Page 1

GEZOND GROEIEN

HEB JE ONZE HANDIGE APP AL GEDOWNLOAD?

LEESVOER VOOR (AANSTAANDE) OUDERS

ONAFHANKELIJK EN RECLAMEVRIJ

GEZOND GROEIEN - LEESVOER VOOR (AANSTAANDE) OUDERS

Een broodje met gerookte zalm of tonijnsalade, kan dat? En hoe zit het met salami en brie, is dat veilig om te eten als je zwanger bent? In de handige app ZwangerHap van het Voedingscentrum kun je snel en makkelijk opzoeken wat je allemaal wel en niet kunt eten als je zwanger bent. Ook krijg je tips over gezonde voeding en zie je hoe de baby in je buik groeit.

Download nu g ratis de app ZwangerHap

' WAT HEEFT MIJN KIND NOU ECHT NODIG? '

‘ZO, JIJ BENT GEGROEID’

Alles wat je nodig hebt als je zwanger bent

EN DE PARTNER DAN?

Over meezwangeren en regelwerk

DOSSIER BORSTVOEDING Tips, trucs & mooie momenten

DE EERSTE HAPJES

Oefenen met nieuwe smaken 01-2019

www.voedingscentrum.nl


2


DRINK EET & GROEI

WAT EEN WONDER

1


|INHOUD|

WAT IS NOU GEZOND? Als ouder wil je het graag goed doen. Ook op het gebied van eten. Maar wat is gezond voor je kindje en wat niet? Hoe weet je of je kind goed eet? En hoe leef je als zwangere vrouw nou echt gezond? Op internet, televisie, in boeken: waar je ook kijkt en luistert, er is altijd wel iemand die een mening over voeding heeft. Wat is waar? En op welke informatie kun je ĂŠcht vertrouwen? Het Voedingscentrum is al ruim zeventig jaar de autoriteit op het gebied van voorlichting over voeding in Nederland. We geven onafhankelijke informatie met een wetenschappelijke onderbouwing. Daarbij volgen we de richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Het Voedingscentrum wordt volledig gefinancierd door de overheid. Goede voeding is een belangrijke basis voor een gezond leven. Wist je dat de basis voor een gezond leven al in de baarmoeder wordt gelegd? Is je baby eenmaal geboren, dan begin je met het voeden van je kind: van alleen melkvoeding naar oefenhapjes erbij, tot met de pot mee-eten. Gezonde eet- en leefgewoontes leer je je kind makkelijk aan. Hoe? Dat lees je in dit infozien. Want als ouder wil je natuurlijk maar een ding: dat je kind later gezond, groot en sterk is. Veel leesplezier!

2

ZWANGER 6 KORT & KRACHTIG Lekker leesvoer & handige tips 10 DOEN & LATEN Wat kan wel, wat kan niet? 14 ZWANGER Eten voor twee: wel of niet nodig? 17 HOE GAAT HET DAARBINNEN? Zo groeit je baby 20 HANDIG OM TE WETEN Wat regel je vooraf?

22 PAPA-PERIKELEN Antwoorden op vragen van partners 24 MAG IK DAT ALLEMAAL? Gevarieerd eten tijdens je zwangerschap (met recepten) 27 DE DESKUNDIGEN VERTELLEN De belangrijke personen tijdens je zwangerschap (en daarna!) 34 KWAAL & ANTWOORD Eerste hulp bij maagzuur & verstopping


0-6 MAANDEN 38 KORT & KRACHTIG Lekker leesvoer & handige tips

60 VOEDEN MET DE FLES Van goede speen tot maat houden

42 NET BEVALLEN Jonge ouders vertellen

64 HAPJESPLAN Het allereerste oefenhapje

44 PAPA KRIJGT RAAD Handige weetjes voor de partners

68 SLIM KOKEN, KOPEN EN BEWAREN Makkelijk geld én het milieu besparen

48 EERSTE HULP BIJ NET MOEDER Prangende vragen, slimme oplossingen 50 JIJ GEEFT, HIJ GROEIT Van aanleggen tot afbouwen

70 DOE MAAR NORMAAL Heeft je kind al die extra’s wel nodig? 72 HOE ONTWIKKELEN BABY'S HUN SMAAK? Zoet, zuur, zout & bitter

6-12 MAANDEN 76 KORT & KRACHTIG Lekker leesvoer & handige tips 78 PRAKJES & HAPJES Wat hebben ze nu nodig?

