Better Together september 2018

Magazine voor agrarisch ondernemers | nummer 3 | september 2018

Better Together De moderne coöperatie PAGINA 16

Ontwikkeling van een nieuw merk varkensvlees PAGINA 22

Jan van den Hoek:

“Kloof tussen boer en burger blijft te groot” PAGINA 6

Coöperatie nieuwe stijl Voor u ligt opnieuw een inspirerend exemplaar van Better Together.

Altijd weer ben ik onder de indruk van het ondernemerschap, het doorzettingsvermogen en innovativiteit bij onze leden.

In dit nummer wordt uitgebreid ingegaan op de coöperatie nieuwe stijl. De afgelopen maanden zijn we intensief bezig geweest met onze coöperatie. Een coöperatie is meer dan alleen maar de financiële en strategische aandeelhouder van de onderneming Agrifirm Group BV. Bij ieder gesprek met onze leden werd me dat steeds meer duidelijk.

En wat dat meer precies is, daar hebben we in de afgelopen periode intensief over gesproken.

Dat heeft te maken met de veranderingen in de sector. Soms noodzakelijke veranderingen, omdat we als leden het daarover eens zijn of omdat we het als belangrijk zien. Soms veranderingen die ons worden opgedrongen door de overheid of maatschappij. Maar duidelijk is dat onze sector voor grote uitdagingen staat. Het klimaatakkoord, grondgebondenheid, biodiversiteit, herkomst grondstoffen, emissieloze stalsystemen en vergrijzing van de boerenbevolking leiden tot vraagstukken waar we samen een antwoord op kunnen geven.

Maar er zijn ook kansen zoals precisielandbouw, gebruik van data voor elkaar en maatschappij, nieuwe ketens. Ook daar geldt dat je als ledengroep daar meer kunt realiseren dan als boer alleen.

Kortom: we zijn druk bezig de agenda voor de coöperatie voor de komende jaren te bouwen. De coöperatie Agrifirm wil met haar leden een verschil maken en wil nadrukkelijk ook van zich laten horen.

Want samen kun je doen, wat je alleen niet kunt invullen. Daarom is onze slogan ook: Samen staan we sterker: Better Together.

Het is mij een eer om samen mijn collega’s te mogen werken aan het vormgeven van onze prachtige coöperatie. Omdat ik geloof in de land- en tuinbouw, in de belangrijke en waardevolle rol die we vervullen en de kansen die er zijn.

Ruud Tijssens directeur Public and Cooperative Affairs

2

inhoud 4

10

Innovatie ZERO-stal

12

“TMR Constant brengt gemengd voeren verder”

mooi werk

Geiten wegen

16

De moderne coöperatie maakt ondernemers weerbaar

20

6

KIDZ Bram van der Vrande

21

Column Geesje Rotgers over het

Jan van den Hoek over imago agrarische sector

ammoniakbeleid 22

De ontwikkeling van een nieuw merk varkensvlees

14

24

Nieuw RvC-lid Gerben Smeenk 25

360°

Akkerbouwbedrijf Gesink uit Mensingeweer

5 vragen aan

Over Agrifirm Kort nieuws

27

Agrifirm beklimt Alpe d'Huez

28

Lef!

20

jong

Bram van der Vrande

COLOFON

Better Together is het relatiemagazine van Agrifirm en verschijnt 4 keer per jaar.

Contact communicatie@agrifirm.com | T 088 -4881000 Fotografie Agrifirm, Ivo Hutten, Wouter Borre, Maartje Strijbis, iStock Concept en realisatie JEEN communicatie Drukwerk Bek, Veghel

3

Wie?

Geiten wegen is nog een hele klus. Zie ze maar eens

AndrĂŠ en Karin

bij elkaar te krijgen en te houden. Daar heb je een heel

Wouters

team voor nodig. Eenmaal op de weegschaal leest Tessa

(Geitenmelkerij

Pieffers, jongveespecialist geiten van Agrifirm, het gewicht

De Heerevelden)

van deze circa 6 maanden oude opfoklammeren af en geeft ze een kleurcode. Groen als ze het minimale dekgewicht hebben

Wat?

van 35 kg, roze als ze minder wegen. Karin Wouters scant de

Geiten wegen

chip in het oor en voert per geit het gewicht in. In totaal passeren 265 lammeren de weegschaal in een paar uur

Waar?

tijd. Het wegen gebeurt enkele malen in het eerste

Hulten (NB)

levensjaar om de groei te monitoren, onder meer voor en na het spenen. In de stal

4

Wanneer?

ernaast houden AndrĂŠ en Karin

16 augustus 2018

1.100 melkgeiten.

mooi werk

5

Akkerbouwer Jan van den Hoek over imago van de agrarische sector

“De kloof tussen boer en burger blijft te groot �

6

interview

‘Hier groeit jouw aardappelsalade’. Een billboard met deze tekst en een levensgrote foto van akkerbouwer Jan van den Hoek sierde begin juli een graanveld aan de snelweg A6. Van den Hoek was een van de ruim 15 ambassadeurs van de campagne ‘Mijn akker, jouw voedingsbodem’. Het doel van de actie was om boer en burger met elkaar verbinden. Dat is hard nodig, stelt Van den Hoek: “De kloof tussen boer en burger blijft te groot.”

‘Mijn akker, jouw voedings-

weten heel weinig over hoe hun

bodem’, wat houdt dat in?

voedsel wordt verbouwd. Ik vraag

“De campagne is georganiseerd

me vaak af: verdiepen ze zich

door de Brancheorganisatie

er te weinig in of vertellen wij te

Akkerbouw. De kick-off was op

weinig? Ik verwacht zeker dat

27 juni, tijdens een boerenbrunch

laatste. Daarom is het van belang

in het kader van de Dag van

om ons verhaal op een goede

de Akkerbouw. Omdat het in

manier te vertellen.”

eerdere jaren lastig was om

Ondernemer

burgers naar de boerderij te

En wat is dan die goede manier?

krijgen, is besloten om met deze

“Een eerlijke manier. Tegenwoordig

campagne de boer zichtbaarder

is het werk wat je als boer doet,

te maken voor de burger. Op

zichtbaar voor iedereen. Mensen

dertig billboards langs de A4 en

zien wat je doet, maar krijgen hier

A9 in de Haarlemmermeer en A6

geen verhaal bij. Of een negatief

in Flevoland laten akkerbouwers

verhaal. Wij moeten ervoor zorgen

zien welke producten ze op hun

dat consumenten niet alleen zien

bedrijf verbouwen. Er wordt

wat je doet, maar dat ze ook horen

meteen een link gelegd met het

waarom. Een goed voorbeeld

voedsel dat burgers dagelijks

is de discussie rondom gewas-

op hun bord hebben liggen.”

beschermingsmiddelen. Ik merk

Jan van den Hoek uit Zeewolde (FL)

dat als ik met mijn spuit rij, Waarom heb je meegedaan

mensen commentaar geven op

Bedrijf

aan deze actie?

het ‘gif’ dat ik spuit. Het is aan ons

Akkerbouwbedrijf. Teelt op

“Ik vind dat het heel belangrijk

om mensen te informeren dat ‘gif’

160 hectare grond aardappelen,

is om als sector te laten zien waar

de lading absoluut niet dekt. Voor

tarwe, gerst, uien en suikerbieten.

we mee bezig zijn. Consumenten

ons is het gewasbescherming.

