Page 1

FinansiĂŤle Bestuur


© Kopiereg 2012 Onder redaksie van Paul JN Steyn, BA (PU vir CHO), THOD (POK), DEd (Unisa). ’n Publikasie van Kraal-Uitgewers. Alle regte voorbehou. Adres: H/v D.F. Malan- & Eendrachtstraat, Kloofsig, Pretoria Posadres: Posbus 11760, Centurion, 0046 E-pos: steyn@kraaluitgewers.co.za Webtuiste: www.kraaluitgewers.co.za Gedruk en gebind deur Aksent Media, tel: 082 445 4513 Eerste druk 2012 ISBN: 978-1-920568-01-6 Geen gedeelte van hierdie boek mag sonder die skriftelike toestemming van die uitgewers gereproduseer of in enige vorm of deur enige middel weergegee word nie, hetsy elektronies of deur fotokopiëring, plaat- of bandopnames, vermikrofilming of enige ander stelsel van inligtingsbewaring nie. Enige ongemagtigde weergawe van hierdie werk sal as ’n skending van kopiereg beskou word en die dader sal aanspreeklik gehou word onder siviele asook strafreg.

akademia jou oop, afrikaanse leertuiste

w w w. a k a d e m i a . a c . z a


FMG105 Finansiële bestuur

Inhoudsopgawe

Programoorsig ................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ........................................................................................... ........................................................... 5 Inleiding ................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ............................................................................ ............................................ 6 Vakleeruitkomste................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................... ................................................... 8 Woordomskrywing vir evaluering ................................................................ ................................................................................................ ......................................................................... ......................................... 9

Studie-eenheid 1: Beginsels van finansiële bestuur ....................................................... ....................................................... 11 1.1

Studie-eenheid leeruitkomstes ................................................................................ 11

1.2

Verrykende bronne .................................................................................................... 12

1.3

Hoe kan jy jou begrip verbeter?............................................................................... 12

1.4

Inleiding ....................................................................................................................... 13

1.5

Finansiële bestuur ..................................................................................................... 14

1.5.1

Die komponente van finansiële bestuur ................................................................. 14

1.5.2

Verskil tussen rekeningkunde en finansiële bestuur ............................................ 19

1.5.3

Hoe om finansiële bestuur doeltreffend te maak .................................................. 21

1.5.4

Strategiese finansiële bestuur.................................................................................. 22

1.6

Rolspelers in finansiële bestuur............................................................................... 24

1.6.1

Raad van Direkteure ................................................................................................. 24

1.6.2

Ouditkomitee............................................................................................................... 26

1.6.3

Bestuur ........................................................................................................................ 27

1.7

Doelwitte van finansiële bestuur .............................................................................. 30

1.7.1

Hoofdoelwitte .............................................................................................................. 31

1.7.2

Spesifieke doelwitte ................................................................................................... 32

1.8

Take van finansiële bestuur(ders) ........................................................................... 33

1.8.1

Algemene take ........................................................................................................... 34

1.8.2

Unieke take ................................................................................................................. 35

1.9

Gebruike van finansiële bestuursinligting .............................................................. 39

1.9.1

Waarvoor word finansiële bestuursinligting gebruik? ........................................... 39

1.9.2

Gebruikers van rekenkundige inligting ................................................................... 41

1.9.3

Winsgewendheidsverhoudings ................................................................................ 42

1.9.4

Doeltreffendheidsverhoudings ................................................................................. 43

1.9.5

Likiditeitsverhoudings ................................................................................................ 44

1.10

Samevatting ................................................................................................................ 45

1.11

Selfevaluering ............................................................................................................. 45

©akademia (MSW)

Bladsy 1


FMG105 Finansiële bestuur

Studie-eenheid 2: Finansiële state ................................................................ ................................................................................................ ................................................................... ................................... 47 2.1

Studie-eenheid leeruitkomstes ................................................................................ 47

2.2

Verrykende bronne .................................................................................................... 48

2.3

Hoe kan jy jou begrip verbeter?............................................................................... 48

2.4

Inleiding ....................................................................................................................... 49

2.5

Beginsels onderliggend tot basiese finansiële state............................................. 50

2.5.1

Algemeen aanvaarde rekeningkundige beginsels ................................................ 50

2.5.2

Die tien rekeningkundige beginsels ........................................................................ 51

2.6

Tipes finansiële state................................................................................................. 55

2.6.1

Inkomstestaat ............................................................................................................. 55

2.6.2

Balansstaat ................................................................................................................. 63

2.6.3

Kontantvloeistaat ....................................................................................................... 75

2.7

Samevatting ................................................................................................................ 78

2.8

Selfevaluering ............................................................................................................. 79

Studie-eenheid 3: Bedryfsinkomste ................................................................ ................................................................................................ ................................................................ 81 3.1

Studie-eenheid leeruitkomstes ................................................................................ 81

3.2

Verrykende bronne .................................................................................................... 82

3.3

Hoe kan jy jou begrip verbeter?............................................................................... 82

3.4

Inleiding ....................................................................................................................... 83

3.5

Beginsels van inkomste ............................................................................................ 85

3.5.1

Bedryfsinkomste......................................................................................................... 85

3.5.2

Ekonomiese inkomste ............................................................................................... 87

3.5.3

Rekeningkundige inkomste ...................................................................................... 88

3.6

Tipes inkomste ........................................................................................................... 89

3.6.1

Verkoop van goedere en dienste ............................................................................ 90

3.6.2

Huurinkomste ............................................................................................................. 90

3.6.3

Beleggingsinkomste .................................................................................................. 91

3.6.4

Tantième ..................................................................................................................... 91

3.7

Inkomste erkenning ................................................................................................... 92

3.7.1

Wanneer word inkomste erken? .............................................................................. 93

3.7.2

Voorbeelde van inkomste erkenning ...................................................................... 93

3.7.3

Kriteria vir inkomste erkenning ................................................................................ 94

3.7.4

Hoe word inkomste erken? ....................................................................................... 95

3.7.5

Metodes van inkomste erkenning............................................................................ 95

3.7.6

Inkomste erkenning en die manipulasie van die inkomstestaat ......................... 97

©akademia (MSW)

Bladsy 2


FMG105 Finansiële bestuur 3.7.7

Uitsonderings: Inkomste nie erken ten tye van die verkoopstransaksie nie ..... 98

3.7.8

Uitsonderings: Inkomste wat erken word voordat koop/lewering plaasvind ..... 99

3.7.9

Uitsonderings: Voltooiing-van-produksiebasismetode ....................................... 100

3.7.10 Uitsonderings: Inkomste-erken-na-verkope metode .......................................... 100 3.8

Meting van inkomste ............................................................................................... 101

3.8.1

Aspekte belangrik vir die meting van inkomste ................................................... 101

3.8.2

Rekeningkunde aanpassings ................................................................................. 102

3.8.3

Wat word gemeet?................................................................................................... 104

3.9

Nakoming van finansiële beleidsvereistes ........................................................... 106

3.9.1

Voorbeeld van ʼn finansiële beleid ......................................................................... 106

3.9.2

Evalueer die nakoming van die finansiële beleid met betrekking tot inkomste110

3.10

Samevatting .............................................................................................................. 113

3.11

Selfevaluering ........................................................................................................... 113

Studie-eenheid 4: Bedryfsuitgawes ................................................................ ................................................................................................ ................................................................. ................................. 115 4.1

Studie-eenheid leeruitkomstes .............................................................................. 115

4.2

Verrykende bronne .................................................................................................. 116

4.3

Hoe kan jy jou begrip verbeter?............................................................................. 116

4.4

Inleiding ..................................................................................................................... 118

4.5

Beginsels van die verskillende tipes uitgawes .................................................... 119

4.5.1

Bedryfsuitgawes ....................................................................................................... 119

4.5.2

Rekeningkundige/boekhoudingsuitgawes............................................................ 122

4.6

Uitgawe erkenning ................................................................................................... 130

4.6.1

Hantering van die verskillende tipes uitgawes .................................................... 130

4.6.2

Paringsbeginsel........................................................................................................ 131

4.6.3

Uitgawe erkenning vir verouderde voorraad........................................................ 132

4.6.4

Twyfelagtige skulde ................................................................................................. 133

4.6.5

Waarborge ................................................................................................................ 134

4.7

Magtiging van uitgawes .......................................................................................... 137

4.7.1

Vereistes vir die magtigingsprosedures ............................................................... 137

4.7.2

Betalingsmagtiging .................................................................................................. 138

4.7.3

Hoe om die betalingsmagtigingsproses te verbeter ........................................... 139

4.8

Evalueer die nakoming van die finansiële beleid met betrekking tot uitgawes140

4.8.1

Algemene beginsels ................................................................................................ 140

4.8.2

Stappe in die proses ................................................................................................ 141

4.9

Samevatting .............................................................................................................. 151

©akademia (MSW)

Bladsy 3


FMG105 Finansiële bestuur 4.10

Selfevaluering ........................................................................................................... 151

Studie-eenheid 5: Finansiële verslagdoening ................................................................ ...................................................................... ...................................... 153 5.1

Studie-eenheid leeruitkomstes .............................................................................. 153

5.2

Verrykende bronne .................................................................................................. 154

5.3

Hoe kan jy jou begrip verbeter?............................................................................. 154

5.4

Inleiding ..................................................................................................................... 155

5.5

Interne finansiële verslagdoening.......................................................................... 156

5.5.1

Interne verslae – algemene beginsels .................................................................. 157

5.5.2

Interne beheer oor finansiële verslagdoening proses ........................................ 159

5.6

Eksterne finansiële verslagdoening ...................................................................... 160

5.6.1

Doelwitte van eksterne verslagdoening................................................................ 161

5.6.2

Internasionale Verslagdoeningstandaarde .......................................................... 161

5.6.3

Die IFRS raamwerk ................................................................................................. 162

5.7

Vertroulike finansiële inligting ................................................................................ 166

5.7.1

Die beskerming van vertroulike inligting ............................................................... 167

5.7.2

Identifisering van risiko’s......................................................................................... 168

5.7.3

Beveiligingsprogram ................................................................................................ 168

5.8

Verslagdoening oor die basiese finansiële posisie van die onderneming ...... 172

5.8.1

Stappe in die voorbereiding van ʼn finansiële verslag......................................... 172

5.8.2

Bestuur se rol in die voorbereiding van finansiële verslae ................................ 173

5.9

Ontleding van basiese finansiële verslae ............................................................. 175

5.9.1

Komponente van ʼn finansiële verslag .................................................................. 176

5.9.2

Hoe om die verslag te lees en te ontleed ............................................................. 177

5.9.3

Ontleding van die balansstaat................................................................................ 178

5.9.4

Ontleding van die inkomstestaat ........................................................................... 180

5.9.5

Ontleding van die kontantvloeistaat ...................................................................... 182

5.9.6

Die voetnotas ............................................................................................................ 183

5.9.7

Die verwantskap tussen die finansiële state........................................................ 184

5.10

Samevatting .............................................................................................................. 185

5.11

Selfevaluering ........................................................................................................... 186

Terme in Engels ................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ .................................................................................... ....................................................188 ....................188 Bronnelys ................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ................................................................................................ ..................................................................... .....................................189 .....189 Selfevalueringsriglyne ................................................................ ................................................................................................ 194 ................................................................................................ .................................................................. .................................. 194

©akademia (MSW)

Bladsy 4


FMG105 Finansiële bestuur

Programoorsig Diploma in Kleinsakebestuur en Entrepreneurskap Eerstejaar

Ondernemingsbestuur

Finansiële Bestuur

Bemarking

Beginsels van Ekonomie en Entrepreneurskap

Kliëntediens en Etiek

Bedryfskommunikasie

Sakeberekeninge

Studie-eenheid 1: Inleiding tot bestuur

Studie-eenheid 1: Beginsels van finansiële bestuur

Studie-eenheid 1: Beginsels van bemarking

Studie-eenheid 1: Inleiding tot Ekonomie

Studie-eenheid 1: Kliëntediens en etiek

Studie-eenheid 1: Bedryfskommunikasie

Studie-eenheid 1: Inleiding tot Sakeberekeninge

Studie-eenheid 2: Beplanning

Studie-eenheid 2: Finansiële state

Studie-eenheid 2: Bemarkingsbestuur

Studie-eenheid 2: Die beginsels van Ekonomie

Studie-eenheid 2: Kliënte en kliëntebehoeftes

Studie-eenheid 2: Vereistes vir effektiewe kommunikasie

Studie-eenheid 2: Basiese berekeninge

Studie-eenheid 3: Organisering

Studie-eenheid 3: Bedryfsinkomste

Studie-eenheid 3: Bemarkingsnavorsing

Studie-eenheid 3:

Studie-eenheid 3: Kliëntediens

Studie-eenheid 3: Kommunikasievaardighede

Studie-eenheid 3: Koste en Inkomste

Studie-eenheid 4: Leiding

Studie-eenheid 4: Bedryfsuitgawes

Studie-eenheid 4: Bemarkingskommunikasie

Studie-eenheid 4: Hoe die entrepreneur die ekonomie beïnvloed

Studie-eenheid 4: Etiese gedrag in die onderneming

Studie-eenheid 4: Sakekorrespondensie

Studie-eenheid 4: Eenvoudige en saamgestelde renteberekenings

Studie-eenheid 5: Finansiële verslagdoening

Studie-eenheid 5: Gebruik van tegnologie in bemarking

Studie-eenheid 5: Finansiering vir die entrepreneur

Studie-eenheid 5: Etiese gedrag teenoor kliënte

Studie-eenheid 5: Sakevergaderings

Studie-eenheid 5: Belegging, lenings en aandele

Studie-eenheid 5: Beheer

©akademia (MSW)

Basiese ekonomiese konsepte vir die entrepreneur

Bladsy 5


FMG105 Finansiële bestuur

Inleiding Finansiële bestuur is die wetenskaplike manipulasie en gebruik van die sake- en finansiële omgewing met die doel om die beste ekonomiese besluite te neem wat moontlik is onder die heersende omstandighede en beskikbaarheid van inligting en skaars hulpbronne. Dit word dan gedoen deur gebruik te maak van ʼn verskeidenheid van statistiese, wiskundige, en ekonomiese metodes. Eenvoudig gestel, finansiële bestuur is die optimale gebruik van finansiële en ander ekonomiese hulpbronne. Belastingaangeleenthede word ook in ag geneem. Alle mense is daagliks op een of ander manier betrokke by finansiële bestuur en besluite, sonder om eers werklik daarvan bewus te wees. So sal ʼn huisvrou alternatiewe maniere soek om meer waarde vir die geld te kry wat sy uitgee. Finansiële bestuur het as ʼn dissipline na vore gekom uit die Ekonomie en het ʼn wetenskap in eie reg geword. Finansiële bestuur het bewys dat dit voordele inhou vir verskeie vlakke van die samelewing. Finansiële bestuur help met die ontwikkeling van finansiële doelwitte wat uiteindelik sal help om ʼn onderneming se doelwitte te bereik. Hierdie finansiële doelwitte kan kort- of langtermyndoelwitte wees. Die dag-tot-dag winsgewende bestuur van ʼn onderneming en die bestuur van die daaglikse huishoudelike finansies is korttermyndoelwitte. ʼn Sakeonderneming se winsgewendheid en lewensvatbaarheid kan beskou word as langtermyndoelwitte. Ander aktiwiteite wat deel uitmaak van finansiële bestuur is kontantbestuur, finansiële risikobestuur, finansiële rekeningkunde en bestuursrekeningkunde. Daar is ook drie verdere dissiplines in finansiële bestuur, naamlik: finansiële beplanning, finansiële beheer en finansiële besluitneming. Finansiële bestuur maak dit moontlik om die finansiële wêreld te verstaan met behulp van rekeningkundige verslae, finansiële verhoudings en finansiële state. Die toepassing van doeltreffende finansiële bestuur is ook tot voordeel van die ekonomie van ʼn land. Doeltreffende finansiële besluite kan lei tot winsgewendheid, en winsgewendheid sal uiteindelik lei tot groei wat weer meer werksgeleenthede skep. Dit verlig armoede en kan bydra tot die behoud van die omgewing. Ondoeltreffende finansiële bestuur lei tot algehele swak bestuur en besluitneming. In hierdie studiegids word dan aandag gegee aan die beginsels van finansiële bestuur, basiese finansiële state, bestuur van inkomste en uitgawes, asook finansiële

©akademia (MSW)

Bladsy 6


FMG105 Finansiële bestuur verslagdoening. Die figuur hieronder gee ʼn oorsig oor die veld van finansiële bestuur as sodanig.

(Bron: http://i.technet.microsoft.com/dynimg/IC29225.jpg)

©akademia (MSW)

Bladsy 7


FMG105 Finansiële bestuur

Vakleeruitkomste

Kennis en begrip Na voltooiing van die vak FINANSIËLE BESTUUR sal jy in staat wees om jou kennis en begrip te demonstreer van: •

Beginsels van finansiële bestuur

Finansiële state

Bedryfsinkomste

Bedryfsuitgawes

Finansiële verslagdoening

Vaardighede Jy sal ook in staat wees om: •

Die beginsels van finansiële bestuur te identifiseer en toe te pas.

Basiese finansiële state te ontleed.

Tussen verskillende tipes bedryfsinkomste te onderskei.

Tussen verskillende tipes bedryfsuitgawes te onderskei.

ʼn Sakeonderneming se interne en eksterne finansiële verslagdoening te beskryf en toe te pas.

©akademia (MSW)

Bladsy 8


FMG105 Finansiële bestuur

Woordomskrywing vir evaluering In die afdeling oor selfevaluering, asook in die werkopdragte sal daar van jou verwag word om sekere take te verrig. Dit is belangrik dat jy presies weet wat van jou verwag word. Die woordelys hieronder sal jou hiermee help.

Werkwoord Wanneer daar van jou

Omskrywing Moet jy die volgende doen:

verwag word om te: Lys

Lys die name/items wat bymekaar hoort

Identifiseer

Eien (ken uit) en selekteer die regte antwoorde

Verduidelik

Ondersoek die moontlikhede, oorweeg en skryf dan jou antwoord (verklaring/verduideliking) neer

Beskryf

Omskryf die konsep of woorde duidelik

Kategoriseer/

Bepaal tot watter klas, groep en afdeling bepaalde

klassifiseer

items/voorwerpe behoort

Analiseer

Om iets te ontleed

Evalueer

Bepaal die waarde van ʼn stelling/stelsel/beleid/ens

Toepas

Pas die teoretiese beginsels toe in ʼn praktiese probleem

Hersien

Evalueer, verbeter en/of wysig ʼn beleid/dokument/stelsel/ens

©akademia (MSW)

Bladsy 9


FMG105 Finansiële bestuur Notas

©akademia (MSW)

Bladsy 10


FMG105 Finansiële bestuur

Studie-eenheid 1: Beginsels van finansiële bestuur

1.1

Studie-eenheid leeruitkomstes

Kennis en begrip Na voltooiing van Studie-eenheid 1 sal jy in staat wees om jou kennis en begrip van die volgende te demonstreer: •

Finansiële bestuur

Rolspelers in finansiële bestuur

Doelwitte van finansiële bestuur

Take van finansiële bestuur(ders)

Gebruike van finansiële bestuursinligting

Vaardighede Jy sal ook in staat wees om: •

Die konsep “finansiële bestuur” te omskryf.

Te onderskei tussen die rolspelers van finansiële bestuur.

Die doelstellings van finansiële bestuur te ontleed.

Te onderskei tussen die take van finansiële bestuurders.

Die gebruik van finansiële inligting in die sakeonderneming te ondersoek en te beskryf.

©akademia (MSW)

Bladsy 11


FMG105 Finansiële bestuur 1.2

Verrykende bronne •

http://beginnersinvest.about.com/cs/a/aa2203a.htm

http://coobulldog.wordpress.com/2010/02/22/what-is-the-role-of-the-coo/

http://EzineArticles.com/3300828

http://EzineArticles.com/3636174

http://EzineArticles.com/4505525

http://EzineArticles.com/5097895

http://EzineArticles.com/785315

http://tutor2u.net/business/accounts/main_ratios.htm

http://www.communitytechnology.org.uk/vacancies/financial-manager-comm-tech.pdf

http://www.decs.sa.gov.au/goldbook/pages/financial/components/?reFlag=1

http://www.ehow.com/info_7802536_organizations-financial-statement-informationused.html#ixzz1Kjh3g9bk

http://www.freemba.in/articlesread.php?artcode=291&substcode=18&stcode=10

http://www.internalaudit.bham.ac.uk/resources/reference.shtml

http://www.introduction-to-management.24xls.com/en216

http://www.investopedia.com/ask/answers/04/042204.asp

http://www.nysscpa.org/cpajournal/2004/1104/essentials/p22.htm

1.3

Hoe kan jy jou begrip verbeter?

Jy moet seker maak dat jy die volgende terminologie verstaan: Sleutelwoord

Omskrywing

Bates

Bates is hulpbronne wat ʼn sakeonderneming besit en gebruik in bedryfsaktiwiteite.

Eksterne

Eksterne verslagdoening beteken dat die onderneming verslag

verslagdoening

doen aan die aandeelhouers en die publiek.

©akademia (MSW)

Bladsy 12


FMG105 Finansiële bestuur

Finansiële bestuur

Finansiële bestuur behels die toepassing van algemene bestuursbeginsels op bepaalde finansiële bedrywighede.

Interne

Interne verslagdoening het ten doel om bestuurders te voorsien

verslagdoening

van inligting om te bepaal of ʼn onderneming die gestelde doelwitte en interne prestasieteikens bereik.

Laste

Laste is die skuld wat die onderneming moet terugbetaal.

Likiditeitsrisiko

Dit is die risiko dat daar nie genoeg kontant op hande is om finansiële verpligtinge na te kom nie.

Rekeningkunde

Rekeningkunde behels die dag-tot-dag bedryf van ʼn rekeningkundige stelsel – dus die gereelde opname van transaksies in die geskikte rekeninge.

Strategiese

Strategiese finansiële bestuur behels die identifisering van

finansiële bestuur

moontlike strategieë wat ʼn onderneming se markwaarde sal maksimaliseer.

1.4

Inleiding

Finansiële bestuur behels die toepassing van algemene bestuursbeginsels op bepaalde finansiële bedrywighede. Dit behels beplanning binne ʼn onderneming om ʼn positiewe kontantvloei te verseker en te sorg dat aandeelhouers ʼn opbrengs verdien. Finansiële bestuur sluit ʼn aantal ingewikkelde praktyke en prosesse in, waaronder die bestuur en instandhouding van finansiële aspekte en die identifisering en bestuur van risiko's. Finansiële bestuurders is gewoonlik betrokke by die maak van besluite ten opsigte van finansiering, beleggings, uitbetalings van dividende en die bestuur van bedryfskapitaal. Finansiële bestuurders moet vertroud wees met die konsepte van finansiële bestuur, soos kapitaalbegrotings, bronne van finansiering, verskillende tipes van finansiële state, finansiële boekhouding, finansiële verslagdoening, en die risiko’s wat bestuur moet word. Bestuurs- of korporatiewe finansies se taak is die voorsiening van fondse vir ʼn onderneming se bedrywighede. Die doel is die maksimalisering van die onderneming se waarde en die waarde van die voorraad, terwyl die balans tussen risiko en winsgewendheid gehandhaaf word (aangepas vanuit: http://EzineArticles.com/4505525).

©akademia (MSW)

Bladsy 13


FMG105 Finansiële bestuur Die finansiële bestuursiklus kan grafies soos volg uitgebeeld word:

Figuur 1.1 Finansiële bestuursiklus (Bron: http://www.who.int/management/Finmancyclethm.jpg) 1.5

Finansiële bestuur

Sakeleiers en bestuurders moet ten minste die basiese vaardighede in finansiële bestuur ontwikkel. Om van ander in die onderneming te verwag om die finansies te bestuur, kan tot probleme lei. Basiese vaardighede in finansiële bestuur begin by kritieke areas soos kontantbestuur en boekhouding. Om die finansiële stand van die onderneming te verstaan, moet bestuurders leer hoe om finansiële state te analiseer. Finansiële analise wys die werklike stand van ʼn onderneming uit en dit maak finansiële bestuur een van die belangrikste praktyke in die bestuur van ʼn onderneming. 1.5.1

Die komponente van finansiële bestuur

Finansiële bestuur is belangrik vir die hele onderneming omdat bestuursbesluite byna altyd finansiële implikasies het. Die volgende is die vyf basiese komponente van finansiële bestuur:

©akademia (MSW)

Bladsy 14


FMG105 Finansiële bestuur

Beplanning en m ontleding Bate- en lastebestuur

Verslagdoening

Transakasieverwerking

Kontrole

Figuur 1.2: Basiese komponente van finansiële bestuur (Bron: Outeur, 2011) 

Beplanning en ontleding

Die doel van beplanning en ontleding is om die gereedskap en finansiële inligting te verskaf wat bestuur help in die neem van besluite om die onderneming se doelwitte te bereik. Beplanning en ontleding is ʼn belangrike proses in die daarstel van die beleidsrigting, doelwitte en waardes van ʼn sakeonderneming, asook vir die doel van besluitneming. Die proses bestaan uit ʼn aantal finansiële bestuursaktiwiteite wat gebruik word om die beplanningsproses te steun en die onderneming se prestasie te verbeter. Hierdie aktiwiteite en tegnieke sluit die volgende in:



Strategiese beplanning

Begroting

Kosteberekening

Ekonomiese en finansiële analise Bate- en lastebestuur

Bates is hulpbronne wat ʼn sakeonderneming besit en gebruik in bedryfsaktiwiteite. Laste is die skuld wat die maatskappy moet terugbetaal.

©akademia (MSW)

Bladsy 15


FMG105 Finansiële bestuur Byvoorbeeld, indien ʼn onderneming beplan om ʼn nuwe vragmotor te koop, moet die bestuur besluit om kontant te betaal of om ʼn lening aan te gaan wat die skuld (of laste) verhoog. Sulke besluite word gebaseer op rentekoerse, op die verwagte inkomste en op die vlak van skuld wat nie vir die onderneming ʼn risiko sal inhou nie. Bate- en lastebestuur verwys dus na die proses waardeur ʼn instelling die balansstaat beheer om voorsiening te maak vir alternatiewe rentekoers en likiditeit scenario's. Banke en ander finansiële instellings verskaf dienste wat hulle blootstel aan verskillende soorte risiko's soos kredietrisiko, renterisiko, en likiditeitsrisiko. Bate- en lastebestuur is ʼn benadering wat instellings beskerming bied en die risiko aanvaarbaar maak. Bate- en lastebestuursmodelle stel instellings in staat om risiko te meet en monitor. Dit is ook normaal vir ander instellings (banke, finansiële maatskappye, verhuring van maatskappye, versekeringsmaatskappye, en ander) om te fokus op bate- en lastebestuur wanneer verskillende finansiële risiko's opduik. 

Verslagdoening

Die doel van verslae is om te verseker dat relevante en toepaslike inligting aan bestuur en ander besluitnemers gerapporteer word, wat hulle in staat sal stel om prestasie te evalueer en besluite te neem wat gerig is op die bereiking van die onderneming se strategie en doelwitte. Die ontwikkeling van prestasiemaatreëls is ʼn noodsaaklike basis vir verslagdoening. Beide prestasiemeting en verslagdoening is gemik op die verbetering van die doeltreffendheid en effektiwiteit van die onderneming se bedrywighede. Verslagdoening kan beide ekstern en intern geskied. •

Eksterne verslagdoening Eksterne verslagdoening beteken dat die onderneming verslag doen aan die aandeelhouers en die publiek. Eksterne verslae bevat nie sensitiewe inligting nie, tensy dit nodig is om ʼn verslag vir ʼn spesifieke doel te uit te reik. Eksterne verslagdoening verskaf nuttige inligting vir die maak van en evaluering van besluite oor die onderneming. Eksterne verslagdoening verskaf ook inligting oor die

©akademia (MSW)

Bladsy 16


FMG105 Finansiële bestuur onderneming se finansiële posisie en finansiering- en beleggingsaktiwiteite, insluitende inligting oor die onderneming se wetlike nakomingsvereistes. •

Interne verslagdoening Interne verslagdoening het ten doel om bestuurders te voorsien van inligting om te bepaal of ʼn onderneming die gestelde doelwitte en interne prestasieteikens bereik. Interne verslagdoening is ʼn integrale deel van die algehele finansiële bestuur. Dit verskaf inligting aan bestuur vir die beplaning van toekomstige strategie en operasionele optrede om die gebruik van hulpbronne te optimaliseer. Dit meet en evalueer prestasie en verminder ook subjektiwiteit in besluitneming. In die algemeen verbeter dit kommunikasie binne ʼn onderneming.



Transaksieprosessering

Die doel van transaksieprosessering is om die doeltreffende bestuur van uitgawes en inkomste te verseker deur die akkurate aantekening van alle transaksies. Bestuurders moet seker maak dat uitgawes effektief en doeltreffend bestuur word. Daarbenewens moet bestuurders uitgawesinligting byhou om die tydige voorsiening van relevante en betroubare bestuursinligting en voorbereiding van eksterne verslae te verseker. Die volgende is ʼn voorbeeld van transaksieprosessering:

Figuur 1.3 Transaksieprosessering (Bron: https://static.flatworldknowledge.com/sites/all/files/imagecache/book/27984/fwkcollins-fig15_006.jpg)

©akademia (MSW)

Bladsy 17


FMG105 Finansiële bestuur 

Beheer

Die doel van beheer is om redelike versekering te kan gee dat daar aan die operasionele en finansiële doelwitte en die wetgewende vereistes van die onderneming voldoen word. Die beheerraamwerk ondersteun die strategie van die bestuur van die onderneming, wat die visie, missie, doelwitte en gemeenskaplike waardes van die onderneming insluit. Die belangrikste elemente van die beheerraamwerk is die volgende: •

Beheeromgewing: Aksies, beleid, waardes, en bestuurstyle bepaal die toon van die onderneming se dag-tot-dag-aktiwiteite.

Risiko bestuur: Die identifikasie, analise, evaluering, beheer en die vermyding, minimalisering, of uitskakeling van onaanvaarbare risiko's.

Interne beheermaatreëls: Sistematiese maatreëls deur ʼn onderneming ingestel om die daaglikse werksaamhede op ʼn ordelike en doeltreffende wyse te doen; bates en hulpbronne te beskerm; foute, bedrog en diefstal op te spoor; akkuraatheid en volledigheid van rekeningkundige data te verseker; betroubare en tydige finansiële bestuursinligting te verskaf en die nakoming van beleid en planne te verseker.

Monitering en verslagdoening: Monitering behels toesighouding oor die aktiwiteite wat gerig is op die bereiking van doelwitte en prestasieteikens. Verslagdoening gee ʼn gesproke of skriftelike verslag van iets wat ʼn persoon waargeneem, gehoor, gedoen, of ondersoek het.

(Aangepas vanuit: http://www.decs.sa.gov.au/goldbook/pages/financial/components/?reFlag=1) Die volgende is ʼn voorbeeld van ʼn beheerraamwerk:

©akademia (MSW)

Bladsy 18


FMG105 Finansiële bestuur

Figuur 1.4: Beheerraamwerk (Bron: http://www.create-comply.com/images/main/home.jpg)

1.5.2

Verskil tussen rekeningkunde en finansiële bestuur

Rekeningkunde verwys na spesifieke metodes wat hoofsaaklik die debitering en kreditering van verskillende transaksies behels. Finansiële bestuur handel nie net oor rekeningkunde nie, maar dit sluit selfs ander aspekte soos ekonomie, wiskunde en sakebedrywighede in. Finansiële bestuur kyk ook na die moontlike risiko’s wat ʼn sakeonderneming mag bedreig. Selfs ondernemings met ʼn goed-gedefinieerde sisteem en goeie kontantvloei, kan ʼn probleem ontwikkel. Deur die toepassing van behoorlike finansiële bestuur, kan probleme soos die hantering van kontanttekorte voorkom word. Rekeningkunde behels dus die dag-tot-dag bedryf van ʼn rekeningkundige stelsel – dus die opname van gereelde transaksies in die geskikte rekeninge. ʼn Rekeningkundige stelsel definieer die proses van erkenning, evaluering en opname van die finansiële inligting in die onderneming (aangepas vanuit: http://EzineArticles.com/3636174). Die volgende is ʼn voorbeeld van die rekeningkundige siklus in ʼn sakeonderneming.

©akademia (MSW)

Bladsy 19


FMG105 Finansiële bestuur

Figuur 1.5: Rekeningkundige siklus (Bron: http://www.bookkeeping-financial-accountingresources.com/images/accountingcycle.jpg) Finansiële bestuur behels die toepassing van algemene bestuursbeginsels op bepaalde finansiële bedrywighede en die bestuur van finansiële hulpbronne, insluitend die finansiële verslae, begrotings, risikobestuur en die versekering van ʼn onderneming. Die voorstelling hieronder gee ʼn oorsig oor die finansiële bestuurder se verantwoordelikhede: Working capital management

Investment decisions

Financial Management Capital budgeting decision

Financing decisions

Dividend decisions

Dividend payout decision

Capital structure decision

Figuur 1.5: Financial Management Bron: http://www.ibscdc.org/img/why-financial-management.gif

©akademia (MSW)

Bladsy 20


FMG105 Finansiële bestuur 1.5.3

Hoe om finansiële bestuur doeltreffend te maak

Bestuurders maak soms die fout om te glo dat finansiële bestuur die verantwoordelikheid van die rekeninge afdeling in die onderneming is. Hoewel daar gebiede soos kontantbestuur, hantering van die betaalstaat, betaling van verskaffers en die invordering van betalings gewoonlik deur die rekeninge afdeling hanteer word, is finansiële bestuur die verantwoordelikheid van alle bestuurders. Bestuurders is dikwels hieroor bekommerd omdat baie meen dat dit moeilik en ingewikkeld is. Die volgende kan aangewend word om finansiële bestuur doeltreffend te maak: •

Aktiewe betrokkenheid by die opstel van ʼn begroting In die meeste sakeondernemings word die begrotingsverantwoordelikheid soveel as moontlik gedelegeer na die onderskeie bestuurders. As gevolg hiervan kry bestuurders ʼn kans om aktief betrokke te wees by sake soos die bepaling van verkoopsvolumes; tydelike vulling van vakatures om verkope te stimuleer; die bepaling van koopvoorkeure ten opsigte van produkte wat ooreenkomstig bepaalde volumes gebruik word en beleggings in nuwe toerusting of fasiliteite.

Duidelike aannames ʼn Begroting is ʼn plan vir die toekoms, gebaseer op die beskikbare bewyse ten tye van die voorbereiding van die begroting. Daar moet aannames gemaak word oor aspekte soos verkopegroei, personeelomset, inflasie, ens. Hierdie aannames moet duidelik in die aanbieding van die begroting vermeld word.

Samewerking met die rekenmeester Die rekenmeester wat in ʼn onderneming werksaam is, is in der waarheid die onderneming se persoonlike sake-adviseur. Die rekenmeester het kennis van die finansies van die besigheid en die belangrikste drywers van inkomste en koste. Hierdie kennis is nuttig wanneer dit kom by die hersiening van die onderneming se prestasie regdeur die jaar. Verder kan die rekenmeester resultate modelleer op grond van verskillende aannames en help om ʼn duidelik beeld van die risiko's te kry.

©akademia (MSW)

Bladsy 21


FMG105 Finansiële bestuur

Deel die begroting met alle betrokke partye ʼn Bestuurder se sukses hang af van die resultate wat deur alle betrokke partye behaal word. Die bestuurder moet die begroting en die sleutelaannames waarop dit gebaseer is met die betrokke partye deel. As alle werknemers weet wat die finansiële resultate is en wat beoog word, kan dit werknemers motiveer om dié aksies te neem wat die mees positiewe resultate sal gee.

Bestuurders moet verantwoordelikheid neem Wanneer dit finansieel swaar gaan met ʼn onderneming, is dit maklik om verskonings te soek en ander daarvoor te blameer. Bestuurders betrokke by die opstel van ʼn begroting, moet daarop gefokus wees om positiewe resultate te behaal, eerder as om verskonings te soek.

Moniteer prestasie en neem aksie Daar moet ʼn proses in plek wees om die werklike prestasie teenoor die begroting te kan moniteer. As sakebedrywighede volgens plan verloop, moet aksies geïdentifiseer word wat die onderneming selfs verder kan verbeter. As alles nie volgens plan verloop nie, moet aksies geïdentifiseer word wat daarop sal fokus om die sakebedrywighede weer op dreef te bring.

Fokus op die mees belangrike detail Wanneer dit kom by finansiële bestuur, kan bestuurders soms verlore raak in detail en nietighede. Bestuurders moet duidelikheid hê oor die inligting waaraan aandag geskenk moet word. Voorbeelde van sodanige inligting is inkomste uit verkope of dienste, salariskoste van werknemers en bedryfskoste.

(Aangepas vanuit: http://EzineArticles.com/785315) 1.5.4

Strategiese finansiële bestuur

Strategiese finansiële bestuur behels die identifisering van die moontlike strategieë wat ʼn onderneming se markwaarde sal verhoog. Dit behels die toewysing van skaars kapitale hulpbronne aan die beskikbare mededingende geleenthede. Dit sluit ook die implementering en monitering van die gekose strategieë in, sodat die ooreengekome doelwitte bereik kan word.

©akademia (MSW)

Bladsy 22


FMG105 Finansiële bestuur Die volgende is ʼn grafiese voorstelling van die aktiwiteite betrokke by strategiese finansiële bestuur.

Figuur 1.6: Strategies finansiële bestuur Bron: http://imanifinancial.co.uk/images/sfm_diagram.jpg Belangrike besluite wat binne die bestek van finansiële strategie val, sluit die volgende in: •

Finansiële besluite Finansiële besluite handel oor die wyse van finansiering in die onderneming of die mengsel van eie fondse en skuldkapitaal in die onderneming. As dit moontlik is om die totale waarde van die maatskappy te verander deur verandering in die kapitaalstruktuur van die maatskappy, kan die optimale finansiële mengsel verkry word. Dit is wanneer die markwaarde van die maatskappy geoptimaliseer is.

Beleggingsbesluite Beleggingsbesluite behels die winsgewende aanwending van die onderneming se fondse, veral vir langtermynprojekte (kapitaalprojekte). Omdat die toekomstige voordele wat sulke projekte inhou nie bekend is nie, behels beleggingsbesluite noodwendig risiko. Die projekte moet dus geëvalueer word ten opsigte van verwagte opbrengs en risiko wat die faktore is wat uiteindelik die markwaarde van die onderneming bepaal.

©akademia (MSW)

Bladsy 23


FMG105 Finansiële bestuur Om die markwaarde van die maatskappy te maksimaliseer, sal die finansiële bestuurder belangstel in die projekte met ʼn maksimum opbrengs en ʼn minimum risiko. ʼn Begrip van koste van kapitaal, kapitaalstruktuur en portefeuljeteorie is ʼn voorvereiste hier. •

Dividende besluite Die dividende besluit bepaal die verdeling van inkomste tussen betalings aan aandeelhouers en herbelegging in die maatskappy. Behoue verdienste is een van die belangrikste bronne van fondse vir die finansiering van korporatiewe groei, terwyl dividende neerkom op die kontantvloei wat ophoop vir aandeelhouers. Alhoewel beide groei en dividende wenslik is, is die doelwitte hiervan in konflik met mekaar. ʼn Hoër dividendkoers beteken minder behoue verdienste en gevolglik stadiger groeitempo in toekomstige verdienste en aandelepryse. Die finansiële bestuurder moet ʼn redelike oplossing vir hierdie konflik vind.

(Bron: http://EzineArticles.com/3300828) 1.6

Rolspelers in finansiële bestuur

Daar is drie belangrike spelers in die finansiële bestuur van ʼn maatskappy, naamlik die Raad van Direkteure, die Ouditkomitee en die maatskappy se bestuur wat die Hoof Finansiële Beampte, Hoof van Interne Oudit, die Uitvoerende Hoof en die Hoof Bedrysbeampte insluit. 1.6.1

Raad van Direkteure

Die primêre verantwoordelikheid van die Raad van Direkteure (“die Raad”) is om die aandeelhouers se bates te beskerm en te verseker dat hulle ʼn goeie opbrengs op hul belegging verkry. In sommige Europese lande is die sentiment anders en direkteure daar voel dit is hulle primêre verantwoordelikheid om, in die eerste plek, die werknemers van ʼn maatskappy te beskerm en dan na die belange van die aandeelhouers om te sien. In hierdie sosiale en politieke klimaat, neem korporatiewe winsgewendheid ʼn laer prioriteit in, indien dit gemeet word teen die behoeftes van werknemers. Die Raad van Direkteure is die hoogste beherende gesag binne die bestuurstruktuur van enige openbare maatskappy. Dit is die raad se verantwoordelikheid om die maatskappy se Hoof Uitvoerende Beampte aan te stel. Ander verantwoordelikhede sluit, onder andere, in die uitbetaling van dividende, goedkeuring van die maatskappy se finansiële state en die

©akademia (MSW)

Bladsy 24


FMG105 Finansiële bestuur maak van aanbevelings oor verkryging/aanskaffing van ander sakeondernemings en samesmeltings. 