84 RELAX! Zeven veelvoorkomende vragen met antwoorden 86 RECEPTEN Eten voor het hele gezin

82 OP PAD & BEZAKT Wat moet er in de luiertas?

EN OOK 88 ONLINE MAGAZINE GEZONDGROEIEN 89 HANDIGE ADRESSEN

3


|ZWANGER|

Wat kun je deze periode allemaal verwachten? Waar moet je extra op letten? Goeie voeding en een gezonde levensstijl helpen jou en je baby goed op weg.


|ZWANGER|

KORT & KRACHTIG LEKKERE TREK Veel vrouwen denken dat ze voor twee moeten eten als ze in verwachting zijn, maar dat is een fabeltje. Per saldo heb je net zo veel energie (calorieën) nodig als voorheen. Het is soms moeilijk om niet extra te gaan eten. Door moeheid en hormonen kun je vaker ‘lekkere trek’ hebben. Zorg voor afleiding of neem iets gezonds, zoals fruit. Lijnen tijdens de zwangerschap is ook weer geen goed idee, dat kan de groei van je baby namelijk schaden en jij kunt er oververmoeid van raken. Op pagina 16 staat hoeveel je op een dag kunt eten.

5x VEILIG Zwangere vrouwen hebben een verminderde weerstand. Daardoor ben je extra gevoelig voor voedselinfecties. Door veilig om te gaan met je voedsel, voorkom je dat je ziek wordt. Hoe je dat doet? Let goed op bij het kopen, koken en bewaren van eten. Via de 5x veiligkaart verlaag je het risico op een voedselinfectie. TIP: zet je koelkast op 4 °C. Bij deze temperatuur kunnen bacteriën en schimmels nauwelijks groeien.

VOCHTVRETER GEZOCHT Tijdens je zwangerschap houd je twee tot drie liter vocht vast. Vooral in de laatste maand ga je het merken aan opgezwollen handen, voeten en een ‘vollemaansgezicht’. Goed om te weten: vocht vasthouden ligt niet aan voeding of te veel drinken. Integendeel: drinken is juist goed! 6

V Kijk op: www.voedingscentrum.nl/

5xveiligvoorzwangeren


HA BE IN DE LA? AL

Wat. Zijn. Mijn. Borsten. Groot! Dat heb je waarschijnlijk al een paar keer gedacht de afgelopen periode. Je hebt al nieuwe beha’s aangeschaft en straks wil je ook nog borstvoeding geven. Goed nieuws:

tegenwoordig is er heel mooie lingerie te koop voor vrouwen die borstvoeding geven.

TIP: koop je voedingsbeha een paar weken voor je uitgerekende datum. Je borsten groeien nu niet

meer en dan heb je alvast een mooie beha in huis als straks het voeden kan beginnen.

ELKE DAG EEN MULTIVITAMINEPIL? Als je zwanger bent, hoef je geen extra vitamines of mineralen te slikken, behalve vitamine D en foliumzuur. Als je gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf, dan krijgen jij en je kind voldoende goede voedingsstoffen binnen. Als je wel extra vitamines en mineralen zou willen in de vorm van een pil, kies dan voor een preparaat met lage doseringen, bijvoorbeeld een multivitaminepil voor zwangere vrouwen. Check ook meteen de dosering foliumzuur en vitamine D. Zit er voldoende in? Dan hoef je die niet ook nog apart erbij te slikken.

Babykamer tips & trucs

GOED EN VEILIG OM TE WETEN: 1. Als je de babykamer gaat schilderen, kies dan voor verf op waterbasis en ventileer goed tijdens het verven. Verf op terpentinebasis kan schadelijk zijn voor je ongeboren kind.