>>

7

>> Onze gewassen hebben het nodig

om, dat vind ik belangrijk om te

gecommuniceerd over zaken die

om goed te groeien. We gaan ook

melden. We doen niet zo maar

boeren niet goed doen. Dat is

heel zorgvuldig met deze middelen

wat, alles wat we doen wordt

jammer. Begrijp me niet verkeerd,

zorgvuldig afgewogen.”

ik sluit mijn ogen niet voor dingen die niet goed gaan. Maar alle

Hebben boeren een slecht Akkerbouwer Jan van den Hoek

imago?

negatieve berichten worden onder een vergrootglas gelegd.

“Voor mijn gevoel wel, we

Natuurlijk zijn er boeren die hun

zitten een beetje in

zaken niet op orde hebben, of die

het verdomhoekje.

Er wordt veel negatief

niet goed voor hun dieren zorgen.

Maar er zijn er enorm veel meer die het wél goed doen. En dat moeten we laten zien.”

Er zijn al best veel initiatieven om het imago van de agrarische sector te verbeteren, zoals bijvoorbeeld Boer Bewust.

Wat vind je daarvan?

“Ik vind Boer Bewust één van de beste initiatieven die er

8

op dit moment zijn. Hier wordt

Natuurlijk kost dat veel geld,

het verhaal van de boer op een

maar dan bereik je wel de mensen

eerlijke manier verteld. Maar

die je wilt bereiken.”

wat ik een nadeel vind van veel initiatieven, is dat het eigenlijk

Heb je veel reacties gehad op

iets te kleinschalig is, dat het

je billboard?

blijft hangen in een beperkt

“Ja, ik heb best wat reacties

kringetje. Voor mijn gevoel

gehad van mensen om me heen.

moeten we als boeren veel meer

Dat was leuk. Maar ik heb geen

samenwerken en het breder en

reacties gehad van ‘onbekende

Op 27 juni werd tijdens de

grootser aanpakken. Anders

burgers’. Dat laat dus zien dat ook

Dag van de Akkerbouw de

bereik je de burgers in de stad

deze actie niet echt buiten het

campagne ‘Mijn akker, jouw

nooit.”

bestaande kringetje is gaan leven.

voedingsbodem’ gelanceerd.

Dat is jammer.”

Het doel van de campagne: het verbinden van boer en

“ We moeten als boeren meer samenwerken en het breder en grootser aanpakken.”

burger.

Agrifirm ondersteunt dit initiatief van de Brancheorganisatie Akkerbouw.

Geïnteresseerden werden via de billboards naar de site gewezen en via

Hoezo breder en grootser?

Welke rol moet LTO volgens jou

#jouwvoedingsbodem was

“Ik heb wel eens op een ver-

spelen in de imago-discussie?

de campagne op Facebook,

gadering van mijn aardappel-

“Ik vind dat LTO zich hier meer

LinkedIn en Instagram te

verwerker gezegd: laten we 0,25

mee bezig zou moeten houden.

volgen."Het online bereik van

cent per kilo afdragen en in een

Belangenbehartiging is meer

de campagne is niet tegen

potje plaatsen voor promotie.

dan alleen politiek. LTO kan

gevallen", vertelt Matthé

Vanuit dit potje kopen we dan

er ook voor zorgen dat boeren

Elema van de BO Akkerbouw.

reclamezendtijd in op primetime,

hun krachten bundelen. Dat de

"We hadden een beperkte

bijvoorbeeld in een reclameblok

sectoren beter samenwerken en

campagneperiode en een

van The Voice of Holland. In

dat gangbaar en biologisch met

beperkt budget, maar zijn zeker

een mooie video laten we een

elkaar optrekken om eenduidig

niet ontevreden. Maar: het is

boer dan zijn verhaal vertellen.

te communiceren hoe we goed,

maar het begin. We moeten nu

gezond en betaalbaar voedsel

samen kijken hoe we verder

produceren. Op dit moment

werken aan het imago van de

werken we te veel op eilandjes,

sector."

en aangezien het de laatste jaren nogal eens tegenzit kunnen we

Kijk ook op

elkaar maar beter helpen en

jouwvoedingsbodem.nl.

samen optrekken.”

9

innovatie

“ Met de ZERO-stal zetten we een stip op de horizon” Een nieuw, innovatief houderijsysteem dat de

“We hebben er heel bewust voor gekozen om niet

grote uitdagingen in de veehouderij kan tackelen.

vanuit een bestaand concept technologisch te

Een stal zonder emissies, die energieneutraal

innoveren, maar zijn bijna letterlijk met een blanco

is, reststromen hergebruikt en zorgt voor een

vel papier begonnen”, zegt Peter Schepers, senior

optimaal stalklimaat voor dier en veehouder.

adviseur milieutechniek bij Agrifirm Exlan en sinds

Sinds 2015 investeert coöperatie Agrifirm in de

het begin bij het traject betrokken. Gekozen werd

ontwikkeling van deze ZERO-stal.

voor de varkenshouderij omdat deze sector de meeste uitdagingen kent.

Breed palet aan partijen Vanuit de behoeften van de ondernemer, het dier en de omgeving zijn alle relevante thema’s geïnventariseerd. Schepers: “Denk aan klimaat,

10

dierenwelzijn, volksgezondheid, sluiten van

maar wel dat zij al snel de afgeleide technieken op

mineralenkringlopen, geen overlast van geur of

het eigen bedrijf kunnen toepassen. Met de ZERO-

fijnstof en geen structureel antibioticagebruik.

stal zetten we als Agrifirm een stip op de horizon.