Samestelling van die Raad

Die Raad word saamgestel uit individuele mans en vroue ("direkteure") wat gekies word deur die aandeelhouers vir ʼn bepaalde termyn. Talle maatskappye werk op ʼn roterende stelsel sodat net sommige direkteure verkiesbaar is elke jaar. Hierdie beleid maak dit veel moeiliker vir ʼn volledige raadsverandering wat kan plaasvind as gevolg van ʼn vyandige oorname. In die meeste gevalle: •

het direkteure ʼn gevestigde belang in die maatskappy;

werk direkteure in die topbestuur van die maatskappy; of

is onafhanklik van die maatskappy, maar is bekend vir hul sakevernuf.

Die aantal direkteure kan aansienlik wissel tussen maatskappye. Walt Disney, byvoorbeeld, het sestien direkteure, wat elkeen afsonderlik op dieselfde tyd vir een jaar termyne verkies word. Die volgende is ʼn uittreksel uit die jaarverslag van die General Electric maatskappy oor hoe onafhanklikheid van direkteure in daardie maatskappy aangespreek word. Gevallestudie 1.1 Jaarverslag: General Electric

"At the core of corporate governance, of course, is the role of the board in overseeing how management serves the long-term interests of share owners and other stakeholders. An active, informed, independent and involved board is essential for ensuring GE’s integrity, transparency and long-term strength. As a result of the 2002 changes, 11 of GE’s 17 directors are 'independent' under a strict definition, with a goal of two-thirds."

©akademia (MSW)

Bladsy 25


FMG105 Finansiële bestuur 

Komitees van die Raad van Direkteure

Die Raad van Direkteure se verantwoordelikhede sluit die samestelling van die oudit- en vergoedingskomitees in. Die ouditkomitee is verantwoordelik om te verseker dat die maatskappy se finansiële state en verslae akkuraat is en gebruik billike en redelike skattings (aangepas vanuit: http://beginnersinvest.about.com/cs/a/aa2203a.htm). 1.6.2

Ouditkomitee

Die komitee is verantwoordelik om die Raad van Direkteure te ondersteun in sy toesighoudende verantwoordelikhede met betrekking tot die: •

integriteit van die maatskappy se finansiële state;

finansiële verslagdoeningsproses;

stelsels van interne rekeningkundige en finansiële kontrole;

kwalifikasies, onafhanklikheid en prestasie van die onafhanklike ouditeur;

prestasie van die maatskappy se interne ouditafdeling; en

die maatskappy se regs- en regulatoriese nakoming.

Die maatskappy se bestuur en die onafhanklike ouditeur is vir die volgende verantwoordelik en nie die komitee nie: •

Beplanning of uitvoer van oudits.

Bepaling of die maatskappy se finansiële state en openbaarmakings volledig en akkuraat is.

Bepaling of die maatskappy se finansiële state en openbaarmakings in ooreenstemming met algemeen aanvaarde rekeningkundige beginsels en toepaslike reëls en regulasies is.

Ouditkomitees van openbare maatskappye hersien finansiële verslae kwartaalliks en jaarliks. Daarbenewens bespreek lede dikwels komplekse rekeningkundige ramings en aannames wat deur die bestuur gemaak is, asook die implementering van nuwe rekeningkundige beginsels of regulasies. Ouditkomitees het gereelde interaksie met senior finansiële bestuurslede soos die Hoof Finansiële Beampte van die maatskappy en kan kommentaar lewer op die funksies van hierdie bestuurslede. Indien ernstige probleme met rekeningkundige praktyke of personeel geïdentifiseer word, kan ʼn spesiale ondersoek gelas word deur die ouditkomitee.

©akademia (MSW)

Bladsy 26


FMG105 Finansiële bestuur Eksterne ouditeure is ook verplig om aan die komitee verslag te doen oor ʼn verskeidenheid van sake, wat die volgende kan insluit: •

Die eksterne ouditeur se mening oor die bestuur se keuse van rekeningkundige beginsels.

Rekeningkundige aansuiwerings wat ontstaan uit die oudits.

ʼn Meningsverskil of probleme in die samewerking met bestuur.

Enige geïdentifiseerde bedrog of onwettige dade.

(Aangepas vanuit: http://www.nysscpa.org/cpajournal/2004/1104/essentials/p22.htm) 1.6.3

Bestuur

Hedendaagse bestuurders moet oor die algemeen vertroud wees met die globale finansiële funksionering van ʼn onderneming en moet in staat wees om die probleme en besluite wat handel oor die bestuur van die finansiële sakebedrywighede te kan hanteer. Die bestuurder moet betrokke wees by die toekenning van fondse vir finansiële projekte en aktiwiteite, maar minder betrokke by die verkryging van fondse. Die rol van die finansiële bestuurder is spesifiek. Ten einde die funksionering van finansiële operasies te vergemaklik, is die volgende belangrik: Die bestuurder moet: •

oor ʼn wye verskeidenheid van vaardighede beskik;

ʼn sterk greep op die aard en omvang van alle finansiële bedrywighede hê;

ʼn deeglike begrip hê van hoe die onderneming funksioneer; en

moet konsentreer op die likiditeit en winsgewendheid van die onderneming.

Die volgende is voorbeelde van belangrike bestuurders met betrekking tot finansiële bestuur in ʼn maatskappy: 

Hoof Finansiële Beampte

Die Hoof Finansiële Beampte (HFB) is ʼn korporatiewe beampte wat primêr verantwoordelik is vir die bestuur van die finansiële risiko van die maatskappy. Hierdie beampte is ook verder verantwoordelik vir finansiële beplanning en rekordhouding, sowel as finansiële verslagdoening aan hoër bestuur. Die HFB se werk is kompleks en kan verdeel word in drie belangrike komponente, naamlik:

©akademia (MSW)

Bladsy 27


FMG105 Finansiële bestuur

Kontroleringspligte Die kontroleringspligte van die HFB behels die aanbieding en verslagdoening van akkurate en tydige historiese finansiële inligting van die maatskappy. Elke rolspeler in die maatskappy – aandeelhouers, ontleders, krediteure, werknemers en ander lede van die bestuur – maak staat op die akkuraatheid en tydigheid van hierdie inligting. Dit is noodsaaklik dat die inligting wat deur die HFB verskaf word, akkuraat is, want talle besluite word daarop gebaseer.

Tesourie pligte Die HFB is ook verantwoordelik vir die maatskappy se huidige finansiële toestand. Hy/sy moet besluit hoe om die maatskappy se geld te belê, met inagneming van die risiko en likiditeit. Daarbenewens het die HFB toesig oor die kapitaalstruktuur van die maatskappy; die bepaling van die beste kombinasie van skuld, en gelykheid en interne finansiering. Die aanspreek van die probleme rondom die kapitaalstruktuur is een van die belangrikste pligte van ʼn HFB.

Ekonomiese strategie en vooruitskatting Nie alleen is die HFB verantwoordelik vir die maatskappy se historiese en huidige finansiële omstandighede nie, maar hy/sy is ook verantwoordelik vir die maatskappy se finansiële toekoms. ʼn HFB moet in staat wees om die areas te identifiseer wat die mees doeltreffende is en moet bepaal hoe die maatskappy op hierdie inligting kan kapitaliseer. Byvoorbeeld, die HFB van ʼn motorvervaardiger moet in staat wees om te bepaal watter modelle die beste verkoper is en hoe hierdie inligting die beste gebruik kan word om die maatskappy in die toekoms te verbeter. Hierdie aspek van ʼn HFB se pligte sluit ook ekonomiese vooruitskatting en modellering in, met ander woorde, om te voorspel (gegewe verskeie scenario's) wat die beste manier is om die maatskappy se sukses in die toekoms te verseker.

(Aangepas vanuit: http://www.investopedia.com/ask/answers/04/042204.asp) 

Hoof van Interne Oudit

Interne oudit is ʼn onafhanklike, objektiewe gerusstellings- en adviserende funksie wat ontwerp is om waarde toe te voeg en die onderneming se bedrywighede te verbeter. Dit help

©akademia (MSW)

Bladsy 28


FMG105 Finansiële bestuur die onderneming om sy doelwitte te bereik deur ʼn sistematiese, gedissiplineerde benadering te vestig om risikobestuur, beheer en bestuursprosesse te evalueer en te verbeter. Die Hoof van Interne Oudit moet, via die Ouditkomitee, ʼn mening aan die Raad van Direkteure voorlê oor die toereikendheid en doeltreffendheid van die reëlings vir risikobestuur, beheer en bestuur, doeltreffendheid en effektiwiteit (waarde vir geld) binne die onderneming, en die mate waarin die Raad hierdie aspekte kan staatmaak. Om die nodige versekering te verskaf, sal Interne Oudit ʼn program van ouditwerk onderneem wat gemagtig is deur die Raad van Direkteure op advies van die Ouditkomitee. Die program omvat die volgende: •

Om die bereiking van organisatoriese doelwitte te monitor.

Om risiko's in die bereiking van die doelwitte te identifiseer, te evalueer en te bestuur.

Om die nakoming van beleid, wette en regulasies te verseker.

Om die integriteit en betroubaarheid van finansiële en ander inligting wat aan die bestuur en belanghebbendes verskaf word (insluitend dié wat gebruik word in besluitneming) te bepaal.

Om vas te stel of beheerstelsels in plek is om die mees ekonomiese, doeltreffende en effektiewe gebruik van hulpbronne te bevorder en bates te beskerm.

(Aangepas vanuit: http://www.internalaudit.bham.ac.uk/resources/reference.shtml) 

Hoof Uitvoerende Beampte

Die Hoof Uitvoerende Beampte (HUB) is die hoogste uitvoerende posisie in ʼn maatskappy en wie se hoofverantwoordelikhede die ontwikkeling en implementering van hoë-vlak strategieë insluit. Die beampte moet ook korporatiewe besluite neem, die algemene bedrywighede en hulpbronne van die maatskappy bestuur, en optree as die punt van kommunikasie tussen die Raad van Direkteure en die korporatiewe bedrywighede. Die Hoof Uitvoerende Beampte sal dikwels ʼn posisie op die Raad beklee en in sommige gevalle selfs die voorsitter wees. Die rol van die HUB in strategiese bestuur (wat finansiële bestuur insluit) is soos volg: •

Hy/sy moet verstaan dat die strategiese bestuur sy verantwoordelikheid is. Dele van hierdie taak, maar beslis nie almal nie, kan gedelegeer word.

©akademia (MSW)

Bladsy 29


FMG105 Finansiële bestuur

Die HUB is verantwoordelik vir die skep van ʼn positiewe klimaat teenoor strategiese bestuur in die onderneming.

Die HUB moet seker maak dat die ontwerp van die strategiese proses geskik is vir die unieke eienskappe van die maatskappy.

Hy/sy moet betrokke raak in die strategiese beplanning.

Die HUB moet beplanningsvergaderings met die bestuurders hou en moet verseker dat daar ʼn behoorlike evaluering van die planne en terugvoering plaasvind.

Die HUB is verantwoordelik om verslag te doen aan die Raad van Direkteure oor die resultate van die strategiese bestuursproses.

Die HUB is verantwoordelik vir die neem van finale besluite, maar die besluite is gewoonlik ʼn kulminasie van die idees, inligting en ontledings van ander.

(Aangepas vanuit: http://www.introduction-to-management.24xls.com/en216) 

Hoofbedryfsbeampte

Die rol van die Hoofbedryfsbeampte (HDB) is baie belangrik. Daar word soms aangevoer dat dit die nommer twee posisie in ʼn maatskappy. Die HBD is die sleutel-individu wat verantwoordelik is vir die lewering van resultate op ʼn dag-tot-dag-, en kwartaal-totkwartaalbasis. Die HDB speel ʼn baie belangrike en leidende rol in die uitvoering van die strategieë wat ontwikkel is deur die topbestuurspan. Daar is vyf potensiële rolle vir die HDB, naamlik: •

Om die Hoof Uitvoerende Beampte se strategie te implementeer.

Om die leiding te neem met ʼn spesifieke inisiatief.

Om as mentor op te tree vir ʼn jong, onervare Hoof Uitvoerende Beampte.

Om die sterkpunte of die swakhede van die Hoof Uitvoerende Beampte aan te vul.

Om ʼn vennoot van die Hoof Uitvoerende Beampte te wees.

(Aangepas vanuit: http://coobulldog.wordpress.com/2010/02/22/what-is-the-role-of-the-coo/) 1.7

Doelwitte van finansiële bestuur

Die doel van finansiële bestuur is rykdom-maksimering eerder as winsmaksimering. Rykdom-maksimering beteken dat die totale waarde van die firma vermeerder word. In hierdie gedeelte word daar onderskei tussen die hoofdoelwitte en die spesifieke doelwitte van finansiële bestuur.

©akademia (MSW)

Bladsy 30


FMG105 Finansiële bestuur 1.7.1 •

Hoofdoelwitte Bied ondersteuning vir besluitneming Finansiële bestuur bied aan bestuurders die inligting en kennis wat hulle nodig het om operasionele besluite te ondersteun en die finansiële implikasies van besluite te verstaan, voordat die besluite gemaak word. Bestuurders kan ook besluite monitor vir moontlike finansiële implikasies en vir lesse wat geleer kan word daaruit.

Maak seker dat tydige, relevante en betroubare finansiële en nie-finansiële inligting beskikbaar is Finansiële bestuur gee aan bestuurders die basiese inligting wat die grondslag vorm vir die verdere verwerking daarvan. Die inligting word gebruik vir bestuursbeheer en wanneer verantwoording gedoen moet word vir bepaalde aksies.

Bestuur van risiko's Finansiële bestuur stel ʼn onderneming in staat om risiko’s te identifiseer en te evalueer. Finansiële bestuur is ʼn belangrike komponent van risikobestuur, aangesien die volle omvang van die sake-risiko's – operasionele, strategiese, sowel as sosiale, wetlike, politieke en omgewingsrisiko's – bestuur moet word.

Gebruik hulpbronne doeltreffend, effektief en ekonomies Finansiële bestuur is noodsaaklik om te verseker dat ʼn sakeonderneming genoeg hulpbronne het om met sy sakebedrywighede voort te gaan, en dat hierdie hulpbronne ekonomies, doeltreffend en effektief benut word.

Versterk aanspreeklikheid Finansiële bestuur is noodsaaklik vir ʼn onderneming om te demonstreer hoe die finansiële hulpbronne gebruik is en wat daarmee vermag is.

Verskaf ʼn ondersteunende omgewing vir beheer Finansiële bestuur dra by tot die bevordering van ʼn organisatoriese klimaat wat die bereiking van finansiële bestuursdoelwitte hoog ag – ʼn klimaat wat die verbintenis van seniorbestuurslede, gedeelde waardes en etiek, kommunikasie en organisatoriese leer insluit.

©akademia (MSW)

Bladsy 31


FMG105 Finansiële bestuur

Voldoen aan owerheidsregulasies en -wette Finansiële bestuur is noodsaaklik om te verseker dat ʼn onderneming transaksies uitvoer in ooreenstemming met toepaslike wetgewing, regulasies en uitvoerende bevele; dat bestedingslimiete nie oorskry word nie en dat transaksies gemagtig is.

Beskerm die bates Dit bied ook aan die onderneming ʼn stelsel van kontrole oor bates, laste, inkomste en uitgawes. Hierdie kontroles beskerm die onderneming teen bedrog, finansiële nalatigheid, skending van finansiële reëls of beginsels en verliese van bates of openbare geld.

1.7.2

Spesifieke doelwitte

In die meeste maatskappye is die Hoof Finansiële Beampte verantwoordelik vir die roetine finansiële bestuur. Die spesifieke doelwitte is dan soos volg: •

Finansiële beplanning Die belangrikste verantwoordelikheid van die Hoof Finansiële Beampte is om die behoeftes en bronne van finansiering te voorspel en voldoende kontantvoorraad beskikbaar te hê vir die gladde funksionering van die onderneming. Die kontantinvloei en -uitvloei moet ononderbroke en aaneenlopend wees. Vir hierdie doel is finansiële beplanning nodig. Dit sluit in om te bepaal wanneer fondse benodig gaan word, die identifisering van bronne vir befondsing en die beleggingspatrone, sodat die maatskappy sy verpligtinge kan nakom en kliëntewaarde in die mark behou. Die finansiële bestuurder moet ook toesien dat daar geen oortollige fondse in die onderneming is wat “niks verdien” nie – dus nie in winste omgesit word nie.

Verhoging van fondse benodig Die tweede belangrikste verantwoordelikheid van die finansiële bestuurder is om te bepaal of daar langtermyn- of korttermynbefondsing benodig sal word. Die alternatiewe bronne van fondse moet oorweeg word met inagneming van die volgende: koste verbonde aan die verhoging van die onderneming se laste; die uitwerking daarvan op verskeie belanghebbende partye, soos die aandeelhouers, krediteure, werknemers en die samelewing; beheer en risikobestuur in die finansiering en elastisiteit van die kapitaalstruktuur.

©akademia (MSW)

Bladsy 32


FMG105 Finansiële bestuur

Beheer oor die gebruik van fondse Die finansiële bestuurder is ook verantwoordelik vir die behoorlike benutting van fondse. Bates moet effektief gebruik word sodat meer wins verdien kan word; invloei en uitvloei van kontant moet beheer word op so ʼn wyse dat daar voldoen word aan die huidige sowel as toekomstige verpligtinge; onnodige uitgawes moet ingeperk word en die misbruik van fondse mag nie toegelaat word nie.

Aanwending van winste Aanwending van winste is een van die belangrikste verantwoordelikhede van finansiële bestuurder. Hy/sy moet topbestuur adviseer oor hoeveel van die winste in die onderneming as reserwes vir toekomstige uitbreiding gehou moet word; hoeveel wins, indien nodig, gebruik mag word vir die terugbetaling van die skuld, en hoeveel wins aan die aandeelhouers as dividende betaal moet word.

Verantwoordelikheid teenoor die eienaars Aandeelhouers is die werklike eienaars van die maatskappy. Finansiële bestuur het ʼn primêre verantwoordelikheid teenoor diegene wat fondse in die onderneming belê het. Die finansiële welstand van die onderneming moet in stand gehou word, maar daar moet ook ʼn opbrengs verdien word wat die eienaars voldoende sal beloon vir die risiko wat geneem is.

Wetlike verpligtinge Die finansiële bestuurder is verantwoordelik daarvoor om die onderneming in te lig oor sy wetlike verpligtinge. Goeie finansiële bestuur help om ʼn gesonde wetlike raamwerk te ontwikkel.

(Aangepas vanuit: http://www.freemba.in/articlesread.php?artcode=291&substcode=18&stcode=10) 1.8

Take van finansiële bestuur(ders)

Byna elke maatskappy, regeringsagentskap en onderneming het een of meer finansiële bestuurder wat die voorbereiding van finansiële verslae doen, oor aktiwiteite toesig hou en kontantbestuurstrategieë implementeer. Rekenaars en persone wat verantwoordelik is vir die data aantekening, maak finansiële bestuurders se hande los om meer tyd te spandeer

©akademia (MSW)

Bladsy 33


FMG105 Finansiële bestuur aan die ontwikkeling van strategieë en die uitvoering van die langtermyndoelwitte van hul onderneming. 1.8.1

Algemene take

Die pligte van die finansiële bestuurders wissel na gelang van spesifieke verantwoordelikhede, wat die volgende kan insluit: kontroleerder, tesourier of finansiële beampte, kredietbestuurder, kontantbestuurder en die risiko- en versekeringsbestuurder. •

Kontroleerders Kontroleerders bestuur die voorbereiding van die finansiële verslae van die onderneming – die inkomstestate, balansstate en die ontleding van toekomstige inkomste of uitgawes. Hierdie verslae voorsien ʼn beeld van die onderneming se finansiële posisie. Kontroleerders is ook in beheer van die voorbereiding van spesiale verslae, soos vereis deur die regulatoriese owerhede. Dikwels moet kontroleerders toesig hou oor die rekeningkundige, oudit- en begrotingsdepartemente.

Tesouriers Tesouriers en finansiële beamptes bestuur die onderneming se finansiële doelstellings, doelwitte en begrotings. Hierdie beamptes hou toesig oor die belegging van fondse en die bestuur van risiko's. Hulle hou toesig oor kontantbestuursaktiwiteite, voer kapitaalverhogingstrategieë uit om die onderneming se uitbreiding en handel met samesmeltings en verkrygings te ondersteun.

Kredietbestuurders Kredietbestuurders hou toesig oor die onderneming se uitreiking van krediet. Hierdie bestuurders bepaal kredietgraderingskriteria; bepaal kredietplafonne en moniteer die invordering van agterstallige rekeninge. Bestuurders wat spesialiseer in internasionale krediet, ontwikkel finansiële en rekeningkundige stelsels vir die banktransaksies van multinasionale ondernemings.

Risiko en versekering beamptes Risiko- en versekeringsbestuurders hou toesig oor moontlike risiko's en verliese wat mag ontstaan as gevolg van finansiële transaksies en sakebedrywighede en kan ook die bestuur van die onderneming se versekeringsbegroting insluit.

©akademia (MSW)

Bladsy 34


FMG105 Finansiële bestuur

Ander finansiële bestuurders Finansiële instellings, soos kommersiële banke en verband- en finansiële maatskappye, neem bykomende finansiële bestuurders in diens wat verskillende funksies verrig. Hierdie funksies sluit in toesig oor lenings, trusts, huislenings, beleggings, verkope, en elektroniese finansiële dienste. Takbestuurders van finansiële instellings administreer en bestuur al die funksies van ʼn takkantoor, wat insluit die huur van personeel, die goedkeuring van lenings en lyne van krediet, die bevordering van ʼn verhouding met die gemeenskap om sake te lok, en om kliënte te help met rekeningprobleme. Finansiële bestuurders in finansiële instellings moet tred hou met die vinniggroeiende verskeidenheid van finansiële dienste en produkte.

1.8.2

Unieke take

Bykomend tot die algemene pligte hierbo beskryf, voer finansiële bestuurders take uit wat uniek is tot ʼn spesifieke onderneming of bedryf. Byvoorbeeld, finansiële bestuurders in diens van die regering word kundiges op die regering se hulpbronne en begrotingsprosesse, terwyl finansiële bestuurders in gesondheidsorg ingelig moet wees oor kwessies rondom die finansiering van gesondheidsorg. Daarbenewens moet finansiële bestuurders bewus wees van spesiale belastingwette en regulasies van toepassing op die spesifieke bedryf. Finansiële bestuurders speel ʼn toenemend belangrike rol in samesmeltings en konsolidasies, en in die globale uitbreiding en verwante finansiering. Hierdie gebiede vereis uitgebreide, gespesialiseerde kennis aan die kant van die finansiële bestuurder om risiko's te verminder en wins te maksimaliseer. Die volgende is ʼn werksomskrywing van ʼn tipiese finansiële bestuurder:

Gevallestudie 1.2 FINANCE MANAGER JOB DESCRIPTION AND PERSON SPECIFICATION Role purpose: To establish and maintain financial and management procedures for a Community Technology Project. Ensure compliance with all regulatory requirements as relating to Company and Charity Law, and in conjunction with the Operations Manager and Board of

©akademia (MSW)

Bladsy 35


FMG105 Finansiële bestuur

Trustees ensure adequate resource acquisition for the development of services in the support of our Charitable aims. Key work areas and tasks: Planning and development •

Take responsibility for overall management and delivery of the business plan.

In conjunction with the governing body, draft, monitor and assess the business and development plan

Assess options for co-ordinating the activities, procedures and systems so as to promote common policies and practices.

Manage the development of the service to ensure that the promotion of equality of opportunity and challenging discrimination are central to strategic development, management and its services to clients.

Supporting the governing body •

Arrange and attend meetings of the governing body.

Advise the governing body on financial, managerial, staffing and service delivery issues.

Report to the governing body on progress against agreed objectives.

Prepare and draft the organisation’s Annual Report.

Advise the trustee board on compliance with all relevant legislation, e.g.Company and Charity law, Health & Safety, employment, etc.

Report to the trustee board on progress against agreed objectives.

Service delivery •

Identify development opportunities consistent with the aims of the organisation and the operating environment.

Maintain an awareness of organisational and technological developments and ensure

©akademia (MSW)

Bladsy 36


FMG105 Finansiële bestuur

that the service operates in ways which make best possible use of the resources available. Resource acquisition •

Develop the organisation's funding base to secure present and future service delivery.

Liaise and negotiate, as appropriate, with the funding authority and other funding sources on future service delivery initiatives and developments in conjunction with the Operations Manager.

Maintain appropriate relations with funders and make reports as necessary, ensuring compliance with any contracts.

Identify opportunities for funded development of the service and to submit bids and applications accordingly.

Financial management •

Maintain day-to-day financial control of the service within budget heads agreed by the trustee board.

Ensure that all finances are properly administered and monitored, including credit control.

Support the Honorary Treasurer in the provision of information for the estimates.

Advise on the proper allocation of resources.

Ensure that appropriate financial regulations and controls are in place and in use at all times.

Prepare and review detailed budgets for approval by the governing body in conjunction with the Honorary Treasurer and/or appropriate Sub-Committee.

Make regular reports to the governing body on income, expenditure and any variations from budgets.

Ensure that all financial reporting obligations are met in relation to submissions for funding, for grant aid, for contracts and any other initiatives.

©akademia (MSW)

Bladsy 37


FMG105 Finansiële bestuur

Act as cheque signatory for and authorise expenditure up to limits as agreed by the governing body.

Staff management •

Ensure, delegating as appropriate, that each service location is adequately managed, staffed and resourced.

Overview of Policies and Procedures, Employment, Volunteer and Internship Agreements.

Public relations and social policy •

Develop and oversee appropriate publicity through effective relations with the media, other community organisations and through public speaking.

Training and development •

Identify and implement plans for own training and development needs.

Other duties and responsibilities •

Undertake such other duties and tasks as may lie within the scope of this post to ensure the effective delivery and development of the service.

Person specification •

Proven administrative, leadership and management ability in the areas of strategic planning and organisational development.

Ability to devise and implement strategic development and resource plans, particularly in the areas of service development, staff development and the management of change.

Ability to work on own initiative, prioritise work, handle pressure and take day-to-day decisions on the running of the organisation.

Ability to develop, monitor and maintain management information systems and procedures.

©akademia (MSW)

Bladsy 38


FMG105 Finansiële bestuur

Ability to undertake fundraising and marketing activities.

Experience of financial responsibility for a budget, including experience of accounting guidelines, end of year accounts and external liaison with auditors.

Ability to communicate effectively in person, in writing and over the telephone with individuals and with a wide variety of organisations and audiences and to research, analyse and interpret complex information and produce clear verbal and written reports.

Ability to lead and to contribute to the team.

Understanding of equalities and diversity best practice and legislative requirements in relation to service delivery, business development and recruitment of staff and volunteers.

(Uittreksel vanuit: http://www.communitytechnology.org.uk/vacancies/financial-managercomm-tech.pdf)

1.9

Gebruike van finansiële bestuursinligting

Die evaluasie van die finansiële prestasie van ʼn onderneming vereis finansiële inligting uit drie bronne: ʼn balansstaat, ʼn inkomstestaat en ʼn kontantvloeistaat. Elkeen van hierdie finansiële opsommings gee belangrike inligting vir die algehele beoordeling van hoe die onderneming vaar. 1.9.1

Waarvoor word finansiële bestuursinligting gebruik?

Die kweek van goeie verhoudings met beleggers en reguleerders is ʼn prioriteit vir die bestuur van ʼn maatskappy. ʼn Maatskappy se senior bestuurders moet verseker dat die departementshoofde die verslag van die onderneming se finansiële state aan die einde van ʼn spesifieke tydperk, soos ʼn kwartaal of jaar, voorberei. ʼn Sakeonderneming se finansiële state lig die sluier oor sy bedryfsprestasie. Die volgende is belangrike gebruike van finansiële bestuursinligting:

©akademia (MSW)

Bladsy 39


FMG105 Finansiële bestuur

Korporatiewe solvensie (solvency) Beleggers en die publiek vertrou op die balansstaatinligting om die stappe te verstaan wat die korporatiewe leierskap neem om solvabiliteit te ondersteun. ʼn Balansstaat toon inligting oor ʼn maatskappy se bates, skulde en die netto waarde, ook bekend as eie kapitaal. Korporatiewe finansiers gebruik vir beleggingsdoeleindes die statistieke van ʼn maatskappy se ekonomiese status. Byvoorbeeld die bedryfskapitaal toon aan sekuriteitebeursdeelnemers of ʼn maatskappy genoeg kontant sal hê vir die volgende 12 maande. Hierdie verhouding is gelyk aan korttermyn bates, soos kontant en voorrade, minus korttermyn skuld.

Winsgewendheid Bestuursinisiatiewe om winsgewendheid te bevorder het dikwels ten doel om die beperkings op ʼn maatskappy se vermoë om inkomste te genereer op te hef. Hierdie inisiatiewe help topbestuur om geleenthede vir groei te identifiseer. Die inkomstestaat dui die korporatiewe inkomste, uitgawes en netto inkomste (of netto) verlies aan.

Likiditeit Wanneer persone gretig is om ʼn sakeonderneming te begin, kan hulle soms nie die versoeking weerstaan om aan beleggers die potensiële wins uit te wys wat die nuwe onderneming kan genereer nie. Dit is omdat maatskappye dikwels aansienlike bedrae moet belê in langtermyninisiatiewe. ʼn Kontantvloeistaat som sistematies die verskillende bronne van befondsing op wat ʼn maatskappy kan bekom om finansieel doeltreffend te wees. Hierdie rekeningkundige verslag word ook deur ondernemingshoofde gebruik om doeltreffend die sakebedrywighede uit te voer. In die kontantvloeistaat word daar aan die publiek belangrike elemente soos bedryfs-, beleggings- en finansieringsaktiwiteite uitgewys.

Regulatoriese nakoming Reguleerders gaan ʼn maatskappy se finansiële state na om seker te maak die onderneming oortree nie die wet nie. Regeringsagentskappe deel stewige boetes uit aan maatskappye wat nie hou by die regulasies nie. Om reguleerders gerus te stel dat daar werk gemaak word van onvoldoende korporatiewe prosesse, mag ʼn maatskappy korrektiewe maatreëls instel wat gerig is op die opleiding van

©akademia (MSW)

Bladsy 40


FMG105 Finansiële bestuur werknemers en monitering van risiko. (Aangepas vanuit: http://www.ehow.com/info_7802536_organizations-financialstatement-information-used.html#ixzz1Kjh3g9bk) 1.9.2

Gebruikers van rekenkundige inligting

Die gebruikers van rekeningkundige inligting kan in twee groepe verdeel word, naamlik: interne gebruikers en eksterne gebruikers. 

Interne gebruikers

Die interne gebruikers van rekeningkundige inligting is die bestuurders wat die daaglikse bedryfsaktiwiteite in die onderneming organiseer, bedryf en plan. Hierdie bestuurders gebruik finansiële verslae om sterk- en swakpunte te bepaal. Die persone hierby betrokke sluit gewoonlik die bestuurders van die finansies-, bemarkings-, en menslike hulpbronafdelings in. Die menslike hulpbronbestuurder is verantwoordelik vir die bestuur van die menslike hulpbronne in die onderneming. ʼn Bemarkingsbestuurder wil vrae beantwoord soos: Wat moet die produkprys wees om die maatskappy se netto inkomste te maksimaliseer? 

Eksterne gebruikers

Eksterne gebruikers is groepe individue wat buite ondernemings werksaam is en wat rekeningkundige inligting gebruik om finansiële besluite te neem. ʼn Voorbeeld van ʼn eksterne gebruiker sou wees ʼn kredietverskaffer wat rekeningkundige inligting gebruik om die risiko's te bepaal wanneer krediet toegestaan moet word. Belastingowerhede, beleggers, en kliënte is ook eksterne gebruikers. Eksterne gebruikers verkry deur middel van die finansiële state beperkte finansiële inligting oor ʼn maatskappy. Hierdie verklarings vorm egter die kern van finansiële rekeningkunde en gee die eksterne gebruikers genoegsame inligting oor die finansiële status van die maatskappy. Bates, laste, inkomste en uitgawes is van belang vir gebruikers van rekeningkundige inligting. Vir sakedoeleindes word hierdie inligting in vier verskillende finansiële state verskaf, naamlik: die balansstaat, inkomstestaat, behoue verdienste verklaring, en die verklaring van kontantvloei (aangepas vanuit: http://EzineArticles.com/5097895).

©akademia (MSW)

Bladsy 41


FMG105 Finansiële bestuur 1.9.3

Winsgewendheidsverhoudings

Hierdie verhoudings kan vir ons sê of ʼn onderneming ʼn wins maak. Die volgende is die tipiese winsgewendheidsverhoudings: 

Bruto winsmarge

Berekening: [Bruto Wins / Inkomste] x 100 (uitgedruk as ʼn persentasie)

Hierdie verhouding vertel iets oor die maatskappy se vermoë om deurlopend produksiekoste te beheer of te bestuur; of die marges te bestuur op die koop en verkoop van produkte. Terwyl verkope waardes en volumes op en af kan beweeg, is die bruto winsmarge gewoonlik redelik stabiel (in persentasie terme), maar ʼn klein toename (of afname) in die bruto winsmarge kan egter ʼn aansienlike verandering in die totale wins veroorsaak. 

Bedryfswinsmarge

Berekening: [Bedryfswins / Inkomste] x 100 (uitgedruk as ʼn persentasie)

Die konstante bruto winsmarge toon iets oor ʼn maatskappy se vermoë om die ander bedryfsuitgawes of oorhoofse koste te beheer. 

Opbrengs op kapitaal aangewend (OOKA)

Berekening: Netto wins voor belasting, rente en dividende (EBIT) / totale bates (of totale bates minus laste)

Daar word soms na OOKA verwys as die "primêre verhouding" – dit vertel wat die opbrengste is wat die bestuur gerealiseer het met behulp van die beskikbare hulpbronne.

©akademia (MSW)

Bladsy 42


FMG105 Finansiële bestuur 1.9.4

Doeltreffendheidsverhoudings

Hierdie verhoudings gee ʼn insig in hoe doeltreffend die onderneming is met die aanwending van hulpbronne soos vaste bates en bedryfskapitaal. 

Verkope / Kapitaal aangewend

Berekening: Verkope / Kapitaal aangewend

Hierdie verhouding is ʼn maatstaf van totale bates gebruik. Dit beantwoord die vraag: Hoeveel verkope word gegenereer deur die bates wat in die onderneming belê is? 

Verkoop of wins / Vaste bates

Berekening: Verkope of wins / Vaste bates

Hierdie verhouding gee inligting oor die vaste bate kapasiteit. ʼn Vermindering van verkope of wins gegenereer mag dui op oortollige kapasiteit of op onder-benutting van toerusting. 

Voorraadomsetsnelheid

Berekening: Koste van verkope / Gemiddelde voorraadwaarde

Voorraadomsetsnelheid help om die volgende vraag te beantwoord: Is daar te veel geld in voorraad belê? ʼn Toenemende voorraadomsetsnelheid syfer of een wat veel groter is as die gemiddelde, kan dui op swak voorraadbeheer.

©akademia (MSW)

Bladsy 43


FMG105 Finansiële bestuur 

Krediet verskaf / Debiteure dae uitstaande

Berekening: Handelsdebiteure / Verkope x 365

Hierdie verhouding dui aan of daar aan debiteure oormatige krediet toegestaan is. ʼn Hoë syfer (meer as die gemiddelde berekende van die onderneming) mag algemene probleme met skuld invordering of die finansiële posisie van die groot kliënte aandui. 1.9.5

Likiditeitsverhoudings

Likiditeitsverhoudings kan aandui in watter mate ʼn onderneming korttermynverpligtinge kan nakom: 

Bedryfsverhouding

Berekening: Bedryfsbates / Huidige laste

Hierdie is ʼn eenvoudige manier om te bepaal of die onderneming sy skuld kan betaal binne een jaar as gevolg van bates wat in kontant omgesit gaan word binne daardie jaar. ʼn Verhouding van minder as een (bates is minder as die laste) is dikwels ʼn rede tot kommer, veral as dit voortduur vir ʼn onbepaalde tyd. 

Vinnige verhouding

Berekening: Korttermyn beleggings + handelsdebiteure

Nie alle bates kan vinnig in kontant omskep word nie. Sommige grondstowwe en ander voorrade moet eers verander word in die finale produk; dan verkoop word en die kontant moet ontvang word vanaf debiteure. Die “Vinnige Verhouding” pas dus die “Huidige Verhouding” aan om alle bates wat nie reeds in kontant (of "naby-kontant") is nie, buite rekening te laat. Weer eens, sou die “Vinnige

©akademia (MSW)

Bladsy 44


FMG105 Finansiële bestuur Verhouding” minder as een wees, kan dit op probleme dui (aangepas vanuit: http://tutor2u.net/business/accounts/main_ratios.htm). 1.10

Samevatting

Die rol van die finansiële bestuurder in die sakeomgewing is besig om te verander as gevolg van tegnologiese vooruitgang. Finansiële bestuurders voer data-analises uit en gebruik dit om aan senior bestuurderslede idees te gee oor hoe om wins te maksimaliseer. Bestuurders werk dikwels in spanne en tree op as adviseurs aan topbestuur. Finansiële bestuurders moet op die hoogte van die nuutste finansiële inligting wees ten einde die doeltreffendheid van die onderneming se sakebedrywighede te verhoog. 1.11

Selfevaluering

Aktiwiteit 1 ABC Skoenmaatskappy ondervind tans probleme met die uitvoering van doeltreffende finansiële bestuur. Jy is aangestel as ʼn konsultant om voorstelle te doen ten einde die probleem op te los. Stel ʼn verslag saam waarin jy jou voorstelle uiteensit.

©akademia (MSW)

Bladsy 45


FMG105 Finansiële bestuur Notas

©akademia (MSW)

Bladsy 46


FMG105 Finansiële bestuur

Studie-eenheid 2: Finansiële state

2.1

Studie-eenheid leeruitkomstes

Kennis en begrip Na voltooiing van Studie-eenheid 2 sal jy in staat wees om jou kennis en begrip van die volgende te demonstreer: •

Beginsels onderliggend aan basiese finansiële state

Verskillende tipes finansiële state

Finansiële inligting

Kwalitatiewe eienskappe van finansiële state

Ontleding van basiese finansiële state

Vaardighede Jy sal ook in staat wees om: •

Tussen die verskillende finansiële state te onderskei.

Te verduidelik watter tipe inligting finansiële state verskaf.

Die kwalitatiewe eienskappe van basiese finansiële state te ondersoek en te beskryf.

Te verduidelik hoe basiese finansiële state ontleed word.

©akademia (MSW)

Bladsy 47


FMG105 Finansiële bestuur 2.2

2.3

Verrykende bronne •

http://www.accountingcoach.com/online-accounting-course/09Xpg01.html

http://www.quickmba.com/accounting/fin/statements/

http://www.rurdev.usda.gov/rbs/pub/rr154.pdf

Hoe kan jy jou begrip verbeter?

Jy moet seker maak dat jy die volgende terminologie verstaan: Sleutelwoord

Omskrywing

Bates

Bates sluit die maatskappy se besittings in.

Eienaarsbelang

Daar word soms na eienaarsbelang verwys as die boekwaarde van die maatskappy, omdat eienaarsbelang gelyk is aan die gerapporteerde bates, minus die gerapporteerde laste.

Finansiële verslag

ʼn Finansiële verslag is ʼn skriftelike verslag oor die finansiële toestand van ʼn onderneming. Finansiële state sluit die balansstaat, inkomstestaat, staat van veranderinge in netto waarde en die verklaring van kontantvloei in.

Inkomstestaat

Die inkomstestaat toon die winsgewendheid van ʼn maatskappy gedurende die tydsinterval wat in die opskrif van die staat genoem word.

Kontantvloeistaat

Die kontantvloeistaat verklaar die kontant en die gebruik daarvan gedurende die tydsinterval wat in die opskrif van die kontantvloeistaat verskyn.

Laste

Laste is verpligtinge van die maatskappy en is bedrae verskuldig aan krediteure vir ʼn transaksie in die verlede en het gewoonlik die woord "betaalbaar" in die rekeningtitel.

©akademia (MSW)

Bladsy 48


FMG105 Finansiële bestuur 2.4

Inleiding

ʼn Finansiële verslag is ʼn skriftelike verslag oor die finansiële toestand van ʼn onderneming. Finansiële state sluit die balansstaat, inkomstestaat, staat van veranderinge in netto waarde en die verklaring van kontantvloei in. Balansstate word gebruik om insig in ʼn maatskappy se bates en laste te voorsien op ʼn bepaalde tydstip. Inligting oor die maatskappy se aandeelhouersaandele word ook opgeneem. ʼn Maatskappy lys bates op die linkerkant van die balansstaat en skulde en laste aan die regterkant. Inkomstestate bied inligting oor die inkomste verdien deur ʼn maatskappy in ʼn bepaalde tydperk. Inkomstestate toon ook die maatskappy se uitgawes in die bereiking van die inkomste en aandeelhouersverdienste per aandeel. Aan die onderkant van die inkomstestaat word ʼn totaal van die bedrag verdien of verloor ingesluit. Kontantvloeistate gee ʼn blik op die beweging van kontant in en uit die maatskappy. Hierdie finansiële state sluit inligting in oor bedryfs-, beleggings- en finansieringsaktiwiteite. Die kontantvloeistaat kan belangrik wees om vas te stel of ʼn maatskappy genoeg kontant het om rekeninge te betaal, uitgawes te kan hanteer en bates te verkry.