2. Kamertje aan het inrichten? Zorg voor voldoende afstand tussen het wiegje en (gordijn)koorden, snoeren en de verwarming.

3. Het belangrijkste bij een wiegje is veiligheid: zorg ervoor dat de zijwanden ventilerend zijn, dat de spijlen doorlopen tot de bodem en dat de afstand tussen de spijlen tussen de 4,5 en 6,5 cm is. Kies een stevig en goed passend matras.

4. Wat voor commode is oké? Kijk op www.veiligheid.nl/ tips-en-advies/commode voor kooptips en praktische adviezen voor een aankleedtafel.

5. Zorg ervoor dat de babykamer aangenaam koel is (na de eerste weken tussen de 16 en 18 °C en als het buiten kouder dan 5 °C is 18 °C goed) en voldoende is geventileerd.

GEEN VLEES, WEL ZWANGER Vegetarisch eten tijdens je zwangerschap levert geen risico’s op

voor de baby. Maar let op of je voldoende binnenkrijgt: ijzer (heb je nodig om bloedarmoede te voorkomen), eiwitten (houden je energie op peil en helpen je baby groeien). vitamine B1 (is goed voor de energievoorziening, hartspier en het zenuwstelsel, komt voor in brood, graan, aardappels en melkproducten) en B12 (is goed voor de aanmaak van rode bloedcellen en het zenuwstelsel, komt ook voor in melk en eieren). Er zijn verschillende vervangers voor vlees, maar ze bevatten niet allemaal alle onmisbare voedingsstoffen uit vlees en vis. Varieer daarom met vleesvervangers. Omdat je lichaam ijzer uit plantaardige producten minder goed opneemt dan uit vlees en vis, heb je een iets grotere kans op bloedarmoede. Vitamine C uit een stuk fruit helpt om het ijzer goed op te nemen. Thee, koffie en zuivel remmen juist de ijzeropname. 7


KOPPIE, KOPPIE Vette vis, daar krijg je ’slimmere’ kinderen van. Daar zijn wetenschappers het over eens: (vette) vis tijdens de zwangerschap is goed, omdat je hiermee niet alleen visvetzuren maar ook andere belangrijke voedingsstoffen, zoals vitamine B12 en jodium binnenkrijgt. Eén keer per week een gerecht met goed doorbakken zalm of sardientjes dus. Denk je: ik neem wel een pil met visolie tijdens de zwangerschap? Tja, dan begint de wetenschap wat te wiebelen, want de een zegt dat het wel en de ander zegt dat het geen effect laat zien op de cognitieve ontwikkeling (de ontwikkeling van het denken, kennis vergaren, leren, etc.) van je kind.

DE LAATSTE LOODJES

GOED OM TE NEMEN FOLIUMZUUR EN VITAMINE D: je hebt het vast al vaak voorbij horen komen, maar de baby in je buik heeft foliumzuur nodig. Je begint er vier weken voor de conceptie mee, tot tien weken zwangerschap. Ook is het slim om vitamine D te slikken. Neem je dagelijks

De laatste dagen voor je bevalling heb je misschien minder trek en

een pil van 400 microgram foliumzuur en 10 microgram vitamine D

drukt je kindje op je maag en darmen. Dan is het slim om wat vaker

dan zit je goed. Foliumzuur verlaagt de kans op een open ruggetje,

verdeeld over de dag een beetje te eten. Dat geldt ook tijdens de

hazenlip of open gehemelte. Vitamine D zorgt voor een goede groei.

bevalling. Zorg dat je iets te eten bij je hebt en kies voor dingen die niet te zwaar op de maag liggen, zoals fruit, yoghurt of een broodje,

TIP: leg je strip of potje met foliumzuur op een plek die je altijd ziet,

net waar je zin in hebt. Als het je echt niet lukt om te eten, kun je je

bijvoorbeeld op de wastafel. Zo weet je zeker dat je elke dag voor het

energie aanvullen met een smoothie of sapje.

slapengaan of ’s ochtends je pilletje slikt.