In de ontwikkelfase hebben we met veel partijen

We laten zien dat het mogelijk is om energieneutraal,

gesproken over welke eisen we volgens hen in

met zero-emissies en verbetering van dierenwelzijn

het ontwerp moesten integreren. Natuurlijk met

en in harmonie met de omgeving te produceren.”

varkenshouders, maar ook met partijen als Stichting Natuur & Milieu en Gezondheidsdienst voor Dieren.”

Zien is geloven Dit jaar begint de bouw van de ZERO-stal op het erf

Klaar voor de transitie

van een varkenshouder. Schepers: “Zien is geloven,

De ontwikkeling van de ZERO-stal past volgens

dat geldt ook voor ondernemers en onze leden. Om

Schepers bij Agrifirm. “Als coöperatie moeten we

nog extra waarde toe te voegen, gaan we ook andere

altijd een of meerdere stappen vooruit denken.

partijen uit de keten aanhaken, zoals fokkerij en

Zo helpen we onze leden om klaar te zijn voor de

retail. Zo hopen we het vlees in een ketenconcept

transities die gaan komen, zodat ze in de toekomst

af te kunnen zetten.”

duurzaam en veilig voedsel kunnen blijven produceren.” Moet elke varkenshouder nu een ZERO-stal bouwen? “Nee, dat is niet ons doel,

Melkveehouder Peter van Schie (links) in overleg met rundveedierenarts Jonne Twerda.

TMR Constant brengt gemengd voeren verder

“De koeien eten nu netjes van boven naar beneden” Peter van Schie ziet een goed rantsoen als de basis voor zijn bedrijf. Een nieuw voerconcept uitproberen doet de melkveehouder daarom niet zomaar. Toch besloot hij mee te doen aan de pilot TMR Constant.

Deze nieuwe aanpak sluit namelijk aan bij de strategie van de veehouder om met gemengd voeren meer melk uit eigen ruwvoer te halen. Van Schie is hiermee één van de twaalf veehouders die dit nieuwe voerconcept in de praktijk test.

12

innovatie beter gemengd en kunnen de

Hierdoor houdt de koe een

koeien veel minder selecteren

constant gevulde pens, wat

dan bij een standaard TMR. Een

goed is voor de gezondheid en

topproductie staat of valt met een

daarmee ook voor de productie.”

goede, constante voeding. Dat zie

Van Schie: “In de periode voor de

je in onze pilot: gemiddeld ging de

voermengwagen haalde ik ook

productie bij de deelnemers met

een mooie productie, maar die

1,9 liter per koe per dag omhoog.”

leunde sterker op de koplopers.

Aan het voerhek gold meer het

Hogere melkproductie

recht van de sterkste. En als de

Voor Van Schie was deelnemen

productie in het koppel sterk

aan de pilot geen lastige

varieert, weet je dat dat ook zo is

beslissing. “De gedachte achter

met de gezondheid. Dat wil ik niet

het voerconcept spreekt ons aan:

meer, en daarbij past gemengd

een topsporter eet ook constante

voeren uitstekend. TMR Constant

Van Schie runt Maatschap

voeding om goed te presteren.

is daarbij een logische volgende

Rameijer in Lelystad samen met

Bovendien kunnen we stro als

stap.”

zijn vrouw Inge en haar ouders.

structuurbron vervangen door

Het bedrijf werkt al zo’n 15 jaar

eigen ruwvoer. Een constant volle

Altijd hetzelfde werken

met een voermengwagen om

pens werkt namelijk hetzelfde als

Van Schie merkt dat hij kan

de verschillende componenten

extra structuur. Heel mooi, want

bijdragen aan het succes van

van het rantsoen te mengen:

ik voer liever mijn eigen kuil dan

TMR Constant door zoveel

Total Mixed Ration (TMR). Dat

duur stro.” Toch had de veehouder

mogelijk constant te werken.

maakte het bedrijf een geschikte

vooraf zijn twijfels. “Ik was bang

“Dat heeft dan vaak te maken met

kandidaat voor de pilot. TMR

dat de koeien dunner op de mest

praktische zaken, bijvoorbeeld of

Constant, dat Agrifirm samen met

zouden worden. Maar de mest

je de wagen tijdens het mengen

het Deense adviesbureau SAGRO

is juist dikker en de onderlinge

alvast naar de stal rijdt of nog laat

ontwikkelde, is speciaal bedoeld

verschillen zijn veel kleiner.

staan bij de silo’s tot het mengen

voor bedrijven die al met een

Daarnaast zag ik het vreetgedrag

klaar is. Als de een dat wel doet

voermengwagen werken.

veranderen. Eerst stonden de

en de ander niet, zijn er toch nog

koeien altijd te graven en te

verschillen in mengtijd en dus in

Constante voeding

schudden, nu eten ze netjes van

het rantsoen.” De veehouder wil

Met dit nieuwe voerconcept

boven naar beneden. Dat zie je

er de komende tijd aan werken

brengt Agrifirm gemengd voeren

terug in de resultaten. De koeien

om dit nog strakker te krijgen.

een stap verder, vertelt Jonne

geven nu gemiddeld 30 liter per

“Agrifirm heeft ons goed op weg

Twerda, rundveedierenarts en

dag, een liter meer dan afgelopen

geholpen, de verdere finetuning

aanvoerder van het team TMR

winter.”

pakken we nu zelf op. Het is

specialisten bij Agrifirm:

duidelijk dat deze aanpak werkt.

“TMR Constant gaat uit van een

Goede pensvulling

De koeien hebben bijvoorbeeld

groter aandeel ruwvoer en water

Twerda: “Met TMR Constant

geen haast meer om bij het

in het rantsoen, in combinatie

zorg je ervoor dat wat de koe

voerhek te komen. Het lekkerste

met kortere ruwvoerdelen. Hier-

binnenkrijgt beter overeenkomt

eruit pikken kan niet meer, en dat

door worden de componenten nog

met het berekende rantsoen.

is een goede zaak.”

13

Maatschap Gesink Derk (43) en Marjoke (43) Gesink uit Mensingeweer (GR) Akkerbouwbedrijf. 162 hectare grond in eigendom, 50 hectare ruilgrond. Teelt van aardappelen, uien, bieten en granen.

1 “In 1969 heeft mijn opa, die in de Achterhoek

woonde, deze boerderij in Groningen gekocht.

In 1972 zijn mijn ouders op deze locatie samen met een andere boer een bedrijf met melkvee en pootaardappelen gestart. In 1979 heeft mijn vader dit overgenomen. De melkkoeien hebben tot 1999 in deze stal gestaan, daarna zijn mijn ouders gestopt met melkvee. De stal is omgebouwd tot bewaarloods voor uien.”