(Bron: http://martinjquinn.files.wordpress.com/2010/01/accounting-rules-cartoon.jpg)

©akademia (MSW)

Bladsy 49


FMG105 Finansiële bestuur 2.5

Beginsels onderliggend tot basiese finansiële state

Daar is algemene reëls en konsepte wat in die Rekeningkunde geld. Daar word na hierdie algemene reëls verwys as die basiese rekeningkundige beginsels en riglyne wat die grondslag vorm waarop meer uitvoerige en ingewikkeld rekeningkundige reëls gebaseer is. 2.5.1

Algemeen aanvaarde rekeningkundige beginsels

(Bron: http://img218.imageshack.us/i/77384844.jpg/) Die Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Praktyk (AARP) (Engels: Generally Accepted Accounting Principles – GAAP) bestaan uit drie belangrike stelle reëls, naamlik: •

die basiese rekeningkundige beginsels en riglyne,

die gedetailleerde reëls en standaarde, en

©akademia (MSW)

Bladsy 50


FMG105 Finansiële bestuur

die algemeen aanvaarde praktyke bedryf.

Indien ʼn maatskappy finansiële state aan die publiek beskikbaar stel, is dit nodig om die Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Beginsels te volg in die voorbereiding van daardie state. Indien ʼn maatskappy se aandele in die openbaar verhandel, word daar vereis dat die maatskappy se finansiële state geoudit word deur onafhanklike openbare rekenmeesters. Beide die maatskappy se bestuur en die onafhanklike rekenmeesters moet sertifiseer dat die finansiële state en die verwante notas tot die finansiële state opgestel is in ooreenstemming met AARP. AARP is veral nuttig omdat dit poog om rekeningkundige definisies, aannames en metodes te standaardiseer en te reguleer. As gevolg van hierdie AARP kan daar aanvaar word dat daar konsekwentheid van jaar tot jaar sal wees in die metodes wat gebruik word om ʼn maatskappy se finansiële state voor te berei. Oor die jare het die Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Beginsels meer kompleks geword omdat finansiële transaksies meer kompleks geword het. 2.5.2

Die tien rekeningkundige beginsels

Die tien belangrikste rekeningkundige beginsels is soos volg: •

Ekonomiese entiteit veronderstelling Die rekenmeester hou alle maatskappytransaksies van ʼn alleeneienaarsaak afsonderlik van die eienaar se persoonlike transaksies. Vir wetlike doeleindes word ʼn alleeneienaarsaak en die eienaar as een entiteit beskou, maar vir rekeningkundige doeleindes word dit as twee afsonderlike entiteite beskou.

Monetêre eenheid veronderstelling Ekonomiese aktiwiteit in Suid Afrika word gemeet in Suid Afrikaanse Rand en slegs transaksies wat in Suid Afrikaanse Rand uitgedruk word, word aangeteken.

Tydperk veronderstelling Hierdie rekeningkundige beginsel aanvaar dat dit moontlik is om oor die komplekse en voortgesette aktiwiteite van ʼn onderneming in relatief kort, duidelike tydintervalle verslag te doen, byvoorbeeld die vyf maande geëindig 31 Mei 2010, of die 5 weke geëindig 1 Mei 2010.

©akademia (MSW)

Bladsy 51


FMG105 Finansiële bestuur Hoe korter die tydperk interval, hoe meer waarskynlik dat die rekenmeester bedrae sal moet skat. Byvoorbeeld, die eiendomsbelastingfaktuur word ontvang op 15 Desember van elke jaar. Op die inkomstestaat vir die jaar gesluit op 31 Desember 2010 is hierdie bedrag bekend, maar vir die inkomstestaat vir die drie maande geëindig 31 Maart 2011 is die bedrag nie bekend nie en ʼn skatting word gebruik. Dit is noodsaaklik dat die tydinterval getoon word in die opskrif van elke inkomstestaat, staat van aandeelhouers se ekwiteit en die verklaring van kontantvloei. Deur op die finansiële state net die tydperk aan te dui as "Desember 31", is nie genoeg nie. Die leser moet weet of die state betrekking het op die week geëindig op 31 Desember 2010, die maand geëindig op 31 Desember 2010, die drie maande geëindig op 31 Desember 2010, of die jaar geëindig op 31 Desember 2010. •

Kostebeginsel Vanuit ʼn rekenmeester se oogpunt verwys die term "koste" na die hoeveelheid gespandeer toe ʼn item oorspronklik verkry is, hetsy of die aankoop die vorige jaar of dertig jaar gelede gebeur het. Om hierdie rede word dit op die finansiële state aangedui as historiese koste. As gevolg van hierdie rekeningkundige beginsel word batebedrae nie opwaarts aangepas vir inflasie nie. Die algemene reël is dat batebedrae nie aangepas word om enige vorm van toename in die waarde te weerspieël nie. Dus, ʼn batebedrag weerspieël nie die bedrag wat ʼn onderneming sal ontvang as die bate teen huidige markwaarde verkoop word nie.

Volledige openbaarmakingsbeginsel Inligting wat vir ʼn belegger of gebruiker van die finansiële state belangrik is, moet openbaar gemaak moet word binne die state of in die aantekeninge tot die state. Dit is as gevolg van hierdie basiese rekeningkundige beginsel dat finansiële state van "voetnotas" voorsien word. As ʼn voorbeeld, word daar veronderstel dat ʼn maatskappy in ʼn regsgeding is wat vereis dat ʼn aansienlike bedrag geld betaal moet word. Wanneer die finansiële state opgestel word, is dit nie duidelik of die maatskappy die hofgeding sal wen of verloor nie. As gevolg van hierdie omstandighede en as gevolg van die volledige openbaarmakingsbeginsel, sal die hofgeding beskryf word in die notas tot die finansiële state.

©akademia (MSW)

Bladsy 52


FMG105 Finansiële bestuur ʼn Maatskappy lys ook gewoonlik alle beduidende rekeningkundige beleide as die eerste nota tot die finansiële state. •

Lopende saakbeginsel Hierdie rekeningkundige beginsel aanvaar dat ʼn maatskappy sal voortbestaan om sy doelwitte en verpligtinge na te kom en nie gelikwideer sal word in die afsienbare toekoms nie. Indien die maatskappy se finansiële situasie sodanig is dat die rekenmeester van mening is dat die maatskappy nie in staat sal wees om voort te gaan nie, sal daar van die rekenmeester verwag word om hierdie evaluering openbaar te maak. Die lopende saakbeginsel kan dit vir die maatskappy moontlik maak om van sy vooruitbetaalde uitgawes uit te stel tot toekomstige rekeningkundige tydperke.

Paringsbeginsel Hierdie rekeningkundige beginsel vereis dat maatskappye die opgeloopte rekeningkundige beginsel gebruik. Die paringsbeginsel vereis dat uitgawes met inkomste afgepaar word. Byvoorbeeld, daar moet verslag gedoen word oor die koste van verkope kommissies in die tydperk waarin die verkope gemaak is en nie gerapporteer word in die periode wanneer die kommissie betaal is nie. Lone van werknemers word gerapporteer as ʼn uitgawe in die week waarin die werknemers gewerk het en nie in die week waarin die werknemers betaal is nie. Indien ʼn maatskappy, byvoorbeeld instem om 1% van die 2010-inkomste as ʼn bonus op 15 Januarie 2011 aan werkers te gee, moet die maatskappy die bonus verklaar as ʼn uitgawe in 2010 en die onbetaalde bedrag op 31 Desember 2010 as ʼn las. Die koste is aangegaan soos die verkope plaasgevind het.

Inkomste-erkenningsbeginsel Onder die opgeloopte rekeningkundige beginsel word inkomste erken so gou as ʼn produk verkoop is of ʼn diens gelewer is, ongeag wanneer die gelde werklik ontvang is. Kragtens hierdie basiese rekeningkundige beginsel, kan ʼn maatskappy R20,000 verdien en verklaar aan inkomste in die eerste maand wat dit sake bedryf, maar R0 in werklike kontant ontvang in daardie maand.

©akademia (MSW)

Bladsy 53


FMG105 Finansiële bestuur Byvoorbeeld, as ABC Consulting ʼn diens lewer teen ʼn ooreengekome prys van R1 000, moet ABC R1 000 aan inkomste erken so gou as die diens gelewer is – dit maak nie saak of die kliënt die R1 000 onmiddellik betaal of eers oor 30 dae nie. •

Wesenlikheid Hierdie basiese rekenkundige beginsel of riglyn laat toe dat ʼn rekenmeester ʼn ander rekeningkundige beginsel verontagsaam indien die bedrag onbeduidend is. Professionele oordeel is nodig om te besluit of ʼn bedrag onbeduidend is. ʼn Voorbeeld van ʼn onbeduidende item is die aankoop van ʼn R150 drukker deur ʼn hoogs winsgewende multi-miljoen rand maatskappy. Omdat die drukker gebruik sal word vir vyf jaar sal die afparingsbeginsel die koste versprei oor die vyf-jaar periode. Die wesenlikheidsriglyn laat die maatskappy toe om die afparingsbeginsel ter syde te skuif (over rule) en die volle koste van R150 in ag te neem in die jaar wat dit aangekoop is. Die motivering is dat niemand dit sal sien as misleidend, as R150 ʼn uitgawe in die eerste jaar is, in plaas van R30 per jaar vir die daaropvolgende vyf jaar nie. Die wesenlikheidsbeginsel laat ook toe dat ouditeure bedrae in finansiële state afrond tot die naaste rand, die naaste duisend rand, of tot die naaste miljoen rand afhangende van die grootte van die maatskappy.

Konserwatisme Indien ʼn situasie ontstaan waar daar twee aanvaarbare alternatiewe is vir die aanmelding van ʼn item, sal die rekenmeester, ooreenkomstig die konserwatisme beginsel, die alternatief kies wat sal lei tot ʼn minder netto inkomste en/of minder batebedrag. Die basiese rekeningkundige beginsel van konserwatisme lei rekenmeesters om verliese te verwag of openbaar te maak, maar dit laat nie ʼn soortgelyke aksie toe vir winste nie. So sal, byvoorbeeld, moontlike verliese as gevolg van regsake in die finansiële state of in die aantekeninge aangedui word, maar potensiële winste sal nie gerapporteer word nie. (Aangepas vanuit: http://www.accountingcoach.com/online-accountingcourse/09Xpg01.html)

©akademia (MSW)

Bladsy 54


FMG105 Finansiële bestuur 2.6

Tipes finansiële state

Die volgende is tipiese finansiële state in ʼn onderneming:

Inkomstestaat

Balansstaat

Kontantvloeistaat

Aandeelhouersbelang

Figuur 2.1: Verskillende tipe finansiële state (Bron: Outeur, 2011) 2.6.1

Inkomstestaat

Die inkomstestaat is een van die belangrikste finansiële state wat deur rekenmeesters en sake-eienaars opgestel en gebruik word. Daar word soms ook verwys na die wins en verlies staat, staat van bedrywighede, of staat van inkomste. Die inkomstestaat is belangrik omdat dit die winsgewendheid van ʼn maatskappy toon gedurende die tydsinterval wat in die opskrif van die staat aangedui word. Die tydperk wat deur die staat gedek word, word deur die onderneming gekies en kan wissel. Byvoorbeeld, die opskrif kan lees: Vir die drie maande geëindig op 31 Desember 2010. (Met ander woorde die tydperk van 1 Oktober tot Desember 31 Mei 2010.) OF Die vier weke geëindig op 27 Desember 2010 (Met ander woorde die tydperk van November 29 tot en met 27 Desember 2010.) OF

©akademia (MSW)

Bladsy 55


FMG105 Finansiële bestuur

Die fiskale jaar geëindig op 30 September 2010 (Met ander woorde die tydperk van 1 Oktober 2009 tot en met 30 September 2010.) Die formaat van die inkomstestaat of die wins en verlies verklaring sal wissel na gelang van die kompleksiteit van die maatskappy se aktiwiteite. Die meeste maatskappye het die volgende elemente in hul inkomstestate:

Inkomstestaat

Inkomste en winste

Uitgawes en verliese

Inkomste uit primêre aktiwiteite

Uitgawes uit primêre aktiwiteite

Inkomste uit sekondêre aktiwiteite

Uitgawes uit sekondêre aktiwiteite

Wins uit verkoop van bates

Verliese uit die verkoop van bates

Figuur 2.2: Inkomstestaat (Bron: Outeur, 2011) Indien die netto inkomste en winste bedrag, minus die uitgawes en verliese positief is, is daar ʼn netto inkomste. Indien die netto bedrag negatief is, is daar ʼn netto verlies. 

Inkomste en winste •

Inkomste uit primêre aktiwiteite Daar word ook soms verwys na bedryfsinkomste. Die primêre aktiwiteite van ʼn handelaar is die aankoop van goedere en verkoop van die goedere. Primêre aktiwiteite van ʼn vervaardiger is die vervaardiging van die produkte om te verkoop. Vir kleinhandelaars, vervaardigers, groothandelaars en verspreiders word die

©akademia (MSW)

Bladsy 56


FMG105 Finansiële bestuur inkomste gegenereer uit primêre aktiwiteite aangedui as inkomste uit verkope of verkope. Primêre aktiwiteite van ʼn maatskappy wat dienste verskaf behels die verkryging van kundigheid en verkoop van die kundigheid aan kliënte. Vir maatskappye wat dienste verskaf is die inkomste wat uit primêre dienste verdien word, diensinkomste of fooie verdien. Dit is belangrik dat mense nie inkomste met ontvangste verwar nie – inkomste kom voor wanneer geld verdien word, ontvangste kom voor wanneer kontant ontvang word. Byvoorbeeld, as ʼn handelaar aan kliënte 30 dae toestaan om te betaal, kom inkomste voor wanneer die goedere verkoop is en nie wanneer die kontant 30 dae later ontvang word nie. As goedere verkoop is in Desember, word die verkoop aangetoon in die Desember inkomstestaat. Wanneer die handelaar die tjek in Januarie ontvang vir die Desember verkope, het die handelaar ʼn Januarieontvangste en nie ʼn Januarie-inkomste nie. •

Inkomste uit sekondêre aktiwiteite Inkomste uit sekondêre aktiwiteite word dikwels na verwys as nie-operasionele inkomste. Hierdie is die bedrae wat ʼn onderneming verdien buiten die aankoop en verkoop van goedere en dienste. Byvoorbeeld, wanneer ʼn kleinhandelsonderneming rente verdien op sommige van die kontant voorhande, of huurinkomste verdien, of inkomste verdien as gevolg van ʼn aktiwiteit afsonderlik van die koop en verkoop van goedere. Hierdie inkomste word gerapporteer in die inkomstestaat afsonderlik van die primêre aktiwiteite van verkope of diensinkomste. Nie-bedryfsinkomste word op die wins en verlies staat aangetoon gedurende die tydperk wanneer dit verdien is en nie wanneer die kontant gevorder is nie.

Winste Winste soos die wins op die verkoop van langtermynbates val buite die primêre aktiwiteite van die meeste ondernemings. ʼn Wins word aangetoon in die inkomstestaat as die netto van twee bedrae, naamlik: Die opbrengs ontvang uit die verkoop van ʼn langtermynbate minus die bedrag wat vir die item betaal is op die maatskappy se boeke (boekwaarde).

©akademia (MSW)

Bladsy 57


FMG105 Finansiële bestuur ʼn Wins word genereer wanneer die opbrengs meer is as die boekwaarde.

Voorbeeld 2.1 ʼn Klere-kleinhandelaar besluit om ontslae te raak van die maatskappy se bakkie en verkoop dit vir R6 000. Die R6 000 ontvang vir die bakkie sal nie as inkomste uit verkope getoon word nie, omdat die rekening VERKOPE slegs gebruik word vir die verkoop van goedere (klere). Aangesien hierdie handelaar nie bakkies koop en verkoop nie, is die verkoop van die bakkie buite die onderneming se primêre aktiwiteite. Oor die jare is die koste van die bakkie afgeskryf op die maatskappy se rekeningkundige rekords en as gevolg daarvan is die geld ontvang vir die bakkie (R6 000) meer as die netto bedrag wat vir die bakkie op die rekeningkundige rekords is (R3 500). Dit beteken dat die maatskappy moet ʼn wins gelyk aan die bedrag van die verskil toon, nl. R2 500. Hierdie wins moenie gerapporteer word as inkomste uit verkope nie, en ook nie as deel van die primêre aktiwiteite van die onderneming nie. In plaas daarvan, sal die wins verskyn in ʼn nota op die inkomstestaat aangedui as "nie-operasionele winste" of "ander inkomste". Daar word verslag gedoen oor die wins in die periode waarin die verkoop plaasgevind het.



Uitgawes en verliese

Uitgawes wat betrokke is by primêre aktiwiteite is koste wat aangegaan word om die normale inkomste te verdien. Ingevolge die opgeloopte rekeningkundige beginsel moet verkope kommissiekoste op die inkomstestaat verskyn in dieselfde tydperk as wat die verbandhoudende verkope gerapporteer is, ongeag van wanneer die kommissie werklik betaal is. Op dieselfde wyse , word die koste van goedere verkoop wat ooreenstem met die verwante verkope, in die inkomstestaat getoon, ongeag van wanneer die verskaffer van die goedere betaal word. Dit is normale vir uitgawes om voor te kom voordat die maatskappy daarvoor betaal (bv. lone verdien deur werknemers, werknemerbonusse en vakansies en kommissie). Dit kan egter gebeur dat daar uitgawes kan voorkom nadat die maatskappy daarvoor betaal het. Byvoorbeeld, ʼn maatskappy koop ʼn gebou op 31 Desember 2010 vir R 300,000 (uitgesluit die koste van grond). Die gebou is veronderstel om ʼn lewensduur van 30 jaar te hê. Die

©akademia (MSW)

Bladsy 58


FMG105 Finansiële bestuur maatskappy betaal kontant vir die gebou op 31 Desember 2010, maar sal waardeverminderingskoste van R 10,000 aanteken vir elk van die jare 2011 tot 2040. Kontantbetalings beteken nie altyd dat ʼn koste aangegaan is nie. ʼn Maatskappy kan, byvoorbeeld, R 20 000 betaal om ʼn banklening te verminder. Hierdie betaling sal die maatskappy se kontant en aanspreeklikheid teenoor die bank verminder, maar dit is nie ʼn uitgawe nie. Sommige uitgawes word afgepaar teen verkope in die inkomstestaat – dus ʼn oorsaak en ʼn gevolg. Die verkoop van die goedere veroorsaak ʼn koste van goedere verkoop en die verkope kommissiekoste. Ander uitgawes is nie direk gekoppel aan verkope nie en as gevolg daarvan word dit gekoppel aan die rekenpligtige tydperk wanneer dit voorgekom het. Voorbeelde sluit vaste koste in, soos kantoorsalarisse koste en depresiasie. •

Uitgawes van sekondêre aktiwiteite Uitgawes van sekondêre aktiwiteite is bekend as nie-bedryfsuitgawes. Byvoorbeeld rente-uitgawe is ʼn nie-bedryfsuitgawe, want dit behels ʼn finansiële uitgawe van die onderneming en het nie direk te make met die primêre aktiwiteite van koop en verkoop van produkte of dienste nie.

Verliese Verliese kan, byvoorbeeld, gemaak word wanneer langtermynbates verkoop word, of verliese as gevolg van ʼn regsgeding. ʼn Verlies word gerapporteer as die netto van twee bedrae, naamlik: Die bedrag wat die item op die maatskappy se boeke (boekwaarde) is, minus die opbrengs ontvang uit die verkoop. ʼn Verlies kom voor wanneer die opbrengs minder as die boekwaarde is.



Eenvoudige inkomstestaat

ʼn Eenvoudige inkomstestaat word algemeen gebruik om die wins en verlies te bereken. Die eenvoudige formaat maak gebruik van slegs een berekening om die netto inkomste te bereken: Netto inkomste = (Omset + Winste) - (Uitgawes + Verliese)

©akademia (MSW)

Bladsy 59


FMG105 Finansiële bestuur ʼn Eenvoudige verkorte inkomstestaat lyk soos volg:

Steekproef Products Co Inkomstestaat Vir die vyf maande geëindig 31 Mei 2010 Inkomste & Winste

108.000

Uitgawes & Verliese

90.000

Netto inkomste

18.000

Die opskrif van die inkomstestaat verskaf kritiese inligting. Die naam van die maatskappy verskyn vir die eerste keer, gevolg deur die titel "Inkomstestaat." Die derde reël vertel die leser die tydinterval waaroor berig word. Aangesien inkomstestate voorberei kan word vir enige periode van tyd, moet die leser ingelig word oor die presiese tydperk wat gedek word. ʼn Inkomstestaat in die eenvoudige formaat lyk soos volg:

Steekproef Products Co Inkomstestaat Vir die vyf maande geëindig 31 Mei 2010 Inkomste en Winste Inkomste uit verkope

100 000

Rente inkomste

5 000

Wins op verkoop van bates

3 000

Totale inkomste & winste

108 000

Uitgawes en verliese Koste van goedere verkoop

75 000

Kommissies uitgawes

5 000

Kantooruitgawes

3 500

Kantoortoerustinguitgawes

2 500

Advertensies

2 000

Rente-uitgawe

©akademia (MSW)

500

Bladsy 60


FMG105 Finansiële bestuur

Verlies van regsgeding



1 500

Totale uitgawes & verliese

90 000

Netto inkomste

18 000

Aantekening van buitengewone items

Inkomstestate doen verslag oor byna alle inkomste, uitgawes, winste en verliese. Soms kom daar buitengewone gebeurtenisse voor saam met die normale bedryfsaktiwiteite. Dit is nuttig vir die leser van die inkomstestaat as hierdie unieke items geskei is van die res en aangetoon word in ʼn spesiale afdeling naby die onderkant van die inkomstestaat. Hierdie unieke en skaars inskrywings kan wees: •

Beëindiging van sakebedrywighede Dit het betrekking op die staking van ʼn noemenswaardige deel van ʼn onderneming se sakebedrywighede, soos die verkoop van ʼn hele afdeling van die maatskappy. Staking van slegs ʼn klein gedeelte van die produklyn kwalifiseer nie as ʼn beëindigde bedrywigheid nie.

Buitengewone items Buitengewone items sluit gebeure of items in, wat ongewoon van aard is en ongereeld plaasvind of onvoorspelbaar is. ʼn Verlies wat ontstaan het omdat ʼn oorsese land ʼn Amerikaanse olie-raffinadery in die VSA oorgeneem het, sal ʼn buitengewone item wees. Hieronder is ʼn voorbeeld van ʼn eenvoudige inkomstestaat wat ʼn buitengewone item bevat.

©akademia (MSW)

Bladsy 61


FMG105 Finansiële bestuur

Steekproef Products Co Inkomstestaat Vir die vyf maande geëindig 31 Mei 2010 Inkomste en wins Verkope

100 000

Rente inkomste

5 000

Wins op verkoop van bates

3 000

Totale inkomste en winste

108 000

Uitgawes en verliese Koste van goedere verkoop

75 000

Kommissies uitgawes

5 000

Kantooruitgawes

3 500

Kantoortoerustinguitgawes

2 500

Advertensies

2 000

Rente-uitgawe

500

Verlies van regsgeding Totale uitgawes & verliese

90 000

Inkomste voor buitengewone items

18 000

Buitengewone Item – aanwas Netto inkomste



1 500

7 000 25 000

Aantekeninge tot die finansiële state

Die notas (of voetnote) by die inkomstestaat en die ander finansiële state word as deel van die finansiële state geag. Die notas stel die lesers in kennis van die rekeningkundige beleid, verbintenisse gemaak deur die maatskappy, en die potensiële laste en verliese. Die notas bevat inligting wat van belang is om die finansiële state te verstaan en te kan analiseer.

©akademia (MSW)

Bladsy 62


FMG105 Finansiële bestuur 2.6.2

Balansstaat

Die balansstaat is een van die belangrikste finansiële state wat deur rekenmeesters en sake-eienaars gebruik word. Dit staan ook bekend as die staat van ʼn maatskappy se finansiële posisie. Die balansstaat beskryf ʼn maatskappy se finansiële posisie aan die einde van ʼn bepaalde tydperk. Sommige sien die balansstaat as ʼn aanduiding van die huidige stand van die maatskappy se finansiële posisie op ʼn spesifieke tydstip. Byvoorbeeld, die bedrae in ʼn balansstaat gedateer 31 Desember 2010 weerspieël die transaksies wat tot en met 31 Desember 2010 van daardie jaar aangeteken is. Omdat die balansstaat die leser in kennis stel van ʼn maatskappy se finansiële posisie op ʼn bepaalde tydstip, stel dit ʼn skuldeiser in staat om te sien wat ʼn maatskappy besit, sowel as wat die skuld aan ander partye beloop. Dit bied ook waardevolle inligting vir ʼn bankier wat wil bepaal of ʼn maatskappy kwalifiseer vir verdere krediet of ʼn lening. Ander partye wat ook in die balansstaat sal belangstel. sluit die volgende in: •

Huidige beleggers

Potensiële beleggers

Korporatiewe bestuur

Verskaffers

Sommige kliënte

Mededingers

Die regering

Vakbonde

ʼn Balansstaat bestaan uit die volgende komponente:

©akademia (MSW)

Bladsy 63


FMG105 Finansiële bestuur

Bates

Balansstaat

Laste

Eienaarsbelang

Figuur 2.3: Balansstaat (Bron: Outeur, 2011) 

Bates

Bates sluit die maatskappy se besittings in. Dit is die hulpbronne van die maatskappy wat deur middel van transaksies verkry is en wat toekomstige ekonomiese waarde het wat gemeet en uitgedruk kan word in Randwaarde. Bates sluit ook bates in waarvoor vooruitbetaal is, soos vooruitbetaalde advertensies, vooruitbetaalde versekering, vooruitbetaalde regskoste, en vooruitbetaalde huur. Voorbeelde van baterekeninge wat op ʼn maatskappy se balansstaat gerapporteer word, sluit die volgende in: kontant, kleinkas, tydelike beleggings, debiteure, voorraad, vooruitbetaalde versekering, vaste eiendom, geboue, toerusting, kliëntewaarde, ens. Gewoonlik het hierdie baterekeninge debietsaldo's. Kontrabates is baterekeninge met kredietsaldo's. ʼn Kredietbalans in ʼn baterekening is strydig met, of kontra tot ʼn baterekening se gewone debietbalans. Voorbeelde van kontrabaterekeninge sluit in: voorsiening vir twyfelagtige skulde, opgehoopte waardevermindering t.o.v. geboue, opgehoopte waardevermindering t.o.v. toerusting, ens Die volgende is voorbeelde van bates:

©akademia (MSW)

Bladsy 64


FMG105 Finansiële bestuur

Figuur 2.4: Voorbeelde van bates (Bron: http://www.devserve.co.za/img/Assets.gif)

Klassifikasie van bates op die balansstaat Rekenmeesters berei gewoonlik geklassifiseerde balansstate voor. "Geklassifiseerd" beteken dat die balansstaatrekeninge in afsonderlike groepe, kategorieë, of klassifikasies aangebied word. Die bateklassifikasies en die volgorde van verskyning op die balansstaat, is soos volg:

©akademia (MSW)

Bladsy 65


FMG105 Finansiële bestuur

Bates

Bedryfsbates

Beleggings

Eiendom en toerusting

Ontasbare bates

Ander bates

Figuur 2.5: Bateklassifikasie (Bron: Outeur, 2011)

Die impak van die kostebeginsel en monetêre-eenheid aanname Die bedrae gemeld in die baterekeninge en op die balansstaat weerspieël die werklike koste opgeneem ten tye van ʼn transaksie. Byvoorbeeld, ʼn maatskappy, ABC, het 40 hektaar grond in 1950 teen ʼn koste van R20 000 gekoop. In 1990 betaal ABC R400 000 vir ʼn aangrensende 40 akker stuk grond. Die maatskappy se Grondrekening sal ʼn balans van R420 000 wys, wat bestaan uit die R20 000 vir die aanvanklike aankoop van die grond, plus R400 000 vir die tweede stuk grond. Hierdie rekeningbalans van R420 000 sal verskyn op die huidige balansstaat selfs al word hierdie grond gewaardeer op ʼn huidige markwaarde van R3 000 000. Daar is twee riglyne wat die rekenmeester verplig om R420 000 op die balansstaat te rapporteer eerder as die huidige markwaarde van R3 000 000:

©akademia (MSW)

Bladsy 66


FMG105 Finansiële bestuur

Eerstens die kostebeginsel verplig die rekenmeester om die maatskappy se bates aan te toon teen oorspronklike historiese koste, en

tweedens, die geldeenheid aanname lei die rekenmeester om te veronderstel dat die Suid Afrikaanse Rand stabiel is oor ʼn tydperk. Dit word nie geraak deur inflasie of deflasie nie.

Die kostebeginsel en geldeenheidsaanname kan ook beteken dat waardevolle hulpbronne nie gerapporteer sal word op die balansstaat nie. ʼn Maatskappy se span briljante wetenskaplikes sal nie genoem word as ʼn bate op die maatskappy se balansstaat nie, omdat (a) die maatskappy nie die span in ʼn transaksie (koste beginsel) gekoop het nie, en (b) is dit onmoontlik vir rekenmeesters om te weet hoe om die span se waarde in Rand te bepaal (monetêre-eenheid aanname).

Voorbeeld 2.2

Coca-Cola se logo, Nike se logo en die handelsname vir die meeste verbruikersprodukte maatskappye is hierdie maatskappye se mees waardevolle bates. As die name en logo's intern ontwikkel is, is dit redelik om te aanvaar dat dit nie sal verskyn op die maatskappy se balansstaat nie. Indien ʼn maatskappy egter ʼn produk se naam en logo van ʼn ander maatskappy gekoop het, sal die koste verskyn as ʼn bate op die balansstaat van die maatskappy wat die aankope gedoen het.

Rekeningkundige beginsels en riglyne plaas dus ʼn aantal beperkings op wat die maatskappy op sy balansstaat as ʼn bate kan verklaar.

©akademia (MSW)

Bladsy 67


FMG105 Finansiële bestuur

Die impak van konserwatisme Terwyl die kostebeginsel en geldeenheid aanname verhoed dat algemene bates aangeteken word op die balansstaat teen ʼn bedrag meer as koste, sal konserwatisme meebring dat sommige bates teen minder as kosprys gerapporteer word. Byvoorbeeld, indien die koste van ʼn maatskappy se inventaris R30 000 is, maar die koste van die items het gedaal tot R27 000, vereis die konserwatisme riglyn dat die maatskappy die voorraad op die balansstaat rapporteer teen R27 000. Die verskil van R3 000 word onmiddellik gerapporteer as ʼn verlies op die maatskappy se inkomstestaat.

Die impak van die paringsbeginsel Die paringsbeginsel sal ook veroorsaak dat sekere bates gerapporteer word op die rekeningkundige balansstaat teen minder as kosprys. Byvoorbeeld, as ʼn maatskappy debiteure van R50 000 het, maar verwag dat slegs R48 500 ingevorder sal word weens finansiële probleme wat die kliënte ondervind, sal die maatskappy ʼn kredietsaldo van R1 500 in die kontrabaterekening aanteken as twyfelagtige rekeninge. Die kombinasie van die batedebiteure met ʼn debietsaldo van R50 000 en die kontrabate vir twyfelagtige skulde met ʼn kredietsaldo, sal beteken dat die balans ʼn netto bedrag van R48 500 is. Die inkomstestaat sal die R1 500 aanpassing toon as slegte skulde.



Laste

Laste is verpligtinge van die maatskappy en is bedrae verskuldig aan krediteure vir ʼn transaksie in die verlede en het gewoonlik die woord "betaalbaar" in die rekeningtitel. Saam met die eienaar se aandele, kan laste beskou word as deel van die maatskappy se bates. Dit kan ook beskou word as ʼn eis teen die maatskappy se bates.

Voorbeeld 2.3 ʼn Maatskappy se balansstaat toon bates van R100 000, krediteure van R40 000 en eienaarsbelang van R60 000. Die bron van die maatskappy se bates is krediteure vir R40 000 en die eienaars vir R60 000. Die krediteure het ʼn eis teen die maatskappy se bates en die eienaar kan eis nadat die “Rekeninge Betaalbaar” betaal is.

©akademia (MSW)

Bladsy 68


FMG105 Finansiële bestuur Laste sluit ook bedrae wat vooruit ontvang is vir toekomstige dienste in. Aangesien die bedrag ontvang nog nie verdien is nie, stel die maatskappy aantekening van inkomste uit en teken dit aan as ʼn las onder onverdiende inkomste of kliënte deposito. Voorbeelde van lasterekeninge op ʼn maatskappy se balansstaat sluit in: •

Notas betaalbaar

Rekeninge betaalbaar

Salarisse betaalbaar

Lone betaalbaar

Rente betaalbaar

Ander opgeloopte uitgawes betaalbaar

Inkomste belasting betaalbaar

Kliënt deposito

Waarborg verantwoordelikheid

Regsgedinge betaalbaar

Onverdiende inkomste

Verbande betaalbaar

Hierdie laste rekeninge sal normaalweg kredietbalanse hê. Kontralaste is lasterekeninge met debietbalanse. ʼn Debietbalans in ʼn lasterekening is strydig of kontra tot ʼn lasterekening se gewone kredietbalans. Voorbeelde van kontraaanspreeklikheidsrekeninge sluit afslag of kredietnotas in.

Figuur 2.6: Laste Bron: http://www.tbs-sct.gc.ca/dpr-rmr/2007-2008/inst/dus/images/Liabilities-eng.jpg

©akademia (MSW)

Bladsy 69


FMG105 Finansiële bestuur

Formaat van laste op die balansstaat Aanspreeklikheids- en kontra-aanspreeklikheidsrekeninge word gewoonlik (in afsonderlike groepe, kategorieë, of klassifikasies) geklassifiseer op die balansstaat. Die aanspreeklikheidsklassifikasies en volgorde van verskyning op die balansstaat is bedryfslaste en dan langtermynlaste.

Verbintenisse ʼn Maatskappy se verpligtinge (soos die ondertekening van ʼn kontrak om toekomstige dienste te verkry of goedere aan te koop) mag wetlik bindend wees, maar word nie beskou as ʼn verpligting op die balansstaat, totdat sekere dienste of goedere ontvang is nie. Verpligtinge (indien betekenisvolle) moet bekend gemaak word in die aantekeninge tot die balansstaat.

Ekonomiese realiteit teenoor wetlike vorm Die verhuring van ʼn bate kan op die oog af lyk na die verhuring van ʼn bate, maar in werklikheid is dit dalk ʼn bindende ooreenkoms om die bate te koop en om dit te finansier deur middel van maandelikse paaiemente. Rekenmeesters moet verby die ekonomiese realiteit kyk en fokus op die inhoud van die transaksie. Hierdie kontrak kan ʼn ooreenkoms wees om ʼn bate aan te koop en die rekeningkundige reëls vereis dat die bate en die aanspreeklikheid gerapporteer word in die rekeninge en op die balansstaat.

Voorwaardelike aanspreeklikhede Voorbeelde van voorwaardelike laste sluit in die waarborg van ʼn maatskappy se produkte, die waarborg van ʼn ander party se lening, en regsgedinge wat teen ʼn maatskappy aanhangig gemaak is. Voorwaardelike aanspreeklikhede is moontlike verpligtinge, want hulle is afhanklik van ʼn toekomstige gebeurtenis wat moet plaasvind of nie plaas vind nie. Voorwaardelike aanspreeklikhede kan verander in werklike laste. Voorbeeld 2.4 Aanvaar ʼn maatskappy word gedagvaar vir R100 000 deur ʼn voormalige werknemer wat beweer dat sy dienste onregverdig beëindig is. Het die

©akademia (MSW)

Bladsy 70


FMG105 Finansiële bestuur

maatskappy nou ʼn verpligting van R 100 000 of nie? Indien die maatskappy geregverdig was in die beëindiging van die werknemer se dienste en het dokumentasie en getuies om die optrede te ondersteun, kan dit gesien word as ʼn ongegronde regsgeding en mag daar geen las wees nie. Andersyds, indien die maatskappy nie regverdig was in die beëindiging van die dienste nie en dit is duidelik dat die maatskappy onbehoorlik opgetree het, sal die maatskappy waarskynlik ʼn inkomstestaatverlies en ʼn balansstaat-aanspreeklikheid hê.

Huidige teen langtermynlaste Indien ʼn maatskappy ʼn lening betaalbaar het wat vereis dat daar maandelikse betalings gemaak moet word vir ʼn paar jaar, moet slegs die hoofsom van die lening betaalbaar in die volgende twaalf maande op die balansstaat gerapporteer word as ʼn bedryfslas. Die res van die hoofsombedrag moet gerapporteer word as ʼn langtermynaanspreeklikheid. Die rente op die lening wat betrekking het op die toekoms, word nie aangeteken op die balansstaat nie, maar slegs die onbetaalde rente tot op die datum van die balansstaat word gerapporteer as ʼn las.



Eienaarsbelang

Eienaarsbelang word saam met laste beskou as deel van die maatskappy se bates. Eienaarsbelang word soms ook na verwys as die boekwaarde van die maatskappy, omdat eienaarsbelang gelyk is aan die gerapporteerde bates minus die gerapporteerde laste. Eienaarsbelang kan ook in die volgende basiese rekeningkundige vergelykings uitgedruk word: Bates = Laste + Eienaarsbelang

OF Eienaarsbelang = Bates – Laste

©akademia (MSW)

Bladsy 71


FMG105 Finansiële bestuur Eienaarsbelang is die woorde wat gebruik word op die balansstaat wanneer die onderneming ʼn alleeneienaarsaak is. As die onderneming ʼn maatskappy is, word die woord “aandeelhouersbelang” gebruik. Voorbeelde van aandeelhouers se rekeninge sluit in: •

Gewone aandele

Voorkeuraandele

Teruggehoue winste

Beide eienaarsbelang- en aandeelhouersbelang-rekeninge sal normaalweg kredietbalanse hê. Kontra-eienaarsbelange rekeninge is ʼn kategorie van eienaarsaandele rekeninge met debietbalanse. ʼn Debietbalans in ʼn eienaar se aandelerekening is strydig – of kontra – aan die eienaar se aandelerekening met ʼn gewone kredietbalans. •

Eienaarsbelang en die maatskappy se markwaarde Omdat die batebedrae die koste van die bates aantoon op die tydstip van die transaksie, weerspieël dit nie die huidige billike markwaarde van die bates nie. Voorts, omdat die bates nie op die balansstaat aangetoon word teen huidige billike markwaarde nie, is die eienaarsbelang op die balansstaat nie ʼn aanduiding van die billike markwaarde van die maatskappy nie.

Voorbeeld 2.5 •

Rekenaars wat twee jaar gelede R100 000 gekos het, kan nou ʼn boekwaarde van R60 000 hê. Die huidige waarde van die rekenaars kan dalk nou net R35 000 wees.

ʼn Kantoorgebou wat 15 jaar gelede deur die maatskappy gekoop is teen ʼn aankoopprys van R 400 000, kan nou ʼn boekwaarde van R200 000 hê. Die huidige waarde van die gebou kan egter R900 000 wees.

©akademia (MSW)

Bladsy 72


FMG105 Finansiële bestuur Eienaarsbelang en tydelike rekeninge

Inkomste, winste, uitgawes en verliese is inkomstestaatrekeninge. Inkomste en winste veroorsaak dat eienaarsbelang verhoog. Uitgawes en verliese veroorsaak dat eienaarsbelang verminder. Indien ʼn maatskappy ʼn diens lewer en bates verhoog, sal eienaarsbelang toeneem wanneer die Diensinkomsterekening oorgedra word na eienaarsbelang, aan die einde van die boekjaar. 

Balansstaat voorbeeld

Die meeste balansstate klassifiseer ʼn maatskappy se bates en laste in afsonderlike groepe soos bedryfsbates, eiendom, aanleg en toerusting, huidige laste, ens. Hierdie klassifikasies maak die balansstaat meer bruikbaar. Die volgende balansstaat is ʼn voorbeeld van ʼn geklassifiseerde balansstaat:

Voorbeeld 2.6 Balance Sheet December 31, 2010

ASSETS

LIABILITIES

Current Assets

Current Liabilities

Cash Petty Cash

2,100 100

Notes Payable

5,000

Accounts Payable

35,900

Temporary Investments

10,000

Wages Payable

8,500

Accounts Receivable – net

40,500

Interest Payable

2,900

Inventory

31,000

Taxes Payable

6,100

Supplies

3,800

Warranty Liability

1,100

Prepaid Insurance

1,500

Unearned Revenues

1,500

Total Current Assets

©akademia (MSW)

89,000

Total Current Liabilities

61,000

Bladsy 73


FMG105 Finansiële bestuur

Investments

36,000

Property, Plant & Equipment Land

5,500

Land Improvements

6,500

Buildings

180,000

Equipment

201,000

Less: Accum Depreciation

(56,000)

Prop, Plant & Equip – net

337,000

Intangible Assets

Long-term Liabilities Notes Payable

20,000

Bonds Payable

400,000

Total Long-term Liabilities

420,000

Total Liabilities

481,000

STOCKHOLDERS' EQUITY

Goodwill

105,000

Common Stock

110,000

Trade Names

200,000

Retained Earnings

229,000

Total Intangible Assets

305,000

Less: Treasury Stock

(50,000)

Total Stockholders' Equity

289,000

Other Assets Total Assets

3,000 R770,000 Total Liab. & Stockholders' Equity R770,000

The notes to the sample balance sheet have been omitted. (Bron: http://www.accountingcoach.com/online-accounting-course/)

©akademia (MSW)

Bladsy 74


FMG105 Finansiële bestuur 2.6.3

Kontantvloeistaat

Die kontantvloeistaat verklaar die kontant en die gebruik daarvan gedurende die tydsinterval wat in die opskrif van die kontantvloeistaat verskyn. Die tydperk wat die staat dek, word gekies deur die maatskappy. Byvoorbeeld, die opskrif kan wees "vir die drie maande gesluit op 31 Desember 2010 ", of vir "die fiskale jaar geëindig 30 September, 2010". Die kontantvloeistaat organiseer en doen verslag oor die kontant gegenereer en gebruik in die volgende kategorieë: •

Bedryfsaktiwiteite Skakel die bedryfsaktiwiteite om na kontant.

