���ێ لەس���ەر جیاکردن���ەوەی دین لە‬ ‫دەوڵ���ەت دادەگرێ���ت ک���ە یەکێک لە‬ ‫دین���ەکان بیەوێت لەڕێگای دەوڵەتەوە‬ ‫هه‌م���وو کایەی دی���ن مۆنۆپۆڵ بکات‌و‬ ‫خۆی بەس���ەر هه‌م���وو دینەکانی تر‌و‬ ‫بەس���ەر بێدینەکاندا بسەپێنێت‪ .‬واتە‬ ‫جۆرێک لە سیاسەتی دینی ئامادەبێت‬ ‫ک���ە لەس���ەر بێمافکردن���ی دینەکانی‬ ‫تر‌و بێمافکردنی کەس���ە نادینییەکان‬ ‫کارب���کات‪ .‬بەکورت���ی ئ���ازادی دین‪،‬‬ ‫ن���ەک دابڕانی دین لە سیاس���ەت‪ ،‬ئەو‬ ‫پرنس���یپە معیاریی‌و ئەخالقییەیە کە‬ ‫دیموکراسیەت پێویستی پێیەتی‪.‬‬

‫‪19‬‬

‫پیرۆزبایی‌‬

‫ی رابردوو (‪ )10-14‬هاوكارمان (ئاسۆ سه‌راوی‌)‬ ‫یه‌كش���ه‌ممه‌ ‌‬ ‫ی ئاوێنه‌و خاتوو‬ ‫ی نوس���ینی‌ رۆژنام��� ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌نجومه‌ن ‌‬ ‫ئه‌ندام��� ‌‬ ‫ی كچێكی‌ چاوگه‌ش‪،‬‬ ‫ی بوون ‌ه باوك‌و دایك��� ‌‬ ‫ی خێزان ‌‬ ‫(لی���ره‌) ‌‬ ‫ی ئاوێن ‌ه جوانترین پیرۆزباییان لێده‌كات‌و ده‌خوازێت‬ ‫س���تاف ‌‬ ‫ی بكه‌ن‪.‬‬ ‫ب ‌ه نازی‌ دایه‌‌و بابه‌ گه‌ور‌ه ‌‬ ‫ستافی‌ ئاوێنه‌‬

‫ونبوون‬

‫*ناسنامه‌یه‌کی باری شارستانی ونبووه‌ به‌ناوی (بێرون ناسر عه‌بدواڵ)هه‌رکه‌س‬ ‫دۆزییه‌و‌ه بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ نوسینگه‌ی رۆژنامه‌ی ئاوێنه‌‪.‬‬ ‫ی ژوری‌ بازرگانی‌ ونبو‌ه به‌ناوی‌ (بركات ابراهیم عبدالله‌) هه‌ركه‌س‬ ‫*ناسنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی بازرگانی‌‪.‬‬ ‫دۆزییه‌و‌ه بیگه‌ڕێنێته‌و‌ه بۆ ژور ‌‬ ‫ی ونبو‌ه به‌ناوی‌(زبیر حه‌مه‌د امین صالح ) هه‌ركه‌س‬ ‫ی بازرگان ‌‬ ‫ی ژور ‌‬ ‫*ناسنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی بازرگانی‌‪.‬‬ ‫دۆزییه‌و‌ه بیگه‌ڕێنێته‌و‌ه بۆ ژور ‌‬ ‫ی (سۆران علی‌ سلیمان) هه‌ركه‌س‬ ‫ی ونبوه‌ به‌ناو ‌‬ ‫ی ژوری‌ بازرگان ‌‬ ‫*ناس���نامه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی بازركانی‌‪.‬‬ ‫دۆزییه‌و‌ه بیگه‌ڕێنێته‌و‌ه بۆ ژور ‌‬ ‫ی ونبو‌ه به‌ناوی‌(هه‌ل���ۆ غالب عبید) هه‌ر كه‌س‬ ‫ی بازرگان��� ‌‬ ‫ی ژور ‌‬ ‫*ناس���نامه‌یه‌ك ‌‬ ‫دۆزیه‌ه‌و‌ه بیگه‌رێنێته‌و‌ه برسگ ‌هی‌ ئاوێنه‌‪.‬‬ ‫ی (ره‌نج وریا محمد)‬ ‫ی ددان ونبووه‌ به‌ناو ‌‬ ‫ی پزیش���ك ‌‬ ‫ی سه‌ندیكا ‌‬ ‫* ناسنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی بۆ پرسگه‌ی‌ كۆمپانیای‌ ئاوێنه‌‪.‬‬ ‫هه‌ركه‌سێك دۆزیویه‌تیه‌و‌ه بیگه‌ڕینێته‌وه‌ ‌‬ ‫ی به‌ ناوی (محمد هیوا محمود) نبووه‌‪ ،‬هه‌ركه‌سێك‬ ‫ی سلیمان ‌‬ ‫* فۆرمبێكی‌خۆراك ‌‬ ‫ی بۆ پرسگه‌ی‌ كۆمپانیای‌ ئاوێنه‌‪.‬‬ ‫دۆزیویه‌تیه‌و‌ه بیگه‌ڕینێته‌وه‌ ‌‬ ‫ی یاساو رامیاری ونبو‌ه به‌ناوی (رێژین‬ ‫ی – كۆلیج ‌‬ ‫ی زانكۆی‌ س���لێمان ‌‬ ‫* باجێك ‌‬ ‫احمد فایه‌ق)هه‌ركه‌س دۆزیه‌و‌ه بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ پرسگ ‌هی‌ ئاوێن ‌ه‬ ‫ی (هه‌ڵۆ غالب عبید) هه‌ركه‌س‬ ‫ی ڤانێست ونبو‌ه به‌ناو ‌‬ ‫ی كۆمپانیا ‌‬ ‫* ناسنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫دۆزیه‌و‌ه بیگه‌رێنێته‌وه‌ پرسگ ‌هی‌ ئاوێن ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی كارگێری‌و ئابوری‌ –به‌ش��� ‌‬ ‫ی – كۆلیژ ‌‬ ‫ی مرۆی ‌‬ ‫*باجێكی‌ زانكۆی‌ گه‌ش���ه‌پێدان ‌‬ ‫ی حسن)‬ ‫ی (شادمان عل ‌‬ ‫زانستی‌ دارایی‌ و بانك ونبوه‌ به‌ناو ‌‬