4

2 “Deze schuur is de eerste schuur die mijn

ouders gebouwd hebben. Hij is nu in gebruik als aardappelopslag en werkplaats. Nu we de nieuwe

5

loods hebben gebouwd, zijn we van plan deze schuur te slopen. De andere gebouwen op het terrein laten we staan, maar gaan we wel ingrijpend verbouwen.

We willen binnen 6 jaar in ieder geval alle daken vernieuwd hebben in verband met asbestsanering.”

3 “In 2000 ben ik in de maatschap gekomen. Met

14

4 “We hebben deze aardappelbewaarschuur

mijn gezin woonde ik de eerste jaren in het huisje

dit jaar gebouwd. De schuur heeft een capaciteit

rechts van de zwarte schuur. In 2008 heb ik het bedrijf

van 4000 ton aardappelen in kisten. Op de plek

overgenomen van mijn ouders en ben ik verhuisd naar

van deze schuur stonden eerst andere gebouwen,

deze herenboerderij. Op het bedrijf werk ik samen met

voor de opslag van graan en werktuigen. Als we

mijn vrouw, twee vaste medewerkers en een schil van

aan de slag gaan met aanpassingen van de overige

zzp’ers. Dit zijn vooral oud-boeren die het leuk vinden

gebouwen, willen we wel weer een werkplaats en

om nog een handje mee te helpen op de boerderij.”

een graanopslag creëren.”

BEDRIJFSONTWIKKELING: VERLEDEN, HEDEN, TOEKOMST

360°

2

3 1

6

5 “De foto is genomen tijdens onze open dag op

6 “Een jaar geen beton gestort, is een jaar niet

6 juli. Het was druk, zo’n 800 bezoekers wisten de

geleefd.’ Dat was wel een beetje het motto van mijn

weg naar ons bedrijf te vinden. Ook veel dorps-

ouders. Het waren echte ondernemers, pioniers.

bewoners kwamen een kijkje nemen. Daar ben

Er ging geen jaar voorbij zonder uitbreiding of

ik blij om. Ik wil ze graag laten zien wat we doen.

grondaankoop. Dat ondernemerschap heb ik met

Ons bedrijf is een belangrijk onderdeel van de

de paplepel ingegoten gekregen. Ik zoek ook

gemeenschap, onze percelen beslaan zo’n eenvierde

constant naar manieren om mijn bedrijf te

deel van het totale dorpsoppervlak.”

verbeteren.”

15

De coöperatie is een beweging die zich doorlopend aanpast. 100 jaar geleden was het doel: gezamenlijke inkoopkracht voor boeren.

De moderne coöperatie maakt leden weerbaar in een maatschappelijk krachtenveld.

“Onze leden willen een gezond bedrijf kunnen doorgeven aan de volgende generatie.”

16

De moderne coöperatie maakt ondernemers weerbaar “Wat is volgens ú de rol van de

doorpraten. “Veehouders en

samen sterk staan. Daar kan

moderne coöperatie?” In 23

telers merken dat de samenleving

de coöperatie zijn meerwaarde

kleinschalige ledenbijeenkomsten

steeds meer eisen stelt. Ze zien dat

leveren.” De coöperatie kan

afgelopen voorjaar stelde Agrifirm

het sectorimago onder vuur ligt,

boeren weerbaar maken, stelt

deze vraag. Meestal bleef het

merken dat het soms onmogelijk

Ruud Tijssens, directeur Public

even stil na deze open vraag,

is om een vergunning te krijgen.”

and Cooperative Affairs. “Boeren

vertelt commercieel directeur

Frustrerend, want je kunt er als

hebben de rechtsvoorgangers

Coöperatiezaken Hendrik Arends.

eenling weinig tegenover stellen.

van Agrifirm meer dan 100 jaar

De eerste aarzelende reacties

geleden opgericht om samen

gingen over de technische en

Samen sterk

sterk te staan. Toen ging het om

commerciële prestaties: goede

Ideeën zijn er genoeg onder de

inkoopkracht, nu gaat het om

producten en adviezen tegen een

leden van Agrifirm, merkt Arends

ontwikkelingen in de markt en de

scherpe prijs. “Maar dat is niet

tijdens die bijeenkomsten. “Het

maatschappij. In beide gevallen

het enige waaraan leden behoefte

is de uitdaging hoe we vanuit

krachten waar je als individuele

hebben,” merkte Arends na even

vaak versnipperde initiatieven

ondernemer niet tegenop kunt.”

>>

17

>>

De moderne coöperatie die Agrifirm wil zijn, heeft 4 verschillende rollen.

De stem van de boer laten horen in de markt.

Namens de leden actief deelnemen aan het publieke debat.

Boer en burger verbinden.

Vernieuwende projecten voor leden mogelijk maken.

Vernieuwing coöperatie Die 23 bijeenkomsten afgelopen

1. Stem in de markt Consumenten hechten steeds meer belang aan gezond en

voorjaar zijn onderdeel van de

duurzaam geproduceerd voedsel. Maatschappelijke organisaties

modernisering van de coöperatie.

die eenzijdig het milieu of dierenwelzijn voorop stellen, hebben

Een vernieuwing die voortvloeit

veel invloed en ook de machtige supermarkten spelen daarop

uit de nieuwe strategie ‘Better

in. Juist daarom is het belangrijk om de boerenstem te laten

Together’ die Agrifirm een jaar

horen in de markt. Tijssens: “Je ziet een situatie ontstaan

geleden lanceerde. Tijssens

waarin verschillende partijen van alles van ons eisen, maar

en Arends zijn de voortrekkers.

eigenlijk nauwelijks een idee hebben waar ze het over hebben.

Tijssens is het gezicht voor de

Wij willen vanuit onze expertise het gesprek aangaan, zodat

externe, maatschappelijke

we realistische stappen kunnen zetten op basis van een goede

relaties. Arends verbindt de

onderbouwing. En zodat het verdienmodel van de boer in het oog

coöperatieve functie met de

wordt gehouden.” Dat brengt Agrifirm bijvoorbeeld in de praktijk

commerciële organisatie en de

met het project TopCrop, een initiatief van marktpartijen om

leden van Agrifirm. Tijssens:

samen het aanbod van vollegrondsgroenten te verduurzamen.

“Onze visie is bijdragen aan een verantwoorde voedselketen voor toekomstige generaties.

Dat is ook precies wat onze leden drijft met hun bedrijf.