Beleggingsaktiwiteite Rapporteer die koop en verkoop van langtermynbeleggings en eiendom, aanleg en toerusting.

Finansieringsaktiwiteite Doen verslag oor die uitreiking en terugkoop van die maatskappy se eie effekte en aandele en die betaling van dividende.

Addisionele inligting Doen verslag oor die uitruil van belangrike items waar daar nie kontant betrokke was nie en doen ook verslag oor die bedrag aan die inkomstebelasting en rente betaal.



Wat vertel die kontantvloeistaat?

Omdat die inkomstestaat voorberei is onder die opgeloopte rekeningkundige metode, mag die inkomste wat gerapporteer is nog nie ingevorder wees nie. Net so, kan daar oor uitgawes verslag gedoen word in die inkomstestaat wat dalk nog nie betaal is nie. Hier is ʼn paar maniere waarvoor die kontantvloeistaat gebruik kan word: •

Die kontant uit bedryfsaktiwiteite word vergelyk met die maatskappy se netto inkomste. As die kontant uit bedryfsaktiwiteite konsekwent hoër is as die netto inkomste, is die maatskappy se netto inkomste of verdienste van ʼn "hoë gehalte".

©akademia (MSW)

Bladsy 75


FMG105 Finansiële bestuur

Sommige beleggers is van mening dat "kontant koning” is. Die kontantvloeistaat identifiseer die kontant wat in en uit die maatskappy vloei. Indien ʼn maatskappy konsekwent meer kontant genereer as wat dit nodig het, sal die maatskappy in staat wees om die dividende te verhoog, aandele terug te koop, skuld te verminder, of ʼn ander maatskappy aan te koop.

(Aangepas vanuit: http://www.accountingcoach.com/online-accounting-course/, http://www.rurdev.usda.gov/rbs/pub/rr154.pdf en http://www.quickmba.com/accounting/fin/statements/)

Gevallestudie 2.1 Bestudeer die volgende balansstaat en beantwoord dan die vrae. Coca-Cola Maatskappy Balansstaat - Januarie 31, 2001 Huidige bates

Des. 31, 2001

Des. 31, 1999

Kontant

R1,819,000,000

R1,611,000,000

Korttermyn beleggings

R73,000,000

R201,000,000

Ontvangstes

R1,757,000,000

R1,798,000,000

Inventarisse

R1,066,000,000

R1,076,000,000

Vooruitbetaalde uitgawes

R1,905,000,000

R1,794,000,000

Totale huidige bates

R6,620,000,000

R6,480,000,000

Langtermynbates

R8,129,000,000

R8,916,000,000

Eiendom en toerusting

R4,168,000,000

R4,267,000,000

Goedertrou

R1,917,000,000

R1,960,000,000

©akademia (MSW)

Bladsy 76


FMG105 FinansiĂŤle bestuur

Totale bates

R20,834,000,000

R21,623,000,000

Rekeninge betaalbaar

R9,300,000,000

R4,483,000,000

Korttermynskuld

R21,000,000

R5,373,000,000

Totale huidige laste

R9,321,000,000

R9,856,000,000

Langtermynskuld

R835,000,000

R854,000,000

Ander laste

R1,004,000,000

R902,000,000

Uitgestelde langtermynkoste

R358,000,000

R498,000,000

Totale laste

R11,518,000,000

R12,110,000,000

Gewone aandele

R870,000,000

R867,000,000

Teruggehoue inkomste

R21,265,000,000

R20,773,000,000

Tesourie aandele

(R13,293,000,000)

(R13,160,000,000)

Kapitaalsurplus

R3,196,000,000

R2,584,000,000

Ander aandeelhouersbelang

(R2,722,000,000)

(R1,551,000,000)

Totale aandeelhouersbelang

R9,316,000,000

R9,513,000,000

Huidige laste

Langtermynlaste

Aandeelhouersbelang

(Bron: http://beginnersinvest.about.com/od/analyzingabalancesheet/a/assets-liabilities-

Šakademia (MSW)

Bladsy 77


FMG105 Finansiële bestuur

shareholder-equity.htm) 1. Het die totale huidige bates verhoog vanaf 1999 na 2001? 2. Wat was die redes hiervoor? 3. Totale laste het afgeneem vanaf 1999 na 2001. Wat sou u sê is die rede daarvoor? 4. Is die aandeelhouers van Coca Cole beter daaraan toe in 2001 as in 1999? 5. Wat sal u as redes daarvoor kan aanvoer?

2.7

Samevatting

Finansiële state is bronne van inligting oor maatskappye vir ʼn wye verskeidenheid van gebruikers. Diegene wat die inligting in die finansiële state sal wil gebruik, sluit in maatskappy bestuurspanne, beleggers, krediteure, die regeringstoesig agentskappe en die Belasting Owerhede. Gebruikers van finansiële state hoef nie noodwendig kenners op die gebied van die Rekeningkunde te wees om die inligting in basiese finansiële state te gebruik nie. Maar om die inligting in finansiële state doeltreffend te kan gebruik, is dit nuttig om ʼn paar eenvoudige konsepte te leer ken en om vertroud te raak met ʼn paar van die fundamentele eienskappe van basiese finansiële state.

©akademia (MSW)

Bladsy 78


FMG105 Finansiële bestuur 2.8

Selfevaluering Aktiwiteit 2

1. Onderskei tussen die volgende beginsels waarop basiese rekenkundige state gebaseer is:

2.

Lopende saak beginsel

Paringsbeginsel

Inkomste-erkenningsbeginsel

Bereken die eienaarsbelang uit die volgende gegewens: Bates = R100 000 Laste = R 60 000

3. Veronderstel ʼn maatskappy word gedagvaar vir R1 000 000 deur ʼn voormalige werknemer wat beweer dat sy dienste onregverdig beëindig is. Het die maatskappy nou ʼn R1 000 000 verpligting of nie?

©akademia (MSW)

Bladsy 79


FMG105 Finansiële bestuur Notas

©akademia (MSW)

Bladsy 80


FMG105 Finansiële bestuur

Studie-eenheid 3: Bedryfsinkomste

3.1

Studie-eenheid leeruitkomstes

Kennis en begrip Na voltooiing van Studie-eenheid 3 sal jy in staat wees om jou kennis en begrip van die volgende te demonstreer: •

Die onderliggende beginsels van inkomste

Tipes inkomste

Erkenning van inkomste

Bepaling van inkomste

Nakoming van finansiële beleidsvereistes

Vaardighede Jy sal ook in staat wees om: •

Te onderskei tussen die tipes inkomste.

Te verduidelik wanneer en hoe inkomste erken word.

Te ontleed hoe inkomste gemeet/bepaal word.

Te bepaal of die onderneming se finansiële beleidsvereistes met betrekking tot inkomste nagekom is.

©akademia (MSW)

Bladsy 81


FMG105 Finansiële bestuur 3.2

3.3

Verrykende bronne •

http://admin.sun.ac.za/finance/finbeleid.htm

http://beginnersinvest.about.com/od/gaap/a/aa0605_2.htm

http://moneyterms.co.uk/revenue-recognition/

http://www.bized.co.uk/learn/business/accounting/busaccounts/notes/pl.htm?page=2

http://www.completetax.com/taxguide/text/c60s15d135.asp

http://www.entrepreneur.com/money/moneymanagement/managingcashflow/article2 1928.html

http://www.freetopessays.com/content/measuring-business-income-why-financialstatements-are-prepared-end-regular-accounting-seaso

http://www.investopedia.com/terms/r/revenuerecognition.asp

http://www.thetimes100.co.uk/downloads/theory/primary,_secondary_and_tertiary_ac tivity.pdf

http://www.wikicfo.com/wiki/Accounting-Income-Definition.ashx

http://www.wikicfo.com/wiki/Economic-Income.ashx

http://www.wimpy.co.za/fr-faqs.htm

http://www.wisegeek.com/what-is-investment-income.htm

Hoe kan jy jou begrip verbeter?

Jy moet seker maak dat jy die volgende terminologie verstaan: Sleutelwoord

Omskrywing

Bedryfsinkomste

Bedryfsinkomste is inkomste wat ontvang word uit die verkoop van produkte of dienste.

Beleggingsinkomste

Beleggingsinkomste is ʼn tipe finansiële wins wat realiseer uit enige vorm van belegging wat gemaak word deur ʼn individu of onderneming.

Ekonomiese inkomste

©akademia (MSW)

Ekonomiese inkomste is ʼn term wat gebruik word om die

Bladsy 82


FMG105 Finansiële bestuur inkomste bedrag te beskryf wat ʼn entiteit kan spandeer tydens ʼn bepaalde tydperk sonder dat sy finansiële posisie aan die einde van die tydperk in wese verander. Inkomste erkenning

Inkomste erkenning is ʼn rekeningkundige beginsel wat deel is van die Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Praktyk (AARP) wat bepaal dat inkomste wat gegenereer word, as werklike inkomste erken word.

Omset

Omset is die totale geldbedrag wat die onderneming verdien het uit die verkoop van goedere en lewering van dienste tydens ʼn gegewe tydperk.

Onverdiende

Onverdiende inkomste is ʼn inkomste wat in kontant ontvang

inkomste

word voordat die lewering van goedere / dienste plaasgevind het.

Opgeloopte inkomste

Opgeloopte inkomste is inkomste wat verdien, maar nog nie ontvang of aangeteken is nie. Dit staan ook bekend as onaangetekende inkomste.

Opgeloopte uitgawes

Opgeloopte uitgawes is uitgawes wat aangegaan is, maar nog nie betaal of opgeteken is nie. Voorbeelde is werknemersalarisse en rente op geleende geld.

Rekeningkundige

Rekeningkundige inkomste word gedefinieer as ʼn skatting van

inkomste

prestasie in die bedrywighede van ʼn onderneming.

Tantième

Tantième is geld (aandeel in die wins) wat betaal word aan ʼn ontwerper of ʼn deelnemer in die skepping van ʼn bepaalde kunsvorm. Die gelde wat betaal word, is gewoonlik gebaseer op die verkope van elk van die artikels, kunswerke, boeke verkoop, ens.

3.4

Inleiding

Bedryfsinkomste is inkomste wat ontvang word uit die verkoop van produkte of dienste. Byvoorbeeld, gelde ontvang deur ʼn professionele persoon word beskou as bedryfsinkomste. Huur ontvang deur ʼn persoon in die eiendomsbedryf word gesien as bedryfsinkomste. Betalings wat ontvang word vir eiendom moet teen billike markwaarde in die inkomste

©akademia (MSW)

Bladsy 83


FMG105 Finansiële bestuur ingesluit word. Inkomste, vir belastingdoeleindes, beteken nie net geld nie, maar dit kan ook ander vorme aanneem. Goedere, eiendom of dienste wat ontvang is, val binne die definisie van inkomste. Ekonomiese inkomste is ʼn term wat gebruik word om die inkomste bedrag te beskryf wat ʼn entiteit kan spandeer tydens ʼn bepaalde tydperk sonder dat sy finansiële posisie aan die einde van die tydperk in wese verander. Soms word daarna verwys as surplus. Hierdie tipe inkomste is die inkomste wat oorbly nadat al die basiese finansiële verpligtinge nagekom is en daar fondse gespandeer kan word sonder gevaar dat die onderneming se finansiële posisie in gedrang sal kom. Beide huishoudings en sakeondernemings genereer ekonomiese inkomste, en kan besluit om hierdie inkomste op verskeie maniere te gebruik. Wanneer die konsep van ekonomiese inkomste by die huishoudelike begroting toegepas word, verwys die term gewoonlik na die bedrag van die inkomste wat oorbly nadat alle noodsaaklikhede gekoop is vir ʼn bepaalde tydperk. Noodsaaklikhede sluit in items soos kos, klere en huisvesting; die minimum betalings op uitstaande lenings en kredietkaartrekeninge; of enige ander permanente verpligting wat gedurende die tydperk ter sprake is. Sodra hierdie basiese lewensbehoeftes bevredig is vir die tydperk, kan die huishouding enige oorblywende inkomste na goeddunke gebruik. ʼn Huishouding kan dus kies om enigiets met die ekonomiese inkomste te doen. Sommige mag verkies om ʼn gedeelte van hierdie inkomste te neem en dit in ʼn rentedraende rekening, soos ʼn spaarrekening, te plaas. Ander kan kies om die oorblywende geld te gebruik vir die aankoop van items wat nie noodwendig noodsaaklik is nie en as luukse items vir die huishouding beskou kan word. Sakeondernemings gebruik dieselfde basiese model om te bepaal wat ekonomiese inkomste is en wat nie. Ekonomiese inkomste is enige winste wat oorbly na die betaling van belasting, of alle uitgawes wat verband hou met die bedryf van die maatskappy. Hierdie fondse kan gebruik word vir enigiets, van ʼn partytjie vir die werknemers, tot skenkings aan liefdadigheidsorganisasies in die gemeenskap. Ekonomiese inkomste is ook ʼn manier vir maatskappye om rekening te hou met die veranderinge in die waarde van gegewe bates in die mark. In hierdie studie-eenheid word daar dan gekonsentreer op die tipes inkomste in ʼn onderneming; hoe hierdie inkomste erken word; hoe inkomste gemeet word en op die nakoming van die vereistes van finansiële beleid wat spesifiek betrekking het op inkomste.

©akademia (MSW)

Bladsy 84


FMG105 Finansiële bestuur

(Bron: http://1.bp.blogspot.com/_8lhLa0PD1LE/Sx6hH5o1A6I/AAAAAAAAAPo/34EcNq7MXzQ/s400/making +money.JPG)

3.5

Beginsels van inkomste

Die beginsels van die volgende tipes inkomste word toegelig: •

Bedryfsinkomste

Ekonomiese inkomste

Rekeningkundige inkomste

3.5.1

Bedryfsinkomste

Bedryfsinkomste is inkomste wat ontvang word uit die verkoop van produkte of dienste. Dit is dus enige inkomste wat as gevolg van sake-aktiwiteite gegenereer word. Bedryfsinkomste is ʼn tipe van verworwe inkomste, en word geklassifiseer as gewone inkomste vir belastingdoeleindes. Die volgende tipes bedryfsaktiwiteite word onderskei:

©akademia (MSW)

Bladsy 85


FMG105 Finansiële bestuur

Sake-aktiwiteite

Primêre Bedryfsaktiwiteite (Produserende aktiwiteite)

Sekondêre Bedryfsaktiwiteite (Vervaardigingsaktiwiteite)

Tersiêre Bedryfsaktiwiteite (Dienste aktiwiteite)

Figuur 3.1: Sake-aktiwiteite (Bron: Outeur, 2011) Die onderskeid tussen hierdie drie bedryfsaktiwiteite en hoe inkomste gegenereer word, word aan die hand van die volgende voorbeeld toegelig:

Voorbeeld 3.1 Primêre industrieë gebruik dinge wat alreeds deur die natuur voorsien word, byvoorbeeld myne haal grondstowwe soos ystererts uit die grond en gebruik dit in die vervaardiging van staal. Ander ontgin weer olie en gebruik dit in die vervaardiging van brandstof, plastiek, ens. Die vervaardigings- en konstruksie-industrieë maak, vervaardig produkte. Die vervaardigingsbedryf sal grondstowwe en onderdele van ander nywerhede gebruik. ʼn Semi-vervaardigde produk is een waarvan slegs ʼn deel gemaak is. Die meeste produkte behels verskeie stadiums van produksie. Voorbeelde van vervaardigde produkte is boeke, meubels, motors, sjokolade en oliebore. Diensindustrieë is veral belangrik in die moderne wêreld. Dienste voeg waarde toe aan mense, maar nie in die vorm van fisiese goedere nie. Voorbeelde van dienste is banke en openbare vervoer. Dienste word soms geklassifiseer as direkte dienste (vir mense), bv. die polisie, haarkapper, ens. en kommersiële dienste (vir sakeondernemings), bv. die onderneming se versekering, posdiens, ens. Hierdie is egter nie ʼn doeltreffende indeling nie, omdat dienste soos banke en die posdiens

©akademia (MSW)

Bladsy 86


FMG105 Finansiële bestuur

deur individue en deur sakeondernemings gebruik word. Sommige ondernemings konsentreer op net een tipe aktiwiteit, terwyl ander sal fokus op ʼn verskeidenheid van aktiwiteite. Die melkboer is hoofsaaklik gemoeid met sy primêre aktiwiteit, naamlik die voorsiening van melk aan die melkery, maar hy kan ook by produksie betrokke raak deur, byvoorbeeld die vervaardiging van vars roomys, botter of jogurt. Die boer kan ook ʼn afleweringsdiens van sy produkte aan die publiek lewer. (Aangepas vanuit: http://www.thetimes100.co.uk/downloads/theory/primary,_secondary_and_tertiary_activity. pdf)

3.5.2

Ekonomiese inkomste

Ekonomiese inkomste erken oor die algemeen ongerealiseerde winste (unrealised profits) , bykomend tot die erkenning van gerealiseerde wins (realised profits). ʼn Verandering in die markwaarde van ʼn bate, eerder as kontant ontvang, is ʼn goeie voorbeeld van ʼn ekonomiese inkomste. Ekonomiese inkomste of verlies erken alle winste en verliese hetsy dit gerealiseerd of ongerealiseerde is. Dit verskil van rekeningkundige inkomste wat slegs gerealiseerde wins erken – dus winste as gevolg van ʼn werklike saketransaksie. Ekonomiese inkomste het ontstaan uit die behoefte om finansiële rekeningkunde inkomste met ekonomiese inkomste te vergelyk. Ekonomiese inkomste word aan die hand van die volgende voorbeeld toegelig:

Voorbeeld 3.2 Realco is ʼn maatskappy wat erwe koop en verkoop. Realco het verlede jaar ʼn erf gekoop vir R100 000. Die volgende jaar merk Realco op dat die erwe nou vir R110 000 verkoop. Wat is Realco se ekonomiese inkomste? Realco het nie die erf verkoop nie. Die ekonomiese inkomste van R10 000 is dus aangeteken – Realco het nog nie ʼn transaksie aangegaan waarin wins van R10 000

©akademia (MSW)

Bladsy 87


FMG105 Finansiële bestuur

gegenereer is nie. Die ekonomiese inkomstekonsep is gegrond op die erkenning van inkomste, ten spyte van die feit dat geen verkope plaasgevind het nie. Indien Realco die eiendom verkoop het, sou ʼn rekeningkundige inkomste gegenereer word, omdat die erf vir R10 000 meer verkoop is as wat dit aanvanklik werd was. Die rekeningkundige inkomste en die ekonomiese inkomste berekening is dieselfde. Die verskil is dat Realco R10 000 wen uit die verkoop. Die berekening is soos volg: R110 000 (inkomste uit die verkoop) – R100 000 (koste van grond) = R10 000 (wins uit verkope) Benewens die monitering van markwaarde veranderinge, maak ekonomiese inkomste die neem van besluite van bestuursrekeningkundige inkomste met inagneming van ekonomiese inkomste moontlik. Sonder ekonomiese inkomste sal ʼn bate slegs ter sprake kom wanneer die bate verkoop of gekoop word. (Aangepas vanuit: http://www.wikicfo.com/wiki/Economic-Income.ashx)

3.5.3

Rekeningkundige inkomste

Rekeningkundige inkomste word gedefinieer as ʼn skatting van prestasie in die bedrywighede van ʼn maatskappy. Hierdie inkomste word beïnvloed deur finansiering en beleggingsbesluite. Rekeningkundige inkomste of verlies erken gerealiseerde winste en verliese, maar nie ongerealiseerde winste en verliese nie. Vir inkomste om te realiseer, moet dit verband hou met werklike saketransaksies – die kontant wat die onderneming het, moet verhoog of verlaag. ʼn Verandering in die markwaarde eerder as kontant ontvang, is nie ʼn rekeningkundige inkomste, dit is ʼn ekonomiese inkomste. Ekonomiese inkomste of verlies erken alle winste en verliese, gerealiseerd of ongerealiseerd. Wanneer ʼn wins of verlies gerealiseerd is, is dit ʼn rekeningkundige inkomste. Die rekeningkundige waarde van ʼn bate is gewoonlik die historiese waarde van die verkoopstransaksie.

©akademia (MSW)

Bladsy 88


FMG105 Finansiële bestuur Wanneer ʼn wins of verlies ongerealiseerd is, kan dit nie in die algemeen verreken word nie. Dit hang van die plasing van die bate in die balansstaat af. Ondanks die feit dat hierdie wins of verlies verantwoord mag word, is dit ʼn ekonomiese inkomste of verlies omdat dit ongerealiseerd is. Rekeningkunde inkomste kan dus omskryf word as die wyses waarop ondernemings kontant evalueer ná die verkoop van ʼn bate. Die beslissende faktor is of ʼn transaksie plaasgevind het of nie. Die werking van rekenkundige inkomste word aan die hand van die volgende voorbeeld toegelig:

Voorbeeld 3.3 Investco is ʼn maatskappy wat in die aandelemark belê. Investco besit tans ʼn deel van Google se R600 per aandeel. Een week merk Investco op dat die Google aandele toegeneem het in waarde van R600 tot R650. Investco verkoop die Google aandele en ontvang R650 per aandeel uit die verkoop van die Google aandele. Wat sal Investco se rekeningkundige inkomste wees? Investco realiseer ʼn rekeningkundige inkomste. Die Google aandele is verkoop vir R50 meer as wat dit aanvanklik werd was. Investco realiseer dus ʼn rekeningkundige wins van R50. Die rekeningkundige inkomste berekening is R650 - R600 = R50. Indien Investco nie die Google aandele verkoop het nie, sou ʼn ekonomiese wins van R50 gerealiseer gewees het. Dit word getoon deur die feit dat Investco nie ʼn transaksie aangegaan het waarin hulle kontant met R50 (ekonomiese inkomste) verhoog het nie. (Aangepas vanuit: http://www.wikicfo.com/wiki/Accounting-Income-Definition.ashx)

3.6

Tipes inkomste

Die inkomste wat ʼn onderneming genereer sal afhang van die onderneming se aktiwiteite. Die volgende is voorbeelde van tipiese bedryfsinkomste:

©akademia (MSW)

Bladsy 89


FMG105 Finansiële bestuur 3.6.1

Verkoop van goedere en dienste

Omset is die totale bedrag geld wat die onderneming verdien uit die verkoop van goedere en dienste tydens ʼn gegewe tydperk – gewoonlik ses maande of ʼn jaar. Indien ʼn onderneming een produk of diens verkoop, sal die omset bepaal word deur die prys van die produk te vermenigvuldig met die aantal produkte wat verkoop is. In die geval waar die onderneming meer as een produk of diens verkoop, word die inkomste uit elkeen bymekaar getel. Die verkope inkomste in die wins- en verliesrekening beteken nie noodwendig dat die onderneming al die geld ontvang het nie. Dit gebeur wanneer die onderneming nog nie al die gelde ontvang het vir produkte wat verkoop is nie. Die verkope inkomste dui dus wel aan hoeveel produkte of dienste verkoop is, maar nie die bedrag geld wat ontvang is nie.

(Bron: http://i.ehow.com/images/a04/ph/4p/job-description-sales-store-cashier-800x800.jpg) 3.6.2

Huurinkomste

Huurinkomste, soos aangedui in die finansiële state van persone en sakeondernemings, is die netto inkomste wat verkry word uit die verhuring van eiendom, soos die verhuring van woonhuise, geboue en sakepersele.

©akademia (MSW)

Bladsy 90


FMG105 Finansiële bestuur

(Bron: http://static.seekingalpha.com/uploads/2010/5/3/saupload_house_for_rent.jpg) 3.6.3

Beleggingsinkomste

Beleggingsinkomste is ʼn tipe finansiële wins wat realiseer uit enige vorm van belegging wat gemaak word deur ʼn individu of onderneming. Ten einde beleggingsinkomste te hê, moet die belegging wel inkomste genereer, meer as die oorspronklike bates wat deur die belegger gebruik is om die bate se waarde te beskerm. Beleggingsinkomste kom voor in die vorm van rente-, dividende betaling of enige ander tipe kapitaalwins wat uit enige vorm van sekuriteit gerealiseer word. 3.6.4

Tantième

Tantième is geld (aandeel in die wins) wat betaal word aan ʼn ontwerper of ʼn deelnemer in die skepping van ʼn bepaalde kunsvorm. Die gelde wat betaal word, is gewoonlik gebaseer op die verkope van elk van die artikels, kunswerke, boeke verkoop, ens. Ten einde tantième te ontvang, moet die werk kopie- of patentereg hê. Byvoorbeeld, ʼn skrywer gaan ʼn kontrak met ʼn uitgewer aan om ʼn boek wat hy geskryf het, te publiseer. In die meeste gevalle ontvang die skrywer ʼn klein bedraggie geld vooruit vir die toekenning van die reg aan die uitgewer om die boek te publiseer. Van daar af ontvang die skrywer tantième, ʼn persentasie van die wins op elke boek wat verkoop word.

©akademia (MSW)

Bladsy 91


FMG105 Finansiële bestuur ʼn Tweede tipe tantième word betaal vir eksklusiewe agentskapsreg – konsessiereg (franchise). Die konsessieregfooi is saamgestel uit twee komponente, naamlik die aanvanklike fooi (aansluitingsfooi) en daarna ʼn volgehoue konsessieregfooi, ook bekend as deurlopende tantième. Die aansluitingsfooi word aangewend vir die ontwerp, beplanning, opstel van regsdokumentasie, projekbestuur, opleiding, spyskaarte en verskeie ander items. Die deurlopende tantième is ʼn maandelikse persentasie van die agentskap se omset waarmee die eienaar van die franchise deurlopende diens aan die agentskappe verleen. ʼn Voorbeeld van die konsessieregfooie kan op die Vraag- en Antwoordbladsy van die Wimpywebtuiste gevind word: Voorbeeld 3.4

Q A

HOW MUCH IS THE INITIAL FRANCHISE FEE FOR A STANDARD WIMPY? The franchisee fee for a Standard WIMPY is R114 300-00 excluding VAT.

Q: A:

HOW MUCH IS THE INITIAL FRANCHISE FEE FOR A SEATLESS WIMPY? The franchisee fee for a Seatless WIMPY is R55 500-00 excluding VAT.

Q:

WHAT IS THE ROYALTY AND ADVERTISING PRECENTAGE CONTRIBUTION OF TURNOVER FOR A WIMPY? Royalty - 7% of net monthly turnover Advertising - 5% of net monthly turnover

A:

(Bron: http://www.wimpy.co.za/fr-faqs.htm)

3.7

Inkomste erkenning

Inkomste erkenning is ʼn rekeningkundige beginsel wat deel is van die algemeen aanvaarde rekeningkundige beginsels (AARP) wat bepaal dat inkomste wat gegenereer word, as werklike inkomste erken word.

©akademia (MSW)

Bladsy 92


FMG105 Finansiële bestuur In die algemeen word inkomste erken slegs wanneer daar ʼn spesifieke kritiese gebeurtenis plaasgevind het en die bedrag van inkomste meetbaar is. Vir die meeste ondernemings, word inkomste as inkomste erken wanneer die onderneming die produk gelewer of die diens verrig het en betaling daarvoor ontvang is. Daar is verskeie omstandighede waarin uitsonderings op hierdie reël voorkom. Byvoorbeeld, as ʼn maatskappy se produk teen ʼn hoë tempo teruggee word weens bepaalde redes (bv. ʼn foutiewe produk), moet inkomste uit verkope net erken word nadat die terugname tydperk van produkte verstryk het – die tydperk waartydens foutiewe produkte teruggegee mag word. Maatskappye manipuleer soms inkomste erkenning om die finansiële syfers beter te laat lyk. Byvoorbeeld, indien XYZ Corporation ʼn slegte jaar in die verkope wil wegsteek, kan dit verkies om inkomste wat nog nie as inkomste gerealiseer het nie, in te sluit om die omset vir die jaar te verhoog (aangepas vanuit: http://www.investopedia.com/terms/r/revenuerecognition.asp). 3.7.1

Wanneer word inkomste erken?

Inkomste erkenning – die keuse van watter transaksies ʼn onderneming moet oorweeg om deel te wees van verkope, kan baie eenvoudig wees, maar dit kan ook kompleks, onduidelik en onderworpe aan manipulasie wees. 3.7.2

Voorbeelde van inkomste erkenning

Inkomste erkenning is maklik vir ondernemings wat goedere verkoop in ʼn enkele selfstandige transaksies. Kliënte betaal of word gefaktureer en word dan debiteure. In beide gevalle word die waarde van die verkope bygevoeg by die onderneming se inkomste. Soos die voorwaardes van betaling meer kompleks raak, so ook die besluite wanneer inkomste erken moet word. Voorbeelde van sulke situasies sluit die volgende in: •

Advertensie maatskappy: ʼn Advertensie maatskappy wat advertensieruimte of lugtyd namens kliënte koop.

Programmatuurmaatskappy: ʼn Programmatuurmaatskappy wat ʼn lisensie, dienste en ondersteuning onder ʼn enkele langtermyn kontrak aan ʼn kliënt verkoop.

Konstruksiemaatskappy: ʼn Konstruksiemaatskappy wat werk doen op ʼn groot projek wat ʼn paar jaar sal neem om te voltooi.

©akademia (MSW)

Bladsy 93


FMG105 Finansiële bestuur

Kredietmaatskappy: ʼn Maatskappy wat aan die kliënte rentevrye krediet verskaf.

Bron: http://net.onextrapixel.com/wp-content/uploads/2010/06/advertisement-poster.jpg 3.7.3

Kriteria vir inkomste erkenning

Die volgende is voorbeelde van kriteria wat gebruik kan word om te bepaal wanneer inkomste erken moet word: •

In die geval van goedere, is eienaarskap oorgedra? Het die ekonomiese voordele en die risiko van eienaarskap oorgegaan na die koper?

Is die inkomste van die verkoper se winste meetbaar?

Kan die koste van die verskaffing van die goedere of dienste gemeet word?

Is dit waarskynlik dat die inkomste ontvang sal word?

Is dit moontlik om die datum van voltooiing van ʼn gedeeltelik-voltooide kontrak vir dienste te bepaal?

Toepassing van die kriteria op die voorbeelde onder paragraaf 3.7.2: •

Advertensie maatskappy: Die maatskappy moet net inkomste erken uit die lewering van eie dienste en nie wanneer dit optree as ʼn koopagent vir kliënte nie. Kommissie ontvang vir hierdie dienste aan kliënte, is deel van die advertensie maatskappy se inkomste.

©akademia (MSW)

Bladsy 94


FMG105 Finansiële bestuur

Programmatuurmaatskappy: Inkomste moet erken word vir die lisensie en elke diens afsonderlik soos betaling daarvoor gedoen word. Dit sal waarskynlik afhang van die kontraktuele bepalings waar die kliënt kan besluit om dit toe te laat; goed te keur, te verwerp of te kanselleer.

Konstruksiemaatskappy: Inkomste kan gewoonlik erken word soos die voorafooreengekome mylpale in die projek behaal word.

Kredietmaatskappy: Inkomste kan erken word wanneer die verkoop plaasvind.

(Aangepas vanuit: http://moneyterms.co.uk/revenue-recognition/) 3.7.4

Hoe word inkomste erken?

Die Inkomste erkenningsbeginsel is ʼn hoeksteen van aanwas-rekeningkunde tesame met die aanpasbeginsel. Beide hierdie beginsels bepaal die rekeningkundige tydperk, waarin inkomste en uitgawes erken word. Volgens die beginsel word inkomste erken wanneer dit: •

Gerealiseer of realiseerbaar is.

Verdien is (gewoonlik wanneer goedere oorgedra word of dienste gelewer is), maak nie saak wanneer kontant ontvang word nie.

In kontant rekeningkunde word inkomste erken wanneer kontant ontvang word en dit maak nie saak wanneer goedere of dienste verkoop is nie. 3.7.5

Metodes van inkomste erkenning

Die volgende is metodes van inkomste erkenning: 

Inkomste erkenningsmetode 1: Verkope-basismetode

Dit is die metode wat waarskynlik die maklikste deur beleggers verstaan word. Onder die verkope-basismetode, word inkomste erken ten tyde van die verkoop (kontant of op krediet) van die produk of diens. Dit word gedefinieer as die oomblik toe die goedere of dienste oorgedra is aan die koper. Dit beteken dat inkomste nie erken word nie, selfs al is kontant ontvang, voordat die transaksie voltooi is. Voorbeeld: ʼn Tydskrif-uitgewer wat R120 per jaar ontvang aan ʼn jaarlikse inskrywingsfooi, sal slegs R10 van die inkomste elke maand erken. Die rede is eenvoudig: indien die

©akademia (MSW)

Bladsy 95


FMG105 Finansiële bestuur uitgewer bedrywighede staak, sal ʼn pro rata gedeelte van die jaarlikse inskrywinsgfooi aan die kliënt terugbetaal moet word, omdat die goedere waarvoor ten volle betaal is, nog nie gelewer is nie. 

Inkomste erkenningsmetode 2: Persentasie-van-voltooiingsmetode

Maatskappye wat, byvoorbeeld, brûe of vliegtuig bou, kan jare neem om die produk aan die kliënt te lewer. In hierdie geval, moet die maatskappy wat verantwoordelik is vir die bou van die produk in staat wees om aan aandeelhouers bewys te lewer dat dit inkomste en wins genereer, selfs al is die projek nog nie klaar nie. As gevolg hiervan, sal die persentasie-van-voltooiingsmetode vir die inkomste erkenning gebruik word, indien daar aan die volgende twee voorwaardes voldoen word: •

Dat daar ʼn langtermyn-kontrak bestaan wat regtens afdwingbaar is.

Dat dit moontlik is om die persentasie voltooiing van die projek se inkomste en koste te bepaal.



Inkomste erkenningsmetode 3: Koste-verhaalbaarheidsmetode

Die mees konserwatiewe inkomste-erkenning metode van al die metodes, is die koste verhaalbaarheid benadering wat gebruik word wanneer ʼn maatskappy nie redelikerwys die totale koste wat vereis word om ʼn projek te voltooi kan skat nie. Die gevolg is dat geen wins erken word voordat al die uitgawes wat aangegaan is om die projek te voltooi, nie verhaal is nie. ʼn Voorbeeld hiervan is die ontwikkeling van interne programmatuur.

Voorbeeld 3.4 Veronderstel ʼn regsfirma ontwikkel sy eie programmatuur teen ʼn totale koste van een miljoen rand. ʼn Paar jaar later, besluit die vennote om lisensies vir die programmatuur aan ander regsfirmas te verkoop. In die eerste kwartaal is daar totale verkope van R250 000. Onder die kosteverhaalbaarheidsmetode van inkomste erkenning, dek hierdie bedrag slegs ʼn gedeelte van die oorspronklike R1 miljoen wat aan ontwikkelingskoste betaal is. Geen inkomste sal in die inkomstestaat as inkomste verskyn nie, totdat die totale oorspronklike balans van R1 miljoen verhaal is nie.

©akademia (MSW)

Bladsy 96


FMG105 Finansiële bestuur 

Inkomste erkenningsmetode 4: Paaiemente metode

Dit word hoofsaaklik gebruik in sommige eiendomstransaksies waar die verkoop van eiendom wel plaasvind, maar die kontantvordering is onderworpe aan die risiko dat die koper se finansiering nie goedgekeur sal word nie. As gevolg hiervan, word die bruto wins bereken in verhouding tot kontant ontvang.

Voorbeeld 3.5 Veronderstel ʼn ontwikkelaar spandeer R500 000 op die verbetering van ʼn woonstel. Die ontwikkelaar verkoop die eiendom vir R750 000, maar die koper betaal in twee paaiemente, naamlik: op 1 Januarie en op 31 Julie. Op die eerste betaaldatum, ontvang die ontwikkelaar ʼn tjek vir die helfte van wat verskuldig is, naamlik R375 000. Die inkomstestaat toon nou vyftig persent van die inkomste en bruto wins verdien aan, omdat vyftig persent van die kontant gevorder is. Dit wil sê: •

Inkomste = R375 000

Bruto wins = R125 000 [R750 000 verkoopprys - R500 000 koste = R250 000] x 50% = R125, 000

3.7.6

Inkomste erkenning en die manipulasie van die inkomstestaat

Die bestuur van ʼn onderneming kan met ʼn verandering aan die inkomste erkenningsmetode die voorkoms van die inkomstestaat drasties verander, wat neerkom op die oor- of onderstatering van inkomste en wins. Dieselfde transaksie wat die persentasie-vanvoltooiingsmetode vir die inkomste erkenning in plaas van die voltooide-kontrak-metode gebruik sal lei tot hoër bates, hoër aandeelhouersbelang, laer laste en ʼn laer-skuld-totekwiteit-verhouding. Die inkomstestaat sal meer gelykmatige verdienste oor die periode van ʼn paar jaar toon, ondanks die feit dat die ekonomiese profiel van die onderneming presies dieselfde sal bly (aangepas vanuit: http://beginnersinvest.about.com/od/gaap/a/aa0605_2.htm).

©akademia (MSW)

Bladsy 97


FMG105 Finansiële bestuur 3.7.7

Uitsonderings: Inkomste nie erken ten tye van die verkoopstransaksie nie

Die algemene reël sê dat inkomste uit die verkoop van voorraad erken word op die punt van verkoop, maar daar is verskeie uitsonderings, naamlik: 

Terugkoopooreenkomste

ʼn Terugkoopooreenkoms beteken dat ʼn maatskappy ʼn produk verkoop en dan instem om dit terug te koop na ʼn tyd. As die terugkoopprys alle koste van die voorraad plus verwante bergingskoste insluit, bly die inventaris op die verkoper se boeke. 

Teruggawes

Maatskappye wat nie redelikerwys die bedrag van toekomstige teruggawes kan skat nie, moet inkomste erken slegs wanneer die reg om goedere terug te gee verval het. Maatskappye wat die toekomstige teruggawes kan skat en ʼn relatief klein teruggawekoers van goedere het, kan inkomste erken by die punt van verkoop, maar moet beraamde toekomstige teruggawes aftrek.

(Bron: http://4.bp.blogspot.com/damaged-box.jpg)

©akademia (MSW)

Bladsy 98


FMG105 Finansiële bestuur 3.7.8

Uitsonderings: Inkomste wat erken word voordat koop/lewering plaasvind

Hierdie uitsondering handel hoofsaaklik oor langtermynkontrakte soos konstruksies (geboue, stadions, brûe, paaie, ens), die ontwikkeling van vliegtuie, wapens, en ruimteverkenningsbenodigdhede. Sulke kontrakte moet die bouer of ontwikkelaar (die verkoper) toelaat om aan die koper tydens verskillende stadiums van die projek ʼn rekening vir betaling te stuur. Byvoorbeeld, elke 10 kilometer van die pad wat gebou word. 

Persentasie-van-voltooiingsmetode

Hierdie metode spesifiseer dat as (1) die kontrak duidelik die prys en betalingsopsies met die oordrag van eienaarskap spesifiseer; (2) die koper die hele bedrag moet betaal; en (3) die verkoper na verwagting die projek sal voltooi, dan word inkomste, koste, en die bruto wins erken vir elke periode gegrond op die vordering van die konstruksie, dus ooreenkomstig die persentasie van voltooiing. Byvoorbeeld, as 25% van die gebou gedurende die jaar voltooi is, kan die bouer 25% van die verwagte totale wins op die kontrak erken, as hierdie metode gebruik word. Indien daar ʼn verwagte verlies is, moet dit volledig en onmiddellik erken word, as gevolg van die konserwatisme beperking.

(Bron: http://jrf.org/files/images/JRC-building.jpg)

©akademia (MSW)

Bladsy 99


FMG105 Finansiële bestuur 

Voltooide kontrakmetode

Die voltooide kontrakmetode moet gebruik word slegs as die persentasie-vanvoltooiingsmetode nie van toepassing is, of die kontrak hoë risiko's bevat. Volgens hierdie metode word inkomste, koste en bruto wins erken slegs nadat die projek afgehandel is. As ʼn maatskappy net op een projek werk, sal die inkomstestaat R0 inkomste en R0 konstruksieverwante koste aantoon, totdat die finale jaar bereik word. Indien daar ʼn verwagte verlies is, moet dit volledig en onmiddellik erken word, as gevolg van die konserwatisme beperking. 3.7.9

Uitsonderings: Voltooiing-van-produksiebasismetode

Met hierdie metode word inkomste erken selfs as daar geen verkope gemaak is nie. Dit geld vir landbou produkte en minerale, waar: •

daar reeds ʼn mark is vir hierdie produkte met redelike versekerde pryse;

van die eenhede uitruilbaar is; en

verkope en verspreiding nie gepaard gaan met hoë koste nie.