‫كوردستان له‌پرۆس ‌ه ‌ی تێكشكاندنی‌ هاوسه‌نگ ‌ی هێز له‌ڕۆژهه‌اڵت ‌ی ناوه‌ڕاستدا‪ ...‬پاشماوه‌‬ ‫ی ئه‌م پرسیاره‌ ل ‌ه چه‌ند‬ ‫وه‌اڵم ‌‬ ‫سیناریۆیه‌ك به‌ده‌ر نییه!‬ ‫‪-1‬یاخود هه‌ماهه‌نگی‌ مالیكی‌ ده‌كه‌ن‌و‬ ‫ی‬ ‫ركاب���ه‌ره‌ سه‌رس���ه‌خته‌كه‌یان‪ ،‬پارت ‌‬ ‫ی كوردس���تان (هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫دیموكرات��� ‌‬ ‫یه‌كێتی‌ په‌یوه‌ندی‌ ستراتیژیی له‌گه‌ڵیدا‬ ‫هه‌یه‌!!!)‪ ،‬له‌ كوردستان وه‌ده‌رده‌نێن!‬ ‫‪ -2‬ی���ان وه‌ك ته‌ماش���اكه‌رێك‬ ‫ده‌مێننه‌وه‌‌و بیهه‌ڵوێس���تیی‌ خۆیان ب ‌ه‬ ‫ی میانگیری‌ داده‌پۆشن؟‬ ‫هه‌وڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی روبه‌رو ‌‬ ‫‪ -3‬یاخود شانبه‌شانی‌ پارت ‌‬ ‫مالیكی‌ ده‌بنه‌وه‌؟!‬ ‫ی‬ ‫ی روودان ‌‬ ‫سیناریۆی‌ س���ێیه‌م ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وه‌ك ئاماژه‌ ‌‬ ‫زۆر الوازه‌‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ ‌‬ ‫پێكرا‪ ،‬ئه‌وان‪ ،‬ب ‌ه پله‌ی‌ یه‌كه‌م یه‌كێتی‌‪،‬‬ ‫به‌ ته‌واوی‌ ته‌س���لیمی‌ ئی���راد‌هی‌ ئێران‬ ‫ی‬ ‫بووه‌و مانه‌وه‌ی‌ خۆی‌ ل ‌ه هاوس���ه‌نگ ‌‬ ‫ی ن���اوه‌وه‌ی‌ هه‌رێم‌و به‌غ���دا ل ‌ه‬ ‫هێ���ز ‌‬ ‫چاوی‌ ئه‌وان ده‌بینێته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ هه‌رگیز‬ ‫ی‬ ‫ناتوانێت بكه‌وێت ‌ه ش���ه‌ڕ دژی‌ دوژمن ‌‬ ‫دوژمنێكی‌‌و پی���اوی‌ یه‌كه‌می‌ ئێران ل ‌ه‬ ‫عێ���راق‪ ،‬هه‌رچی‌ ده‌رب���اره‌ی‌ گۆڕانه‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی خه‌باتێك ‌‬ ‫ئه‌وان تاكو ئێستا بانگه‌شه‌ ‌‬ ‫مه‌ده‌نییان كردوه‌‪ ،‬وا نیش���ان ده‌ده‌ن‬ ‫ی‬ ‫ك ‌ه هێ���زی‌ چه‌كداریان نییه‌‪ ،‬ئه‌گه‌رچ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌ك���دار ‌‬ ‫ل���ه‌ راستیش���دا هێزێك��� ‌‬ ‫ئام���اده‌و ش���اراوه‌یان هه‌ی���ه‌‪ ،‬ره‌نگ ‌ه‬ ‫هه‌ڵوێس���ته‌كه‌یان به‌رامبه‌ر ئێران وه‌كو‬ ‫یه‌كێتی‌ س���ه‌خت‌و ته‌نگه‌ت���او نه‌بێت‌و‬ ‫توانای‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌بێت ده‌ست ب ‌ه خه‌بات ‌ه‬ ‫ی خۆی���ه‌و‌ه بگرێت‪ ،‬له‌و‬ ‫مه‌ده‌نییه‌ك���ه‌ ‌‬ ‫حاڵه‌ته‌دا بۆ ماوه‌یه‌ك چه‌ند هه‌نگاوێك‬ ‫ره‌ن���گ بچێته‌ دواوه‌‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه دوارۆژدا‬ ‫ی زیاتر ده‌كات‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫قازانجی‌ سیاس��� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێس���تادا كه‌وتن ‌ه داو ‌‬ ‫ل���ه‌و قۆناغ ‌ه ‌‬ ‫یه‌كێتی‌‪ ،‬له‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ گۆڕاندا نییه‌ !‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه ناكرێت ئه‌وه‌ش له‌یاد بكه‌ین‬