8


ZWANGER

STRAKS BEN JE EEN WERKENDE MOEDER. EN DAN?

LITERS SINAASAPPELSAP

Je verlof moet nog beginnen en het lijkt nog zo ver weg, maar

Tijdens je zwangerschap kan je smaak veranderen,

straks loop je als nieuwbakken moeder de werkvloer weer op.

waardoor je ineens onbedwingbare trek krijgt in

Is alles dan hetzelfde als daarvoor? Nee, waarschijnlijk niet.

bijvoorbeeld liters sinaasappelsap, kroketten bij de

Misschien wil je borstvoeding blijven geven of wil je meer flexibele werktijden afspreken waardoor je werk en privĂŠ beter kunt

lunch bestelt of op de gekste momenten tomaten-

combineren. Als je vroegtijdig met je werkgever bespreekt hoe je

soep staat te maken. Wetenschappers zijn er nog

dat straks wilt gaan aanpakken, hebben jullie allebei de tijd om

niet helemaal uit waar die zwangerschapslusten

hier een goede modus in te vinden en afspraken te maken. In de

vandaan komen. Sommige vrouwen merken wei-

praktijk blijkt dat je minder stress ervaart en meer plezier in je

nig van smaakveranderingen, anderen herkennen

werk hebt als je het goed regelt. Je werkt daardoor productiever en voelt je fitter. Kom je er met je werkgever niet uit? Kijk dan op

zichzelf nauwelijks terug. Hoor je bij de laatste

www.mensenrechten.nl voor je rechten en plichten, want er is

groep? Probeer je toch te bedwingen, want voor

meer mogelijk dan je misschien denkt.

je het weet, kom je kilo’s aan.

B12:heel belangrijk Als je veganistisch eet, is de kans redelijk groot dat je een laag B12-gehalte hebt. Zolang je baby in jouw buik zit en jouw moedermelk drinkt, is hij voor zijn voedingsstoffen helemaal afhankelijk van jou. Als moeder (in spe) is het dus belangrijk om voldoende vitamine B12 binnen te krijgen. Dat zit alleen in dierlijke producten zoals melk, yoghurt, kaas, vlees, vis en eieren. Als je geen of weinig dierlijke producten gebruikt, zul je een supplement of producten waar vitamine B12 aan is toegevoegd moeten nemen. Uit een recent onderzoek blijkt namelijk dat kinderen die een lage vitamine B12-status hadden als baby, een minder goede cognitieve ontwikkeling hadden op vijfjarige leeftijd. Zij hadden bijvoorbeeld meer problemen met het oplossen van puzzels, letters herkennen en gevoelens van andere kinderen inschatten.

9


|ZWANGER|

DOEN & LATEN JE BENT ZWANGER EN JE WILT EEN GLAS WIJN, KAN DAT?

Tijdens de zwangerschap kun je vrijwel alles gewoon blijven doen en eten. Toch zijn er een paar dingen die niet goed zijn voor moeder en ongeboren kind.

KRUIDEN(THEE)

KAAS

Gelukkig kunnen kruiden prima, maar in geval van grote hoeveelheden

De meeste kazen zijn gemaakt van gepasteuriseerde

kunnen ze schadelijk zijn voor je kind. Wees zuinig met anijs, dragon,

(verhitte) melk en kun je prima eten tijdens je zwanger-

venkel, basilicum, piment, nootmuskaat, kaneel, sassafras, dong quai,

schap. Sommige (buitenlandse) kazen zijn gemaakt van

foelie en peper. Dat geldt ook voor de theevariant, maar een kaneel-

rauwe melk en dan staat er op het etiket: ‘au lait cru’ of

biscuitje of beschuit met muisjes kan geen kwaad. Sowieso niet nemen:

‘gemaakt van rauwe melk’. In rauwmelkse kazen kunnen

kruidenpreparaten (pillen) of etherische oliën van kruiden. Er zijn regel-

bacteriën, zoals Listeria, overleven. Raak je besmet (je

matig zorgen over de veiligheid en herkomst hiervan.

kunt je dan grieperig en koortsig voelen), dan kan dat tijdens de zwangerschap leiden tot een miskraam of vroeggeboorte. De kans is zeer klein, maar de gevolgen kunnen ernstig zijn. Dit geldt overigens niet als je ermee

DROP

gaat kaasfonduen. Deze bacterie overleeft die hitte niet.