3.7.10 Uitsonderings: Inkomste-erken-na-verkope metode Soms behels die invordering van debiteure ʼn hoë vlak van risiko. As daar ʼn hoë mate van onsekerheid is oor die verhaalbaarheid van debiteure, moet ʼn maatskappy die erkenning van inkomste uitstel. Daar is drie metodes wat handel oor hierdie uitsondering: 

Verkoopsafbetalingsmetode

Hierdie metode maak die erkenning van inkomste moontlik nadat die transaksie gedoen is in verhouding tot die bruto winspersentasie en kontant ingevorder. Die onverdiende inkomste word uitgestel en dan erken as inkomste wanneer kontant ingevorder is. Byvoorbeeld, as ʼn maatskappy 45% gevorder het van die totale prys van die produk, kan dit 45% van die totale wins erken op die produk. 

Kosteverhalingsmetode

Kostesverhalingmetode word gebruik wanneer daar ʼn hoë waarskynlikheid van onverhaalbare betalings is. Volgens hierdie metode word geen wins erken totdat kontantverhalings die verkoper se koste van die handelsware verkoop, oorskry nie.

©akademia (MSW)

Bladsy 100


FMG105 Finansiële bestuur Byvoorbeeld, as ʼn maatskappy ʼn masjien ter waarde aan R10 000 vir R15 000 verkoop, kan dit begin om die wins te erken wanneer die koper meer as R 10 000 betaal het. 

Depositometode

Die depositometode word gebruik wanneer die maatskappy kontant ontvang voordat oordrag van eienaarskap plaasvind het. Inkomste word nie erken nie, omdat die risiko's en voordele van eienaarskap nog nie oorgedra is aan die koper nie. 3.8

Meting van inkomste

Die mees akkurate manier om die resultate van ʼn onderneming te meet, sou wees om dit te meet ten tye van ʼn onderneming se likwidasie <indien soiets plaasvind?>. Sakeondernemings, regerings, beleggers en verskeie ander gebruikersgroepe kan egter nie onbepaald wag vir sulke inligting nie. Rekenmeesters moet hierdie finansiële inligting van tyd tot tyd kan verskaf. 3.8.1

Aspekte belangrik vir die meting van inkomste

Die volgende is belangrike aspekte vir die meting van inkomste: 

Die tydperkaanname

Die tydperkaanname impliseer eenvoudig dat die ekonomiese aktiwiteite van ʼn onderneming verdeel kan word in bepaalde periodes. Hierdie tydperke kan wissel, maar die mees algemene is maandeliks, kwartaalliks, en jaarliks. 

Inligtingsuiwerheid

Die inligting moet betroubaar en relevant wees. Dit vereis dat inligting konsekwent en vergelykbaar moet wees oor verloop van tyd en ook op ʼn tydige basis voorsien word. Hoe korter die tydperk, hoe moeiliker word dit om die korrekte inkomste vir die tydperk te bepaal. Maandelikse resultate is gewoonlik minder betroubaar as ʼn kwartaallikse resultate, en kwartaallikse resultate is waarskynlik minder betroubaar as jaarlikse resultate. 

Beleggersvereistes

Beleggers eis dat inligting vinnig verwerk en versprei word. Hoe vinniger die inligting egter vrygestel word, hoe meer kan dit onderhewig wees aan foute. Hierdie verskynsel bied ʼn interessante voorbeeld van die verhouding tussen relevantheid en betroubaarheid in die voorbereiding van finansiële inligting.

©akademia (MSW)

Bladsy 101


FMG105 Finansiële bestuur 

Die rekenkundige tydperk

In die praktyk word finansiële verslagdoening gedoen aan die einde van die rekenpligtige tydperk. Rekeningkundige periodes kan enige lengte van tyd wees. Sakeondernemings gebruik gewoonlik die jaar as die primêre rekeningkundige tydperk. Die 12-maande rekeningkundige tydperk word na verwys as die fiskale jaar. Maatskappye kan ook verslag doen oor tydperke van minder as ʼn jaar, byvoorbeeld kwartaalliks. Die rekeningkundige tydperke moet egter van gelyke lengte wees om die vergelyking van resultate toe te laat. 3.8.2

Rekeningkunde aanpassings

Die volgende is redes hoekom rekenkundige aanpassings nodig is: •

Die meeste eksterne transaksies word aangeteken wanneer dit voorkom. Die gebruik van ʼn opgeloopte rekenkundige metode beteken dat talle aanpassings nodig is voor die finansiële state opgestel word, omdat sekere rekeninge nie akkuraat opgestel is nie.

Sommige eksterne transaksies kan selfs nie lyk na transaksies nie en word slegs erken aan die einde van die rekenpligtige tydperk. Voorbeelde sluit in onaangetekende inkomste en kredietaankope.

Sommige ekonomiese aktiwiteite vind nie plaas as gevolg van eksterne transaksies nie. Voorbeelde sluit in waardevermindering en die verstryking van vooruitbetaalde uitgawes.

Dikwels strek ʼn transaksie oor twee of meer rekeningkundige tydperke. Die verwante kontantinvloei of -uitvloei sal nie altyd ooreenstem met die tydperk waarin die inkomste- of uitgawe-items aangeteken word nie.

Voorbeeld 3.6 Indien ʼn maatskappy transaksies op ʼn kontantbasis aanteken, word slegs kontanttransaksies gedurende die jaar aangeteken. Gevolglik, indien die maatskappy se werknemers elke twee weke betaling kry en die einde van die rekenpligtige tydperk is in die middel van hierdie twee weke, word geen koste aangeteken vir die laaste week nie.

©akademia (MSW)

Bladsy 102


FMG105 Finansiële bestuur

Om die rekeninge op datum te bring vir die voorbereiding van finansiële state, moet beide die loonkoste en die loonaanspreeklikheid rekeninge verhoog word.

ʼn Noodsaaklike stap in die rekeningkundige proses is die aanpassing van alle rekenings na ʼn opgeloopte basis en die daaropvolgende oorboeking na die algemene grootboek. Aanpassing van inskrywings is dus nodig om ʼn behoorlike afparing van inkomste en uitgawes te bereik in die bepaling van inkomste vir die huidige tydperk en ʼn akkurate verklaring van die bates en aandele.



Wat word aangepas?

Elke aanpassingsinskrywing beïnvloed beide die ware rekening (bates, laste, of die eienaarsbelang), asook die nominale of inkomstestaatrekening (inkomste of uitgawes). Die vier basiese tipes aanpassingsinskrywings is:

Uitgestelde uitgawes Opgeloopte uitgawes Aanpassingsinskrywings Opgeloopte inkomste Onverdiende inkomste

Uitgestelde uitgawes Uitgestelde uitgawes, wat voordele inhou vir meer as een periode, word aangepas. Byvoorbeeld, vooruitbetaalde uitgawes, soos vooruitbetaalde versekering of huur, is uitgawes wat vooruit betaal is en as bates erken word voordat dit gebruik of verbruik word. Wanneer hierdie bates gebruik word, moet die uitgawes erken word. Met ander woorde ʼn debiet op ʼn kosterekening en ʼn krediet op ʼn baterekening. Nog ʼn voorbeeld is waardevermindering. Die koste van ʼn langtermynbate word toegeken as ʼn uitgawe vir die duur van sy bruikbare lewe. Aan die einde van elke

©akademia (MSW)

Bladsy 103


FMG105 Finansiële bestuur tydperk word waardevermindering as ʼn uitgawe aangeteken deur ʼn aanpassing. Met ander woorde ʼn debiet op ʼn waardevermindering uitgawerekening en ʼn krediet op ʼn opgehoopte waardevermindering rekening. •

Opgeloopte uitgawes Opgeloopte uitgawes is uitgawes wat aangegaan is maar nog nie betaal of opgeteken is nie. Voorbeelde is werknemersalarisse en rente op geleende geld. Aan die einde van die rekenpligtige tydperk word die Opgeloopte koste aangeteken deur ʼn aanpassingsinskrywing. Met ander woorde ʼn debiet op ʼn kosterekening (met ander woorde salarisrekening) en ʼn krediet op ʼn lasterekening (met ander woorde salarisse betaalbaar).

Opgeloopte inkomste Opgeloopte inkomste is inkomste wat verdien, maar nog nie ontvang of aangeteken is nie. Dit staan ook bekend as onaangetekende inkomste. Voorbeelde hiervan sluit in rente-inkomste en huurinkomste. Hierdie tipe inkomste word aangeteken met verloop van tyd, maar die onderneming het dalk nog nie die betaling van die kliënt ontvang nie. ʼn Aanpassingsinskrywing moet gedoen word. Met ander woorde ʼn debiet op ʼn baterekening (rekeninge ontvangbaar) en ʼn krediet op ʼn inkomsterekening (rente-inkomste).

Onverdiende inkomste Onverdiende inkomste is ʼn inkomste wat in kontant ontvang word voordat die lewering van goedere / dienste plaasgevind het. Voorbeelde is tydskrifledegeld en kliënte deposito's vir dienste wat nog gelewer moet word. Hierdie inkomste is nog nie verdien nie en dus moet dit opgeteken word as ʼn las. Die volgende aanpassingsinskrywing moet gedoen word: ʼn debiet op ʼn aanspreeklikheidsrekening (onverdiende inkomste) en ʼn krediet op ʼn inkomste rekening (inkomste).

(Aangepas vanuit: http://www.freetopessays.com/content/measuring-business-income-whyfinancial-statements-are-prepared-end-regular-accounting-seaso) 3.8.3

Wat word gemeet?

Die inkomstestaat meet alle inkomste teen al die uitgawes vir ʼn gegewe tydperk. Ten einde hierdie meting te illustreer word die voorbeeld van ʼn klerevervaardiger gebruik.

©akademia (MSW)

Bladsy 104


FMG105 Finansiële bestuur

Voorbeeld 3.7 Die volgende is van die belangrikste komponente in die inkomstestaat van die kleremaatskappy wat gemeet en vergelyk kan word: • Verkope Verkope is die bruto inkomste wat gegenereer word uit die verkoop van klere minus terug-gawes (kansellasies) en afslag (verlaging in die pryse). • Koste van goedere verkoop Dit is die direkte koste wat verband hou met die vervaardiging van die klere. Hierdie koste sluit die materiale wat gebruik word in, die direkte arbeid, salarisse, vrag- en ander koste wat verband hou met die fabrieksaktiwiteite, byvoorbeeld toerusting, herstelwerk, ens. • Bruto wins Die bruto wins is die direkte wins wat verband hou met die werklike vervaardiging van die klere. Dit word bereken as verkope minus die koste van goedere verkoop. • Bedryfsuitgawes Dit is die algemene en administratiewe uitgawes wat nodig is om die onderneming te bedryf. Voorbeelde sluit in kantoorsalarisse, versekering, advertensies, verkope kommissies en huur. • Waardevermindering Waardevermindering word gewoonlik ingesluit in bedryfsuitgawes en / of koste van goedere verkoop. Waardevermindering is ʼn nie-kontant uitgawe, waar die kontant uitvloei wanneer die bate gekoop word, maar die koste word opgeneem oor ʼn tydperk van jare afhangende van die tipe bate. Voorbeelde van wanneer waardevermindering ter sprake sal wees, is by die aankoop van masjinerie of ʼn gebou wat as ʼn fabriek gebruik word. Waardevermindering word gelys by bedryfsuitgawes as die koste wat verband hou met vaste bates, wat gebruik word vir die verkoop van goedere en dienste en algemene of administratiewe doeleindes. Voorbeelde sluit in voertuie vir maatskappy gebruik of ʼn

©akademia (MSW)

Bladsy 105


FMG105 Finansiële bestuur

kantoorrekenaar en telefoonsisteem. • Bedryfswins Dit is die wins wat verdien word gedurende die normale loop van bedrywighede. Dit word bereken deur bedryfsuitgawes van die bruto wins af te trek. • Ander inkomste en uitgawes Ander inkomste en uitgawes verteenwoordig daardie items wat nie plaasgevind het tydens die normale verloop van die bedrywighede nie. Byvoorbeeld, ʼn klerevervaardiger sluit nie normaalweg inkomste in wat verkry word uit die verhuring van eiendom of rente op beleggings nie. Hierdie bronne van inkomste word afsonderlik hanteer. Rente-uitgawe vir skuld word ook ingesluit in hierdie kategorie. • Netto wins voor belasting Dit is die bedrag van inkomste verdien deur die onderneming voordat belasting betaal word. • Netto wins na belasting Dit is die uiteindelike verdienste van die onderneming. Dit word bereken deur belasting betaal af te trek van netto wins voor belasting. (Aangepas vanuit: http://www.entrepreneur.com/money/moneymanagement/managingcashflow/article21928.html)

3.9

Nakoming van finansiële beleidsvereistes

ʼn Finansiële beleid kan beskryf word as die beskrywing van ʼn onderneming se keuses rakende skuld / eienaarsbelangverhouding, finansiële struktuur, metode van finansiering van beleggingsprojekte, en verskansing van besluite met die doel om die waarde van die onderneming te maksimaliseer. 3.9.1

Voorbeeld van ʼn finansiële beleid

Die volgende is ʼn voorbeeld van die tipe aspekte wat deur ʼn finansiële beleid gedek word:

©akademia (MSW)

Bladsy 106


FMG105 Finansiële bestuur

Voorbeeld 3.6

Inleiding Die reëls en regulasies soos vervat in die Finansiële Beleid van die Universiteit is van toepassing op alle finansiële aktiwiteite en transaksies binne die Universiteitsomgewing, ongeag die bron van befondsing. Dit is elke persoon se plig om toe te sien dat hy/sy binne hierdie reëls en regulasies handel. Enige persoon wat nie binne die reëls en regulasies handel nie, stel hom/haar bloot aan dissiplinêre optrede. Die primêre doel van die finansiële beleid is om te verseker dat alle finansiële transaksies voldoen aan die Universiteit se vereistes rakende interne beheer, finansiële aanspreeklikheid en die bestuur van finansiële risiko’s, asook die nakoming van alle wetlike en finansiële vereistes soos bepaal deur die Wette van Suid-Afrika, die Ontvanger van Inkomste en enige ander instansies wat fondse aan die Universiteit betaal. Vervolgens word elke beleidsdokument aangebied teen die raamwerk van ʼn beleidnommer, die beleid en ander moontlike reëls van toepassing op die beleid self en ook melding van ʼn primêre kontakafdeling aan die einde van elke beleid. Vir die doeleindes van die skrywe is ʼn afdeling waar nodig, verdeel met die oog op verfyning van kernverantwoordelikhede. ʼn Afdeling soos Studentegelde en Debiteure sal daarom bloot gelys wees as Studentegelde indien die beleid handel oor studentegeldaangeleenthede en nie as Studentegelde en Debiteure nie. Inhoud van die finansiële beleid INHOUDSOPGAWE 1.

Begroting

1.1

Begroting vir Kapitaalitems en kapitaalwerke

2.

Finansiële strukture en boekhouding

©akademia (MSW)

Bladsy 107


FMG105 FinansiĂŤle bestuur

2.1

Skep van nuwe kostepunte

2.2

Sluit van kostepunte

2.3

Boekhouding van entiteite wat buite die US val

2.4

Interdepartementele transaksies

2.5

Grootboekjoernale

2.6

Inventarisse

2.7

Uitreik van amptelike fakture

2.8

Krediet op debiteurerekening

2.9

Bankrekeninge

2.10

Kredietkaarte

2.11

Kleinkasfondse

2.12

Verkryging van goedere en dienste

2.13

Versoeke vir tjek- of elektroniese betaling

2.14

Vereistes waaraan krediteure fakture moet voldoen vir betaling

2.15

Heruitreiking van tjeks wat gestop is

2.16

Kredietkaartfasiliteit vir betalings aan US

2.17

Kassiere en inbetaling van fondse

2.18

Kontantontvangste

2.19

Tjekontvangste en regstreekse inbetalings op die US-bankrekening

2.20

Skenkings en skenkingskwitansies

2.21

Beleggings en rente op fondse

2.22

Hantering van na-aftrede mediese voordele en studiegeldvrystellings binne

Šakademia (MSW)

Bladsy 108


FMG105 Finansiële bestuur

kostepunte 2.23

Toeslag op bruto derdegeldstroom-inkomste

2.24

Instel en bedryf van interne finansiële heffings

2.25

Hantering van uitgediende of oortollige bates

2.26

Ouditfooie

2.27

Versekeringseise

3.

Statutêre vereiste

3.1

BTW

3.2

Beleid vir buitelandse betalings volgens die regulasies van die Suid-Afrikaanse Reserwebank en die US

3.3

Wysigingswet op wissels rakende die kruising van tjeks

4.

Interne reëls en regulasies

4.1

Internet dienste

4.2

Geskenke

4.3

Interne lenings

4.4

Nota- en lidmaatskapgelde

4.5

Onthale

4.6

Telefoonlyne

4.7

Privaat telefoonoproepe en internet gebruik

4.8

Beleid en prosedure met betrekking tot selfone en datakaarte

4.9

Reis en verblyf

4.10

Persoonlike uitgawes

4.11

Aankope van akademiese/posverwante handboeke

©akademia (MSW)

Bladsy 109


FMG105 Finansiële bestuur

4.12

Aanbieding van konferensies en kongresse uitgesluit kort kursusse

5.

Vergoedingsake

5.1

Onafhanklike kontrakteurs en werkloosheidsversekeringswetgewing

Vir die volledige finansiële beleid, besoek die volgende webwerf: http://admin.sun.ac.za/finance/finbeleid.htm

3.9.2

Evalueer die nakoming van die finansiële beleid met betrekking tot inkomste

Evaluering van die nakoming van die finansiële beleid beteken die neem van aksies om te bevestig of ʼn onderneming die reëls en regulasies van toepassing op die finansiële beleid volg. Dit word ook na verwys as die toets van die nakoming van die finansiële beleid. Evaluering van die nakoming van die finansiële beleid behels die volgende: 

Nakomingstoetsproses

Hoe weet die bestuur van die onderneming of die vereistes van die finansiële beleid nagevolg word? Deur die nakomingstoets op ʼn gereelde basis uit te voer. Wat word dan getoets? Daar word getoets om te bepaal of die inkomsteprosedures toegepas word soos neergelê, en wat die uitsonderings is. Die implementering van ʼn nakomingsmoniteringsprogram sal dus noodsaaklik wees om die nakoming van die finansiële beleid te meet.

©akademia (MSW)

Bladsy 110


FMG105 Finansiële bestuur

(Bron: http://www.equisys.com/solutions/img/solutions_compliance2.jpg) 

Nakomingstoetsfrekwensie

Hoe dikwels moet die nakomingstoetse uitgevoer word? Elke week? Elke maand? Een keer per kwartaal? Jaarliks? Om hierdie vraag te beantwoord is dit nodig om deur middel van ʼn risiko-assessering te bepaal hoe dikwels ʼn nakomingstoets uitgevoer moet word. ʼn Eenvoudige assessering kan die waarskynlikheid van nienakoming en die impak daarvan bepaal. Hoë risiko-areas moet meer gereeld getoets word, ten minste maandeliks; medium risiko-areas, ten minste kwartaalliks, en laer risiko-areas, ten minste jaarliks. 

Nakomingstoetsbenadering

ʼn Metodiese benadering is noodsaaklik. Toetse moet duidelik, bondig en akkuraat voltooi word. Redelike steekproefgroottes moet gebruik word wanneer die nakoming van die finansiële beleid getoets word. 

Nakomingstoetsdokumentasie

Dokumentasie van die toetsresultate en ondersteunende dokumentasie is van kritieke belang vir ʼn goeie monitering program. Sonder hierdie geskiedenis dra die

©akademia (MSW)

Bladsy 111


FMG105 Finansiële bestuur moniteringsprogram geen gewig nie en kan daar nie bewys word dat nakoming plaasgevind het nie. 

Opvolgaksies

Daar mag dalk opvolgpunte en verdere navrae en vrae voortspruit uit die nakomingstoetse. Dit is goeie praktyk om hierdie opvolgaksies te dokumenteer en dan te koppel aan die ooreenstemmende toetse.

Gevallestudie 3.1 Bestudeer die inkomstestaat hieronder en beantwoord die vrae wat daarop volg:

R

R

(Bron: http://www.accounting-basics-for-students.com/income-statement-example.html) 1. Watter tipe maatskappy is hierdie? Verkoop die maatskappy produkte of lewer dit dienste? 2. Het die maatskappy ʼn netto wins of ʼn netto verlies getoon? 3. Wat is die verskillende bronne van inkomste van hierdie maatskappy?

©akademia (MSW)

Bladsy 112


FMG105 Finansiële bestuur 3.10 Samevatting Vir huishoudings en individue is inkomste die som van lone, salarisse, wins, rentebetalings, huurgelde en ander vorme van inkomste ontvang oor ʼn gegewe tydperk. In maatskappye word daar oor die algemeen na inkomste verwys as ʼn netto wins, wat die oorblywende gedeelte van die inkomste is nadat uitgawes afgetrek is. In die veld van die openbare ekonomie word daar na inkomste verwys as die opbou van beide monetêre en nie-monetêre verbruiksvermoë. 3.11 Selfevaluering Aktiwiteit 3 KFC MenloPark

Bron: http://4.bp.blogspot.com/KFC+logo.jpg U is die eienaar van ʼn Kentucky Fried Chicken onderneming in Menlopark in Pretoria. U verkoop die normale hoenderprodukte op die perseel. Beantwoord die volgende vrae met betrekking tot die inkomste van u onderneming. 1. Hoe kan die inkomstestaat gebruik word in die meting van inkomste? 2. Watter spesifieke komponente van inkomste word gemeet? Gee praktiese voorbeelde in u antwoord. 3. Watter vier tipes aanpassingsinskrywings kan teen jaareinde gedoen word?

©akademia (MSW)

Bladsy 113


FMG105 Finansiële bestuur Notas

©akademia (MSW)

Bladsy 114


FMG105 Finansiële bestuur

Studie-eenheid 4: Bedryfsuitgawes

4.1

Studie-eenheid leeruitkomstes

Kennis en begrip Na voltooiing van Studie-eenheid 4 sal jy in staat wees om jou kennis en begrip van die volgende te demonstreer: •

Beginsels van bedryfsuitgawes

Verskillende tipes bedryfsuitgawes

Erkenning van uitgawes

Magtiging van uitgawes

Nakoming van beleidsvereistes

Vaardighede Jy sal ook in staat wees om: •

Tussen die verskillende tipes bedryfsuitgawes te onderskei.

Te verduidelik wanneer en hoe uitgawes erken kan word.

Die magtigingsproses vir uitgawes te ontleed.

Te evalueer of die onderneming se finansiële beleidsvereistes nagekom is met betrekking tot uitgawes.

©akademia (MSW)

Bladsy 115


FMG105 Finansiële bestuur 4.2

4.3

Verrykende bronne •

http://accounting-financial-tax.com/2009/03/expense-recognition-for-obsoleteinventory/

http://basiccollegeaccounting.com/what-is-depreciation-and-why-do-we-need-toprovide-for-depreciation/

http://blog.accountingcoach.com/commissions-revenue-expense/

http://downloads.bbc.co.uk/foi/classes/policies_procedures/expenses_policy.pdf

http://sowrock.com/electricity/electricity3.gif

http://tutor2u.net/business/accounts/assets_fixedassets_depreciation_slexample.asp

http://tutor2u.net/business/gcse/finance_business_costs.htm

http://web.mit.edu/sapr3/windocs/bppcb01a.htm

http://www.analystnotes.com/notes/los_detail.php?id=184

http://www.ehow.com/how_5348920_improve-payment-approval-authorizationprocess.html#ixzz1Of2sowE9

http://www.emf-financial.co.uk/business%20costs.gif

http://www.sanire.co.za/documents/papers/cat_view/96-papers

http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/Finance/spfm/payments#a2

http://www.therodshop.com/warranty.htm

http://www.whichfranchise.co.za/finance/article.cfm?articleid=27

Hoe kan jy jou begrip verbeter?

Jy moet seker maak dat jy die volgende terminologie verstaan: Sleutelwoord

Omskrywing

Bedryfsuitgawes

Bedryfsuitgawes is enige aankope wat gemaak word namens die onderneming. Bedryfsuitgawes is belangrik vir die winsbepaling van die onderneming.

©akademia (MSW)

Bladsy 116


FMG105 Finansiële bestuur

Indirekte uitgawes

Indirekte uitgawes is nie die uitgawes wat aangegaan word in die vervaardiging van ʼn spesifieke produk nie (bv. die aankoop van die roumateriaal). Indirekte uitgawes is betaalbaar, ongeag of die produksie van goedere, of die lewering van dienste plaasvind of nie.

Paringsbeginsel

Die paringsbeginsel bepaal dat bedryfsprestasie gemeet kan word slegs indien verwante inkomste en uitgawes verantwoord kan word gedurende dieselfde tydperk.

Residuele waarde

Die waarde wat ʼn bate het, nadat die bate se ekonomiese leeftyd verby is.

Slegte skuld

Slegte skuld is ʼn bedrag wat afgeskryf word deur die onderneming as ʼn verlies vir die onderneming en geklassifiseer word as ʼn uitgawe.

Uitgawe

ʼn Uitgawe is ʼn uitvloei van fondse (geld) na ʼn ander persoon of groep om te betaal vir ʼn item of diens.

Vaste uitgawes

Vaste uitgawes bly dieselfde, maak nie saak hoeveel die onderneming produseer nie (bv. erfbelasting)

Veranderlike koste

Veranderlike koste verander in verhouding tot die uitset in produksie deur die onderneming (bv. die aankoop van grondstowwe).

Versekering

Versekering is ʼn produk van ʼn groot finansiële instelling wat aan ʼn persoon, maatskappy of ander entiteit vergoeding of finansiële beskerming bied teen moontlike toekomstige verliese of skade.

Waardevermindering

Waardevermindering is die permanente en voortdurende vermindering in die kwaliteit, omvang of waarde van ʼn bate.

©akademia (MSW)

Bladsy 117


FMG105 Finansiële bestuur 4.4

Inleiding

ʼn Koste of uitgawe vind plaas wanneer ʼn ander persoon, groep persone of sakeonderneming betaal word vir ʼn item of diens wat gelewer is. Vir ʼn huurder is die betaling van die huur ʼn uitgawe of koste. Vir studente of ouers van studente is onderrig en opleiding ʼn koste. Die koop van kos, klere, meubels of ʼn motor word dikwels na verwys as ʼn uitgawe. ʼn Uitgawe is geld wat betaal word, gewoonlik in ruil vir iets van waarde. Indien iets baie kos, is dit duur. Indien dit min kos, is dit goedkoop. In rekeningkunde het koste ʼn spesifieke betekenis. Dit is ʼn die uitvloei van kontant of ander waardevolle bates van ʼn persoon of maatskappy na ʼn ander persoon of maatskappy. Hierdie uitvloei van kontant is oor die algemeen ʼn transaksie vir produkte of dienste wat ʼn gelyke of beter huidige of toekomstige waarde het vir die koper as vir die verkoper. ʼn Uitgawe is dus ʼn gebeurtenis waarin ʼn bate gebruik of ʼn las aangegaan word. Ooreenkomstig die rekeningkundige vergelyking, verminder uitgawes die eienaarsbelang. Die Internasionale Rekenkundige Standaarde Raad definieer uitgawes soos volg: “... dalings in die ekonomiese voordele gedurende die rekeningkundige tydperk in die vorm van uitvloei of vermindering van bates of die voorkoms van laste wat lei tot dalings in ekwiteit, uitgesonderd dié met betrekking tot uitkerings aan aandele deelnemers” Bedryfsuitgawes is enige aankope wat gemaak word namens die onderneming. Bedryfsuitgawes is belangrik vir die winsbepaling in ʼn onderneming. Indien uitgawes te hoog is, is die onderneming waarskynlik besig om ʼn verlies te maak. As uitgawes nie eweredig versprei word oor die jaar nie, of indien al die fakture betaalbaar op dieselfde tyd betaalbaar is, sal dit moeilik wees om die kontantvloei te bestuur. Deur die bedryfsuitgawes op ʼn deurlopende basis te moniteer, kan die onderneming die hoeveelheid kontant wat reeds bestee is, bepaal. Dit sal ook ʼn aanduiding gee van wat in die toekoms bestee moet word. Indien die onderneming nie die bedryfsuitgawes noukeurig moniteer nie, sal dit moeilik wees om te bepaal hoeveel fondse beskikbaar is vir toekomstige uitbreiding. Sonder vooruitbeplanning sal die onderneming waarskynlik ook nie in staat wees om te beplan vir groot uitgawes of om die rekeninge betyds te betaal nie.

©akademia (MSW)

Bladsy 118


FMG105 Finansiële bestuur

(Bron: http://www.emf-financial.co.uk/business%20costs.gif) 4.5

Beginsels van die verskillende tipes uitgawes

Die beginsels van die volgende tipes uitgawes word toegelig: •

Bedryfsuitgawe

Rekenkundige uitgawe

4.5.1

Bedryfsuitgawes

ʼn Onderneming het verskillende uitgawes, van die aankoop van grondstowwe tot die betaling van die huur of die water en ligte. Deur die klassifisering van hierdie uitgawes, kan ʼn onderneming prestasie ontleed ten einde ingeligte besluite te kan neem. Die volgende is voorbeelde van bedryfsuitgawes:  Vaste uitgawes Vaste uitgawes bly dieselfde maak nie saak hoeveel die onderneming produseer nie. Huur, salarisse, versekering en rente op lenings is voorbeelde van vaste uitgawes.

©akademia (MSW)

Bladsy 119


FMG105 Finansiële bestuur

(Bron: http://www.injac.org/breatheasyville/images/rental.jpg)  Veranderlike koste Veranderlike koste verander in verhouding tot die uitset geproduseer deur die onderneming. Grondstowwe, lone en energie / brandstof vir masjiene is voorbeelde van veranderlike uitgawes.

Bron: http://1.bp.blogspot.com/Truck.jpg  Semi-vaste uitgawes Semi-vaste uitgawes is uitgawes wat net verander wanneer daar ʼn groot verandering in die uitset is. Byvoorbeeld, uitgawes wat verband hou met die koop van ʼn nuwe masjien om verhoogde produksie moontlik te maak. Telefone en elektrisiteit het ʼn vaste en ʼn veranderlike element, naamlik: ʼn standaard (vaste) telefoonlynhuur en ʼn heffing vir elke oproep of eenheid elektrisiteit wat gebruik word.

©akademia (MSW)

Bladsy 120


FMG105 Finansiële bestuur

(Bron: http://sowrock.com/electricity/electricity3.gif)  Direkte uitgawes Direkte uitgawes is uitgawes wat direk met die produksie van goedere of lewering van ʼn diens geïdentifiseer word, byvoorbeeld grondstowwe.

(Bron: http://www.nationalpaints.com/categoryphotos/CategoryPhoto_713.jpg)  Indirekte uitgawes Indirekte uitgawes is nie die uitgawes wat aangegaan word in die vervaardiging van ʼn spesifieke produk nie (bv. die aankoop van die roumateriaal). Indirekte uitgawes is

©akademia (MSW)

Bladsy 121


FMG105 Finansiële bestuur betaalbaar ongeag of die produksie van goedere of die lewering van dienste plaasvind of nie, byvoorbeeld die huur van ʼn perseel.  Geleentheidskoste ʼn Geleentheidskoste is die finansiële voordeel wat verbeur word wanneer die volgende beste alternatief gebruik word. ʼn Onderneming kan die uitkoms van ʼn besluit meet deur dit te vergelyk met die voordele (waarskynlik gemeet in winste of inkomste) wat dit kon gehad het as dit geneem is. Die geleentheidskoste ten opsigte van die koop van nuwe masjinerie, kan vergelyk word met die voordele van die besteding van fondse op ʼn nuwe advertensieveldtog (aangepas vanuit: http://tutor2u.net/business/gcse/finance_business_costs.htm). 4.5.2

Rekeningkundige/boekhoudingsuitgawes

Hierdie is gewone en noodsaaklike uitgawes wat direk verband hou met die werking van die onderneming, soos regs- en professionele fooie, insluitende die fooie wat deur die ouditeure van die onderneming gehef word.  Advertensies Rekenmeesters teken advertensie-uitgawes aan wanneer die advertensies aan die mark getoon word. ʼn Vooruitbetaling van ʼn toekomstige advertensie sou aangeteken word as ʼn bate, totdat die advertensie aan die mark getoon word. Die rede waarom advertensies egter eerder aangeteken word as ʼn uitgawe en nie as ʼn bate nie, is omdat die meting van die toekomstige waarde van ʼn advertensie baie moeilik is om te bepaal. Die volgende is ʼn voorbeeld van ʼn advertensie waarvoor ʼn onderneming sal betaal:

(Bron: http://the60sofficialsite.com/images/Lux%20Soap.jpg)

©akademia (MSW)

Bladsy 122


FMG105 Finansiële bestuur  Amortisasie Amortisasie is ʼn ondernemingsbeleid wat eenmalige uitgawes as ʼn jaarlikse koste versprei oor ʼn aantal jare. Ondernemings probeer om langtermynkoste te versprei oor die langtermyn deur middel van amortisasie, deels om te verhoed dat daar jaarliks (van die een finansiële tydperk tot die volgende) groot veranderinge in die boeke van die onderneming is.  Slegte skuld ʼn Slegte skuld is ʼn bedrag wat deur die onderneming as ʼn verlies vir die onderneming afgeskryf word en geklassifiseer word as ʼn uitgawe. Die rede is omdat die skuld nie verhaal kan word nie, en alle redelike pogings uitgeput is om die bedrag verskuldig in te vorder. Dit gebeur gewoonlik wanneer die skuldenaar gelikwideer is, of as die koste van verdere optrede in ʼn poging om die skuld te vorder, die skuld self oorskry. Die volgende voorbeeld wys hoe slegte skuld as ʼn uitgawe op die Inkomstestaat getoon word: Voorbeeld 4.1 Income Statement For the Year Ended December 31, 2011

Net Sales Sales Less: Sales returns and allowances Cost of Goods Sold Gross Profit Selling, General and Administrative Expenses Salaries Advertising expenses Taxes and insurance

©akademia (MSW)

Bladsy 123


FMG105 FinansiĂŤle bestuur

Depreciation and amortization expense Bad debts expense Other selling, general and administrative expenses Operating Income (Loss) Other Revenues and Gains Interest income Gain on sale of investment Other Expenses and Losses Interest expense Loss on sale of equipment Income (Loss) from Continuing Operations before Income Taxes Income Taxes Expense Income (Loss) from Continuing Operations Discontinued Operations: Gain (Loss) from operations of discontinued business segment (Net of income tax effect of R ) Gain (Loss) on disposal of business segment (Net of income tax effect of R ) Extraordinary Gain (Loss) from Early Extinguishment of Debts (Net of income taxes effect of R

)

Net Income (Loss)

Šakademia (MSW)

Bladsy 124


FMG105 Finansiële bestuur

Earnings per Common Share: Income from Continuing Operations Discontinued Operations Extraordinary Gain (Loss) Net Income (Loss) (Bron: Outeur, 2011)

 Korporatiewe geskenke Hierdie is geskenke (gewoonlik waardevolle items) wat aangebied word aan ʼn persoon deur die verteenwoordiger van ʼn onderneming, as ʼn blyk van waardering of goedertrou. In teenstelling met promosie-items, dra korporatiewe geskenke nie ʼn advertensieboodskap nie, maar dit word gewoonlik verpersoonlik deur die ontvanger se naam daarop aan te bring. Ontasbare korporatiewe geskenke, soos vakansies en reise, maak ʼn beduidende gedeelte van korporatiewe geskenke uit. Die volgende is voorbeelde van tipes korporatiewe geskenke:

©akademia (MSW)

Bladsy 125


FMG105 Finansiële bestuur

(Bron: http://1.bp.blogspot.com.jpg)  Kommissie betaal Hierdie is volle of gedeeltelike vergoeding vir die werk wat uitgevoer word namens en betaal word deur die onderneming. Die onderneming of persoon wat kommissies ontvang, verdien kommissie inkomste. Die maatskappy of party wat kommissies betaal, sal kommissies koste hê. Onder aanwas rekeningkunde hoef die kommissies nie reeds ontvang te gewees het om as inkomste gerapporteer te word nie. Indien ʼn onderneming die kommissies verdien het, maar nog nie die geld ontvang het nie, sal dit as inkomste aan kommissies op die inkomstestaat aangetoon word en kommissies ontvangbaar as ʼn bate op die balansstaat aangetoon word. Onder aanwas rekeningkunde word die kommissies nog nie betaal, gerapporteer as ʼn koste. Indien ʼn onderneming die kommissiekoste aangegaan het, maar nog nie betaal het nie, sal dit as kommissies betaalbaar op die inkomstestaat aangetoon word en kommissies betaalbaar as ʼn las op die balansstaat (aangepas vanuit: http://blog.accountingcoach.com/commissions-revenue-expense/).

©akademia (MSW)

Bladsy 126


FMG105 Finansiële bestuur  Waardevermindering Waardevermindering is die permanente en voortdurende vermindering in die kwaliteit, omvang of waarde van ʼn bate. Waardevermindering handel oor die toekenning van die koste van vaste bates oor die verwagte tydperk van gebruik. Dit is daardie deel van die koste van ʼn bate wat van tyd tot tyd (maandeliks) toegeken word as ʼn koste in die inkomstestaat om teen die inkomste wat die bate voortbring af te speel. Byvoorbeeld, wanneer ʼn onderneming ʼn vaste bate koop, soos masjinerie vir die fabriek, is dit bloot ʼn vooruitbetaling van wat die onderneming as inkomste verwag uit die gebruik van hierdie vaste bates. Oor ʼn periode van tyd, word die vaste bate waardeloos, of kan nie meer inkomste genereer nie. Om voorsiening te maak vir hierdie voortgesette daling in die waarde van die fabriek se masjinerie, moet waardevermindering rekeningkundig toegepas word. Die volgende is ʼn voorbeeld van die rekenkundige hantering van waardevermindering:

Voorbeeld 4.2 ʼn Onderneming koop ʼn nuwe masjien vir R75 000 op 1 Januarie 2003. Daar word geskat dat die masjien ʼn reswaarde van R10 000 en ʼn nuttige ekonomiese lewensduur van vyf jaar hê. Die onderneming het ʼn rekeningkundige jaareinde van 31 Desember. Die gebruik van die reguitlyn waardeverminderingsmetode, en dus die berekening (formule) van die jaarlikse depresiasiekoste is soos volg: DPN = (C-R) / N waar: DPN = Jaarlikse reguitlyn-depresiasiekoste C = koste van die bate R = residuele waarde van die bate N = nuttige ekonomiese lewensduur van die bate (jaar) Die berekening is dus soos volg: DPN = (R75 000 - R10 000) / 5 DPN = R13 000 In die rekeninge van die onderneming sal waardevermindering van R 13 000 afgeskryf word in die wins- en verliesrekening vir elk van die vyf jaar van die bate se nuttige ekonomiese

©akademia (MSW)

Bladsy 127


FMG105 Finansiële bestuur

lewensduur. In die jaarlikse balansstaat, sal die masjien getoon word teen die oorspronklike koste, minus die totale opgehoopte waardevermindering vir die bate tot op datum. (Bron: http://basiccollegeaccounting.com/what-is-depreciation-and-why-do-we-need-toprovide-for-depreciation/ en http://tutor2u.net/business/accounts/assets_fixedassets_depreciation_slexample.asp)

 Onthaalkoste ʼn Suksesvolle onderneming kan nie net vanuit ʼn kantoor bedryf word nie. Die belangrikste vergaderings, kliëntekontakte en bemarkingspogings kan plaasvind by restaurante, op gholfbane, of tydens sportbyeenkomste. Die basiese reël is dat onthaal iets behels wat pret is, soos: sake-etes, bywoning van ʼn sportgeleentheid; bywoning van konserte, film, of die teater; besoek aan ʼn vakansie plek (ʼn ski-gebied of strandoord); of om te jag of vis te vang. Vir belastingdoeleindes moet sodanige uitgawes in die algemeen gestaaf word deur dokumentêre bewyse om te kwalifiseer as aftrekking teen inkomste.  Konsessiereg fooie (franchise fees) Eksklusiewe agentskapskostes kan verdeel word in die aanvangsgelde en deurlopende fooie. Die persoon wat die eksklusiewe agentskapsregte koop, is verantwoordelik om die oprigting van die onderneming te finansier, en vir die verskaffing van bedryfskapitaal. Die voorafbetaalde gelde, ook genoem aanvanklike fooi, is in werklikheid ʼn aansluitingsfooi. Dit bied die persoon van die regte koop toegang tot die netwerk en intellektuele eiendom, sowel as aanvanklike opleiding en hulp in alle fasette van die opstel van die onderneming. Hierdie fooi verskil van industrie tot industrie, en selfs tussen verskillende agentskappe in dieselfde industrie. Die deurlopende fooi betaal hoofsaaklik vir voortgesette ondersteuning aan die nuwe onderneming. Dit word gewoonlik bereken as ʼn persentasie van die onderneming se verkope en is betaalbaar weekliks of maandeliks. Die meeste franchises hef ʼn addisionele fooi wat oor die algemeen beskryf word as ʼn bydrae tot die bemarkingsdienstefonds of advertensiefooi. Die bedoeling is dat dit gebruik word vir produkadvertensies en

©akademia (MSW)

Bladsy 128


FMG105 Finansiële bestuur bemarkingsaktiwiteite (aangepas vanuit: http://www.whichfranchise.co.za/finance/article.cfm?articleid=27 Die volgende is ʼn paar bekende eksklusiewe agentskappe in Suid Afika:

(Bron: http://businesstm.com/wp-content/uploads/2010/01/kfc-300x300.jpg, http://static.ideate.co.za/wp-content/images/steers.jpg )  Versekering Versekering is ʼn produk van ʼn groot finansiële instelling wat aan ʼn persoon, maatskappy of ander entiteit vergoeding of finansiële beskerming bied teen moontlike toekomstige verliese of skade. Versekering word gekoop ten einde die moontlike risiko's van die toekoms, wat mag of nie mag plaasvind nie, te verskans. Indien ʼn versekerde risiko wel plaasvind, het die verlies geen invloed op die huidige welstand van die persoon of die onderneming nie. Dus, deur middel van versekering, koop ʼn persoon sekuriteit en beskerming.  Huur en nutsgoedere en dienste Huur is ʼn huurder se gereelde betaling aan ʼn verhuurder vir die gebruik van eiendom of grond. Huurders kan gevra word om huur vooruit te betaal. Vir ʼn vaste termynhuur, mag die verhuurder slegs een maand huur vooruit vereis. Huurders moet huur betaal ooreenkomstig die huurkontrak. Voornemende huurders kan ook gevra word om ʼn deposito te betaal. Normaalweg betaal die verhuurder of agent alle koste, heffings, premies, pryse en tariewe vir die perseel.