‫ی‬ ‫ك��� ‌ه گۆڕانیش ده‌كه‌وێت���ه‌ ژێر حوكم ‌‬ ‫ی‬ ‫جوگرافیا‌‌و ناتوانێت هه‌موو بڕیاره‌كان ‌‬ ‫ئازادان ‌ه بدات! ل ‌ه هه‌موو حاڵه‌ته‌كاندا‪،‬‬ ‫ی هاوپه‌یمانێت���ی‌ له‌گ���ه‌ڵ‬ ‫هه‌ڵبژاردن��� ‌‬ ‫ی‬ ‫یه‌كێتی‌‪ ،‬دوچاری‌ هه‌مان چاره‌نوس��� ‌‬ ‫ئه‌و ده‌بێته‌وه‌!‬ ‫ی دووه‌میش‬ ‫ی سیناریۆ ‌‬ ‫هاوكات ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫الوازه‌‪ ،‬چونك ‌ه یه‌كیتی‌‌و گۆڕان‪ ،‬ناتوانن‬ ‫بێالی���ه‌ن ب���ن‌و میانگیری‌ بك���ه‌ن‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫ی‬ ‫تایبه‌تی���ش ل ‌ه خاڵه‌كانی‌ س���ه‌ره‌تای ‌‬ ‫روبه‌روبونه‌وه‌یه‌ك���ی‌ له‌و ش���ێوه‌یه‌دا‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ئێران ئه‌مه‌یان لێ‌ قبووڵ ناكات‌و‬ ‫ی‬ ‫دواجار له‌ خێڵ‌و هۆز‌‌و كه‌سایه‌تییه‌كان ‌‬ ‫ی كوردس���تان ئه‌لته‌رناتیڤیان بۆ‬ ‫ت���ر ‌‬ ‫ی‬ ‫دروس���ت ده‌كات‪ ،‬ك ‌ه ئه‌مه‌ش مانه‌وه‌ ‌‬ ‫ئه‌و دوو هێز‌ه ل���ه‌ گۆڕه‌پانه‌ك ‌ه ده‌خت ‌ه‬ ‫گومان‌و ژێر پرسیاره‌وه‌!‬ ‫ی‬ ‫ی روودان ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م‪ ،‬ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫سیناریۆ ‌‬ ‫ی تر به‌هێزتر‌ه‬ ‫ل ‌ه هه‌موو س���یناریۆكان ‌‬ ‫‪،‬ئه‌مه‌ش واتای‌ ئه‌وه‌ی ‌ه یه‌كێتی‌ س���ود‬ ‫له‌ مێژوو وه‌رناگرێ‌و ده‌كه‌وێته‌ هه‌مان‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌ ل ‌ه س���ااڵن ‌‬ ‫ئه‌و هه‌ڵ ‌ه سیاس���یی ‌ه ‌‬ ‫ی ب���وه‌وه‌‪،‬‬ ‫ی ناوخ���ۆدا دوچار ‌‬ ‫ش���ه‌ڕ ‌‬ ‫ی تری‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆ‬ ‫به‌مه‌ش جه‌وله‌یه‌ك ‌‬ ‫ده‌س���تپێده‌كاته‌وه‌‪ ،‬ب��� ‌ه واتایه‌كی‌ تر‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ 31‬ئاب‪ ،‬ب ‌ه ‪ 31‬یه‌ك ‌‬ ‫ی وه‌اڵم ‌‬ ‫یه‌كێت ‌‬ ‫ی تردا ده‌داته‌وه‌‪ .‬له‌م حاڵه‌ته‌شدا‪،‬‬ ‫ئابێك ‌‬ ‫كاره‌ساته‌كه‌ له‌وه‌یه‌ كوردستان ده‌بێت ‌ه‬ ‫ی زۆر‬ ‫ی هه‌رێمی��� ‌‬ ‫ی ش���ه‌ڕێك ‌‬ ‫گۆڕه‌پان��� ‌‬ ‫مه‌ترس���یدار‪ ،‬ك ‌ه ته‌ڕ‌‌و وشك به‌یه‌كه‌و‌ه‬ ‫ی یه‌ك���ه‌م‬ ‫ده‌س���وتێنێت‌و زه‌ره‌رمه‌ن���د ‌‬ ‫ی ك���ورد ده‌بێ���ت‪ ،‬ره‌نگ‬ ‫تیای���دا گه‌ل ‌‬ ‫ی ئێران‪،‬‬ ‫بێت له‌س���ه‌ره‌تادا‪ ،‬ب ‌ه پاڵپشت ‌‬ ‫ی تێكبش���كێنرێت‌و ل ‌ه‬ ‫بتوانرێ���ت پارت ‌‬ ‫گۆڕه‌پانه‌ك��� ‌ه دوربخرێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی زۆر ناخایه‌ن���ێ‌‌و به‌یارمه‌ت ‌‬ ‫ماوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ده‌گه‌ڕێنرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫توركیا‌‌و ئه‌مریكا پارت ‌‬ ‫ئه‌گه‌ر بتوانن سه‌ركه‌وتنێكی‌ خێرا به‌سه‌ر‬