2. Maatschappelijk debat Vanuit de kennis en ervaring met de praktijk neemt Agrifirm

Zij verwachten van ons op de

als moderne coöperatie ook actief deel aan het maatschappelijk

eerste plaats goede producten

debat. Agrifirm sponsort bijvoorbeeld de debatserie It’s the food,

en deskundig advies. Maar als je

my friend. Leden van Agrifirm namen in dat kader onder andere

verder kijkt, is er veel meer nodig.

deel aan het debat ‘Kan de voedselproductie zonder chemie?

Dat is wat de coöperatie biedt.”

Een ander voorbeeld is het symposium over circulaire landbouw dat Agrifirm afgelopen juni organiseerde. “De buitenwereld praat over de landbouw in termen van problemen”, vindt Tijssens.

“Wij willen niet worden gezien als onderdeel van het probleem.

Wij willen uitleggen waarom de situatie is zoals hij is en we willen meedenken over de oplossing. Maar we willen ook de vraag op tafel leggen wie de rekening betaalt.” Zit de coöperatie dan niet op de stoel van de belangenbehartiger? Tijssens vindt van niet. “Wij redeneren altijd vanuit ons eigen kennisdomein.

Wij zullen belangenbehartigers nooit in de weg lopen met een stellingname die haaks staat op hun standpunt.”

18

3. Boer en burger verbinden De derde rol is het faciliteren van de verbinding tussen boer en burger. “Onze leden voelen een kloof tussen boer en burger, en hebben het idee dat de burger weinig snapt van wat de boer doet en waarom. Maar andersom geldt ook! Daarom moeten we met elkaar in gesprek en doorvragen”, benadrukt Tijssens.

“Als je elkaar begrijpt, blijken de verschillen helemaal niet

Rendement op lange termijn

zo groot. Uiteindelijk wil iedereen een betere wereld en een

De moderne coöperatieve

toekomstbestendige voedselproductie.”

onderneming blijft een bedrijf

Een voorbeeld is de organisatie van open dagen of excursies

met rendementsdoelstellingen.

op agrarische bedrijven. Agrifirm ontwikkelt een programma

De onderneming moet geld

om de ondernemers die hierin actief zijn te ondersteunen, met

verdienen om te kunnen

professionele informatiematerialen. De coöperatie investeert

investeren. Ontwikkelingen in

daarmee in het professionaliseren van PR-activiteiten van

de markt en de maatschappij

individuele leden. Dit heeft effect op de beeldvorming en daar

kunnen echter ten koste gaan

profiteren alle leden van. Een ander voorbeeld is de Dag van

van de omzet. “Denk bijvoorbeeld

de Akkerbouw en de bijbehorende campagne 'Mijn akker, jouw

aan de trend van minder voer per

voedingsbodem' (zie pagina 6). Agrifirm sponsorde de campagne

kg melk, vlees of ei en minder

en heeft actief meegewerkt aan de ontwikkeling.

meststoffen of gewasbeschermingsmiddelen per hectare of per ton opbrengst”, benoemt Arends.

De coöperatie is volgens hem

4. Innovatie mogelijk maken Coöperatie Agrifirm ziet voor zichzelf ook een rol in het

bij uitstek geschikt om in dat spanningsveld te opereren.

aanjagen en financieel ondersteunen van initiatieven vanuit

“Als commercieel coöperatief

leden. Daarbij telt niet alleen het rendement en de bijdragen

bedrijf stellen we de klant

aan de kernactiviteiten van Agrifirm zelf, maar ook het bredere

centraal; het individuele rende-

boerenbelang. Tijssens noemt als voorbeeld het ondersteunen

ment voor de ondernemer op de

van nieuwe teelten. “Veel boeren willen ‘iets met nieuwe eiwitten’.

korte en middellange termijn.

Dat gaat veel verder dan de Nedersoja waar Agrifirm al bekend

Als coöperatie kijken we ook naar

om staat. Agrifirm heeft in het verleden telers wel eens afgeraden

het collectieve belang op de lange

om veldbonen te verbouwen vanwege de onzekere opbrengst,

termijn. Duurzaam economisch

maar in de huidige praktijk telt veel meer dan alleen de

perspectief creëren. Bijdragen

winstgevendheid van een teelt. Telers zoeken naar verruiming

aan een maatschappelijk

van hun bouwplan, willen organische stof in de bodem en een

gewaardeerde sector waarin

meer natuurinclusieve bedrijfsvoering. Vanuit dat perspectief

ondernemers ruimte gegund

kunnen experimentele teelten aansluiten op een collectief

wordt. Je hebt dat collectief nodig

belang. Dan kan onze Ledenraad zeggen: steek er maar wat

om er uiteindelijk op individueel

geld in, al gaat dat ten koste van een stukje Ledenvoordeel.”

niveau beter van te worden.

Een ander voorbeeld is de ontwikkeling van emissiearme

Onze leden willen een gezond

stalsystemen, zoals de ZERO-stal (zie pagina 10).

bedrijf kunnen doorgeven aan de volgende generatie.”

19

j ng

Bram van der Vrande (11) UIT MILHEEZE

20

“Op het pluimvee-akkerbouwbedrijf van mijn

waarna we ze in doosjes doen. Alleen

ouders mag ik vaak allerlei klusjes doen. Op het

de mooie bewaren we. Eieren die vies

land, maar ook in de stallen. Dat vind ik erg leuk.

of kapot zijn gaan er tussenuit. Sommige

Ik help bijvoorbeeld mee als er nieuwe kippen komen

winkels uit de buurt komen de eieren zelf

of als ze naar de slacht gaan. Dan mag ik ze helpen

halen. Dan help ik met het inladen van de auto.

vangen. Ook het sorteren van de eieren is een leuk

Ik ben zelf ook gek op eieren. Het liefst gebakken,

klusje. We hebben 60.000 scharrelkippen en die

met een hele dooier. Of roerei. Dat maak ik zelf

leggen echt heel veel eieren! Meestal sorteren we

met een beetje melk, knoflook, zout en peper.

met z’n tweeën. Op de band worden ze gewogen,

Heerlijk!”

column

In mei van dit jaar publiceerden onderzoeksjournalist Geesje Rotgers en onderzoeker Jaap Hanekamp een inmiddels veel besproken rapport over het Nederlandse ammoniakbeleid. Rotgers legt uit waarom zij haar twijfels heeft bij de intenties van de overheid op dit gebied.

“Wil de overheid de stikstofdepositie wel weten?”

Het Nederlandse mestbeleid is van een ongekende

aanwijzingen dat de landbouw te hoog wordt

complexiteit. Boeren en hun adviseurs zijn gefixeerd

aangeslagen voor stikstofschade aan de natuur en

op het zo handig mogelijk invullen van de rekentools

dat er met allerlei maatregelen veel ammoniak wordt

- de doelstellingen van het beleid zijn daardoor al

‘gereduceerd’ die er in werkelijkheid niet is.

jaren geleden naar de achtergrond geraakt.