©akademia (MSW)

Bladsy 129


FMG105 Finansiële bestuur Nutsgoedere is die basiese dienste soos elektrisiteit, gas, water. Nutsgoedere word dikwels deur die regering gereguleer. Die volgende is voorbeelde van nutsmaatskappye in Suid Afrika:

(Bron: http://www.cane.org.za/wp-content/uploads/2010/05/eskom-logo.jpg en http://www.watertestscam.org.za/images/logos/randwaterboard.jpg)

Praktiese oefening 4.1 1. Identifiseer ten minste nog 5 ander tipes bedryfsuitgawes wat nie hierbo genoem is nie en doen navorsing daaroor.

4.6

Uitgawe erkenning

ʼn Uitgawe is ʼn ekonomiese koste wat ʼn onderneming aangaan deur middel van sy bedrywighede om inkomste te verdien. Ten einde winste te maksimaliseer, moet die sakeondernemings poog om kostes te verminder, sonder om ook inkomste te verminder. Omdat uitgawes so ʼn belangrike aanwyser van ʼn onderneming se bedrywighede is, is daar spesifieke rekeningkundige reëls vir koste-erkenning soos hieronder aangedui. 4.6.1

Hantering van die verskillende tipes uitgawes

Kontant kan, by ontvangs van die goedere of dienste, betaal word vir verpligtinge wat aangegaan is. Hierdie uitgawes kan op die volgende 2 maniere erken word: •

Opgeloopte uitgawes: Uitgawes word erken voordat kontant uitbetaal word.

Uitgestelde uitgawes: Uitgawes word erken na kontant uitbetaal is.

©akademia (MSW)

Bladsy 130


FMG105 Finansiële bestuur 

Opgeloopte uitgawes

Opgeloopte uitgawes is ʼn las wat gebruik word om toekomstige koste met ʼn onsekere tydsberekening of bedrag te bestuur, byvoorbeeld, wanneer ʼn verskaffer goedere in ʼn bepaalde rekeningkundige tydperk verskaf, maar die betaling daarvoor geskied in ʼn latere tydperk. Periodieke uitgawes, soos kantoorsalarisse of verkoopsuitgawes, word onmiddellik as uitgawes erken (en verreken teen inkomste van die rekenpligtige tydperk), ook wanneer werknemers nie vir die volgende tydperk betaal word nie. 

Uitgestelde uitgawes

ʼn Uitgestelde uitgawe is vooruitbetaalde uitgawes of voorafbetaalde betaalde uitgawes. Byvoorbeeld, wanneer die rekenpligtige tydperke maandeliks is, word ʼn 11/12 gedeelte by die jaarliks vooruitbetaalde versekeringskoste bygevoeg, eerder as om die hele bedrag in die maand waarin sodanige koste gehef is, aan te toon. 4.6.2

Paringsbeginsel

Die paringsbeginsel bepaal dat bedryfsprestasie gemeet kan word slegs indien verwante inkomste en uitgawes verantwoord kan word gedurende dieselfde tydperk ("Laat die koste die inkomste volg"). Uitgawes word erken nie wanneer lone betaal word; of wanneer die werk verrig word; of wanneer ʼn produk geproduseer word nie, maar wanneer die werk (diens) of die produk werklik ʼn bydrae tot die inkomste maak. So word koste-erkenning gekoppel aan inkomste-erkenning. Uitgawes aangegaan om inkomste te genereer, moet aan die inkomste gekoppel word in die tydperke wanneer die inkomste erken word. Die konsep “koste-erkenning” is net so kompleks as dié van “inkomste-erkenning”. Vir die koste wat nie direk verwant aan inkomste is nie, moet rekenmeesters ʼn "rasionele en sistematiese" toekenningsbeleid ontwikkel wat ooreenstem met die paringsbeginsel. Die ooreenstemmende beginsel word toegepas op een van die volgende drie maniere: 

Verbind oorsaak en gevolg

Een metode om die paringsbeginsel toe te pas, staan bekend as “verbind oorsaak en gevolg”. Dit impliseer dat daar ʼn duidelike en direkte verband bestaan tussen die koste en die gepaardgaande inkomste.

©akademia (MSW)

Bladsy 131


FMG105 Finansiële bestuur Voorbeelde: •

Koste van goedere verkoop – ʼn winkel kan sekerlik nie die verkope-inkomste genereer sonder om voorraad te verbruik nie.

Verkoopspersoneel kommissies: Kommissies word gewoonlik betaal as ʼn persentasie van omset. Kommissiekoste word dus direk aan inkomste gekoppel.



Sistematiese en rasionele toekenning

ʼn Ander metode wat gebruik word om die paringsbeginsel toe te pas, is sistematiese en rasionele toekenning. Baie koste kan nie direk gekoppel word aan spesifieke inkomstetransaksies nie. Dit kan egter gekoppel word aan ʼn aantal jare en toegeken word as ʼn uitgawe vir elk van daardie jare. Voorbeeld: Waardeverminderingsuitgawes: Verkoopstoerusting (soos meubels en baniere) is noodsaaklik om inkomste te genereer. Maar die koppeling van die koste is moeilik. In plaas daarvan word die toerusting se koste stelselmatig toegeken as "waardeverminderingsuitgawe" aan die jare waartydens die toerusting help om inkomste te genereer. 

Onmiddellike erkenning

ʼn Verdere metode van erkenning is onmiddellike erkenning. Sommige uitgawes het geen merkbare toekomstige voordeel nie. In hierdie geval word die uitgawes onmiddellik in berekening gebring. Voorbeelde hiervan is : •

Kantoorpersoneel se salarisse

Nutsgoedere en dienste

Rente

4.6.3

Uitgawe erkenning vir verouderde voorraad

Die behoorlike koste-erkenningsproses vir die verouderde voorraad, is om die mees waarskynlike afsetwaarde te bepaal van die verouderde voorraad, hierdie waarde dan van die boekwaarde van die verouderde voorraad af te trek, en die verskil eenkant te hou as ʼn reserwe. As die verouderde voorraad dan van die hand gesit word, of die ramings van die

©akademia (MSW)

Bladsy 132


FMG105 Finansiële bestuur afsetwaardes verander, verander die reserwerekening ook om hierdie veranderinge te weerspieël.

Voorbeeld 4.3 Die nagaan van die BCD rekenaar maatskappy se inventaris, toon dat daar R100 000 se rekenaarhardeskywe is wat nie kan verkoop nie. Daar is egter ʼn mark vir die skywe in Antarktika, maar teen ʼn prys van R20 000. Gevolglik het BCD se rekenmeester ʼn reserwe van R80 000 geskep met die volgende joernaalinskrywing: Debiteer - Koste van goedere verkoop = R 80 000 Krediteer - Reserwe vir verouderde voorraad = R 80 000 Na die finalisering van reëlings met die Antarktika-koper, is die werklike verkoopprys slegs R19 000 en die rekenmeester voltooi die transaksie met die volgende inskrywing om die bykomende R1 000 van die koste te erken: Debiteer - Reserwe vir verouderde voorraad = R 80 000 Debiteer - Koste van goedere verkoop = R1 000 Krediteer - Inventaris = R 81 000 (Aangepas vanuit: http://accounting-financial-tax.com/2009/03/expense-recognition-forobsolete-inventory/)

4.6.4

Twyfelagtige skulde

Debiteure ontstaan uit verkope aan kliënte wat nie onmiddellik kontant betaal nie. Daar is altyd ʼn paar kliënte wat nie skuld kan, of sal betaal nie. Die rekenings word oningevorderde rekeninge genoem. Daarom word rekeninge ontvangbaar gewaardeer en gerapporteer teen netto realiseerbare waarde – dus die netto bedrag wat na verwagting in kontant ontvang sal word en nie noodwendig die bedrag wat regtens ontvangbaar is nie. 

Direkte afskryfmetode

Onder die direkte afskryfmetode word oninvorderbare rekeninge erken as ʼn uitgawe in die tydperk waartydens dit waardeloos word. Geen inskrywing word gemaak totdat ʼn rekening beslis as oninbaar beskou kan word nie. Hierdie metode is maklik en gerieflik om toe te pas.

©akademia (MSW)

Bladsy 133


FMG105 Finansiële bestuur 

Toelae metode

Voorstanders van die toelae metode glo dat slegte skuldkoste aangeteken moet word in dieselfde tydperk as wat die kooptransaksie gedoen is. Dit word gedoen om ʼn behoorlike paring van uitgawes en inkomste te verkry en om ʼn behoorlike waarde vir rekeninge ontvangbaar te bepaal. In die praktyk word die raming van slegte skuld, hetsy op die persentasie van verkope basis (inkomstestaatbenadering) of uitstaande debiteure basis (balansstaat aanpak) gemaak. 4.6.5

Waarborge

Waarborgkoste is ʼn klassieke voorbeeld van ʼn gebeurlikheidsuitgawe. Hoewel die toekomstige kostebedrag, vervaldatum en die kliënt nie bekend is nie, is ʼn las waarskynlik en moet erken word, asof dit redelik geskat kan word (aangepas vanuit: http://www.analystnotes.com/notes/los_detail.php?id=184). Die volgende is ʼn tipiese waarborg waaruit toekomstige uitgawes mag voortspruit:

Voorbeeld 4.4 THE RODSHOP Rod Shop Inc. hereby provides a Limited Warranty on repairs performed by the shop. This Limited Warranty is valid only for as long as you own the vehicle stated herein, and is for the person to whom this Limited Warranty is granted and whose name appears herein and on the original repair order. This is a labor only, fragmented four part Limited Warranty and stipulations pertaining to each fragmented part are stated hereafter: •

Metalwork: Rod shop inc. provides __ No warranty, __1 year, __2 year, __3 year,__Lifetime Limited Warranty on all metalwork, to include welding and application of materials utilized in metalwork against cracking, flaking, pitting or deterioration, excluding rust repairs. Rod Shop Inc. will repair and repaint, excluding rust repairs, any metalwork warranted hereby, at its sole option, when claim is made while the present owner stated herein owns the vehicle, unless caused by or damaged resulting from unreasonable use, maintenance, or care of the vehicle.

Painting, Stripes and Decals: Rod Shop Inc. provides __ No warranty, __1 year, __2 year, __3 year,__Lifetime Limited Warranty on painting-related priming and

©akademia (MSW)

Bladsy 134


FMG105 Finansiële bestuur

painting work against solvent blistering, peeling, hazing, and excessive loss of pigmentation, and, __ No warranty, __1 year Limited Warranty on the application and adhesion of decorative stripes and decals, excluding those defects which are caused by extreme environmental conditions to which the vehicle may be exposed. Rod Shop Inc. will re-prime, repaint, re-stripe or re-decal the specific section or sections of the vehicle warranted hereby excluding rust repair, at its sole option, when claim is made within the effective date stated herein, unless caused by or damaged resulting from unreasonable use, maintenance or care of the vehicle. Paint Warranty is valid only over original factory finishes that are free of defect. •

Mechanical Repairs: Rod Shop Inc. provides __No Warranty,__30 day,__90 Day Warranty,__1 Year,__Lifetime Warranty on all mechanical repairs. Rod Shop Inc. will re-repair any mechanical assembly or component warranted hereby, at its sole option, when claim is made with in the effective date stated herein, unless caused by or damaged resulting from unreasonable use, maintenance, or care of vehicle.

Parts: Rod Shop Inc. disclaims and provides no additional warranty on parts other than the manufacturers or suppliers warranty on NEW, ORIGINAL EQUIPMENT MANUFACTURED (OEM), LIKE KIND QUALITY (LKQ) USED or IMITATION, AFTERMARKET (A/M) parts installed by Rod Shop Inc. In addition, LKQ, USED and IMITATION or AFTERMARKET parts or parts supplied by another mfg. or supplier other than the original equipment mfg. are subject to that other mfg's/suppliers warranty and non others. The warranty provided by Rod Shop Inc. will not for any reason or under any circumstances exceed the mfg's. / suppliers warranty unless described herein

This Written Warranty shall be null and void if the repair is altered, adjusted or tampered with by any person not authorized by Warranty Grantor. This Warranty is not transferable. Specifically Excluded: A: Incidental costs, such as, but not limited to, towing fees, car rental charges, loss of use, travel expenses, lost wages or pay, damage to other assemblies or components including consequential damages such as damage to other assemblies and components resulting from the repair or replacements, defective parts or installation of such parts

©akademia (MSW)

Bladsy 135


FMG105 FinansiĂŤle bestuur

B. Surface rust, rust through, and /or damage caused by rusting of interior or exterior panels is not covered. C. Paint damage caused by car washes, chemicals, acid rain or fall out of any kind, including excessive environmental conditions. Chipping of the finish due to rocks, or other road damage of any kind. Pitting from bugs, tar, or other types of road grime. Peeling due to use of vinyl protectants, silicone, high pressure water or air. Cracking of the finish on bumpers due to impact or flexing beyond normal limits. Or any other cause related to use of car covers, bras, waxes, sealants, neglect, abuse or lack of maintenance. D. Any failure related to the use and or performance of body filler, seam sealer, adhesive or other filler or surfacer. E. Any failure due to off road use, or commercial use of any kind. Customers Obligations: In order to obtain the benefits of this warranty, the owner of the vehicle must do the following: A. Present the owners copy of this warranty document, proper identification along with proof of vehicle ownership and the original repair order to the warrantor before requesting warranted repairs or parts, and B. Demonstrate the claim to warrantor in a timely manor. Failure to promptly report and have warranty claim addressed by the Grantor will void this warranty C. Have any warranted inspection repair, adjustment, or replacements made only at the premises of the warrantor during normal business hours. All Warranties implied by law, including the warranties of merchantability and fitness for a particular purpose, are hereby limited to the warranty period herein and shall expire at the end of such period. Purchaser's Name:____________________________ Warranty Grantor: _____________________________ Repair Order Number:________________ Date of Purchase:____________ (Bron: http://www.therodshop.com/warranty.htm)

Šakademia (MSW)

Bladsy 136


FMG105 Finansiële bestuur 4.7

Magtiging van uitgawes

Sakeondernemings moet verseker dat die gebruik van die hulpbronne behoorlik gemagtig en beheer word. Doeltreffende beheer oor die besteding moet gehandhaaf word in alle stadiums en ondersteun word deur ʼn toepaslike rekeningkundige stelsel.

(Bron: http://www.abacusconsultancy.co.uk/Artwork/Accountant1.jpg) 4.7.1

Vereistes vir die magtigingsprosedures

Vereistes vir die prosedures vir die magtiging en betaaling van fondse, is soos volg: 1. Die magtiging vir betaling moet geskei wees van die proses van die betaling self. 2. Daar moet seker gemaak word dat die goedere of dienste wat verkry is, voorsien is

ooreenkomstig die betrokke ooreenkoms voordat betaling geskied. 3. Betalingsvoorwaardes moet gekies of onderhandel word om goeie waarde te

voorsien. 4. Fakture moet akkuraat en betyds betaal word. 5. Daar moet ʼn balans tussen voorkomende en opsporende kontroles wees om bedrog

teë werk. 6. Ouditprosedures wat geredelik nagegaan en gerapporteer kan word. 7. Periodieke prosedures om enige lesse geleer tydens ʼn interne ouditondersoek, of

ander relevante ervarings of ontwikkelings, in die praktyk te implementeer.

©akademia (MSW)

Bladsy 137


FMG105 Finansiële bestuur 4.7.2

Betalingsmagtiging

Uitgawes word gewoonlik gemagtig in die operasionele afdeling waar die ooreenkoms aangegaan word. Skeiding van pligte is hier belangrik. Geen een persoon moet in staat wees om alle aspekte van die betalingsmagtigingsproses te volvoer nie. Verskillende persone moet verantwoordelik wees vir die bestel van goedere en dienste; die goedkeuring van betalings en vir die verwerking van betalings. Waar dit nie moontlik is nie, as gevolg van beperkte hulpbronne, moet alternatiewe reëlings getref word. Die prosedures vir die maak van betalings moet verseker dat: •

waar nodig die uitgawes goedgekeur is en die voorgestelde betaling in ooreenstemming met die goedkeuring is;

die betaling ondersteun word deur fakture, goedere ontvangsnotas of ander dokumentasie en (indien toepaslik) gesertifiseer is;

die faktuur wiskundig korrek is – in ooreenstemming met die kontrak of ander verbintenis (byvoorbeeld voorwaardes van toekenning), behoorlik verdiskonteer is, ens.;

waar betaling gemaak word by wyse van paaiemente (bv. interim of gedeeltelike betalings) moet die voorgestelde betaling binne die goedgekeurde totale koste wees;

die faktuur nie ʼn duplikaat is, of nog nie voorheen aangebied is vir die betaling nie; en

die hantering van Belasting op Toegevoegde Waarde (BTW) korrek is.

(Aangepas vanuit: http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/Finance/spfm/payments#a2) Die volgende verteenwoordig die proses wat normaalweg gevolg word by die uitbetaling van gelde:

©akademia (MSW)

Bladsy 138


FMG105 Finansiële bestuur

Die fakture word aangestuur na die betrokke individu in die afdeling vir goedkeuring Die departement keur die faktuur goed, maak 'n afskrif en gee die oorspronklike aan die rekeninge betaalbaar afdeling Die rekeninge klerk ontvang fakture wat deur die departement goedgekeur is Die rekeninge klerk bevestig die goedkeuringshandtekening op die faktuur Die faktuur word op die rekenkundige stelsel gelaai Toesighouer hersien en keur goed Die faktuur word gestuur vir betaling

Figuur 4.1: Die magtigingsproses (Bron: http://web.mit.edu/sapr3/windocs/bppcb01a.htm) 4.7.3

Hoe om die betalingsmagtigingsproses te verbeter

Die volgende metode kan aangewend word om die betalingsmagtigingsproses te verbeter: •

Maak ʼn vloeidiagram van die huidige betalingsmagtigingsproses. ʼn Vloeidiagram is ʼn visuele voorstelling van ʼn proses wat gebruik maak van sirkels, reghoeke, en vierkante om te wys hoe ʼn proses vloei van begin tot einde.

Ken ʼn lengte van die tyd aan elke belangrike stap in die proses toe. Kwantifiseer die hoeveelheid tyd wat op elke gebied in die proses van toepassing is.

Identifiseer wat eienaarskap vir hierdie gebiede in die proses behels.

Doen ʼn leemte-ontleding deur ʼn vergelyking van die huidige betalingsproses (soos aangedui op die vloeidiagram) met die vinniger betalingsproses. Kyk vir herhalende

©akademia (MSW)

Bladsy 139


FMG105 Finansiële bestuur stappe of areas om die proses te verbeter. Probeer om outomatisering (vervanging van arbeid met tegnologie) van sekere funksies toe te pas. •

Soek geleenthede om te integreer met ander funksies.

Gaan voort om die proses in alle besonderhede te ontleed en te verfyn.

(Aangepas vanuit: http://www.ehow.com/how_5348920_improve-payment-approvalauthorization-process.html#ixzz1Of2sowE9) 4.8

Evalueer die nakoming van die finansiële beleid met betrekking tot uitgawes

Die evaluering van die nakoming van die finansiële beleid met betrekking tot uitgawes bestaan uit die algemene beginsels wat geld en die stappe wat in die proses gevolg moet word. 4.8.1

Algemene beginsels

Die volgende algemene beginsels geld: •

Alle relevante risiko's en vereistes moet sistematies aangespreek word. Die doel is om die vereistes te identifiseer en om alle aspekte van die proses te oorweeg, met in agneming van maatreëls wat reeds bestaan. Daar moet verseker word dat alle aspekte van die aktiwiteite gemoniteer word.

Die assessering behoort te fokus op wat eintlik gebeur in die werksplek gedurende die aktiwiteit. Die praktyk kan verskil van wat veronderstel is om te gebeur volgens die geskrewe instruksies, prosedures, ens. Aandag moet ook gegee word aan veranderinge in die werksplek (toerusting, metodes van werk en mense), aangesien hierdie ʼn gereelde oorsaak van probleme is.

Alle werknemers en diegene wat dalk geraak word, moet oorweeg word, insluitend interne ouditeurs en eksterne ouditeurs.

Die evalueringsproses moet rekening hou met die bestaande maatreëls en beheer, byvoorbeeld, kodes vir die praktyk, prosedures, spesiale instruksies, en so aan. Dit is veral belangrik dat dit objektief beoordeel word.

In die meeste gevalle is dit beter om eers ʼn oorhoofse assessering te doen. ʼn Tweede assessering wat meer gesofistikeerde tegnieke gebruik en meer in besonderhede ingaan, kan dan gedoen word, indien nodig.

(Aangepas vanuit: http://www.sanire.co.za/documents/papers/cat_view/96-papers)

©akademia (MSW)

Bladsy 140


FMG105 Finansiële bestuur 4.8.2

Stappe in die proses

Die volgende is die stappe in die evalueringsproses: •

Stap 1: Identifiseer die probleme Gaan die proses na en probeer enige probleme identifiseer – dit is soms maklik om probleme mis te kyk. Vra die personeel na hulle insette veral ten opsigte van probleme wat miskien nie altyd so duidelik sigbaar is nie.

Stap 2: Besluit wie en wat dalk geraak word en hoe hulle geraak word Tydens die evaluering is dit veral belangrik om te bepaal hoe die probleme die onderneming en werknemers raak, aangesien dit sal help om die beste manier te identifiseer om die probleem te bestuur. Dit kan beteken dat daar ʼn lys gemaak moet word van die individuele sowel as groepsprosesse ten einde moontlike probleme te identifiseer.

Stap 3: Evalueer die probleme en besluit oor voorsorgmaatreëls Nadat die probleme geïdentifiseer is, besluit dan wat om te doen. Die beste is om moontlike oplossings te vergelyk met ʼn goeie standaard praktyk. Daar is baie bronne en hulpmiddels in die verband. Dus, evalueer die prosesse, bepaal of genoegsame kontrolemaatreëls in plek is en hoe die werk georganiseer is. Vergelyk dit dan met goeie praktyk en bepaal of daar iets meer of anders gedoen moet word.

Stap 4: Bevindings en implementering Indien die bevindings en moontlike oplossings geïmplementeer word, sal dit ʼn verskil maak aan die onderneming. Die resultate van die assessering moet noukeurig geboekstaaf word – op ʼn eenvoudige manier en met praktiese implementeerbare voorstelle om die probleem aan te spreek. Geen assessering is perfek nie, maar indien dit probleme identifiseer en kan lei tot verbetering in prosesse, kan dit tot voordeel van die onderneming wees. ʼn Goeie plan van aksie sluit dikwels ʼn mengsel van die volgende in: o

ʼn Paar maklike verbeterings wat gou kan geskied – dalk as ʼn tydelike oplossing totdat daar meer blywende oplossings geïmplementeer kan word.

©akademia (MSW)

Bladsy 141


FMG105 Finansiële bestuur

o

Langtermyn oplossings vir daardie probleme wat waarskynlik later ernstige probleme kan veroorsaak.

o

Langtermyn oplossings vir die probleme met die ergste moontlike gevolge.

o

Reëlings vir die opleiding van werknemers.

o

Gereelde kontrole om seker te maak dat die beheermaatreëls in plek bly.

o

Toekenning van duidelike verantwoordelikhede aan alle betrokkenes.

Stap 5 beoordeling van die assessering en werk, indien nodig Prosesse verander gereeld, byvoorbeeld as daar nuwe toerusting en prosedures kom wat tot nuwe probleme kan lei. Dit is belangrik om op ʼn deurlopende basis die prosesse en veranderings te evalueer en, waar nodig, veranderinge aan te bring. Hierdie aspek word dikwels agterweë gelaat, totdat iets verkeerds geloop het en dit te laat is.

(Aangepas vanuit: http://www.hse.gov.uk/pubns/indg163.pdf)

Gevallestudie 4.1 Die volgende is die uitgawebeleid van die Britse Uitsaai Korporasie in London. Lees dit aandagtig deur want dit bevat al die elemente van uitgawes soos hierbo bespreek. Beantwoord dan die vrae:

THE EXPENSES POLICY I. Important principles and how to claim 1. General principles The principle of the Expenses Policy is to ensure that staff continues to be reimbursed for all necessary expenditure reasonably incurred in the performance of their BBC duties. The basis of expense claims will be actual expenditure up to limits as specified in this policy; limits will be reviewed annually. Staff must pay for their personal expenses and claim them back; accounts payable should only be used to settle the cost of group events (excluding entertaining) which exceed £1,000.

©akademia (MSW)

Bladsy 142


FMG105 FinansiĂŤle bestuur

Managers and staff should note that authorising managers have no authority to vary this policy; claims for items not allowed under the policy will be rejected. Staff should note that if they pay for expenses incurred by another individual, any deductions from their claim for non compliance with policy will be their responsibility. Failure to comply with this policy may be treated as a disciplinary matter. 2. Guidelines on how to claim your expenses 2.1 Timeliness of submission Expenses should be submitted as soon as possible after they have been incurred. However, it costs a certain amount to process any claim, so claimants should endeavour not to submit claims for less than ÂŁ50, unless they represent the total of expenses in a three month period. A claim that is more than three months old will only be paid in exceptional circumstances and will require second level authorisation. 2.2 Receipts Original receipts must accompany all claims. Credit card slips or statements will not be accepted as evidence of business expenditure. A VAT receipt must include the name and address of the retailer, the retailer's VAT registration number, the date of the purchase, details of what goods or services have been purchased and the VAT inclusive value of those goods or services in sterling. A VAT registration number consists of nine digits and is set out in the following format: 123 4567 89. 2.3 e-Expenses Claims should normally be made using e-Expenses, which is designed to capture all the relevant information to enable your claim to be processed first time. Receipts should be numbered with the claim line item number and attached in line item number order to the e-Expenses summary. Any advances should be shown as a deduction from the claim, including date and source. An exceptional manual claim that is incorrectly completed or arithmetically wrong will be returned and remain unpaid until it is corrected. 3. Authorisation of expenses All expense claims must be authorised by a more senior manager who is familiar with your work schedule and did not attend any event being claimed for. Authorising managers

Šakademia (MSW)

Bladsy 143


FMG105 Finansiële bestuur

must ensure they are happy with the claim, or reject it for correction or further information. Certain claims or items may require additional authorisation by your Divisional Finance Director or designate. 4. Help with expenses If you have a problem in completing your expense claim you should in the first instance refer to the online help. Failing that, you can contact the Steria Expenses Helpline on 0460 who can offer clarification and advice on what can and cannot be claimed. Published on 23rd February 2007. II. Travel (including air, rail and ferry) 1. Alternatives to travelling and mode of travel Wherever practicable, the BBC’s audio conference facilities and video conference facilities should be used as an alternative to travelling. For travel within mainland UK and to/from Eurostar destinations rail is the default mode of travel over air. Flights taken on these routes will be reported and monitored. 2. Authorisation All travel must be authorised in accordance with divisional procedures. 3. Class of travel, type of ticket and denied boarding compensation 3.1 Rail travel First class rail travel is not permitted. The only exceptions are: •

Where the passenger has a contractual arrangement to travel first class, for example on air talent where it is included in their employment terms and conditions, in which case the travel must be authorised in writing by the appropriate Controller.

To secure sole occupancy of a sleeping compartment (see section 3.5 below).

Where it can be demonstrated that it is the cheapest ticketing option of all available tickets.

Significant savings can be obtained by specifying outward and/or return journeys at time of booking.

©akademia (MSW)

Bladsy 144


FMG105 Finansiële bestuur

3.2 Air travel BBC travellers should use the lowest cost means of travel and fare. Travel should be booked via the BBC’s preferred suppliers. Significant savings can be obtained by specifying outward and/or return journeys at time of booking. Some airlines will also allow changes to fixed tickets for an additional charge and this may be cheaper than buying a flexible ticket. Fully flexible tickets should only be requested when absolutely necessary.Savings can also be made by making group bookings (10 travellers or more; eight for rail travel) in advance. Upgraded travel, i.e. above economy, is not appropriate for journeys of less than four hours. For longer journeys upgraded travel may be justified for business need and, in very exceptional circumstances, on health grounds. In any of these circumstances, the travel must be authorised in writing by Head of Department or above. Examples of business need where upgraded travel might be appropriate include: •

The necessity to travel with a contributor who has a reservation in a higher class.

To take advantage of an additional baggage allowance so reducing the total cost of travel.

Where seats are not available in a lower class.

Where it is at no extra cost to the BBC.

Where the traveller is expected to work straight after a flight of four hours or more.

All requests on health grounds need to be approved by the BBC Travel Health Clinics.

3.3 Tickets For air travel e-tickets should always be requested where available. Rail tickets should preferably be collected from FastTicket machines, so as to avoid delivery charges. 3.4 Denied boarding compensation The BBC does not permit staff to volunteer for denied boarding compensation while travelling on BBC business. 3.5 Sleeping compartment Sleeping compartments on trains or ferries may be booked for overnight journeys of over

©akademia (MSW)

Bladsy 145


FMG105 FinansiĂŤle bestuur

four hours. Upgraded travel, i.e. above economy is allowed if this is the only way that sole occupancy of a sleeping compartment can be secured. 4. Transporting equipment 4.1 Excess baggage Significant amounts of excess baggage must be pre-booked. There are specially negotiated arrangements in place with our main airlines, which may be obtained by booking through preferred suppliers. If excess baggage has not been prepaid, full details of any excess baggage charges paid for directly by the traveller should be provided on an expense claim to enable charges to be checked, and the relevant excess baggage documents should be attached. If excess baggage has been prepaid through a BBC preferred supplier, staff should check whether the final total charge agrees to the prepaid amount. If it is more, staff should pay for the excess and reclaim this via their expense claim; if it is less, staff should request a refund voucher which should be returned to the preferred supplier on return in order that the refund can be claimed from the airline. Please note not all airlines give refunds; the travel agent can confirm at time of booking if available. 4.2 ATA carnets Before moving equipment abroad, an ATA carnet must be obtained; it must be returned once the equipment is back at base. See Buy/Book/Order for details of how to obtain an ATA carnet. 4.3 Porterage Porterage may only be claimed when moving heavy BBC equipment and will only be accepted without a receipt where an appropriate explanation is provided. 5. Personal travel and incentives 5.1 Personal travel linked to BBC business Personal travel as part of a business trip is discouraged, and in any event only allowed where such travel actually reduces the cost of business travel to the BBC e.g. staying a Saturday night to take advantage of a lower cost airfare. Where additional costs are incurred, e.g. Saturday night in a hotel, these must be met by the individual employee.

Šakademia (MSW)

Bladsy 146


FMG105 Finansiële bestuur

Adequate private travel insurance must be held. Weekend accommodation will be paid where the traveller is unable to return home as part of a longer business trip. 5.2 Travel with a spouse or partner If a member of staff is accompanied by a spouse or partner who is not involved in BBC business, the traveller must bear the cost of their spouse/partner. It is not permitted to downgrade the travel or accommodation booked in order to fund travel costs for a companion. If there is a business reason for a spouse or partner to accompany the BBC member of staff, this should be pre-approved in writing by the Divisional Finance Director and any additional costs incurred by the BBC for the companion will be treated as a benefit in kind. Spouses/partners not engaged or employed by the BBC are not covered by BBC insurance. 5.3 Frequent traveller schemes and personal incentives Membership of a frequent traveller scheme must not deflect from using the most costeffective option presented by the BBC’s preferred suppliers. The BBC will not reimburse frequent traveller membership fees. 6. Group travel Group travel should be limited to a number that would not critically affect the continuity of BBC operations in the event of an accident. If more than 20 BBC personnel are planning to travel together please contact Insurance Services. Please also see overseas section XIII Updated on 16th March 2011. III. Transport (public, cabs and LNEMT) 1. Shuttle buses and public transport When travelling on business, shuttle buses should be used where available. Otherwise public transport should normally be used. 2. Minicabs and black taxis Minicabs or taxis can be taken for business purposes if it is the most cost effective means of transport. A final destination must be specified for all bookings. Travel by minicab or

©akademia (MSW)

Bladsy 147


FMG105 FinansiĂŤle bestuur

taxi is not ordinarily appropriate for journeys over 40 miles; the cost of the element over 40 miles will be deducted from salary and can be reclaimed via expenses if there is a genuine business reason. Black taxis are more expensive than minicabs and they should only be booked as a last resort. Where taxis are hailed the cost can be recovered through an expenses claim. 3. Journeys between home and work 3.1 Journeys between home and normal place of work You are expected to meet the full cost of all journeys between your home and your normal place of work (except for journeys overnight which fall within the Expenses Policy in section 3.3 below). 3.2 Journeys between home and temporary place of work If you can demonstrate that your journey from home to a temporary base (or vice versa) incurs excess travel costs, the excess costs will be reimbursed. Full details of the excess costs must be provided on your expense claim. 3.3 Late night early morning transport (LNEMT) 3.3.1 LNEMT minicabs If you have no means of getting to and from work in the early morning (start or finish time before 06.30) or late at night (start or finish time after 22.45), the BBC can provide transport, within 40 actual miles from your normal place of employment. For a journey outside the 40 mile distance, or outside the prescribed hours, an authorising manager can require a contribution from the employee which will be the cost of the journey over 40 miles or the whole cost of the journey when outside prescribed times. All staff must complete a passenger declaration form to be eligible to book home to work/work to home transport. Tax arises on the provision of transport from home to work (which includes a temporary place of employment up to 10 miles from your normal place of work). Tax also arises on the provision of transport from work to home unless you are only occasionally required to work late and these occasions are neither regular (where there is a predictable pattern) nor frequent (more than 60 times a year). If you are scheduled to work a shift pattern it is likely that there is a tax liability arising on your journeys from work to home. When a tax liability arises under the LNEMT provisions, the BBC will meet this liability provided the

Šakademia (MSW)

Bladsy 148


FMG105 Finansiële bestuur

booking is through the BBC's preferred suppliers. All LNEMT must be booked through the BBC's preferred suppliers and declared as home to work or work to home, as appropriate. If in exceptional circumstances it has been necessary for you to pay for your own LNEMT taxi, you can claim the cost via expenses provided you indicate on your claim that it is a home/work journey; it will be reported as a taxable benefit. 3.3.2 LNEMT mileage (also see section IV.2 Driving) With the prior approval of the authorising manager, mileage costs can be reimbursed at the Public Transport Rate as an alternative to providing a taxi under the LNEMT provisions, provided that it can be demonstrated that the use of the car is not the normal method of travel to work. Where the journey necessarily includes the congestion charge, the BBC will meet this cost. This must be claimed on the TAX 1 form; the BBC will not meet the tax liability arising. 3.3.3 Accommodation in lieu of LNEMT Overnight accommodation within 10 miles of your normal base can only be booked in lieu of LNEMT in exceptional circumstances related to one off events where it is not possible for you to return home; the BBC will meet the tax liability benefit arising. Such accommodation requires prior authorisation from your Divisional Finance Director. Updated on 4th October 2010. IV. Driving (including mileage rates and hire cars) 1. Mileage When driving on BBC business, provided it is further from your home to your temporary destination than it is from your home to your normal place of work, you can claim the lower of the distance: •

from your home to your temporary destination; or

from your normal place of work to the temporary destination.

2. Driving a private vehicle 2.1 Driver’s responsibility

©akademia (MSW)

Bladsy 149


FMG105 FinansiĂŤle bestuur

It is your responsibility to ensure that you comply with the Motor Vehicle Policy section 2 before driving a private vehicle on BBC business. The BBC accepts no liability for loss of, or damage to, vehicles being used on BBC business, unless caused by negligence on the part of the BBC. Tax relief may be available when using your own vehicle for work; please view the HM Revenue & Customs guide on using your own vehicle for work. 2.2 Mileage rates Staff who are eligible for a company car, but who receive a cash allowance or pension instead of a car, will only be able to reclaim the mileage costs at the BBC issue car rates in section 3 below. Mileage should normally be claimed at the Public Transport Rate of 25p per mile, unless either public transport is not available to that location or there is a valid business reason for taking a car, such as it saves time or a number of people are travelling together. If your authorising manager agrees a higher rate is applicable, they will advise you of the rate, which can be at most the official HM Revenue & Customs rates below, which apply regardless of engine size:

Miles per tax year

Miles per tax year Motorcycle Bicycle

Up to 10,000 miles 45p

24p

20p

Over 10,000 miles

24p

20p

25p

(Bron: http://downloads.bbc.co.uk/foi/classes/policies_procedures/expenses_policy.pdf) Vrae: 1. 2. 3.

Is u van mening dat hierdie uitgawebeleid hersien moet word of nie? Kan u aan enige ander uitgawes van personeel dink wat nie deur hierdie beleid gedek word nie? Dink u dat die goedkeuringsproses vir die uitgawes voldoende is?

Šakademia (MSW)

Bladsy 150


FMG105 Finansiële bestuur 4.9

Samevatting

Uitgawes neem die vorm aan van kontantbetalings (soos lone en salarisse, huur, advertensie, ens.), of ʼn vermindering in inkomste (soos slegte skuld). Uitgawes word saamgevat en ingesluit in die inkomstestaat as aftrekkings van die inkomste. Inkomste minus uitgawes bereken die netto wins vir die onderneming vir ʼn gegewe tydperk. Uitgawes word opgeneem in die rekeningkundige stelsel van die onderneming ooreenkomstig die rekeningkundige metode wat die onderneming gekies het. Onder aanwas rekeningkunde sal die uitgawes aangeteken word ooreenkomstig die wetlike voorskrifte in die verband. Aanwas rekeningkunde berus op die paringsbeginsel in rekeningkunde. Die paringsbeginsel poog om akkuraat verslag te doen van die winste vir elke rekeningkundige periode. Dit vereis dat verwante inkomste en uitgawes verantwoord word gedurende dieselfde tydperk. 4.10 Selfevaluering

Aktiwiteit 4 U is die risikobestuurder van TableTop meubelhandelaar. U is bekommerd oor die uitgawe-magtigingsprosedures by Table Top. 1. Gee ʼn beskrywing van die stappe wat u sal volg om te bepaal of die uitgawe-

magtigingsprosedures gevolg word. 2. Aan watter vereistes moet die magtigingsprosedures en die betaal van fondse

voldoen? 3. TableTop koop ʼn nuwe masjien vir R155 000 op 1 Januarie 2010. Dit word geskat

dat die masjien ʼn reswaarde van R100 000 en ʼn bruikbare ekonomiese lewensduur van vyf jaar sal hê. Die onderneming het ʼn rekeningkundige jaareinde van 31 Desember 2011. Gebruik die reguitlyn waardeverminderingsmetode om die depresiasie te bereken.

©akademia (MSW)

Bladsy 151


FMG105 Finansiële bestuur Notas

©akademia (MSW)

Bladsy 152


FMG105 Finansiële bestuur

Studie-eenheid 5: Finansiële verslagdoening

5.1

Studie-eenheid leeruitkomstes

Kennis en begrip Na voltooiing van Studie-eenheid 5 sal jy in staat wees om jou kennis en begrip van die volgende te demonstreer: •

Interne finansiële verslagdoening

Eksterne finansiële verslagdoening

Vertroulike finansiële inligting

Verslagdoening oor die finansiële posisie van die onderneming

Ontleding van basiese finansiële verslae

Vaardighede Jy sal ook in staat wees om: •

ʼn Sakeonderneming se interne finansiële verslagdoening te beskryf.

ʼn Sakeonderneming se eksterne finansiële verslagdoening te beskryf.

Finansiële inligting te identifiseer wat nie openbaar gemaak kan word nie.

Verslag te kan doen oor die basiese finansiële posisie van die onderneming.

Basiese finansiële verslae te ontleed.

©akademia (MSW)

Bladsy 153


FMG105 Finansiële bestuur 5.2

Verrykende bronne •

http://bizcovering.com/investing/objectives-of-external-financialreporting/#ixzz1PA37DBi3

http://www.aalnc.org/images/pdfs/ChaptLeaders/SampleRecord.pdf

http://www.articlesbase.com/accounting-articles/what-is-ifrs-and-why-are-globaleconomics-looking-at-one-accounting-standard-573896.html#ixzz1P9yaygMV

http://www.dummies.com/how-to/content/managements-role-in-preparing-financialreports.html#ixzz1PFwmfihV

http://www.dummies.com/how-to/content/reading-an-annualreport.html#ixzz1PFeMJMLU

http://www.iasplus.com/standard/framewk.htm

http://www.nonprofitaccountingbasics.org/internal-reporting-goodmanagement/internal-reports

5.3

http://www.sec.gov/investor/pubs/begfinstmtguide.htm

http://www.wisegeek.com/what-is-internal-reporting.htm

Hoe kan jy jou begrip verbeter?