‫ئێران به‌ده‌س���تبێنن! ل���ه‌م قه‌یرانه‌دا‪،‬‬ ‫براوه‌ی‌ یه‌كه‌م هێز‌ه ئیسالمییه‌كان‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫ی ده‌بێت‪،‬‬ ‫ی ئیسالم ‌‬ ‫تایبه‌تیش یه‌كگرتوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هاتن ‌ه پێش���ه‌وه‌ ‌‬ ‫له‌م قه‌یرانه‌دا هه‌ل ‌‬ ‫زیاتر بۆ ده‌ره‌خس���ێت‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌و ل ‌ه‬ ‫ی ئایدیۆلۆژیی���ه‌و‌ه زیاتر ل ‌ه توركیا‬ ‫روو ‌‬ ‫ی پارتیش‪،‬‬ ‫نزیكه‌‪ ،‬هاوكات دوای‌ الوازبون ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و زیاتر ده‌توانێت به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان ‌‬ ‫ی هێمنانه‌تر‬ ‫توركی���ا‪ ،‬ب���ه‌ ش���ێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫بپارێزێ���ت‪ ،‬ه���اوكات مه‌ترس���ی‌ بیر ‌‬ ‫ی‬ ‫ناسیونالیس���تانه‌ی‌‪ ،‬یاخ���ود به‌الیه‌ن ‌‬ ‫ی ناسیونالیس���تان ‌هی‌ ل ‌ه‬ ‫كه‌م دروش���م ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌متره‌و نابێت ‌ه هۆی‌ بێزاركردن ‌‬ ‫پارت ‌‬ ‫ی كه‌مالیس���ته‌ نوێیه‌كان‪ .‬له‌و‬ ‫ناوه‌ناوه‌ ‌‬ ‫هێنان‌و بردنه‌ش���دا‪ ،‬دیار‌ه كوردستان‬ ‫ی ماڵوێرانییه‌ك���ی‌ زۆر ده‌بێت‪،‬‬ ‫دوچار ‌‬ ‫ی‬ ‫چونك ‌ه كوردس���تان ده‌بێته‌ گۆڕه‌پان ‌‬ ‫شه‌ڕ‌ه مه‌ترسیداره‌كان‪.‬‬ ‫ی بكرێت؟‬ ‫پێویست ‌ه چ ‌‬ ‫ل���ه‌م خوێندنه‌وه‌ی���ه‌دا ئه‌وه‌مان بۆ‬ ‫ی‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئێران‪ ،‬وه‌ك شه‌ڕێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ بنك���ه‌ ‌‬ ‫ده‌ستپێش���خه‌ری‌‪ ،‬ده‌ی���ه‌و ‌‬ ‫ی له‌گ���ه‌ڵ رۆژئاوایی���ه‌كان‌و‬ ‫ش���ه‌ڕه‌كان ‌‬ ‫به‌تایبه‌تی���ش ئه‌مریكا ف���راوان بكات‪،‬‬ ‫ی جوگرافیای‌ ئه‌و فراوانكردنه‌ش‪،‬‬ ‫سنور ‌‬ ‫ی كوردستانه‌وه‌ به‌ستراوه‌‪،‬‬ ‫به‌ سنوره‌كان ‌‬ ‫چ له‌ سوریا‪ ،‬یاخود عێراق‪ ،‬یا توركیا‬ ‫ی ئێران ل ‌ه‬ ‫ی ئ���ه‌و هه‌وڵه‌ ‌‬ ‫بێت‪ ،‬راگرتن ‌‬ ‫ی هێزه‌ بچوك ‌ه ناوخۆییه‌كان نییه‌‪،‬‬ ‫توانا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زلهێزێكی‌ هه‌رێمی ‌‬ ‫ته‌نانه‌ت له‌ توانا ‌‬ ‫وه‌كو توركی���اش دا نییه‌‪ ،‬بۆی ‌ه ده‌بێت‬ ‫ی گه‌وره‌تره‌وه‌ مامه‌ڵ ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر ئاس���تێك ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌و كێش���ه‌ی ‌ه بكرێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫له‌سه‌ر چه‌ند ئاستێكدا‪:‬‬ ‫ی ناوخۆی‌ كورد‪:‬‬ ‫له‌سه‌ر ئاست ‌‬ ‫كوردس���تان له‌ چه‌قی‌ رووداوه‌كانه‌‪،‬‬

‫بۆی ‌ه كورد‌‌و خه‌ڵكی‌ كوردستان ناتوانن‬ ‫خۆیان له‌و روداوان ‌ه ب���ه‌دور بگرن ‪،‬ب ‌ه‬ ‫تایبه‌تی���ش مه‌ترس���ییه‌ك ‌ه له‌وه‌دای��� ‌ه‬ ‫ی‬ ‫كه‌ ئه‌مڕۆ كوردس���تان به‌ش���ێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ترس���ناك به‌س���ه‌ر دوو هاوپه‌یمانێت ‌‬ ‫دژه‌ب���ه‌ر داب���ه‌ش ب���ووه‌‪ ،‬حیزب��� ‌ه‬ ‫سه‌ره‌كییه‌كانی‌ كوردس���تان‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫حیزب���ه‌ بچوكه‌كانیش ! به‌س���ه‌ر ئه‌و‬ ‫دوو باڵه‌دا داب���ه‌ش بوون‪ ،‬بۆی ‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫سیاس���ه‌تی یاریكردن له‌سه‌ر دوو په‌ت‬ ‫پیاده‌ بكرێت‪ ،‬ده‌كرێت سود له‌و دابه‌ش‬ ‫ی كورد‬ ‫بوون��� ‌ه وه‌ربگیرێ���ت‌و به‌خێ���ر ‌‬ ‫ی كوردستان ل ‌ه‬ ‫بشكێنرێته‌وه‌‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ژێركه‌وتن‌و سوتماكبونێكی‌ به‌دڵنیایی‌‪،‬‬ ‫ی زۆر دوربخرێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫تا راده‌یه‌ك ‌‬ ‫ی شاراوه‌و ژێر‬ ‫ی به‌ رێكه‌وتنێك ‌‬ ‫پێویست ‌‬ ‫ی هه‌یه‌‪ ،‬تاوه‌كو‬ ‫به‌ژێ���ری‌ كوردی‌‪-‬كورد ‌‬ ‫ی هه‌موو الیه‌ك دیاربكرێت‪،‬‬ ‫رۆڵ‌و ئه‌رك ‌‬ ‫ی‬ ‫هاوكات ل ‌ه كاریگه‌ری‌ ئه‌و پاشكۆبون ‌ه ‌‬ ‫هێزه‌ س���ه‌ره‌كییه‌كانی‌ كوردستان كه‌م‬ ‫بكرێت���ه‌وه‌! ئه‌م هه‌وڵ ‌ه پێویس���تی‌ ب ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی زۆر ‌‬ ‫له‌خۆبوردوی���ی‌‌و ئازایه‌تییه‌ك��� ‌‬ ‫ی كورد هه‌یه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫سه‌ركرده‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێس���تادا ئه‌وه‌یان تیادا به‌د ‌‬ ‫له‌كات ‌‬ ‫ی‬ ‫ناكرێت‪ ،‬ب���ه‌اڵم ده‌بێ���ت به‌رژه‌وه‌ند ‌‬ ‫ی هه‌م���وو‬ ‫كوردس���تان له‌س���ه‌رو ‌‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‌ تره‌و‌ه ببینرێت‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ ئه‌گه‌ر كورد به‌ ناچارییش خرای ‌ه‬ ‫ی‬ ‫شه‌ڕه‌وه‌ ‪،‬ئه‌وا شه‌ڕه‌ك ‌ه ل ‌ه پێناو خۆ ‌‬ ‫ی تر‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫بكات‪ ،‬نه‌ك له‌پێناو خه‌ڵكان ‌‬ ‫یه‌كێتی‌‌و گۆڕانیش ب ‌ه پشتبه‌س���تن ب ‌ه‬ ‫ی مه‌ده‌نی‌‌و سیاس���ییانه‌‪،‬‬ ‫ملمالنێیه‌ك��� ‌‬ ‫ی هێز ل ‌ه كوردستان‬ ‫هه‌وڵبده‌ن هاوسه‌نگ ‌‬ ‫بگۆڕن‪ ،‬كه‌ ئه‌م ‌ه ل���ه‌ خزمه‌تی‌ هه‌موو‬ ‫ی كورددا یه‌‪ ،‬به‌پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫پرس ‌‬ ‫ی ئێران‬ ‫هه‌مدیس هه‌وڵبده‌ن ب ‌ه راجیمه‌ ‌‬ ‫ئه‌و هاوس���ه‌نگیی ‌ه تێكبشكێنن‪ ،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫كوردستان ب ‌ه ده‌یان ساڵ ده‌گه‌ڕێنێته‌و‌ه‬