Op zich is het doel van het ammoniakbeleid

Als ik dit zeg, krijg ik van de autoriteiten als repliek

simpel: ervoor zorgen dat er niet teveel ammoniak,

dat de landbouw juist wordt gematst, dat de

en daarmee stikstof, op kwetsbare natuur terecht

werkelijke ammoniakuitstoot veel hoger ligt. Een

komt. Maar hoeveel ammoniak valt er eigenlijk

dreigement waar geen bewijs voor is, zolang de

op de natuur? Rekenmodel Aerius, gebruikt voor

depositie niet wordt gemeten. Ondertussen draait

het stikstofbeleid PAS, berekent dat tot achter de

de overheid naar believen aan de beleidsknoppen,

komma. Maar of die berekening klopt? Geen idee.

wetende dat het niet te controleren valt. Dat kan ook gunstig uitpakken. Nederland dreigde vorig jaar

Aerius is, tegen de wetenschappelijke regels in,

boven het Europese ammoniakplafond uit te komen,

niet gevalideerd met depositiemetingen. In de lucht

maar na wat niet te controleren gedraai aan de

wordt wel gemeten, maar wat in de lucht zit, valt nog

knoppen zat ons land er opeens weer onder. Of was

niet op de bodem. Depositiemetingen zijn enorm

men bang dat overschrijding van het plafond tot nog

kostbaar en ingewikkeld, stelt de Nederlandse

meer ophef zou leiden?

overheid resoluut. In het buitenland denkt men daar anders over, daar lukt het wel tegen acceptabele kosten de depositie te meten. Dat bij ons de

Geesje Rotgers

stikstofdepositie niet wordt gemeten heeft volgens

Onderzoeksjournalist wetenschap & beleid V-focus

mij een andere reden: Nederland wil dit niet weten.

Stel dat metingen aantonen dat het stikstofbeleid niet klopt? Het V-focus researchteam heeft sterke

21

innovatie

De ontwikkeling van een nieuw merk varkensvlees 2007

De vraag naar meer dierenwelzijn neemt toe, net als de aandacht voor milieu en omgeving. Hoe vertaal je dit in een rendabel en haalbaar marktconcept?

Smaak blijkt bepalend. Lupine in het voer heeft een grote invloed op de smaak van het vlees. Ook het ras is een van de smaakbepalende elementen.

Lupine

Kleinschalige proeven met houderijsystemen

Voerproeven samen met Agrifirm

Het vergunningstraject duurde jaren. Ook de financiering van een nieuw concept, waarvoor nog geen afzet is, is uitdagend. Een combinatie van subsidie, bank en diverse fondsen bood uitkomst.

Vergunning

Financiering

2018 Bouw

Afzet 22

Smaakproeven samen met een slager

Het Hamletz® houderijsysteem onderscheidt zich onder andere door meer leefruimte voor de varkens, vrijloopkraamhokken, een uitloop voor de dragende zeugen/vleesvarkens en de beschikbaarheid van stro.

Het voldoet daarmee aan twee sterren volgens het Beter Leven keurmerk. Bovendien heeft Hamletz® een lage CO2 footprint.

Annechien ten Have Bouwde samen met haar man Menno en zoon Detmer de Dartelstal, de eerste vleesvarkensstal in Nederland met twee sterren volgens het Beter Leven keurmerk.

Het is onderdeel van hun nieuwe varkensvleesmerk Hamletz®.

Hamletz® is ons levenswerk “Al meer dan tien jaar geleden gingen we, als één van de deelnemers aan Varkens in Comfort Class, op zoek naar de mogelijkheden voor een beter dierenwelzijn. We kwamen al snel tot de conclusie dat dat vraagt om een goed marktconcept. Om dat verder te brengen volgden we, samen met Harry de Groot van Agrifirm, het traject Het Nieuwe Veehouden. Daarbij keken we verder dan alleen welzijn, ook naar bijvoorbeeld milieu en omgeving.

De sleutel tot de consument is echter smaak en we gingen aan de slag met lupine. Samen met onder andere Agrifirm en een slager ontwikkelden we het concept verder door tot een product dat zich echt onderscheidt op smaak.

Al tijdens het traject zijn we aan de slag gegaan met het ontwerp- en vergunningstraject. De bouw is in verschillende fases verlopen; de eerste vrijloop kraamhokken bouwden we al in 2014, deze maand beginnen we met de nieuwe

Het Hamletz® vlees is vanaf volgende maand te koop bij supermarkten Boon, Deen, Hoogvliet, Plus en Poiesz. Als dit een succes blijkt, is de volgende stap om het concept verder op te schalen en andere varkenshouders te betrekken.

biggenstal. Dat geldt eigenlijk voor het hele traject, de fases liepen door elkaar, en we moesten regelmatig een stap terug doen. Het is echt dankzij de samenwerking met heel veel partijen, en dankzij een lange adem, dat het Hamletz® vlees nu binnenkort toch in de schappen ligt.”

5 vragen aan...

Gerben Smeenk, lid van de raad van commissarissen Agrifirm

“ De coöperatie jaagt vernieuwing aan” In juni heeft de Ledenraad melkveehouder Gerben Smeenk uit Makkinga (43) benoemd tot commissaris.

Smeenk was tot dat moment lid van de Ledenraad voor district 10, Friesland. Zijn ambitie is de betrokkenheid van leden te vergroten. Het nieuwe RvC-lid beantwoordt 5 vragen.

Waarom heeft u zich verkiesbaar gesteld?

Wat kan de coöperatie daarin betekenen?

“Ik zat 10 jaar in de ledenraad en in die periode

“Als boer ben je een eenling. De coöperatie heeft

heb ik de organisatie goed leren kennen en veel

de mogelijkheden om processen aan te jagen,

meer gevoel gekregen bij de waardevolle rol die de

bijvoorbeeld door groepen boeren te ondersteunen

coöperatie kan spelen in de huidige uitdagingen

of te investeren in projecten.”

in de agrarische sector. Ik voel me daar mede verantwoordelijk voor.”

Hoe doet Agrifirm dat?