Jy moet seker maak dat jy die volgende terminologie verstaan: Sleutelwoord

Omskrywing

Balansstaat

Die balansstaat doen verslag oor wat die maatskappy tans besit (bates), die uitstaande skuld (laste) en die wins wat gemaak is en wat betaal sal word aan die aandeelhouers (aandele).

Basies rekeningkundige

BATES = LASTE + AANDEELHOUERSEKWITEIT

vergelyking

©akademia (MSW)

Bladsy 154


FMG105 Finansiële bestuur

Finansiële verslag

ʼn Finansiële verslag is ʼn formele rekord van die finansiële aktiwiteite van ʼn onderneming, persoon of ander entiteit.

Finansiële verslagdoening

Finansiële verslagdoening is die kommunikasie van finansiële inligting wat benodig kan word wanneer individue beleggings in die onderneming wil maak; wanneer die onderneming aansoek doen vir krediet, en vir die doel van bestuursbesluitneming.

Inkomstestaat

ʼn Inkomstestaat is ʼn verslag wat aantoon hoeveel inkomste ʼn onderneming verdien het oor ʼn spesifieke tydperk.

Internasionale

Die Internasionale Verslagdoeningstandaarde (Engels -

verslagdoeningstandaarde

IFRS) is ʼn stel rekeningkundige standaarde, wat ontwikkel is deur die International Accounting Standards Board (IASB). Hierdie internasionale standaarde is daargestel vir die voorbereiding van openbare maatskappye se finansiële state.

5.4

Inleiding

ʼn Finansiële verslag is ʼn formele rekord van die finansiële aktiwiteite van ʼn onderneming, persoon of ander entiteit. Finansiële verslagdoening is die kommunikasie van finansiële inligting wat benodig kan word wanneer individue beleggings in die onderneming wil maak; wanneer die onderneming aansoek doen vir krediet, en vir die doel van bestuursbesluitneming. Hierdie tipe kommunikasie sluit finansiële state soos inkomstestate, balansstate, ekwiteitsverslae, kontantvloeiverslae en notas tot hierdie state in. Items soos persvrystellings, vergaderingsnotules en ouditeursverslae is ook ingesluit. Finansiële verslae is onderhewig aan verskeie regulasies en standaarde, afhangende van die tipe onderneming. Die verskillende regulasies, standaarde en Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Praktyk (AARP) dra daartoe by dat finansiële state en verslae gestandaardiseer en van gehalte is.

©akademia (MSW)

Bladsy 155


FMG105 Finansiële bestuur Almal gebruik een of ander tyd finansiële verslae. So ontvang almal kwitansies wanneer aankope gedoen word en almal ontvang rekeninge. Hierdie is beide finansiële verslae wat die status van rekeninge of individuele transaksies kommunikeer. Bestuurders gebruik finansiële verslae om sakebesluite te maak. Byvoorbeeld, wanneer die interne finansiële verslae en voorraadverslae aantoon dat die produkobrengste te hoog is, kan die bestuurder poog om beter kwaliteitsbeheer toe te pas. Beleggers en potensiële beleggers gebruik algemene finansiële verslae so dikwels dat maatskappye dikwels die verslae in ʼn bundel versprei genaamd "beleggersverslae”, "jaarlikse verslae”, of "aandeelhouersverslae". Beleggers sal hierdie inligting gebruik om te besluit of hulle die maatskappy se aandele sal koop, verkoop, of hou. Nog ʼn groep mense wat finansiële verslae gebruik, is krediteure. ʼn Krediteur gebruik finansiële verslae om die risiko te bepaal wanneer ʼn onderneming geld wil leen.

(Bron: http://www.companythumbs.com/reports/S/STAN.L/annual/STAN.L_annual_2007.jpg) 5.5

Interne finansiële verslagdoening

Een van die belangrikste areas van interne verslagdoening is finansiële verslagdoening. Finansiële verslae word gebruik om ʼn onderneming se finansiële welstand te moniteer en ingeligte besluite te kan maak oor die rigting waarin die onderneming geneem moet word. ʼn Interne finansiële verslag kan, byvoorbeeld, onthul dat een departement baie geld spandeer

©akademia (MSW)

Bladsy 156


FMG105 Finansiële bestuur sonder om juis inkomste te genereer. Die bestuur kan dan besluit hoe om die situasie te verbeter of selfs die moontlikheid oorweeg om die afdeling te sluit. Die rekeningkundige stelsel van ʼn onderneming word ontwerp om alle transaksies, bedrywighede, aktiwiteite en ander ontwikkelings wat finansiële gevolge het op rekord te plaas. ʼn Rekeningkundige stelsel genereer talle dokumente, vorms en verslae. Selfs ʼn klein onderneming het honderde dokumente, wat nodig is om op hoogte te bly van verkope, uitgawes, bates en laste. Die primêre doel van ʼn rekeningkundige stelsel is dus die versameling van volledige en akkurate data en inligting wat nodig is om noodsaaklike funksies in die onderneming uit te voer. Bykomend tot die fasilitering van dag-tot-dag-bedrywighede, het die rekeningkundige afdeling van ʼn onderneming die verantwoordelikheid om veral twee verskillende interne verslae voor te berei, naamlik gedetailleerde verslae vir bestuursbeheer en meer opsommende verslae vir besluitneming. Rekenmeesters het ʼn relatief vrye hand in die ontwerp van beheer- en besluitnemingsverslae vir bestuurders (aangepas vanuit: http://www.wisegeek.com/what-is-internal-reporting.htm). 5.5.1

Interne verslae – algemene beginsels

Die volgende is die algemene beginsels vir goeie interne verslae: 

Akkurate verslae

Akkurate, tydige en leesbare interne verslae, met die nuutste toepaslike finansiële inligting, is noodsaaklik vir goeie bestuur en van kritieke belang om te weet wat die onderneming se finansiële stand is. 

Verslae aan die Raad van Direkteure

Om sinvolle verslae aan die Raad van Direkteure (Trustees) saam te stel, moet daar ten opsigte van inhoud en formaat oor die volgende besluit word:

Watter verslae beskikbaar gestel moet word.

Hoe die verslae daaruit sal sien.

Wie watter verslae sal kry.

Hoe dikwels die verslae beskikbaar sal wees.

Hierdie verslae behoort die volgende in te sluit:

©akademia (MSW)

Bladsy 157


FMG105 Finansiële bestuur

Balansstaat

Wins- en verliesverslag

Inkomste en uitgawesverslag

Begrotingsverslag

Vir die Raad van Direkteure moet hierdie verslae ook een-bladsy opsommings, met notas en aangevul deur spesifieke detail, bevat. Om bruikbaar te wees, moet die verslae so opgestel word dat ʼn raadslid die antwoorde op die volgende vrae uit die verslae sal vind:

Wat was verlede jaar se totaal vir die verskillende begrotingsposte?

Wat is die begroting vir hierdie jaar en watter persentasie van die begroting word verteenwoordig deur die jaar-tot-datum bedrae?

Wat is die verwagting vir die einde van die jaar en hoe vergelyk dit met die goedgekeurde begroting?

Wat is die redes vir die belangrike afwykings?

(Bron: http://dracutbaseball.com/images/Board-Meeting.gif) 

Verslae aan bestuur

Bestuurders en komiteelede moet meer gedetailleerde verslae ontvang en ook meer dikwels as die algemene raad. Personeel- en komiteevoorsitters moet besluit watter verslae hulle nodig het, hoe dikwels, en watter vlak van detail benodig word. Byvoorbeeld, die finansiële komitee kry gewoonlik meer detail as die algemene raad. 

Formaat van verslae

Die formaat van verslae (vir toeganklikheid en duidelikheid) is ʼn baie belangrike oorweging wat dikwels oor die hoof gesien word. Alle verslae wat gestuur word aan raadslede,

©akademia (MSW)

Bladsy 158


FMG105 Finansiële bestuur finansiële komiteelede, personeelbestuurders of ander belanghebbendes moet aan die volgende vereistes voldoen: •

Die verslag moet die onderneming se naam en die titel van die verslag bevat. Raadslede dien dikwels op meer as een raad. Die insluiting van die onderneming se naam en titel van die verslag dui nie net op gebruikersvriendelikheid nie, maar ook op die onderneming se noukeurigheid ten opsigte van sy verslagdoeningsfunksie.

Die verslag moet gedateer word. Die "vanaf" datum, sowel as die datum waarop die verslag gegenereer is, moet op die verslag verskyn. ʼn Onderskrif kan bygevoeg word om "Gedruk op [Datum]" aan te dui.

Kolomopskrifte en beduidende rytotale moet in vetdruk gedruk word vir beklemtoning. Die fokus op belangrike totale help die leser om die inligting te verstaan en om die belangrikste inligting uit te wys.

Die verslag moet gekontroleer word om te verseker dat dit gebruikersvriendelik is. Kolomopskrifte en ry-etikette moet oorgedra word indien daar meer as een bladsy in die verslag is.

(Aangepas vanuit: http://www.nonprofitaccountingbasics.org/internal-reporting-goodmanagement/internal-reports) 5.5.2

Interne beheer oor finansiële verslagdoening proses

ʼn Maatskappy se finansiële prestasie moet hersien word by elke raadsvergadering. Die Raad hersien al die tussentydse en jaarlikse finansiële verslae. Die doeltreffendheid van die proses om risiko's te evalueer en die uitvoering van beheeraktiwiteite moet deurlopend en op verskillende vlakke gemoniteer word. Dit behels die vergelyking van die resultate met begrotings en aanvanklike sakeplanne. Die Raad moet ook die statutêre oudit van die finansiële state en gekonsolideerde finansiële state moniteer en die onafhanklikheid van die statutêre ouditeur of ouditeursfirma evalueer, veral die verskaffing van addisionele dienste aan die maatskappy. Verantwoordelikheid vir die handhawing van ʼn doeltreffende beheeromgewing, die monitering van die risikobestuursisteme en interne beheer van finansiële verslagdoening moet aan die Hoof Uitvoerende Beampte gedelegeer word. Sakeondernemings moet dus noukeurig alle finansiële verslagdoeningsprosesse en kontroles moniteer, asook die korrektheid van eksterne en interne finansiële verslagdoening (aangepas vanuit:

©akademia (MSW)

Bladsy 159


FMG105 Finansiële bestuur http://www.finnlines.com/company/corporate_governance/internal_control_over_financial_re porting_process). Die volgende is ʼn voorbeeld van ʼn interne inkomste verslag:

Table 5.1: Income statement (Bron: http://www.accounting-basics-for-students.com/images/Income_statement1) 5.6

Eksterne finansiële verslagdoening

Die finansiële state van ʼn maatskappy wat die kern van die eksterne finansiële verslae aan die aandeelhouers en leners is, moet in ooreenstemming met Algemeen Aanvaarde Rekeningkundige Praktyk (AARP) wees. Die AARP is gesaghebbende riglyne, reëls en standaarde wat geld vir eksterne finansiële verslagdoening aan die beleggers en skuldeisers van ʼn onderneming. Die hoofdoel vir die ouditering van finansiële state deur ʼn onafhanklike ouditfirma, is om te toets of die state volgens AARP opgestel is. As daar wesenlike afwykings van die basiese finansiële reëls en riglyne is, moet die ouditeur dit noem in die oudit-opinie oor die finansiële state. Eksterne finansiële verslae sluit voetnotas in, wat ʼn integrale addendum tot die finansiële state is. Voetnotas is nodig omdat die eksterne finansiële verslag gerig word aan buite-

©akademia (MSW)

Bladsy 160


FMG105 Finansiële bestuur beleggers en krediteure van die onderneming wat nie direk betrokke is by die dag-tot-dag sake van die onderneming nie. Bestuurders moet kennis dra van die inligting in voetnotas. Indien bestuurders verkies om sekere voetnote in te sluit in interne rekeningkundige verslae, moet die voetnotas waarskynlik meer detail bevat as die voetnotas wat in eksterne finansiële verslae ingesluit word. ʼn Eksterne finansiële verslag sluit drie primêre finansiële state, naamlik:

ʼn Opsomming van die winsgenererende aktiwiteite van die onderneming vir die bepaalde tydperk.

ʼn Opsomming van die kontantinvloei en -uitvloei vir dieselfde tydperk.

ʼn Opsomming van die bates van die onderneming aan die einde van die tydperk wat gebalanseer word deur die eise teen, en die bronne van die bates.

5.6.1

Doelwitte van eksterne verslagdoening

Die belangrikste doelstellings van eksterne finansiële verslagdoening is die volgende: •

Om waardevolle inligting aan besluitnemers te bied.

Die verskaffing van inligting wat nuttig is in die beoordeling van die tyd, die bedrag en die onsekerheid van die toekomstige kontantvloei.

Verskaf inligting oor die onderneming se hulpbronne (bates), eise teen die hulpbronne (laste en eienaarsbelang) en verandering in die hulpbronne.

(Aangepas uit: http://bizcovering.com/investing/objectives-of-external-financialreporting/#ixzz1PA37DBi3) 5.6.2

Internasionale Verslagdoeningstandaarde

Die Internasionale Verslagdoeningstandaarde (International Financial Reporting Standards – IFRS) is ʼn stel rekeningkundige standaarde, wat ontwikkel is deur die International Accounting Standards Board (IASB). Hierdie internasionale standaarde is daargestel vir die voorbereiding van openbare maatskappye se finansiële state. In die afgelope paar jaar het baie veranderinge plaasgevind in die finansiële en rekeningkundige sektore. Talle lande (byna 100) het reeds die IFRS as standaard aangeneem.

©akademia (MSW)

Bladsy 161


FMG105 Finansiële bestuur Die IFRS het veral subjektiwiteit uit finansiële verslagdoening verwyder en bied ʼn konsekwente basis vir die erkenning, meting, aanbieding en openbaarmaking van transaksies en gebeure op die finansiële state. Onlangs is gevalle aangeteken waar maatskappye in Europa die IFRS in hulle finansiële verslagdoening toegepas het en ʼn verlies getoon het, maar wanneer dieselfde maatskappye hul rekeninge volgens VSA-AARP voorberei, toon hulle ʼn wins! Rekenmeesters pas IFRS beginsels toe op finansiële state vir gebruik deur die bestuur, aandeelhouers, ontleders, kredietverskaffers, die regering, die algemene publiek en ander rolspelers (aangepas vanuit: http://www.articlesbase.com/accounting-articles/what-is-ifrsand-why-are-global-economics-looking-at-one-accounting-standard573896.html#ixzz1P9yaygMV). 5.6.3

Die IFRS raamwerk

Die IFRS raamwerk beskryf die basiese konsepte en beginsels wat onderliggend is aan die voorbereiding en rapportering van finansiële state vir eksterne gebruikers.

(Bron: http://bigfatfinanceblog.com/wp-content/uploads/2009/03/ifrs-logo.jpg) Onderstaande is ʼn opsomming van die IFRS raamwerk aangepas uit die volgende webtuiste: http://www.iasplus.com/standard/framewk.htm. Vir meer inligting besoek die webwerf. IFRS Framework  Scope The IFRS Framework addresses: •

the objective of financial reporting

the qualitative characteristics of useful financial information

©akademia (MSW)

Bladsy 162


FMG105 Finansiële bestuur

the reporting entity

the definition, recognition and measurement of the elements from which financial statements are constructed

concepts of capital and capital maintenance

 The Objective of general purpose financial reporting The primary users of general purpose financial reporting are present and potential investors, lenders and other creditors, who use that information to make decisions about buying, selling or holding equity or debt instruments and providing or settling loans or other forms of credit. The primary users need information about the resources of the entity not only to assess an entity’s prospects for future net cash inflows but also how effectively and efficiently management has discharged their responsibilities to use the entity’s existing resources. The IFRS Framework notes that general purpose financial reports cannot provide all the information that users may need to make economic decisions. They will need to consider pertinent information from other sources as well. The IFRS Framework notes that other parties, including prudential and market regulators, may find general purpose financial reports useful. Regulators are not considered a primary user and general purpose financial reports are not primarily directed to regulators or other parties.  Information about a reporting entity’s economic resources, claims, and changes in resources and claims •

Economic resources and claims

Information about the nature and amounts of a reporting entity’s economic resources and claims assists users to assess that entity’s financial strengths and weaknesses; to assess liquidity and solvency, and its need and ability to obtain financing. Information about the claims and payment requirements assists users to predict how future cash flows will be distributed among those with a claim on the reporting entity. A reporting entity’s economic resources and claims are reported in the statement of financial position.

©akademia (MSW)

Bladsy 163


FMG105 Finansiële bestuur

Changes in economic resources and claims

Changes in a reporting entity’s economic resources and claims result from that entity’s performance and from other events or transactions such as issuing debt or equity instruments. Users need to be able to distinguish between both of these changes. Information about a reporting entity’s financial performance during a period, representing changes in economic resources and claims other than those obtained directly from investors and creditors, is useful in assessing the entity’s past and future ability to generate net cash inflows. Such information may also indicate the extent to which general economic events have changed the entity’s ability to generate future cash inflows. The changes in an entity’s economic resources and claims are presented in the statement of comprehensive income. •

Financial performance reflected by past cash flows

Information about a reporting entity’s cash flows during the reporting period also assists users to assess the entity’s ability to generate future net cash inflows. This information indicates how the entity obtains and spends cash, including information about its borrowing and repayment of debt, cash dividends to shareholders, etc. The changes in the entity’s cash flows are presented in the statement of cash flows. •

Changes in economic resources and claims not resulting from financial performance

Information about changes in an entity’s economic resources and claims resulting from events and transactions other than financial performance, such as the issue of equity instruments or distributions of cash or other assets to shareholders is necessary to complete the picture of the total change in the entity’s economic resources and claims. The changes in an entity’s economic resources and claims not resulting from financial performance is presented in the statement of changes in equity.

©akademia (MSW)

Bladsy 164


FMG105 Finansiële bestuur

 Qualitative characteristics of useful financial information The qualitative characteristics of useful financial reporting identify the types of information are likely to be most useful to users in making decisions about the reporting entity on the basis of information in its financial report. The qualitative characteristics apply equally to financial information in general purpose financial reports as well as to financial information provided in other ways. Financial information is useful when it is relevant and represents faithfully what it purports to represent. The usefulness of financial information is enhanced if it is comparable, verifiable, timely and understandable. •

Fundamental qualitative characteristics

Relevance and faithful representation are the fundamental qualitative characteristics of useful financial information. Relevant financial information is capable of making a difference in the decisions made by users. Financial information is capable of making a difference in decisions if it has predictive value, confirmatory value, or both. The predictive value and confirmatory value of financial information are interrelated. General purpose financial reports represent economic phenomena in words and numbers. To be useful, financial information must not only be relevant, it must also represent faithfully the phenomena it purports to represent. •

Enhancing qualitative characteristics

Comparability, verifiability, timeliness and understandability are qualitative characteristics that enhance the usefulness of information that is relevant and faithfully represented. Information about a reporting entity is more useful if it can be compared with similar information about other entities and with similar information about the same entity for another period or another date. Comparability enables users to identify and understand similarities in, and differences among, items. Verifiability helps to assure users that information represents faithfully the economic

©akademia (MSW)

Bladsy 165


FMG105 Finansiële bestuur

phenomena it purports to represent. Verifiability means that different knowledgeable and independent observers could reach consensus, although not necessarily complete agreement, that a particular depiction is a faithful representation. Timeliness means that information is available to decision-makers in time to be capable of influencing their decisions. Classifying, characterising and presenting information clearly and concisely make it understandable. While some phenomena are inherently complex and cannot be made easy to understand, to exclude such information would make financial reports incomplete and potentially misleading. Financial reports are prepared for users who have a reasonable knowledge of business and economic activities and who review and analyse the information with diligence. •

Applying the enhancing qualitative characteristics

Enhancing qualitative characteristics should be maximised to the extent necessary. However, enhancing qualitative characteristics (either individually or collectively) render information useful if that information is irrelevant or not represented faithfully. •

The cost constraint on useful financial reporting

Cost is a pervasive constraint on the information that can be provided by general purpose financial reporting. Reporting such information imposes costs and those costs should be justified by the benefits of reporting that information.

5.7

Vertroulike finansiële inligting

Alle sakeondernemings beskik oor vertroulike finansiële inligting wat nie aan die publiek openbaar gemaak word nie, byvoorbeeld, inligting oor finansiële hulp of ʼn lening. Verder is dit van toepassing op enige krediet- of bankrekening wat deur die onderneming gebruik mag word.

©akademia (MSW)

Bladsy 166


FMG105 Finansiële bestuur

Bron: http://www.geekologie.com/2009/10/22/confidential.jpg 5.7.1

Die beskerming van vertroulike inligting

Die doelwitte van die beskerming van vertroulike inligting is:

Die beskerming van die veiligheid en vertroulikheid van nie-openbare vertroulike finansiële inligting.

Beskerming teen moontlike bedreigings vir die veiligheid van sulke inligting.

Beskerming teen ongemagtigde toegang tot of gebruik van sodanige inligting.

Ten einde hierdie doelwitte te bereik, word die volgende vereis:

Slegs een of meer personeellede om oor die inligtingsbeskermingsplan toesig te hou en dit te koördineer.

Die uitvoering van ʼn risiko-assessering om voorsienbare interne en eksterne risiko's wat kan lei tot ongemagtigde bekendmaking of misbruik van vertroulike inligting, te identifiseer. Implementering van ʼn plan om die risiko te beheer.

Kontraktuele vereistes wat gestel moet word aan derde-party diensverskaffers om die onderneming se vertroulikheid te beskerm.

Gereelde evaluering en aanpassing van die inligtingsbeskermingsplan om voortdurende beskerming van vertroulike inligting te verseker.

©akademia (MSW)

Bladsy 167


FMG105 Finansiële bestuur 5.7.2

Identifisering van risiko’s

ʼn Onderneming moet deurgaans daarvan bewus wees dat daar beide interne en eksterne risiko's bestaan. Hierdie risiko's sluit in, maar is nie beperk tot: •

Ongemagtigde toegang tot stelsels

Gebrekkige stelselveiligheid as gevolg van toegang tot die stelsel deur ʼn ongemagtigde persoon

Onderskepping van data tydens die oordrag

Fisiese misplasing van papierrekords

Verlies van data in ʼn ramp

Foute in die stelsel ingevoer

Korrupsie van data of stelsels

Toestaan van ongemagtigde versoeke vir finansiële inligting

5.7.3

Beveiligingsprogram

ʼn Beskermingsprogram het vier belangrike komponente, naamlik:

Werknemeropleiding en bestuur

Beskikbaarheid van rekords

Beveiligingsprogram

Inligtingstelselsekuriteit

Fisiese veiligheid van rekords

Figuur 5.1: Beveiligingsprogram (Bron: Outeur, 2011)

©akademia (MSW)

Bladsy 168


FMG105 Finansiële bestuur 

Werknemersopleiding

ʼn Agtergrondsondersoek (byvoorbeeld ʼn verwysingsnavraag) moet gedoen word voordat enige potensiële werknemer toegang tot vertroulike inligting bekom. In sommige gevalle kan ʼn kriminele agtergrondsondersoek ook gedoen word. Gedurende werknemersoriëntering moet elke nuwe werknemer wat toegang het tot vertroulike inligting behoorlike opleiding ontvang oor die belangrikheid van die vertroulikheid van rekords, finansiële inligting, kredietkaartnommers, kredietkontroles, bankrekeninge, belastingrekords en enige ander vertroulike inligting in die onderneming. Elke nuwe werknemer moet ook opgelei word in die korrekte gebruik van die rekenaarinligting en wagwoorde. Opleiding moet ook werknemers insluit wat verantwoordelik is vir die beheermaatreëls en prosedures om te verhoed dat hulle onwetend vertroulike inligting aan ongemagtigde individu verskaf. Van tyd tot tyd, moet elke departement opleiding verskaf aan hulle werknemers om hulle te herinner aan die belangrikheid van vertroulike inligting en om te verseker dat die beveiligingsprosedures en kontroles gevolg word.



Inligtingstelselsekuriteit

Toegang tot vertroulike inligting deur middel van die onderneming se rekenaarnetwerk moet beperk word tot daardie werknemers wat ter wille van hulle taak toegang tot sulke inligting moet hê. Elke werknemer met toegang tot vertroulike inligting moet voorsien word van ʼn gebruikersnaam en wagwoord. Alle vertroulike inligtingsdatabasisse moet met wagwoorde beheer word. 

Fisiese veiligheid van papierrekords

Slegs diegene wat toegang tot fisiese papierrekords moet hê in die uitvoering van hulle taak, moet toegang daartoe hê. Die rekords moet gehou word in ʼn geslote kantoor. Gesonde sakepraktyk is om lêers met vertroulike inligting agter geslote deure te hou en slegs gemagtigde persone toegang te verleen. 

Beskikking van rekords

Die onderneming hoef fisiese papierrekords en elektroniese dokumente slegs te hou vir solank as wat hulle aktief gebruik word, of solank as wat die wet of die onderneming se eie beleid bepaal.

©akademia (MSW)

Bladsy 169


FMG105 Finansiële bestuur Papierdokumente wat nie meer nodig is nie, moet opgekerf en vernietig word. Elektroniese dokumente moet verwyder word en die magnetiese media moet gedemagnetiseer word. Die volgende is ʼn voorbeeld van ʼn beleid ten opsigte van die bewaring van dokumentasie in ʼn onderneming: <Henry, is hierdie iets wat deur SARS voorgeskryf word, of is dit net ʼn voorbeeld? Indien van SARS, kan ʼn mens dit dalk so sê>

Voorbeeld 5.1 Sample Record Retention Policy Permanently: •

Accountants’ audit reports

Cancelled checks for important payments such as property purchases and special contracts

Deeds, mortgage and bills of sale

Depreciation schedules

Year-end Financial statements

General ledgers

Insurance records

Journals (i.e. medical containing reports) until replaced by newer edition

Legal and other important correspondence (i.e. certification, contracts, etc.)

Minutes books (directors meetings)

Outside appraisers’ property appraisals

Property records (including costs, blueprints and plans)

Trademark registrations

Patents and copyrights

Copies of training manuals

Keep for 7 Years: •

Accident reports and claims for settled cases

©akademia (MSW)

Bladsy 170


FMG105 Finansiële bestuur

Accounts payable ledgers and schedules

Accounts receivable ledgers and schedules

Cancelled checks (see exception above)

Expense analysis and distribution reports

Expense reports (including personal)

Expired contracts

Garnishments

Vendor invoices

Mortgages (notes and leases)

Notes receivable ledgers and schedules

Payroll records and summaries

Personnel records of discharged employees

Purchase orders (purchasing dept. copy)

Sales and inventory records

Subsidiary ledgers

Time sheets/cards/books

Vouchers for payment to vendors and employees (including travel allowance and reimbursement of employees and officers)

Withholding tax statements and tax returns and worksheets (relating to tax liability)

Keep for three years: •

Bank statements and reconciliation

Employment applications

Insurance policies (expired)

Internal audit reports

Internal reports (miscellaneous)

©akademia (MSW)

Bladsy 171


FMG105 Finansiële bestuur

Invoices to members /customers

Petty cash vouchers

Keep for two years: •

General correspondence, routine correspondence with clients, members and vendors

Duplicate deposit slips

Keep for one year: •

Purchase orders (non-purchasing dept copy)

Requisitions

(Bron: http://www.aalnc.org/images/pdfs/ChaptLeaders/SampleRecord.pdf)

5.8

Verslagdoening oor die basiese finansiële posisie van die onderneming

ʼn Finansiële verslag, of die finansiële state, is ʼn formele rekord van ʼn onderneming se finansiële transaksies. ʼn Sakeonderneming se verdienste en verliese, asook die waarde van sy bates en voorrade word gerapporteer in die verklaring. Die verslag word saamgestel uit verskeie sub-onderwerpe wat die onderneming se finansiële sterk- of swakpunte beskryf. 5.8.1

Stappe in die voorbereiding van ʼn finansiële verslag

Die volgende is ʼn voorbeeld van die stappe wat gevolg kan word in die voorbereiding van ʼn finansiële verslag:  Balansering van die onderneming se finansiële vermoë Begin met die voorbereiding van die finansiële verslag deur die balansering van die onderneming se finansiële vermoë. Die balansstaat in ʼn finansiële verslag gee ʼn oorsig van wat die onderneming tans besit (bates), die bedrag van die skuld (laste) en die wins wat gemaak is en wat betaal sal word aan die aandeelhouers (aandele). Gebruik die maatskappy se voorkeur finansiële verslagtemplaat om die inligting te organiseer. In hierdie deel van die finansiële verslag, kan die bates aan die linkerkant van

©akademia (MSW)

Bladsy 172


FMG105 Finansiële bestuur die bladsy of aan die bokant van die bladsy geplaas word. Plaas laste en aandeelhouers se aandeel in die maatskappy aan die regterkant of aan die onderkant van die bladsy.  Skep ʼn afdeling met die verklaring van die maatskappy se inkomste Die verklaring van omvattende inkomste, ook bekend as die wins- en verliesstaat, toon die hoeveel geld wat die maatskappy verdien en die bedrag geld wat dit verloor het gedurende ʼn jaar. Op die boonste lyn van hierdie staat word die totale verkope of bruto inkomste aangetoon. Die lyne wat volg trek bruto afslag en opbrengs van produkte, bedryfsuitgawes (insluitende salarisse en bemarkingskoste) en die waardevermindering van die items (gereedskap en masjinerie) wat gebruik word in die produksieproses, af. Na die bedryfs- en verkope-aftrekkings, word inkomste uit rente verdien, bygevoeg. Trek dan die inkomstebelasting af. Die oorblywende bedrag is die werklike wins en verlies tydens die spesifieke verdienste tydperk.  Bereken aandeelhouers se aandele of verdienste per aandeel (VPA) Hierdie deel van die finansiële verslag is die staat van veranderinge in ekwiteit. Om te bepaal wat die VPA is, verdeel die totale netto inkomste uit die inkomstestaat deur die aantal aandele tans in besit van beleggers.  Voltooi die kontantvloeistate Voltooi die verslag met ʼn berekening van die kontantbedrag wat die maatskappy ingebring of gespandeer het. Hierdie inligting is bekend as kontantvloeistate. Skep hierdie afdeling van die verslag deur ʼn ontleding van die syfers aangedui in die bates, laste, billikheid en inkomste gedeeltes van die verslag. Die kontantvloeistate moet ook ʼn ontleding van alle bedryfs-, beleggings- en finansieringsaktiwiteite insluit. 5.8.2

Bestuur se rol in die voorbereiding van finansiële verslae

Die bestuur, die Hoof Uitvoerende Beampte (HUB) en finansiële beamptes van ʼn onderneming moet seker maak dat die finansiële state en openbaarmakings voldoen aan die Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde.

©akademia (MSW)

Bladsy 173


FMG105 Finansiële bestuur Alle maatskappye (klein en privaat of groot openbare maatskappye) se jaarlikse finansiële verslae bestaan uit: •

Die drie basiese finansiële state: inkomstestaat, balansstaat en kontantvloeistaat.

ʼn Staat van veranderings in aandeelhouersbelang (indien nodig).

En nog baie meer. Om te besluit wat "meer" beteken, speel die onderneming se uitvoerende hoof en topbestuurders ʼn belangrike rol – ʼn rol wat hulle (en buite beleggers en leners) moet verstaan.

Die Hoof Uitvoerende Beampte doen sekere kritiese dinge voor ʼn finansiële verslag vrygestel kan word aan die publiek, naamlik:  Vergader met die maatskappy se Hoof Finansiële Beampte (HFB) en hoofrekenmeester Vergader met die maatskappy se finansiële hoof en hoofrekenmeester om seker te maak dat daar aan die nuutste rekeningkundige en finansiële standaarde en vereistes voldoen is in die finansiële verslag. ʼn Onderneming en sy ouditeure kan eenvoudig nie aanvaar dat die rekeningkundige metodes en finansiële verslagdoeningspraktyke, wat vir jare reeds gebruik is, nog steeds korrek en voldoende is nie. Dit is nodig om seker te maak dat die finansiële verslae ten volle aan die nuutste rekeningkundige standaarde en finansiële verslagdoeningsvereistes voldoen.  Hersien die openbaarmakings in die finansiële verslag Die hersiening van die openbaarmakings in die verslag behels dat alles gedoen word om te verseker dat die relevante inligting versamel is; die inligting betroubaar en akkuraat is, en dat alle relevante vereistes en regulasies nagekom is. Hierdie stap is veral belangrik vir die openbare korporasies waarvan die effekte (aandele en skuldinstrumente) op die effektebeurs verhandel.  Oorweeg of die finansiële syfers aangepas moet word Die idee is hier om die onderneming se korttermyn solvensie prentjie te verbeter. Die Hoof Uitvoerende Beampte moet aanpassings van die finansiële state goedkeur, ten einde te verseker dat dit die normale omstandighede in die onderneming weerspieël.

©akademia (MSW)

Bladsy 174


FMG105 Finansiële bestuur Die bestuurder moet ʼn balans handhaaf tussen die belange van die maatskappy en die belange van die eienaars (beleggers) en die krediteure van die onderneming. Finansiële verslae het soms ʼn positiewe ondertoon en bestuurders kan kies om negatiewe (slegte) nuus te openbaar sonder om doelbewus misleidende kommentaar te lewer (aangepas vanuit: http://www.dummies.com/how-to/content/managements-role-in-preparing-financialreports.html#ixzz1PFwmfihV).

Die nuwe Hoof Uitvoerende Beampte van Microsoft, Steve Ballmer en die stigter, Bill Gates (Bron: http://www.microsoft.com/presspass/images/press/2006/06-15gates-ballmer_lg.jpg) 5.9

Ontleding van basiese finansiële verslae

Jaarlikse verslae word oor die algemeen geskryf vir aandeelhouers en ander beleggers, hoewel dit ook gelees word deur leningsinstansies, banke, potensiële werknemers en studente. Jaarverslae word hoofsaaklik geproduseer deur die openbare maatskappye. Dit is die beste bron van inligting om die finansiële welstand van ʼn maatskappy te bepaal en om vas te stel of daar moontlike probleme of geleenthede bestaan. Die lees van ʼn jaarverslag kan baie moeilik word as jy nie presies weet waarna jy soek en waar om dit te vind nie. Om die lees van jaarverslae te vereenvoudig word die meeste verslae nou gestandaardiseerd rondom ʼn gemeenskaplike model van agt belangrike dele.

©akademia (MSW)

Bladsy 175


FMG105 Finansiële bestuur 5.9.1

Komponente van ʼn finansiële verslag

Die formaat van die verslag is afhanklik van die behoeftes van ʼn maatskappy, die bedryf en enige wetlike openbaarmakingsvereistes. Die meeste jaarverslae bevat gewoonlik die volgende agt dele:  Brief van die voorsitter Die brief van die voorsitter van die direksie is tradisioneel die plek waar die maatskappy se topbestuurspan aandui wat die onderneming die voorafgaande jaar bereik het en die onderneming se doelwitte en strategieë vir die toekoms uit te lê. Dit is ook ʼn plek om verskoning te vra vir die probleme wat gedurende die jaar voorgekom het.  Verkope en bemarking Hierdie afdeling bevat volledige inligting oor die maatskappy se produkte en dienste. Die leser moet uit hierdie inligting kan bepaal watter produkte belangrik is vir die maatskappy en watter afdelings die belangrikste is vir die maatskappy se sukses.  Tienjaar-opsomming van die finansiële resultate Wanneer ʼn maatskappy tien jaar oud is, sluit die jaarverslae dikwels ʼn opsomming in van die finansiële resultate oor die hele tydperk. Dit is die ideale plek om op te let na tendense in groei (of nie-groei) van die inkomste en wins en ander leidende aanwysers van die maatskappy se finansiële sukses.  Bestuursbespreking en ontleding Hier kry die maatskappy se bestuur die geleentheid om ʼn openhartige bespreking van betekenisvolle finansiële neigings binne die maatskappy oor die afgelope paar jaar aan te bied.  Finansiële state Finansiële state vorm die kern van die jaarverslag. Dit is hier waar die maatskappy finansiële prestasiedata aangebied word vir almal om te sien. Die state sluit in ʼn inkomstestaat, ʼn balansstaat en ʼn kontantvloeistaat. Lesers moet let op voetnotas by die finansiële state en

©akademia (MSW)

Bladsy 176


FMG105 Finansiële bestuur dit sorgvuldig lees. Daarin is dikwels waardevolle inligting oor ʼn onderneming se struktuur en finansiële status wat nie elders in die verslag gepubliseer word nie. Hier kan, byvoorbeeld, inligting aangebied word oor ʼn herorganisasie in die struktuur van die onderneming of besonderhede oor ʼn slegte skuld wat afgeskryf is.  Filiale, handelsmerke en adresse Hier word gewoonlik ʼn volledige lys van die maatskappykantore/filiale gepubliseer – binnelands en buitelands – met kontakbesonderhede, asook handelsname en produkte.  Lys van direkteure en beamptes Die bestuur van maatskappye bestaan gewoonlik uit direksies en senior sakelui binne en buite die onderneming wat leiding gee, asook ʼn breër siening van markte en sakeomgewings verskaf. Beamptes sluit die Besturende Direkteur, Hoof Uitvoerende Beampte (HUB), Vise-president, die Hoof Finansiële Beampte (HFB), en so meer in.  Aandeleprysgeskiedenis Hierdie afdeling bied ʼn kort geskiedenis van die aandelepryse en dividende wat opwaartse en/of afwaartse tendense oor ʼn periode van tyd uitwys. 5.9.2

Hoe om die verslag te lees en te ontleed

Die volgende is riglyne wanneer die finansiële verslag van ʼn onderneming gelees en ontleed word: •

Terwyl die maatskappy se finansiële state ontleed word, moet daar gekyk word na tendense in winsgewendheid, groei, stabiliteit en dividende.

Lees die verslag deeglik deur om te bepaal of die maatskappy gereed is vir skielike groei of op die rand van bankrotskap is. Plekke om sulke inligting op te spoor, sluit die brief van die voorsitter, die verkope en bemarkingsafdeling se verslag en die bestuursbespreking en ontleding in.

Lees die brief van die ouditeur advies om seker te maak dat die onderneming se finansiële state ʼn akkurate uitbeelding van die maatskappy se finansiële werklikheid is.

©akademia (MSW)

Bladsy 177


FMG105 Finansiële bestuur

Lees die voetnotas by die finansiële state. Hierdie voetnotas bevat dikwels inligting oor die maatskappy aannames wat gebruik by die samestelling van die state. (Aangepas vanuit: http://www.dummies.com/how-to/content/reading-an-annualreport.html#ixzz1PFeMJMLU)

5.9.3

Ontleding van die balansstaat

ʼn Balansstaat bied ʼn oorsig oor ʼn maatskappy se bates, laste en ekwiteit aan die einde van die verslagtydperk. Dit wys nie die in- en uitvloei in die rekeninge gedurende die tydperk nie. ʼn Balansstaat bied wel gedetailleerde inligting oor ʼn maatskappy se bates, laste en aandeelhouersbelang. Aan die linkerkant van die balansstaat word die maatskappye se bates gelys. Aan die regterkant word die laste en ekwiteit gelys.

Voorbeeld 5.2: Balansstaat (Bron: http://www.principlesofaccounting.com/ART/C4art/classified%20balance%20sheet.PNG)

©akademia (MSW)

Bladsy 178


FMG105 Finansiële bestuur ʼn Maatskappy se balansstaat word opgestel ooreenkomstig die basiese rekeningkundige vergelyking. Die formule lyk soos volg en is ʼn opsomming van wat ʼn balansstaat toon:

BATES = LASTE + AANDEELHOUERSEKWITEIT

Bates Bates is dinge van waarde wat ʼn maatskappy besit. Dit beteken gewoonlik hulle kan nie verkoop word of gebruik word om die maatskappy se produkte of dienste te maak nie. Bates sluit in fisiese eiendom, soos fabrieke, vragmotors, toerusting en voorraad. Dit sluit ook ontasbare dinge in wat van waarde is, soos handelsmerke en patente. Kontant self is ʼn bate. So ook ʼn belegging wat ʼn maatskappy maak. Bates word gewoonlik gelys op grond van hoe vinnig dit omgeskakel kan word in kontant. Bedryfsbates is die dinge wat die maatskappy verwag om binne een jaar om te skakel na kontant. ʼn Voorbeeld is voorraad. Die meeste maatskappye verwag om voorraad binne een jaar vir kontant te verkoop. Nie-huidige bates is dinge wat ʼn maatskappy nie verwag om na kontant om te skakel binne ʼn jaar nie, of bates wat langer as een jaar neem om te verkoop. Nie-huidige bates sluit vaste bates in. Vaste bates is die bates wat gebruik word om die onderneming te bedryf, maar dit is nie beskikbaar vir verkoop nie, soos vragmotors, kantoormeubels en ander eiendom.

Laste Laste is bedrae geld wat die maatskappy aan ander skuld. Dit kan alle soorte verpligtinge insluit, soos geld geleen by ʼn bank om ʼn nuwe produk bekend te stel, huur van ʼn gebou, geld verskuldig aan verskaffers vir materiaal, of salarisse verskuldig aan werknemers. Laste is ook verpligtinge om goedere of dienste in die toekoms aan kliënte te lewer. Laste word oor die algemeen gelys op grond van hul onderskeie sperdatums. Laste word beskryf as huidige of langtermynlaste. Bedryfslaste is verpligtinge wat die

©akademia (MSW)

Bladsy 179


FMG105 Finansiële bestuur maatskappy verwag om binne een jaar af te betaal. Langtermynverpligtinge is verpligtinge met ʼn termyn van meer as een jaar.