‫دواوه‌و ده‌یخات ‌ه دۆخێكی‌ وه‌هاو‌ه ك ‌ه ل ‌ه‬ ‫ی ناوخۆ(‪،)1996-1994‬‬ ‫قۆناغی‌ شه‌ڕ ‌‬ ‫ی‬ ‫زۆر مه‌ترسیدارتر ده‌بێت‌و ئاقیبه‌ته‌ك ‌ه ‌‬ ‫زۆر خراپتر ده‌بێت!!!‬ ‫ی سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكا‪:‬‬ ‫ له‌سه‌ر ئاست ‌‬‫ی‬ ‫پێویسته‌ ئه‌مریكا هه‌ڵویست ‌‬ ‫ ‬ ‫به‌رامبه‌ر هه‌موو ك���ورد یه‌كبخات‌و واز‬ ‫ی‬ ‫ی ك���وردی‌ باش‌و كورد ‌‬ ‫له‌ پۆلێنكردن ‌‬ ‫خ���راپ بهێنێ���ت‪ ،‬به‌م���ه‌ش ده‌توانێت‬ ‫هه‌موو ئه‌و كوردان ‌ه بۆ خۆی‌ رابكێشێت‬ ‫ك ‌ه له‌ میح���وه‌ری‌ دژه‌ ئه‌مریكادان‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی ل���ه‌ ئه‌نجام ‌‬ ‫زۆرینه‌ی���ان ب��� ‌ه ناچار ‌‬ ‫ی ئه‌مریكای���ی‌‌و‬ ‫سیاس���ه‌تی‌ هه‌ڵ��� ‌ه ‌‬ ‫رۆژئاوایی���ه‌كان ئ���ه‌و رێگایه‌ی���ان‬ ‫ێ‬ ‫ی س���ه‌رله‌نو ‌‬ ‫گرتوه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش له‌رێگا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی هاوپه‌یمانێتییه‌كان ‌‬ ‫داڕشتنه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ب���ۆ وێنه‌ پارت���ی‌ كرێكاران ‌‬ ‫ی‬ ‫كوردستان (‪ ،)PKK‬وه‌كو (رێكخراو ‌‬ ‫موجاهیدین���ی‌ خه‌ڵق���ی‌ ئێران���ی‌ ) ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫لیس���تی‌ تی���رۆر ده‌ربهێن���ێ‌‌و ناوبژ ‌‬ ‫ی كرێكاراندا‬ ‫له‌نێ���وان توركیا‌‌و پارت��� ‌‬ ‫ی‬ ‫بكات له‌پێناو چاره‌س���ه‌ركردنی‌ پرس ‌‬ ‫ك���ورد‪ ،‬ه���اوكات دڵنیاییه‌كیش بدات ‌ه‬ ‫ی كوردس���تان‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫ئه‌و هێزانه‌ی‌ هه‌رێم ‌‬ ‫ی ئێران‪،‬‬ ‫كه‌وتونه‌ت��� ‌ه ناوچه‌ی‌ نف���وز ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پارت ‌‬ ‫به‌و‌هی‌ نایانخاته‌ ژێر ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ی كوردستان‪ ،‬واته‌ كار له‌سه‌ر‬ ‫دیموكرات ‌‬ ‫ی كوردستان‬ ‫ئه‌و‌ه ده‌كات ك ‌ه له‌ هه‌رێم ‌‬ ‫ی سیاسی‌ وا بێت ‌ه ئارا بااڵ‬ ‫سیس���ته‌مێك ‌‬ ‫ی سه‌ره‌كی‌ بنه‌بڕبكات‌و‬ ‫ده‌ستی‌ دوو حزب ‌‬ ‫ی فره‌ حیزبی‌ راسته‌قینه‌‪،‬‬ ‫سیس���ته‌مێك ‌‬ ‫ی ئه‌مریكایی���ه‌كان بێت ‌ه‬ ‫به‌ده‌ستخۆش��� ‌‬ ‫كایه‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی‌ نێوده‌وڵه‌تیی‌‪:‬‬ ‫پێویس���ته‌ هاوكێش���ه‌كان‬ ‫ ‬ ‫پێچه‌وان��� ‌ه بكرێن���ه‌وه‌‪ ،‬وات��� ‌ه هه‌موو‬