Glycyrrhizine is een bloeddrukverhoger en zit in drop en zoethoutthee. Je merkt meestal niet dat je een hoge bloeddruk

KOFFIE, THEE & COLA

hebt, maar je baby merkt het wel. Er komen

Te veel cafeïne is niet goed voor je kind. Het zou de groei van je baby kunnen vertragen.

dan namelijk minder voedingsstoffen en

Cafeïne zit vooral in koffie (ongeveer 85 mg per kopje), thee (30 mg) en cola (18 mg).

zuurstof door de placenta. Hoeveel mag

Beperk de hoeveelheid tot maximaal 200 mg per dag. Gelukkig zijn er veel andere drankjes

je wel? Een paar dropjes en één tot twee

die je wél kunt nemen. Ook lekker en verfrissend: doe in een glas water een schijfje citroen

glazen zoethoutthee per dag.

of sinaasappel of wat blaadjes munt.

10


SKIËN & KARATE VLEES & VIS

Goed nieuws: je kunt gewoon blijven bewegen en sporten tijdens je zwangerschap. Je lichaam geeft zelf vaak wel aan tot hoever je kunt gaan. Belangrijk is wel dat je

Rauw vlees en rauwe vis zijn bederfelijke producten.

contactsporten, sporten waarbij je hard kunt vallen of je iets in je buik kunt krijgen,

Er kunnen ziekmakers in zitten, zoals de bacterie

zoals karate, maar ook hockey of skiën, even laat voor wat ze zijn. En misschien een

Listeria en zware metalen. Verhit vlees en vis dus

beetje overbodig, maar ook de achtbaan of de botsauto’s kun je in deze periode

goed. Sommige soorten kun je beter helemaal niet

beter overslaan. Wandelen, zwemmen, fietsen of bootcamp voor zwangere vrouwen

eten.

kunnen daarentegen prima.

TIP In de app ZwangerHap ontdek je makkelijk en snel wat je nu wel en beter niet kunt eten.

KATTENBAK/TUINIEREN

SAUNA Ga de eerste maanden van je

LEVERWORST & PATÉ

zwangerschap liever niet naar

Deze producten kun je tijdens je

Voor je ongeboren baby kan Toxoplasmose heel

de sauna. De hoge tempera-

zwangerschap beter helemaal

schadelijk zijn. De parasiet Toxoplasma gondii (die de

turen zijn niet goed voor je

niet eten. Ze bevatten namelijk

ziekte Toxoplasmose veroorzaakt) komt vooral voor

baby. Later toch de hitte in?

veel vitamine A. Te veel vitamine

bij katten, die er zelf overigens geen last van hebben.

Ga dan niet in de warmste

A (meer dan 3 mg per dag) is

Handschoenen dragen bij het schoonmaken van de

sauna, blijf niet te lang zitten

schadelijk voor je baby en kan

kattenbak en bij het tuinieren voorkomt besmetting.

en drink voldoende water.

groeiproblemen veroorzaken. 11


|ZWANGER|

Vervolg van pagina 11

WEL /NIET DOEN? SUPERFOODS Het klinkt super, die superfoods. Ze ‘claimen’ supergezond te zijn