Aandeelhouersbelang Die aandeelhouersbelang word soms kapitaal genoem. Dit is die geld wat oorbly indien ʼn maatskappy sy bates verkoop en al sy laste betaal. Die oorblywende geld behoort aan die aandeelhouers, of die eienaars van die maatskappy. Die aandeelhouers se belang is die bedrag wat eienaars belê het in die maatskappy se voorraad, plus of minus die maatskappy se verdienste of verliese sedert die ontstaan. Soms verdeel maatskappye verdienste en dit word dividende genoem.

5.9.4

Ontleding van die inkomstestaat

ʼn Inkomstestaat is ʼn verslag wat aantoon hoeveel inkomste ʼn onderneming verdien het oor ʼn spesifieke tydperk (gewoonlik vir ʼn jaar of ʼn gedeelte van ʼn jaar). ʼn Inkomstestaat toon ook die koste en uitgawes aan wat verband hou met die spesifieke inkomste wat verdien is. Die heel onderste lyn van die staat toon gewoonlik die maatskappy se netto inkomste of verliese.

Voorbeeld 5.3: Inkomstestaat (Bron: http://i237.photobucket.com/albums/ff263/dharma-putra/IncomeStatementExampleClosingEntry.png)

©akademia (MSW)

Bladsy 180


FMG105 Finansiële bestuur 

Inkomste

Om te verstaan hoe inkomstestate opgestel word, kan ʼn stel trappe as vergelyking gebruik word. Begin aan die bokant met die totale bedrag (bruto inkomste of verkope) van die verkope gedurende die rekeningkundige tydperk. Die volgende lyn toon die maatskappy se geld uit verkope wat nie gerealiseer gaan word nie. (Dit kan wees as gevolg van afslag of goedere teruggestuur.) Trek die afslag, ens. af van die bruto inkomste. Dit gee die maatskappy se netto verkope. Die volgende lyn, na die netto verkope, toon gewoonlik die koste van die verkope. Gaan dan een tree op ʼn slag af. By elke trap word ʼn aftrekking gemaak vir ʼn bepaalde koste of ander bedryfsuitgawe wat verband hou met die inkomste verdien. Aan die onderkant van die trap, ná aftrekking van al die uitgawes, word aangetoon wat die maatskappy verdien of verloor het gedurende die rekeningkundige tydperk. Die volgende lyn trek die koste van verkope van die netto verkope af om uit te kom by ʼn subtotaal, die sogenaamde "bruto wins”. 

Uitgawes

Die volgende afdeling handel oor die bedryfsuitgawes. Dit is die koste wat verwys na die ondersteuning van ʼn maatskappy se bedrywighede vir ʼn gegewe tydperk, byvoorbeeld salarisse van die administratiewe personeel en die koste van navorsing oor nuwe produkte. Bemarkingskoste is nog ʼn voorbeeld. Bedryfsuitgawes is anders as "die koste van verkope" wat aan die begin afgetrek word, omdat bedryfsuitgawes nie direk verband hou met die produksie van die produkte of dienste wat verkoop word nie. Waardevermindering word ook van die bruto wins afgetrek. Waardevermindering verwys na die slytasie op sommige bates soos masjinerie, toerusting en meubels, wat oor ʼn langtermyn gebruik word. Maatskappye versprei die koste van dié bates oor die tydperke wat dit gebruik word. Hierdie proses van die verspreiding van hierdie koste word waardevermindering of amortisasie genoem. Na al die bedryfsuitgawes afgetrek is van die bruto wins, is daar die bedryfswins voor rente en belasting. Dit word soms "inkomste uit bedrywighede" genoem. Die maatskappy moet voorts rente-inkomste en rente-uitgawe in berekening bring. Renteinkomste is die geld wat maatskappye maak deur kontant in rentedraende spaarrekeninge te hou, in geldmarkfondse te belê, ens. Rente-uitgawe is die geld wat maatskappye betaal vir geld wat geleen is. ©akademia (MSW)

Bladsy 181


FMG105 Finansiële bestuur Sommige inkomstestate toon rente-inkomste en rente-uitgawe afsonderlik, terwyl ander die twee getalle kombineer. Die rente-inkomste en -uitgawes word dan bygevoeg of afgetrek van die bedryfswins, om die bedryfswins voor belasting te bereken. Ten slotte, word inkomstebelasting afgetrek om die netto wins of netto verlies te bereken. Netto wins is ook bekend as die netto inkomste of netto verdienste. 5.9.5

Ontleding van die kontantvloeistaat

Voorbeeld 5.4: Kontantvloeistaat (Bron: http://i.investopedia.com/inv/articles/site/Cash_Flow_Example.gif) Kontantvloeistate doen verslag oor ʼn maatskappy se invloei en uitvloei van kontant. Dit is belangrik omdat ʼn maatskappy genoeg kontant in die hand moet hê om uitgawes te dek en die aankoop van bates te betaal. Terwyl ʼn inkomstestaat aantoon of ʼn maatskappy ʼn wins gemaak het, kan ʼn kontantvloeistaat aantoon of die maatskappy kontant gegenereer het. Die onderste lyn van die kontantvloeistaat toon die netto toename of afname in kontant vir die tydperk. Oor die algemeen is kontantvloeistate verdeel in drie hoofdele, naamlik:

Bedryfsaktiwiteite

Beleggingsaktiwiteite

©akademia (MSW)

Bladsy 182


FMG105 Finansiële bestuur

• 

Finansieringsaktiwiteite Bedryfsaktiwiteite

Die eerste deel van ʼn kontantvloeistaat is ʼn ontleding van die maatskappy se kontantvloei uit netto inkomste of verliese. Vir die meeste maatskappye rekonsilieer hierdie afdeling van die kontantvloeistaat die netto inkomste (soos aangedui op die inkomstestaat) met die werklike kontant wat die maatskappy ontvang het. Om dit te doen word netto inkomste aangepas met enige nie-kontantitems, soos waardevermindering uitgawes en vir enige kontant wat gebruik is of toegeken is aan ander afdelings. 

Beleggingsaktiwiteite

Die tweede deel van ʼn kontantvloeistaat toon die kontantvloei uit beleggingsaktiwiteite, wat aankope of verkope van langtermynbates, soos eiendom, aanleg en toerusting insluit. Indien ʼn maatskappy masjinerie koop, sal dit op die kontantvloeistaat aangedui word, omdat kontant gebruik is. Indien die maatskappy besluit om ʼn paar beleggings van ʼn beleggingsportefeulje te verkoop, sal die opbrengs van die verkope getoon word as ʼn kontantinvloei uit beleggingsaktiwiteite, want dit verskaf kontant aan die maatskappy. 

Finansiering van bedrywighede

Die derde deel van ʼn kontantvloeistaat toon die kontantvloei uit al die finansiering van die aktiwiteite. Tipiese bronne van kontantvloei sal wees kontant wat deur die verkoop van aandele en die verbande of lenings van banke gegenereer is. 5.9.6

Die voetnotas

Die voetnotas by die finansiële state bevat nuttige inligting. Hier is ʼn paar van voorbeelde: 

Beduidende rekeningkundige beleid en praktyk

In die meeste lande vereis die wet dat die rekeningkundige beleid, wat gebruik word vir die uitbeelding van die maatskappy se finansiële toestand en resultate, bekend gemaak moet word. 

Inkomstebelasting

Die voetnotas voorsien gedetailleerde inligting oor die maatskappy se huidige en uitgestelde inkomstebelasting.

©akademia (MSW)

Bladsy 183


FMG105 Finansiële bestuur 

Pensioenplanne en ander aftreeprogramme

Die voetnotas bespreek die maatskappy se pensioenplanne en ander aftree- of nadiensvoordeelprogramme. Die notas bevat spesifieke inligting oor die bates en die koste van hierdie programme en dui aan hoeveel die planne oor- of onderbefonds is, indien wel. 

Aandele opsies

Die notas bevat ook inligting oor die aandele-opsies toegeken aan beamptes en werknemers, insluitend die metode van berekening vir aandele-gebaseerde vergoeding en die effek van die metode op gerapporteerde resultate. 5.9.7

Die verwantskap tussen die finansiële state

Alhoewel elk van die finansiële state ʼn ander aspek aanspreek, moet in gedagte gehou word dat alles verwant is. Die veranderinge in die bates en laste op die balansstaat word ook weerspieël in die inkomste en uitgawes op die inkomstestaat, wat weer weerspieël word in die maatskappy se winste of verliese. Kontantvloei verskaf wel meer inligting oor die kontantbates wat op ʼn balansstaat is, maar is nie gelyk aan die netto inkomste op die inkomstestaat nie. Geeneen van die finansiële state vertel die volle verhaal nie, maar gekombineerd bied dit waardevolle inligting vir beleggers. Sonder inligting kan geen belegger sinvolle besluite maak wanneer dit by beleggings kom nie (aangepas vanuit: http://www.sec.gov/investor/pubs/begfinstmtguide.htm).

Gevallestudie 5.1 ABC Handelaars Inkomstestaat vir die jaar geëindig 31 Desember 2010.

Verkope Koste van verkope Bruto wins

©akademia (MSW)

324 000 (200 000) 124 000

Ander bedryfsinkomste

14 400

Huurinkomste

12 000

Bladsy 184


FMG105 Finansiële bestuur

Rente-inkomste

2 400

Bruto bedryfsinkomste

138 400

Bedryfsuitgawes

(32 800)

Salarisse en lone Skryfbehoeftes Versekering

23 000 800 2 400

Telefoon

500

Advertensiekoste

600

Rente op verband

2 500

Eiendomsbelasting

3 000

Netto wins vir die jaar

105 600

Bestudeer bogenoemde inkomstestaat en beantwoord dan die volgende vrae: 1. Wat is die doel van hierdie inkomstestaat? 2. Waaruit bestaan “Ander bedryfsinkomste”? 3. Waarom dink jy betaal die onderneming “rente op verband”? 4. Dink jy dat bogenoemde onderneming uitermate winsgewend is? 5. Gee een rede vir jou antwoord in 4 hierbo.

5.10 Samevatting Niemand kan die belangrikheid van finansiële verslagdoening ontken nie. Belangrike besluite ten opsigte van beleggings, word gebaseer op finansiële verslagdoening. Beleggers wil meer deursigtige inligting oor die finansiële rekords van die maatskappy hê. Trouens, dit is die kwaliteit en die korrektheid van die finansiële verslae, wat beleggers help in sekere beleggingsbesluite.

©akademia (MSW)

Bladsy 185


FMG105 Finansiële bestuur Dit is egter so dat sommige maatskappye finansiële verslae voorberei wat feite verberg. Dit is raadsaam dat beleggers maatskappye vermy wat nie die belangrikheid van deursigtigheid in finansiële verslagdoening verstaan nie. Om in sulke maatskappye te belê, is ʼn risiko. 5.11 Selfevaluering Aktiwiteit 5 Jy is die samesteller van TableTop Uitgewers se finansiële state. Beantwoord die volgende vrae: 1. Noem die stappe wat jy sal volg in die voorbereiding van die finansiële verslag. •

Begin met die voorbereiding van die finansiële verslag deur die balansering van die maatskappy se finansiële vermoë.

Skep ʼn verklaring van die maatskappy se inkomste.

Bereken aandeelhouers se aandele of verdienste per aandeel (VPA).

Voltooi die verslag met ʼn berekening van die kontantbedrag wat die maatskappy ingebring of gespandeer het.

2. Identifiseer en beskryf die voetnotas wat u kan aanbring in die state. •

Beduidende rekeningkundige beleid en praktyk In die meeste lande vereis die wet dat die rekeningkundige beleid, wat gebruik word vir die uitbeelding van die maatskappy se finansiële toestand en resultate, bekend gemaak moet word.

Inkomstebelasting Die voetnotas voorsien gedetailleerde inligting oor die maatskappy se huidige en uitgestelde inkomstebelasting.

Pensioenplanne en ander aftreeprogramme Die voetnotas bespreek die maatskappy se pensioenplanne en ander aftree- of nadiensvoordeelprogramme. Die notas bevat spesifieke inligting oor die bates en die koste van hierdie programme en dui aan hoeveel die planne oor- of onderbefonds is, indien wel.

Aandele opsies Die notas bevat ook inligting oor die aandele-opsies toegeken aan beamptes en werknemers, insluitend die metode van berekening vir aandele-gebaseerde vergoeding en die effek van die metode op gerapporteerde resultate.

3. Verduidelik hoekom dit belangrik is dat state nie in afsondering maar eerder as ʼn

©akademia (MSW)

Bladsy 186


FMG105 Finansiële bestuur

geheel gelees moet word nie. Alhoewel elk van die finansiële state ʼn ander aspek aanspreek, moet in gedagte gehou word dat alles verwant is. Die veranderinge in die bates en laste op die balansstaat word ook weerspieël in die inkomste en uitgawes op die inkomstestaat, wat weer weërspieel word in die maatskappy se winste of verliese. Kontantvloei verskaf wel meer inligting oor die kontantbates wat op ʼn balansstaat is, maar is nie gelyk aan die netto inkomste op die inkomstestaat nie. Geeneen van die finansiële state vertel die volle verhaal nie, maar gekombineerd bied dit waardevolle inligting vir beleggers. Sonder inligting kan geen belegger sinvolle besluite maak wanneer dit by beleggings kom nie (aangepas vanuit: http://www.sec.gov/investor/pubs/begfinstmtguide.htm).

©akademia (MSW)

Bladsy 187


FMG105 Finansiële bestuur

Terme in Engels

Afrikaans

Engels

Balansstaat

Balance sheet

Basies rekeningkundige vergelyking

Basic accounting equation

Bates

Assets

Eksterne verslagdoening

External reporting

Finansiële verslag

Financial report

Finansiële verslagdoening

Financial reporting

Inkomste erkenning

Income recognition

Inkomstestaat

Income statement

Internasionale Verslagdoeningstandaarde

International reporting standards

Interne verslagdoening

Internal reporting

Kontantvloeistaat

Cash-flow statement

Laste

Liabilities

Omset

Turnover

Rekeningkunde

Accountancy

Slegte skuld

Bad debt

Strategiese finansiële bestuur

Strategic financial management

©akademia (MSW)

Bladsy 188


FMG105 Finansiële bestuur

Bronnelys •

http://1.bp.blogspot.com.jpg

http://1.bp.blogspot.com/_8lhLa0PD1LE/Sx6hH5o1A6I/AAAAAAAAAPo/34EcNq7MX zQ/s400/making+money.JPG

http://1.bp.blogspot.com/Truck.jpg

http://4.bp.blogspot.com/damaged-box.jpg

http://accounting-financial-tax.com/2009/03/expense-recognition-for-obsoleteinventory/

http://admin.sun.ac.za/finance/finbeleid.htm

http://basiccollegeaccounting.com/what-is-depreciation-and-why-do-we-need-toprovide-for-depreciation/

http://beginnersinvest.about.com/cs/a/aa2203a.htm

http://beginnersinvest.about.com/od/gaap/a/aa0605_2.htm

http://bigfatfinanceblog.com/wp-content/uploads/2009/03/ifrs-logo.jpg

http://bizcovering.com/investing/objectives-of-external-financialreporting/#ixzz1PA37DBi3

http://blog.accountingcoach.com/commissions-revenue-expense/

http://businesstm.com/wp-content/uploads/2010/01/kfc-300x300.jpg

http://chessaleeinlondon.files.wordpress.com/2009/01/huisgenootsa.jpg

http://coobulldog.wordpress.com/2010/02/22/what-is-the-role-of-the-coo/

http://downloads.bbc.co.uk/foi/classes/policies_procedures/expenses_policy.pdf

http://EzineArticles.com/3300828

http://EzineArticles.com/3636174

©akademia (MSW)

Bladsy 189


FMG105 Finansiële bestuur

http://EzineArticles.com/4505525

http://EzineArticles.com/5097895

http://EzineArticles.com/785315

http://i.ehow.com/images/a04/ph/4p/job-description-sales-store-cashier-800x800.jpg

http://i.investopedia.com/inv/articles/site/Cash_Flow_Example.gif

http://i.technet.microsoft.com/dynimg/IC29225.jpg

http://i237.photobucket.com/albums/ff263/dharma-putra/IncomeStatementExampleClosingEntry.png

http://i237.photobucket.com/albums/ff263/dharma-putra/ProfitBehavior.png

http://imanifinancial.co.uk/images/sfm_diagram.jpg

http://img218.imageshack.us/i/77384844.jpg/

http://jrf.org/files/images/JRC-building.jpg

http://moneyterms.co.uk/revenue-recognition/

http://net.onextrapixel.com/wp-content/uploads/2010/06/advertisement-poster.jpg

http://sowrock.com/electricity/electricity3.gif

http://static.ideate.co.za/wp-content/images/steers.jpg

http://static.seekingalpha.com/uploads/2010/5/3/saupload_house_for_rent.jpg

http://the60sofficialsite.com/images/Lux%20Soap.jpg

http://tutor2u.net/business/accounts/assets_fixedassets_depreciation_slexample.asp

http://tutor2u.net/business/accounts/main_ratios.htm

http://tutor2u.net/business/gcse/finance_business_costs.htm

http://web.mit.edu/sapr3/windocs/bppcb01a.htm

©akademia (MSW)

Bladsy 190


FMG105 Finansiële bestuur

http://www.aalnc.org/images/pdfs/ChaptLeaders/SampleRecord.pdf

http://www.accountingcoach.com/online-accounting-course/09Xpg01.html

http://www.analystnotes.com/notes/los_detail.php?id=184

http://www.articlesbase.com/accounting-articles/what-is-ifrs-and-why-are-globaleconomics-looking-at-one-accounting-standard-573896.html#ixzz1P9yaygMV

http://www.bang-marketing.com/images/p_crop2.jpg

http://www.bized.co.uk/learn/business/accounting/busaccounts/notes/pl.htm?page=2

http://www.bookkeeping-financial-accountingresources.com/images/accountingcycle.jpg

http://www.cane.org.za/wp-content/uploads/2010/05/eskom-logo.jpg

http://www.ci.santa-ana.ca.us/images/0607-cafr_cover.jpg

http://www.communitytechnology.org.uk/vacancies/financial-manager-comm-tech.pdf

http://www.companythumbs.com/reports/S/STAN.L/annual/STAN.L_annual_2007.jpg

http://www.completetax.com/taxguide/text/c60s15d135.asp

http://www.create-comply.com/images/main/home.jpg

http://www.decs.sa.gov.au/goldbook/pages/financial/components/?reFlag=1

http://www.devserve.co.za/img/Assets.gif

http://www.dummies.com/how-to/content/managements-role-in-preparing-financialreports.html#ixzz1PFwmfihV

http://www.dummies.com/how-to/content/reading-an-annualreport.html#ixzz1PFeMJMLU

http://www.ehow.com/how_5348920_improve-payment-approval-authorizationprocess.html#ixzz1Of2sowE9

©akademia (MSW)

Bladsy 191


FMG105 Finansiële bestuur

http://www.ehow.com/info_7802536_organizations-financial-statement-informationused.html#ixzz1Kjh3g9bk

http://www.emf-financial.co.uk/business%20costs.gif

http://www.entrepreneur.com/money/moneymanagement/managingcashflow/article2 1928.html

http://www.equisys.com/solutions/img/solutions_compliance2.jpg

http://www.freemba.in/articlesread.php?artcode=291&substcode=18&stcode=10

http://www.freetopessays.com/content/measuring-business-income-why-financialstatements-are-prepared-end-regular-accounting-seaso

http://www.geekologie.com/2009/10/22/confidential.jpg

http://www.hse.gov.uk/pubns/indg163.pdf

http://www.iasplus.com/standard/framewk.htm

http://www.ibscdc.org/img/why-financial-management.gif

http://www.injac.org/breatheasyville/images/rental.jpg

http://www.internalaudit.bham.ac.uk/resources/reference.shtml

http://www.introduction-to-management.24xls.com/en216

http://www.investopedia.com/ask/answers/04/042204.asp

http://www.investopedia.com/terms/r/revenuerecognition.asp

http://www.investopedia.com/terms/r/revenuerecognition.asp

http://www.nationalpaints.com/categoryphotos/CategoryPhoto_713.jpg

http://www.nonprofitaccountingbasics.org/internal-reporting-goodmanagement/internal-reports

http://www.nysscpa.org/cpajournal/2004/1104/essentials/p22.htm

©akademia (MSW)

Bladsy 192


FMG105 Finansiële bestuur

http://www.principlesofaccounting.com/ART/C4art/classified%20balance%20sheet.P NG

http://www.quickmba.com/accounting/fin/statements/

http://www.rurdev.usda.gov/rbs/pub/rr154.pdf

http://www.sanire.co.za/documents/papers/cat_view/96-papers

http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/Finance/spfm/payments#a2

http://www.sec.gov/investor/pubs/begfinstmtguide.htm

http://www.tbs-sct.gc.ca/dpr-rmr/2007-2008/inst/dus/images/Liabilities-eng.jpg

http://www.therodshop.com/warranty.htm

http://www.thetimes100.co.uk/downloads/theory/primary,_secondary_and_tertiary_ac tivity.pdf

http://www.watertestscam.org.za/images/logos/randwaterboard.jpg

http://www.whichfranchise.co.za/finance/article.cfm?articleid=27

http://www.who.int/management/Finmancyclethm.jpg

http://www.wikicfo.com/wiki/Accounting-Income-Definition.ashx

http://www.wikicfo.com/wiki/Economic-Income.ashx

http://www.wimpy.co.za/fr-faqs.htm

http://www.wisegeek.com/what-is-internal-reporting.htm

http://www.wisegeek.com/what-is-investment-income.htm,

https://static.flatworldknowledge.com/sites/all/files/imagecache/book/27984/fwkcollins-fig15_006.jpgs

©akademia (MSW)

Bladsy 193


FMG105 Finansiële bestuur

Selfevalueringsriglyne

Riglyne: Aktiwiteit 1 ABC Skoenmaatskappy ondervind tans probleme met die uitvoering van doeltreffende finansiële bestuur. Jy is aangestel as ʼn konsultant om voorstelle te doen ten einde die probleem op te los. Stel ʼn verslag saam waain jy jou voorstelle uiteensit.

Antwoord: •

Aktiewe betrokkenheid by die opstel van ʼn begroting In die meeste sakeondernemings word die begrotingsverantwoordelikheid soveel as moontlik gedelegeer na die onderskeie bestuurders. As gevolg hiervan kry bestuurders ʼn kans om aktief betrokke te wees by sake soos die bepaling van verkoopsvolumes; tydelike vulling van vakatures om verkope te stimuleer; die bepaling van koopvoorkeure ten opsigte van produkte wat ooreenkomstig bepaalde volumes gebruik word en beleggings in nuwe toerusting of fasiliteite.

Duidelike aannames ʼn Begroting is ʼn plan vir die toekoms, gebaseer op die beskikbare bewyse ten tye van die voorbereiding van die begroting. Daar moet aannames gemaak word oor aspekte soos verkopegroei, personeelomset, inflasie, ens. Hierdie aannames moet duidelik in die aanbieding van die begroting vermeld word.

Samewerking met die rekenmeester Die rekenmeester wat in ʼn onderneming werksaam is, is in der waarheid die onderneming se persoonlike sake-adviseur. Die rekenmeester het kennis van die finansies van die onderneming en die belangrikste drywers van inkomste en koste. Hierdie kennis is nuttig wanneer dit kom by die hersiening van die onderneming se prestasie regdeur die jaar. Verder kan die rekenmeester resultate modelleer op grond van verskillende aannames en help om ʼn duidelik beeld van die risiko's te kry.

©akademia (MSW)

Bladsy 194


FMG105 Finansiële bestuur

Deel die begroting met alle betrokke partye ʼn Bestuurder se sukses hang af van die resultate wat deur alle betrokke partye behaal word. Die bestuurder moet die begroting en die sleutelaannames waarop dit gebaseer is met die betrokke partye deel. As alle werknemers weet wat die finansiële resultate is en wat beoog word, kan dit werknemers motiveer om dié aksies te neem wat die mees positiewe resultate sal gee.

Bestuurders moet verantwoordelikheid neem Wanneer dit finansieel swaar gaan met ʼn onderneming, is dit maklik om verskonings te soek en ander daarvoor te blameer. Bestuurders betrokke by die opstel van ʼn begroting, moet daarop gefokus wees om positiewe resultate te behaal, eerder as om verskonings te soek.

Monitor prestasie en neem aksie Daar moet ʼn proses in plek wees om werklike prestasie teen die begroting te moniteer. As sakebedrywighede volgens plan verloop, moet aksies geïdentifiseer word wat die onderneming selfs verder kan verbeter. As alles nie volgens plan verloop nie, moet aksies geïdentifiseer word wat daarop sal fokus om die sakebedrywighede weer op dreef te bring.

Fokus op die mees belangrike detail Wanneer dit kom by finansiële bestuur, kan bestuurders soms verlore raak in detail en nietighede. Bestuurders moet duidelikheid hê oor die inligting waaraan aandag geskenk moet word. Voorbeelde van sodanige inligting is inkomste uit verkope of dienste, salariskoste van werknemers en bedryfskoste.

Riglyne: Aktiwiteit 2 1. Onderskei tussen die volgende beginsels waarop basiese rekenkundige state gebaseer is: •

Lopende saak beginsel

Paringsbeginsel

Inkomste-erkenningsbeginsel

©akademia (MSW)

Bladsy 195


FMG105 Finansiële bestuur

Antwoord: •

Lopende saakbeginsel Hierdie rekeningkundige beginsel aanvaar dat ʼn maatskappy sal voortbestaan om sy doelwitte en verpligtinge na te kom en nie gelikwideer sal word in die afsienbare toekoms nie. Indien die maatskappy se finansiële situasie sodanig is dat die rekenmeester van mening is dat die maatskappy nie in staat sal wees om voort te gaan nie, sal daar van die rekenmeester verwag word om hierdie evaluering openbaar te maak. Die lopende saakbeginsel kan dit vir die maatskappy moontlik maak om van sy vooruitbetaalde uitgawes uit te stel tot toekomstige rekeningkundige tydperke.

Paringsbeginsel Hierdie rekeningkundige beginsel vereis dat maatskappye die opgeloopte rekeningkundige beginsel gebruik. Die paringsbeginsel vereis dat uitgawes met inkomste afgepaar word. Byvoorbeeld, daar moet verslag gedoen word oor die koste van verkope kommissies in die tydperk waarin die verkope gemaak is en nie gerapporteer word in die periode wanneer die kommissie betaal is nie. Lone van werknemers word gerapporteer as ʼn uitgawe in die week waarin die werknemers gewerk het en nie in die week waarin die werknemers betaal is nie. Indien ʼn maatskappy, byvoorbeeld instem om 1% van die 2010-inkomste as ʼn bonus op 15 Januarie 2011 aan werkers te gee, moet die maatskappy die bonus verklaar as ʼn uitgawe in 2010 en die onbetaalde bedrag op 31 Desember 2010 as ʼn las. Die koste is aangegaan soos die verkope plaasgevind het.

Inkomste-erkenningsbeginsel Onder die opgeloopte rekeningkundige beginsel word inkomste erken so gou as ʼn produk verkoop is of ʼn diens gelewer is, ongeag wanneer die gelde werklik ontvang is. Kragtens hierdie basiese rekeningkundige beginsel, kan ʼn maatskappy R20,000 verdien en verklaar aan inkomste in die eerste maand wat dit sake bedryf, maar R0 in werklike kontant ontvang in daardie maand. Byvoorbeeld, as ABC Consulting ʼn diens lewer teen ʼn ooreengekome prys van R1 000, moet ABC R1 000 aan inkomste erken so gou as die diens gelewer is – dit

©akademia (MSW)

Bladsy 196


FMG105 Finansiële bestuur maak nie saak of die kliënt die R1 000 onmiddellik betaal of eers oor 30 dae nie. 2.

Bereken die eienaarsbelang uit die volgende gegewens: Bates = R100 000 Laste = R 60 000

Antwoord: Eienaarsbelang = Bates – Laste = R100 000 – R60 000 = R40 000 3.

Veronderstel ʼn maatskappy word gedagvaar vir R1 000 000 deur ʼn voormalige werknemer wat beweer dat sy dienste onregverdig beëindig is. Het die maatskappy nou ʼn R1 000 000 verpligting of nie?

Antwoord: Indien die maatskappy geregverdig was in die beëindiging van die werknemer se dienste en het dokumentasie en getuies om die optrede te ondersteun, kan dit gesien word as ʼn ongegronde regsgeding en mag daar geen las wees nie. Andersyds, indien die maatskappy nie regverdig was in die beëindiging van die dienste nie en dit is duidelik dat die maatskappy onbehoorlik opgetree het, sal die maatskappy waarskynlik ʼn inkomstestaatverlies en ʼn balansstaat-aanspreeklikheid hê.

©akademia (MSW)

Bladsy 197


FMG105 Finansiële bestuur

Riglyne: Aktiwiteit 3 KFC MenloPark

Bron: http://4.bp.blogspot.com/KFC+logo.jpg U is die eienaar van ʼn Kentucky Fried Chicken onderneming in Menlopark in Pretoria. U verkoop die normale hoenderprodukte op die perseel. Beantwoord die volgende vrae met betrekking tot die inkomste van u onderneming. 1. Hoe kan die inkomstestaat gebruik word in die meting van inkomste? Die inkomstestaat meet alle inkomste teen al die uitgawes vir ʼn gegewe tydperk. 2. Watter spesifieke komponente van inkomste word gemeet? Gee praktiese voorbeelde in u antwoord. Antwoord: •

Verkope Verkope is die bruto inkomste wat gegenereer word uit die verkoop van hoenderprodukte minus teruggawes (kansellasies) en afslag (verlaging in die pryse).

Koste van goedere verkoop Dit is die direkte koste wat verband hou met die voorbereiding van die hoenderdisse. Hierdie koste sluit die voorraad wat gebruik word in, die direkte arbeid, salarisse, vrag- en ander koste wat verband hou met die bedryfsaktiwiteite, byvoorbeeld toerusting, herstelwerk, ens.

Bruto wins

©akademia (MSW)

Bladsy 198


FMG105 Finansiële bestuur

Die bruto wins is die direkte wins wat verband hou met die werklike voorbereiding van die hoenderprodukte. Dit word bereken as verkope minus die koste van die hoenderprodukte verkoop. •

Bedryfsuitgawes Dit is die algemene en administratiewe uitgawes wat nodig is om die onderneming te bedryf. Voorbeelde sluit in kantoorsalarisse, versekering, advertensies, verkope kommissies en huur.

Waardevermindering Waardevermindering word gewoonlik ingesluit in bedryfsuitgawes en / of koste van goedere verkoop. Waardevermindering is ʼn nie-kontant uitgawe, waar die kontant uitvloei wanneer die bate gekoop word, maar die koste word opgeneem oor ʼn tydperk van jare afhangende van die tipe bate. Voorbeelde van wanneer waardevermindering ter sprake sal wees, is by die aankoop van toerusting of ʼn gebou wat as restaurant gebruik word. Waardevermindering word gelys by bedryfsuitgawes as die koste wat verband hou met vaste bates, wat gebruik word vir die verkoop van goedere en dienste en algemene of administratiewe doeleindes. Voorbeelde sluit in voertuie vir maatskappy gebruik of ʼn kantoorrekenaar en telefoonsisteem.

Bedryfswins Dit is die wins wat verdien word gedurende die normale loop van bedrywighede. Dit word bereken deur bedryfsuitgawes van die bruto wins af te trek.

Ander inkomste en uitgawes Ander inkomste en uitgawes verteenwoordig daardie items wat nie plaasgevind het tydens die normale verloop van die bedrywighede nie. Byvoorbeeld, ʼn Kentucky Fried Chicken onderneming sluit nie normaalweg inkomste in wat verkry word uit die verhuring van eiendom of rente op beleggings nie. Hierdie bronne van inkomste word afsonderlik hanteer. Rente-uitgawe vir skuld word ook ingesluit in hierdie kategorie.

Netto wins voor belasting

©akademia (MSW)

Bladsy 199


FMG105 Finansiële bestuur

Dit is die bedrag van inkomste verdien deur die onderneming voordat belasting betaal word. •

Netto wins na belasting Dit is die uiteindelike verdienste van die onderneming. Dit word bereken deur belasting betaal af te trek van netto wins voor belasting.

3. Watter vier tipes aanpassingsinskrywings kan teen jaareinde gedoen word?

Uitgestelde uitgawes Opgeloopte uitgawes Aanpassingsinskrywings Opgeloopte inkomste Onverdiende inkomste

Riglyne: Aktiwiteit 4 U is die risikobestuurder van TableTop meubelhandelaar. U is bekommerd oor die uitgawe-magtigingsprosedures by Table Top. 1. Gee ʼn beskrywing van die stappe wat u sal volg om te bepaal of die uitgawe-

magtigingsprosedures gevolg word. Die volgende is die stappe in die evalueringsproses: •

Stap 1: Identifiseer die probleme

Gaan die proses na en probeer enige probleme identifiseer – dit is soms maklik om probleme mis te kyk. Vra die personeel na hulle insette, veral ten opsigte van probleme wat miskien nie altyd so duidelik sigbaar is nie.

©akademia (MSW)

Bladsy 200


FMG105 Finansiële bestuur

Stap 2: Besluit wie en wat dalk geraak word en hoe hulle geraak word

Tydens die evaluering is dit veral belangrik om te bepaal hoe die probleme die onderneming en werknemers raak, aangesien dit sal help om die beste manier te identifiseer om die probleem te bestuur. Dit kan beteken dat daar ʼn lys gemaak moet word van die individuele sowel as groepsprosesse ten einde moontlike probleme te identifiseer. •

Stap 3: Evalueer die probleme en besluit oor voorsorgmaatreëls

Nadat die probleme geïdentifiseer is, besluit dan wat om te doen. Die beste is om moontlike oplossings te vergelyk met ʼn goeie standaard praktyk. Daar is baie bronne en hulpmiddels in die verband. Dus, evalueer die prosesse, bepaal of genoegsame kontrolemaatreëls in plek is en hoe die werk georganiseer is. Vergelyk dit dan met goeie praktyk en bepaal of daar iets meer of anders gedoen moet word. •

Stap 4: Bevindings en implementering

Indien die bevindings en moontlike oplossings geïmplementeer word, sal dit ʼn verskil maak aan die onderneming. Die resultate van die assessering moet noukeurig geboekstaaf word – op ʼn eenvoudige manier en met praktiese implementeerbare voorstelle om die probleem aan te spreek. Geen assessering is perfek nie, maar indien dit probleme identifiseer en kan lei tot verbetering in prosesse, kan dit tot voordeel van die onderneming wees. 2. Aan watter vereistes moet die magtigingsprosedures en die betaal van fondse

voldoen? Vereistes vir die prosedures vir die magtiging en betaling van fondse, is soos volg: •

Die magtiging vir betaling moet geskei wees van die proses van die betaling self.

Daar moet seker gemaak word dat die goedere of dienste wat verkry is, voorsien is in ooreenstemming met die betrokke ooreenkoms voordat betaling geskied.

Betalingsvoorwaardes moet gekies of onderhandel word om goeie waarde te voorsien.

Fakture moet akkuraat en betyds betaal word.

Daar moet ʼn balans tussen voorkomende en opsporende kontroles wees om

©akademia (MSW)

Bladsy 201


FMG105 Finansiële bestuur bedrog teë werk. •

Ouditprosedures wat geredelik nagegaan en gerapporteer kan word.

Periodieke prosedures om enige lesse geleer tydens ʼn interne ouditondersoek, of ander relevante ervarings of ontwikkelings, in die praktyk te implementeer.

3. TableTop koop ʼn nuwe masjien vir R155 000 op 1 Januarie 2010. Dit word geskat dat

die masjien ʼn reswaarde van R100 000 en ʼn bruikbare ekonomiese lewensduur van vyf jaar sal hê. Die onderneming het ʼn rekeningkundige jaareinde van 31 Desember 2011. Gebruik die reguitlyn waardeverminderingsmetode om die depresiasie te bereken. Die gebruik van die reguitlyn waardeverminderingsmetode om die jaarlikse depresiasiekoste te bereken, is soos volg: DPN = (C-R) / N waar: DPN = Jaarlikse reguitlyn depresiasiekoste C = koste van die bate R = Residuele waarde van die bate N = nuttige ekonomiese lewensduur van die bate (jare) DPN = (R155 000 - R100 000) 5 DPN = R 9 000

©akademia (MSW)

Bladsy 202


FMG105 Finansiële bestuur

Riglyne: Aktiwiteit 5 Jy is die samesteller van TableTop Uitgewers se finansiële state. Beantwoord die volgende vrae: 1. Noem die stappe wat jy sal volg in die voorbereiding van die finansiële verslag. •

Begin met die voorbereiding van die finansiële verslag deur die balansering van die maatskappy se finansiële vermoë.

Skep ʼn verklaring van die maatskappy se inkomste.

Bereken aandeelhouers se aandele of verdienste per aandeel (VPA).

Voltooi die verslag met ʼn berekening van die kontantbedrag wat die maatskappy ingebring of gespandeer het.

2. Identifiseer en beskryf die voetnotas wat u kan aanbring in die state. •

Beduidende rekeningkundige beleid en praktyk In die meeste lande vereis die wet dat die rekeningkundige beleid, wat gebruik word vir die uitbeelding van die maatskappy se finansiële toestand en resultate, bekend gemaak moet word.

Inkomstebelasting Die voetnotas voorsien gedetailleerde inligting oor die maatskappy se huidige en uitgestelde inkomstebelasting.

Pensioenplanne en ander aftreeprogramme Die voetnotas bespreek die maatskappy se pensioenplanne en ander aftree- of nadiensvoordeelprogramme. Die notas bevat spesifieke inligting oor die bates en die koste van hierdie programme en dui aan hoeveel die planne oor- of onderbefonds is, indien wel.

Aandele opsies Die notas bevat ook inligting oor die aandele-opsies toegeken aan beamptes en werknemers, insluitend die metode van berekening vir aandele-gebaseerde vergoeding en die effek van die metode op gerapporteerde resultate.

3. Verduidelik hoekom dit belangrik is dat state nie in afsondering maar eerder as ʼn geheel gelees moet word nie. Alhoewel elk van die finansiële state ʼn ander aspek aanspreek, moet in gedagte gehou word dat alles verwant is. Die veranderinge in die bates en laste op die balansstaat word ook weerspieël in die inkomste en uitgawes op die inkomstestaat, wat weer weerspieël word in die maatskappy se winste of verliese. Kontantvloei verskaf wel meer inligting oor die kontantbates wat op ʼn balansstaat is, maar is nie gelyk aan die netto inkomste op die

©akademia (MSW)

Bladsy 203


FMG105 Finansiële bestuur inkomstestaat nie. Geeneen van die finansiële state vertel die volle verhaal nie, maar gekombineerd bied dit waardevolle inligting vir beleggers. Sonder inligting kan geen belegger sinvolle besluite maak wanneer dit by beleggings kom nie (aangepas vanuit: http://www.sec.gov/investor/pubs/begfinstmtguide.htm).

©akademia (MSW)

Bladsy 204


F

inansiële bestuur is die wetenskaplike manipulasie en gebruik van die finansiële en sakeomgewing met die doel om die beste ekonomiese besluite te neem wat moontlik is onder die heersende omstandighede en die beskikbaarheid van inligting en skaars hulpbronne. Dit word gedoen deur verskeie statistiese, wiskundige en ekonomiese metodes. Eenvoudig gestel, finansiële bestuur is die optimale gebruik van finansiële en ander ekonomiese hulpbronne. Belastingaangeleenthede word ook in ag geneem.

Finansiële bestuur het as ’n dissipline na vore gekom uit die ekonomie en het ’n wetenskap in eie reg geword. Finansiële bestuur het bewys dat dit voordele inhou vir verskeie vlakke van die samelewing en help met die ontwikkeling van finansiële doelwitte wat uiteindelik sal help om ’n onderneming se doelwitte te bereik. Hierdie finansiële doelwitte kan kort- of langtermyndoelwitte wees. Die dag-tot-dag winsgewende bestuur van ’n onderneming en die bestuur van die daaglikse huishoudelike finansies is korttermyndoelwitte. ’n Sakeonderneming se winsgewendheid en lewensvatbaarheid is langtermyndoelwitte. Ander aktiwiteite wat deel uitmaak van finansiële bestuur is kontantbestuur, finansiële risikobestuur, finansiële rekeningkunde en bestuursrekeningkunde. Daar is ook drie verdere dissiplines in finansiële bestuur, naamlik finansiële beplanning, finansiële beheer en finansiële besluitneming. Finansiële bestuur maak dit moontlik om die finansiële wêreld te verstaan met behulp van rekeningkundige verslae, finansiële verhoudings en finansiële state. Die toepassing van doeltreffende finansiële bestuur is ook tot voordeel van die ekonomie van ’n land. Doeltreffende finansiële besluite kan lei tot winsgewendheid en eindelik tot groei en meer werkgeleenthede. In hierdie studiegids word aandag gegee aan die beginsels van finansiële bestuur, basiese finansiële state, bestuur van inkomste en uitgawes, asook finansiële verslagdoening.

akademia jou oop, afrikaanse leertuiste

w w w. a k a d e m i a . a c . z a

FMG105 - Finansiële Bestuur  
FMG105 - Finansiële Bestuur  

FMG105 - Finansiële Bestuur

Advertisement