‫رووداوه‌كان ل��� ‌ه س���وریا قه‌تی���س‬ ‫ی رووداوه‌كان‬ ‫نه‌كرێن‌و ده‌بێت ریزبه‌ند ‌‬ ‫تێكبش���كێنرێت‪ ،‬چاوه‌روان���ی‌ ك���ردن‬ ‫ی‬ ‫ی س���وریا‌‌و دوا ‌‬ ‫ب���ۆ روخانی‌ رژێم��� ‌‬ ‫ی تر‪،‬‬ ‫ئه‌و گواس���تنه‌وه‌ ب���ۆ ناوچه‌كان ‌‬ ‫ی باش بۆ ئێران‬ ‫له‌وانه‌ ئێ���ران‪ ،‬هه‌لێك ‌‬ ‫ی بتوانێت‬ ‫ده‌ڕه‌خس���ێنێت ب���ۆ ئ���ه‌وه‌ ‌‬ ‫ی باشتر بكات‌و زۆرتر بمێنێته‌وه‌!‬ ‫یارییه‌ك ‌‬ ‫ی ئه‌مه‌ش له‌وه‌دایه‌‪ ،‬ك ‌ه دواجار‪،‬‬ ‫مه‌ترس ‌‬ ‫ی–‬ ‫ی تورك��� ‌‬ ‫ی نوێ��� ‌‬ ‫هاوپه‌یمانییه‌ك��� ‌‬ ‫ی بێته‌ ئاراوه‌‪ ،‬ك���ه‌ ئه‌مریكایی‌‌و‬ ‫ئێران��� ‌‬ ‫ێ‬ ‫رۆژئاواییه‌كانی���ش هه‌رگی���ز بیریان ل ‌‬ ‫نه‌كردۆت���ه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌ ئیس���تا ئێران‌و‬ ‫ی‬ ‫توركیا هه‌مان عوس���مانی‌‌و س���ه‌فه‌و ‌‬ ‫ی ئێس���تادا‪ ،‬ئه‌و‬ ‫كۆن نی���ن‪ ،‬ل ‌ه قۆناغ ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندیی ‌ه ئابوری‌و سیاس���ییانه‌ ‌‬ ‫به‌یه‌كه‌و‌ه ده‌یانبه‌س���تێته‌وه‌ بۆ وێنه‌(‬ ‫ی‬ ‫ی پرس���ی‌ ك���ورد‌‌و پڕۆژه‌ ‌‬ ‫وه‌كو لێدان ‌‬ ‫ی ناڤۆك���ۆ) زۆر ل���ه‌و هۆكاران��� ‌ه‬ ‫گاز ‌‬ ‫زیات���ره‌ كه‌ له‌یه‌كی���ان دورده‌خاته‌وه‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران ‌‬ ‫ی س���تراتیژ ‌‬ ‫بۆی ‌ه س���ه‌ركه‌وتن ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌ناوچه‌كه‌دا‪ ،‬ره‌ن���گ بێت ده‌وڵه‌تیك ‌‬ ‫ێ هیوا بكات‌و‬ ‫وه‌كو توركیا له‌ رۆژئاوا ب ‌‬ ‫ی كردن‬ ‫بكه‌وێت ‌ه هه‌ڵپ���ه‌ی‌ هاوپه‌یمانێت ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ ئێران‌و روسیا‌‌و چین‪ ،‬ئه‌مه‌ش ئه‌و‬ ‫سیناریۆیه‌یه‌ ك ‌ه بریجنسكی‌ باسی‌ لێو‌ه‬ ‫ك���ردووه‌‪ ،‬بۆی ‌ه به‌رله‌وه‌ی‌ ئه‌و ئه‌گه‌ران ‌ه‬ ‫ببنه‌ راس���ته‌قینه‌‪ ،‬پێویس���ت ‌ه ئه‌مریكا‬ ‫ی له‌گه‌ل ئێران‬ ‫ی ده‌ستپێش���خه‌ر ‌‬ ‫شه‌ڕ ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌س���ت پێبكات‌و چاوه‌ڕوانی‌ روخان ‌‬ ‫ی س���وریا نه‌كات‪ ،‬ره‌نگ بێت بۆ‬ ‫رژێم ‌‬ ‫ی‬ ‫ماوه‌یه‌ك ناوچه‌كه‌ دوچاری‌ ئاڵۆزییه‌ك ‌‬ ‫پاش���اگه‌ردانییه‌ك‬ ‫مه‌ترس���یدار‌‌و‬ ‫ببێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌كۆتاییدا نه‌خش���ه‌ی‬ ‫ی وا‬ ‫سیاس���ی‌ ناوچه‌كه‌ به‌ش���ێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫داده‌رێژرێته‌وه‌‪ ،‬كه‌ زیاتر ره‌نگدانه‌وه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمه‌ڵگای‌ مرۆڤایه‌ت ‌‬ ‫پێشكه‌وتنه‌كان ‌‬ ‫بێت له‌كاتی‌ ئێستادا؟‬