HORMOONVERSTORENDE STOFFEN

en wie wil dat nou niet voor z’n baby? Toch is het advies om

Je hebt er misschien wel iets over gehoord: verpakkingsmateriaal van

gedroogde, geconcentreerde

voedsel, zoals hardplastic flessen en blikjes, die homoonverstorende

superfoods uit voorzorg niet te

stoffen kunnen bevatten. En dat die stoffen, in kleine hoeveelheden,

eten. Zwangere vrouwen zijn

in ons voedsel terecht kunnen komen. Dat klinkt niet goed voor jou

namelijk extra gevoelig voor de

en je baby, zul je denken. Hoe zit dat? Nu door meer en goed onder-

effecten van zaden of bessen en

zoek duidelijk wordt wat mogelijke schadelijke gevolgen zijn, zijn de

die effecten zijn nog niet onder-

onderzoekers aan het bekijken hoe de blootstelling – voor alle zeker-

zocht of bekend. Vandaar dus

heid – voor iedereen minder kan. Steeds meer producten bevatten

liever even niet.

deze bewuste stoffen niet meer. Dan zie je op de verpakking bijvoorbeeld dat er geen bisfenol A in zit. Met mate

ALCOHOL EN ROKEN

Er bestaat alleen een risico voor de gezondheid van je kind als jij

Ook buiten de zwangerschap zijn roken en het gebruik

tijdens de zwangerschap of je kind na de geboorte te veel binnen-

van alcohol schadelijk voor je gezondheid. Laat staan

krijgt van één of meerdere hormoonverstorende stoffen. Wanneer

als je zwanger bent. Dan is zelfs één glas of één sigaret

krijg je dan te veel binnen? Dat is moeilijk te zeggen, omdat over

(of meeroken) al te veel. Het vergroot namelijk de kans

veel stoffen nog te weinig bekend is om te kunnen bepalen of het

op een miskraam, vroeggeboorte en een laag geboorte-

hormoonverstorende stoffen zijn. Het testen is ingewikkeld en

gewicht. Hoe meer alcohol je neemt, hoe groter de

kost veel tijd. Van een klein aantal stoffen staat al wel vast dat ze

risico’s en dan maakt het niet uit in welke fase van je

hormoonverstorend zijn. Bijvoorbeeld een aantal weekmakers die in

zwangerschap je bent. Ook als je weinig alcohol drinkt,

plastics werden gebruikt en een stof in scheepsverf. Het gebruik van

kan het al schadelijk zijn.

deze stoffen is daarom nu verboden. Op dit moment is het advies om hoge inname van mogelijk hormoonverstorende stoffen te voorkomen: ‘alles met mate’ dus. Wel doen

VLIEGEN

Eet gevarieerd, bij voorkeur volgens de Schijf van Vijf.

Je kunt normaal gesproken zonder problemen

Gebruik producten volgens de gebruiksaanwijzing.

vliegen tot de 34e week van je zwangerschap.

Vermijd situaties waarin je langdurig dezelfde stoffen binnen

Vanaf de 30e week vragen de meeste vliegtuig-

kunt krijgen, zoals het schoonmaken of schilderen van grote

maatschappijen om een verklaring van je verlos-

oppervlakten.

kundige. Dit kan per vliegtuigmaatschappij

Vermijd overmatig gebruik van cosmetica.

verschillen. Check het daarom voor de zekerheid

Vermijd het gebruik van bestrijdingsmiddelen in huis of tuin.

even bij de maatschappij.

12


GEEN TWIJFEL MOGELIJK:

ZWANGERHAP!