“Agrifirm doet dat vanuit haar missie, het

Wat zijn die uitdagingen?

bijdragen aan verantwoorde voedselketens voor

“Er is in onze maatschappij een vertekend beeld

toekomstige generaties. Op deze manier geven

ontstaan van de agrarische sector. Wij denken zelf

we richting aan alles wat we doen. Intern door te

dat we grote stappen zetten voor onze license to

zorgen voor relevante duurzame waarde op het

produce. Maar wat je ziet op internet, leest in de

erf en op de akker. En extern door actief deel te

krant of hoort op een verjaardag schetst een heel

nemen in maatschappelijke discussies en door

ander beeld. Daar hebben we last van.

in gesprek te gaan met overheden of NGO’s. Die

Daardoor missen we ook kansen, want juist in

verantwoordelijkheid moeten we met elkaar nemen.”

Nederland zijn we in staat efficiënt voedsel te produceren, met een lage milieudruk, weinig

Wat gaan we van Gerben Smeenk merken?

verspilling en een kleine footprint. Wij kunnen

“Ik wil als bestuurder zichtbaar en benaderbaar zijn.

voorlopers zijn in de wereld.”

Het uitdragen van de meerwaarde van de coöperatie is een uitdaging, want het gaat om zaken die je niet meteen terugziet in de prijs van een brok of meststof.

Het staat of valt bij de betrokkenheid en loyaliteit van de leden. Zonder leden heb je geen coöperatie.“

24

over agrifirm

Jongeren en Coöperatie Tijdens een warme zomeravond kwamen zo’n 20 agrarische jongeren bij elkaar op het melkveebedrijf van maatschap Sinnige in Appelscha.

Agrifirm wint Environmental Respect Award

Onderwerp van gesprek: de nieuwe rol van de coöperatie Agrifirm en de uitdagingen die jonge agrarisch ondernemers in de praktijk

Sinds 1990 reikt Corteva

tegenkomen. De avond was het sluitstuk van in totaal 25 voorjaars-

Agriscience™ Environmental

bijeenkomsten waarin Agrifirm in gesprek ging met haar leden.

Respect Awards (ERA) uit aan retailers en gewasbescherming

Boerenbelang dienen

werpen die hem bezighouden.

distribiteurs voor hun bewezen

Hendrik Arends, directeur

Wietsma: “Ik hoop dat we de

milieubewustzijn. Agrifirm heeft

coöperatiezaken, is een van

sector dezelfde kant op krijgen

dit jaar voor de eerste keer mee-

de initiatiefnemers van de

en vanuit het gezamenlijke

gedaan en is Country Champion

bijeenkomsten. “Als coöperatie

belang denken. We moeten juist

geworden.

willen we meerwaarde aan

trots zijn op de verschillen die

onze leden bieden. Naast de

er zijn. Coöperatief ondernemen

sectorbijeenkomsten hebben

betekent voor mij verbinding

we een aantal bijeenkomsten

tussen boeren, transparant

voor jongeren georganiseerd”,

werken en binnen de coöperatie

vertelt Arends. “De mening van

en naar de maatschappij de trots

jonge agrarisch ondernemers

op onze mooie sector uitdragen.”

Eerlijk zaken doen

gaat ondernemen in een tijd

Van onderwerp tot concreet

Eerlijk zaken doen staat bij Agrifirm

met grote economische en

projectvoorstel

hoog in het vaandel. Daarvoor is

maatschappelijke uitdagingen

Nu de inventarisatie is afgerond,

het belangrijk dat medewerkers

zoals klimaat, biodiversiteit,

start de volgende fase. Arends:

weten hoe ze om moeten gaan met

financiering van bedrijfs-

“De leden hebben veel onder-

ethische vragen in het dagelijkse

overname en maatschappelijke

werpen aangedragen. De

contact met klanten, leveranciers

waardering."

onderwerpen hebben we

of collega’s. In een speciale

geclusterd tot 9 thema’s, die

‘gedragscode’ is beschreven hoe

Neuzen dezelfde kant op

uitgewerkt zijn in concrete

medewerkers van Agrifirm kunnen

Klaas Wietsma is een van de

projectvoorstellen. In september

zorgen dat ze altijd handelen in lijn

jonge leden die naar de bijeen-

biedt Agrifirm de voorstellen aan

met de kernwaarden van Agrifirm.

komst is gekomen. Samen

de Raad van Commissarissen en

In de afgelopen en komende

met zijn ouders heeft hij een

Ledenraad aan. Het is dus aan

maanden worden medewerkers

melkveebedrijf in Ouwsterhaule

de leden om te bepalen welke

getraind hoe ze met deze gedrags-

met 120 melkkoeien. Fosfaat-

projecten de coöperatie vanaf

code om moeten gaan.

rechten en de groei van zonne-

2019 gaat ondersteunen met

weides zijn enkele van de onder-

budget en menskracht.”

doet ertoe. Juist deze groep

25

over agrifirm Cursus jongveesignalen voor specialisten

Werken aan herstel van biodiversiteit in Nederland

‘Continue verbetering van dierenwelzijn’ is één van de thema’s vanuit De Duurzame Zuivelketen, een samen-

Een brede coalitie van wetenschappers, natuurorganisaties en

werking tussen zuivel-ondernemingen

partijen uit de agrarische sector in Nederland maakt zich zorgen

en melkveehouders. Vanuit dit

over de afname van biodiversiteit. Samen werken ze aan een

Nederlandse programma krijgen vee-

Deltaplan Biodiversiteitsherstel, waar ze na de zomer rucht-

houders van onder andere zuivel-

baarheid aan willen geven. Agrifirm is een van de kwartier-

onderneming FrieslandCampina de

makers van het Deltaplan omdat ‘we willen bijdragen aan

mogelijkheid om een online training te

oplossingen die integraal in te passen zijn in het boerenbedrijf.’

volgen op het gebied van jongveeopfok.

Deze training ‘Jongveesignalen’ helpt

Meten is weten, weten is sturen

de eigen opfok gestructureerd te

Het Deltaplan Biodiversiteitsherstel richt zich op alle grond-

bekijken én te verbeteren, wat bij-

gebruikers in Nederland: landbouw, natuur en openbare ruimten.

draagt aan minder kalversterfte. Onze

Ruud Tijssens, Group Director Public & Cooperative Affairs van

specialisten Jongvee zijn ook dagelijks

Agrifirm, is betrokken bij het Deltaplan. “Het is voor het eerst dat

samen met onze veehouders bezig

ecologen, ngo’s en agrarische sector samen nadenken over een

om de jongveeopfok te verbeteren.

integrale aanpak. ‘Meten is weten, weten is sturen’ is het motto van

Om te zorgen dat erfbetreders hierbij

het initiatief. Een goede aanpak die duidelijkheid moet gaan bieden

eenduidige en duidelijke adviezen

welke maatregelen bijdragen aan herstel van biodiversiteit. Oftewel:

hanteren, hebben specialisten van

hoeveel ‘kilo’s biodiversiteit’ dit oplevert. Maar ook hoe prestaties

Nutrifeed en Agrifirm daarom recent

maatschappelijk en financieel gewaardeerd kunnen worden.

dezelfde cursus Jongveesignalen

Vanuit Agrifirm brengen we onze visie en kennis over functionele

gevolgd. Naast het vooraf bekijken van

agrobiodiversiteit in.”

video’s van praktijksituaties bestaat de cursus uit een theorie- en praktijkdeel.