‫خاوه‌نی ئیمتیاز‪ :‬کۆمپانیای ئاوێنه‌‬ ‫سه‌رنوسه‌ر‪ :‬سه‌ردار محه‌مه‌د‬

‫پارتی‌‌و یه‌كێتی‌‌و گۆڕان‪...‬‬ ‫له‌به‌رده‌م ئه‌حكامه‌كان ‌ی شه‌ڕدا‬

‫ عه‌بدولره‌زاق شه‌ریف‬

‫‪www.‬‬

‫‪awene.com‬‬

‫چاپخانەی ئاوێنە‬ ‫کتێب‪ ،‬گۆڤار‬ ‫رۆژنامه‌‪ ،‬نامیلکه‬

‫‪07701471518‬‬ ‫‪)053(3210501‬‬ ‫‪)053(3210502‬‬

‫‪Awene‬‬

‫کوا لێکۆڵینەوەی یاسایی لەخوێنی سۆرانی مامە حەمە‪ ،‬عەبدولستار تاھیر‪ ،‬سەردەشت عوسمان‬

‫ی تادێ فراوانتر ده‌بێ‪ ،‬روونتر‬ ‫ی نێوان پارت���ی‌‌و یه‌كێت ‌‬ ‫ده‌راڵی جیاوازییه‌كان ‌‬ ‫ی گرتب���و ده‌ڕه‌وێته‌وه‌و وه‌ك‬ ‫ی نێوانیان ‌‬ ‫ی ده‌ربه‌نده‌ك ‌ه ‌‬ ‫بڵێین ئه‌و گه‌واڵه‌ی��� ‌ه ‌‬ ‫ی به‌رامبه‌ر‪ ،‬ده‌رده‌كه‌ون‪ .‬ریزبه‌ندی‌‌و جه‌مسه‌رگیریی ‌ه سیاسییه‌كان‬ ‫دوو ستون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئ���ه‌م دوانه‌ی ‌ه ‌‬ ‫له‌رۆژهه‌اڵت���دا‪ ،‬به‌ئاش���كرا هه‌ڵوێس���ت‌و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی جی���اواز بۆ رووداوه‌كان ‌‬ ‫دوڕه‌نگ ك���ردوه‌‪ .‬ئه‌مه‌ش وایكردوه‌‪ ،‬خوێندنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌رێم ‌‬ ‫ی ناوچه‌ك ‌ه بكه‌ن‪ ،‬پاشه‌ڕۆژ ‌‬ ‫ی كێش���ه‌و گرفته‌كان ‌‬ ‫سه‌رده‌م‌و ئایند‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫كوردستانیش به‌و كێبڕكێ‌و گره‌و‌ه بسپێرن ك ‌ه هه‌ریه‌ك پێی وایه‌‪ ،‬په‌نجه‌ر‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دی���د و روانینه‌كان ‌‬ ‫ی گه‌ل‌و نیش���تیمان‪ ،‬له‌باڵه‌خان ‌ه ‌‬ ‫ی ئایند‌ه ‌‬ ‫خه‌ونه‌كان��� ‌‬ ‫خۆیه‌وه‌ ده‌كرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی بكردایه‌‪ ،‬بێ س���ێ‌و‬ ‫ی ئه‌م هه‌رێم ‌ه ‌‬ ‫گه‌ر هه‌ریه‌ك له‌وان تاك الیه‌ن ‌ه حوكم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رژێم ‌‬ ‫ی رووخاندن ‌‬ ‫ی بۆ سه‌روه‌خت ‌‬ ‫دوو‪ ،‬یه‌كه‌میان له‌به‌غدا ده‌كشایه‌وه‌و خۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران ئاماد‌ه ده‌كرد‪ ،‬به‌و مه‌به‌سته‌�� رێككه‌وتنێك ‌‬ ‫ی ئارام ‌‬ ‫سوریا و تێكچون ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی نه‌وت‌و غاز ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵ توركیا مۆرده‌كرد‪ ،‬ك ‌ه تیایدا خێروبێر ‌‬ ‫كۆنكرێت��� ‌‬ ‫ی به‌رامبه‌ر (پش���تیوانیكردن له‌س���ه‌ربه‌خۆیی كوردس���تان)‪ ،‬ته‌سلیم‬ ‫واڵت ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بۆ هه‌تایه‌‪ ،‬س���ه‌روه‌رییه‌ك بۆ ماڵبات ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫به‌توركی���ا ده‌كرد‪ .‬به‌ئومێد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی داهاتو ‌‬ ‫ی كوردستان بۆ نه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی سه‌رۆكایه‌ت ‌‬ ‫ی تۆمار بكات‪ ،‬ك ‌ه زامن ‌‬ ‫بارزان ‌‬ ‫(بارزانی‌) مسۆگه‌ر بكات‪.‬‬ ‫ی گشت كێش ‌ه‬ ‫ی چاره‌سه‌ركردن ‌‬ ‫ی دووه‌میش���ه‌‪ ،‬بێ سێ‌و دوو‪ ،‬ئاهه‌نگ ‌‬ ‫هه‌رچ ‌‬ ‫ی (به‌كه‌رك���وك‌و ناوچ ‌ه دابڕاوه‌كانیش���ه‌وه‌) له‌گه‌ڵ به‌غدا‬ ‫هه‌ڵپه‌س���ێراوه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵ شیعه‌كاندا‪ ،‬شه‌راكه‌ت ‌‬ ‫ی كۆنكرێت ‌‬ ‫ده‌گێڕا‪ ،‬به‌رێككه‌وتنێك ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی به‌خێرو بێر ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫تاهه‌تایی له‌عێراقدا مس���ۆگه‌ر ده‌كرد‪ .