Een broodje met gerookte zalm of tonijnsalade, TWIJFEL? ZOEK HET OP! kan dat? En hoe zit het met salami en brie, is Tijdens je zwangerschap is het extra belangrijk om gezond en veilig te dat veilig om te eten als je zwanger bent? In de eten. Voor jezelf ĂŠn je baby. Naast dat je sommige dingen nu beter niet kunt eten, of met mate, kun je gelukkig ook een heleboel wĂŠl eten. handige app ZwangerHap van het Voedings- Maar hoe kom je daar snel en makkelijk achter? Met de productzoeker centrum kun je snel opzoeken wat je allemaal in de ZwangerHap. Je voert het product in en je weet meteen of je het wel en niet kunt eten als je zwanger bent. Ook wel of niet kunt eten. Belangrijk, want voordat je het weet schiet je in krijg je tips over gezonde voeding en zie je de twijfelmodus en besluit je dan maar om veel niet te eten. En dat hoeft echt niet. hoe de baby in je buik groeit. MMM, EEN TOASTJE MET ZALM? En hoe zit dat eigenlijk met appeltaart? Zit daar niet te veel kaneel in? Een kaasplankje met brie en camembert, mag je dat nu wel of niet? Filet americain is rauw, salami dan ook maar overslaan? En een toastje met zalm, kan ik dat eten? Nieuwsgierig naar het antwoord? Je vindt het snel in de app ZwangerHap.

Download nu g ratis de app ZwangerHap 13


ETEN VOOR TWEE? NEE! Ook als je zwanger bent, gaat elk pondje door het mondje. Extra veel eten hoeft echt niet. Het is wel belangrijk om gezond en gevarieerd te eten. Zo krijgt de baby de voedingsstoffen binnen om te groeien en staat mama straks weer fluitend op de weegschaal. Gevarieerd eten zorgt ervoor dat je voldoende essentiĂŤle voedingsstoffen binnenkrijgt. Een bijkomend voordeel: je kind went via het vruchtwater aan verschillende smaken. Wat je eet, bepaalt namelijk de smaak en geur van je vruchtwater. EXTRA NODIG? Van foliumzuur en vitamine D heb je wat extra nodig in de vorm van een pilletje. Foliumzuur haal je verder vooral uit groente en volkorenproducten. Vitamine D zit ook in margarine, bak- en braadproducten, vette vis, vlees en eieren. Let er verder op dat je voldoende calcium en ijzer binnenkrijgt uit zuivelproducten, (rood) vlees, (volkoren) brood, aardappels en (groene) groenten. Als je veel moet overgeven, weinig eet of bang bent dat je te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, kun je in overleg met je verloskundige een multivitaminepil voor zwangeren slikken.

14


|ZWANGER|

ETEN VOOR TWEE

‘INEENS HAD IK WÉL ZIN IN VLEES’

Misschien heb je wel ontzettende trek, zin in ander voedsel of let je extra op of je wel echt alles binnenkrijgt. Maar welke voedingsstoffen hebben jij en je kindje nodig? En: eten voor twee, moet dat? Een zwangere vertelt. Mét tips. Sembèna (36) is 38 weken zwanger. Samen met haar

al heb ik daar de laatste tijd niet meer zo’n zin in. Ik ben

vriend Ron (40) verwacht ze haar eerste kindje.

benieuwd of dat verandert als de baby er straks is.”

GEEN HONGER

VLEES & ZUURTJES

“Iedere vrouw is anders zwanger. De een voelt zich

“Ik eet al tien jaar geen vlees. Maar toen raakte ik

superberoerd, de ander loopt er fluitend doorheen.

zwanger, en ineens kreeg ik me toch zin in spareribs!

Van tevoren had ik er niet echt een verwachting van.

Ik kan het nog steeds niet van mezelf geloven, maar

Toen Ron en ik besloten om voor een kindje te gaan,

ik heb eraan toegegeven en twee dagen achter elkaar

ZO BEPERK JE

trof ik wel voorbereidingen. Zo begon ik meteen met

vlees gegeten. En toen was het ook klaar. Ik eet trou-

DE KILO’S

het slikken van foliumzuur. Verder hoefde ik weinig aan

wens wel vis, vooral zalm. Ik kan niet wachten tot ik

Neem van een extraatje

te passen. Ik ben vegetariër dus eet sowieso geen rauw

weer sushi met rauwe zalm mag eten, of een uitsmijter

vlees, ook drink ik nooit alcohol. Hierdoor kon ik best

waarvan de dooier nog een beetje zacht is. Dat is het

Drink water in plaats

lang verborgen houden dat ik zwanger was. Veel vrou-

enige wat ik mis nu ik zwanger ben. Je hoort weleens

van frisdrank of

wen vallen immers door de mand als ze ineens een

dat zwangere vrouwen ineens zin krijgen in gekke

vruchtensap.