Integraal inpassen in boerenbedrijf

Een dag waarin het samen sparren en

Sieto van Houten, ondernemerscoach bij Agrifirm Exlan, is lid

delen van kennis centraal stond. Het

van de werkgroep Landbouw van het Deltaplan. “Als coöperatie

hele team ging naar het huis met het

willen we bijdragen aan oplossingen die integraal in te passen

diploma ‘Jongveesignalen’ op zak.

zijn in het boerenbedrijf. Het systeem gaat op de schop en vanuit onze kennis over de boerenpraktijk, denken we mee over de uitvoerbaarheid van maatregelen. Dit initiatief wil integrale en wetenschappelijk onderbouwde oplossingen ontwikkelen die succesvol bijdragen aan herstel van biodiversiteit, dus er zal niet één oplossingsrichting zijn.”

26

Agrifirm beklimt Alpe d’Huez Begin juni deden 19 klanten en collega’s van Agrifirm mee aan Alpe d’HuZes. Als onderdeel van het BIG Challenge team beklommen ze op één dag zo vaak mogelijk de beroemde

William van Zutphen

Alpe d’Huez om geld in te zamelen voor het KWF. Het Agrifirm team haalde €139.504,77 op, een mooie bijdrage aan het totaal van €11.230.804. Bollenteler Sam Meissen en Agrifirm-medewerker William van Zutphen fietsten mee in het Agrifirm team.

William van Zutphen, Health, Safety and Environment specialist bij Agrifirm “Het was mijn derde keer Alpe

Sam Meissen, bollenteler uit Venhuizen

d’HuZes, dus ik wist wat me te

“Op Facebook kwam ik een oproep van Agrifirm tegen. De sportieve

wachten stond. In mijn omgeving

uitdaging sprak mij meteen aan. Het doel wat er achter zit maakt

krijgen te veel mensen te maken

het helemaal fantastisch en hoewel ik best opzag tegen het

met kanker. Je staat machteloos,

inzamelen van sponsorgeld, besloot ik mee te doen. Na de eerste

maar met Alpe d’HuZes kan ik toch

trainingsbijeenkomst werd mijn vrouw Mireille ook enthousiast

iets betekenen. Bovendien weet

en zij heeft mee gelopen met Alpe d'HuZus. We zijn met zijn

ik als geen ander hoe belangrijk

drieën naar Frankrijk afgereisd: mijn zoon Bas heeft geholpen als

onderzoek is: mijn vrouw heeft niet

vrijwilliger. In de voorbereiding kwamen we regelmatig als team

behandelbare schildklierkanker.

bij elkaar om samen te trainen, zelfs in de Ardennen. Het was een

Het is mede dankzij onderzoek

geweldige groep en dat maakte de ervaring nog mooier. Eenmaal op

dat ze er nog is, en dat ze redelijk

de Alpe raak je al gauw met mensen in gesprek en hoor je heftige

kan functioneren. We zijn nu voor

verhalen over ieders ervaringen met kanker. Ik was blij dat mijn

het eerst met ons complete gezin

vrouw en ik dit samen deden. Op de dag zelf was het nat en koud.

mee geweest en daarnaast hadden

Uiteindelijk heb ik toch zes keer naar boven weten te fietsen en

we een heel mooi team. Het is

daarna zelfs de gezamenlijke klim nog mee gedaan. Zeven keer in totaal dus.

Sam Meissen

fantastisch om zoiets samen met collega’s en klanten te kunnen doen.

Het was een fantastische

Zeker tijdens het trainingsweekend

ervaring en heel erg

in de Ardennen, waar velen ook met

indrukwekkend.”

familie waren, leer je elkaar goed kennen. De dag zelf was intens, en de stromende regen versterkte die beleving. Ik ben zes keer de berg op gefietst, en aan de zevende keer begonnen, maar toch gestopt vanwege de regen en de kou. Ik ben trots op wat we hebben bereikt, met ons gezin en met ons team.”

27

lef!

Wie? Agnes Lensing- van de Ven (38) Stap?

Vertelde in de media openhartig over haar bedrijf.

Agnes Lensing-van de Ven

En verder?

Vertelde op tv over de financiële problemen op haar bedrijf

Boert dit jaar door, maar 2019 is nog een groot vraagteken.

“Toen presentatrice Yvon Jaspers me vroeg of ik in haar programma Onze Boerderij een openhartig kijkje achter de schermen van mijn melkveebedrijf in Gasselternijveen wilde geven, hoefde ik daar geen seconde over na te denken. Ik vond en vind nog steeds dat wij het perfecte plaatje hebben: een moderne melkveehouderij waar ik heel trots op ben.

Onze financiering is afgestemd op 180 koeien, maar door het fosfaatrechtenstelsel hebben wij onze stal bij lange na niet vol kunnen zetten: er staan nu zo’n 100 koeien. Dit zorgt uiteraard voor financiële problemen. De aandacht die wij naar aanleiding van ons verhaal hierover in Onze Boerderij kregen, was overweldigend. De reacties waren voornamelijk positief: veel mensen gaven ons steunbetuigingen en ideeën om extra omzet te genereren. We kregen zelfs bloemen uit de Achterhoek en kinderkleding uit Amsterdam aangeboden. Van zoveel medeleven had ik nooit durven dromen. Collega-boeren spraken hun bewondering uit over het feit dat wij zo transparant waren. Ze waren blij dat wij durfden te vertellen hoe het echt zat.

Tijdens de opnames van Onze Boerderij in februari zaten wij op een dieptepunt. Minister Schouten van Landbouw kon toen niets voor de knelgevallen doen, en dat is nog steeds zo. Omdat we inmiddels 66 koeien en ruim 40 stuks jongvee geruimd hebben en een gedeelte van onze grond verhuren voor akkerbouw, kunnen we dit jaar door. 2019 is nog steeds een groot vraagteken. Zonder financiële boost houden we het niet vol, maar mijn onderbuikgevoel zegt dat we blijven boeren. De vraag is alleen in welke vorm.”