‬به‌ئومێ���د ‌‬ ‫ی ئایند‌ه بپارێزێ‌و حه‌دیسی‬ ‫ی كوردستان له‌گشت مه‌ترسییه‌كان ‌‬ ‫عێراقه‌‪ ،‬هه‌رێم ‌‬ ‫سه‌ربه‌خۆییش بخاته‌ دوای‌ حادیسه‌كانی‌ ئاینده‌وه‌‪.‬‬ ‫ی فش���ارو‬ ‫ی ئه‌م دوو س���تراتیژه‌و به‌رداش��� ‌‬ ‫له‌نێ���وان هێڵ��� ‌ه تاك وكۆكان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئایند‌ه ‌‬ ‫ی مه‌ترس���ییه‌كان ‌‬ ‫ی هێ���ز‌ه ده‌ره‌كی���ه‌كان‌و ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كان��� ‌‬ ‫ی ئیداری‌‌و‬ ‫ی جه‌مس���ه‌رگیری‌و په‌رتبون ‌‬ ‫ئه‌م هه‌رێمه‌دا‪ ،‬تادێ‪ ،‬مه‌ترس���ییه‌كان ‌‬ ‫ی به‌رژه‌وه‌ندیی ‌ه‬ ‫ی خاك‌و نه‌ت���ه‌و‌ه زیاتر ده‌بێت‪ ،‬گڕكان��� ‌‬ ‫سیاس���ی‌‌و جوگراف ‌‬ ‫ی ئێمه‌و‌ه له‌كواڵندایه‌‪ ،‬به‌گوفتارو‬ ‫ی دنیا‪ ،‬ال ‌‬ ‫ی زلهێزه‌كان ‌‬ ‫سیاسی‌‌و ئابورییه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی زه‌مانه‌و جارێك ‌‬ ‫ی هه‌وراز ‌‬ ‫ره‌فتار‌ه جیاوازه‌كانمان‪ ،‬میلله‌ته‌كه‌مان به‌هه‌ڵدێر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مێژویه‌ك ئه‌س���پێرین‪ ،‬ك��� ‌ه جگ ‌ه له‌ماڵوێران ‌‬ ‫ی كۆمیدیا ‌‬ ‫تر دوباره‌بونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی تر‬ ‫ی ئه‌و ‌‬ ‫ی شكس���ت له‌مل ‌‬ ‫ی لێناكه‌وێته‌وه‌‪ ،‬دواتریش هه‌ریه‌ك ئۆباڵ ‌‬ ‫چیت���ر ‌‬ ‫ده‌ئاڵێنێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئۆپۆزیسیۆنه‌‪ ،‬ده‌توانێ ئاراست ‌ه ‌‬ ‫(گۆڕان)‪ ،‬ك ‌ه هێز‌ه خۆماڵی‌‌و كاریگه‌ره‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سازدان ‌‬ ‫گه‌مه‌ك ‌ه به‌چه‌ند الیه‌كدا‪ ،‬وه‌رچه‌رخێنێ‪ .‬باش���ترینیان رێكخس���تن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی روون‌و ئاشكرا‪ ،‬به‌رێككه‌وتنێك ‌‬ ‫نیشتیمانییه‌‪ ،‬سازدان له‌سه‌ر س���تراتیژێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ب���كات به‌و تاوێر‌ه گه‌وره‌ی ‌ه ‌‬ ‫ی نوس���راو و مۆركراو‪ ،‬ده‌توانێ خۆ ‌‬ ‫كۆنكرێت ‌‬ ‫ی پڕ بكاته‌وه‌‪ .‬دواجاریش سێ كوچكه‌یه‌كی‬ ‫ك ‌ه بۆشایی نێوان پارتی‌‌و یه‌كێت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مه‌ترس���ییه‌كان‪ ،‬رووداو‌ه نه‌خوازراوه‌كان‪ ،‬له‌پێناو ‌‬ ‫پته‌و بۆ روبه‌روبونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی كوردستاندا دروست بكه‌ن‪.‬‬ ‫ئایند‌هی‌ گه‌ل ‌‬ ‫ی كوردستان‌و‬ ‫ی (ش���ه‌ڕ و نائارامی‪ ،‬تێوه‌گالن‌و ته‌ره‌فگیر ‌‬ ‫ئێس���تا مه‌ترس ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ناكۆكییه‌كانمان به‌قۆناغه‌كان ‌‬ ‫دابه‌شبونی كورد) له‌پێشماندایه‌‪ ،‬س���پاردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ئایند‌ه ڕه‌وا نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه ك ‌ه ڕوویدا‪ ،‬له‌ئه‌حكامه‌كانیدا‪ ،‬گوتار‌ه جیاجیاكان ‌‬ ‫ی بۆ عێراقیبون‪ ،‬گۆڕان بۆ ره‌خنه‌و دڕدۆنگی‪،‬‬ ‫ی بۆ سه‌ربه‌خۆیی‪ ،‬یه‌كێت ‌‬ ‫پارت ‌‬ ‫دادی هیچ الیه‌كیان نادات‌و جێگه‌ی‌ قه‌بوڵكردن نییه‌‪.‬‬

‫بۆ چاپکردنی‪:‬‬

‫ه له‌ئه‌وروپا‬ ‫نوێنه‌ری ئاوێن ‌‬ ‫شوان حه‌مه‌ ـ نه‌رویج‬ ‫‪004799004729‬‬ ‫‪hamashwan.awene@yahoo.no‬‬

‫ریکالم‬

‫‪ƹŠƨŝŹŠƟŠſšŒųƽƹƹŻşŹŚŗŠŝ‬‬

‫‪ŢǀÈ ŝŢƿÈ ŹÊ ƹŚƷŢƃŠƧŠŤǀÈ ƳŹŠŤƴǀŗŚŝ‬‬

‫‪ƲǀƯŠƧŠƿŒŝƹşƹŠƬÈ ǀÈ ſŚǀſŚŗŠƫŚƸƳŠţ‬‬ ‫‪ŶƿŠŨƿźŧƾƳřƹƺŝŹřŶƃŠŝŒŝŹŚū‬‬

‫‪ƾŤǀÈ ƳŹŠŤƴǀŗ‬‬ ‫‪ƱřŹÊ ŠƏ‬‬


ژماره‌ 347