wijntje afslaan. Mijn hongergevoel valt me trouwens

dingen. Bij mij valt dat wel mee, hoewel ik nu wel vaker

reuze mee. Ik had verwacht dat ik ’s nachts wakker zou

zin heb in koolzuurhoudende drankjes. Daar zit veel

voor tussendoor binnen

worden van de honger en Ron de keuken in zou sturen,

suiker in, dus ik probeer dat binnen de perken te

handbereik hebt en haal

maar dat is niet zo. Wel eet ik vaker op de dag kleine

houden. Normaal gesproken drink ik vooral water en

niet te veel verleidingen

porties, in plaats van drie hoofdmaaltijden.”

thee. O, en ook gek: ik snoepte nooit, maar nu ben ik

in huis. Worteltjes,

plots verslingerd aan zuurtjes.”

tomaatjes, komkommer

GEEN BRUINE BONEN A.U.B.

kleine porties of de helft.

Zorg ervoor dat je iets

of radijs stillen ook de

“De Surinaamse keuken is nog altijd mijn favoriet, ik

HOE GAAT DAT STRAKS?

ben ermee opgegroeid. Ik houd van pom, pastei, roti,

“We weten nog niet of we een jongetje of een meisje

nasi en bami. Als mijn moeder vroeger moksi alesi –

krijgen. Dat maakt het extra spannend. Ik kan niet

ook eens een luxe

een rijstschotel met varkens- en rundvlees – maakte,

wachten tot de kleine straks op mijn borst wordt gelegd

belegde boterham, een

liep ik me daar al de hele dag op te verheugen. Nog

en we vanaf dat moment een gezinnetje vormen.

mueslibol met kaas of

steeds ben ik gek op kikkererwten en bruine bonen,

Ik verwacht dat het moederschap me nog meer leert

lekkere trek. ■

>

Eet bij trek tussendoor

een fruitsalade. 15


JE BENT ZWANGER EN JE EET WAT

Ron: ‘Gelukkig word ik er ’s nachts niet uitgestuurd voor chocola of zo’

Gemiddelde aanbevolen hoeveelheden per dag. Dit is om je een idee te geven en geen voorgeschreven dieet.

250 gram groente

2 porties fruit

4-7 bruine of volkoren boterhammen

4-5 opscheplepels volkoren graanproducten of 4-5 aardappelen

wat belangrijk is in het leven. Dat ik een stapje terug-

SAMEN ETEN

doe en me minder aantrek van wat ik van mezelf en de

Ron: “Ik ben zelf geen vegetariër, maar eet door

maatschappij ‘moet’. Een kind plaatst alles in een ander

Sembèna wel minder vlees. Vegetarisch eten is ook

perspectief. Ik ben van plan borstvoeding te gaan ge-

erg lekker, het beperkt me niet, maar geeft juist extra

ven, dat is toch het beste voor het kindje. Geen idee of

opties. Sembèna heeft geen gekke grillen nu ze

dat ook gaat lukken, bij sommige vrouwen komt het

zwanger is. Ik word er niet ’s nachts uitgestuurd om

niet goed op gang, maar ik ga het gewoon proberen. En

een broodje of chocolade te halen, gelukkig. Een beetje

zolang het goed voelt, zal de baby bij ons op de kamer

zenuwachtig ben ik wel voor de bevalling, omdat ik niet

slapen. Dat is ook makkelijker met voeden. De gebroken

weet wat ons te wachten staat.”

nachten zullen soms best zwaar zijn, maar ik zie er niet tegenop. Het hoort er allemaal bij en we laten het ge-

Benieuwd hoe het met Sembèna en Ron als kersverse

woon over ons heen komen.”

ouders gaat? Kijk op pagina 42 .

2-3 opscheplepels peulvruchtenper week

1x 100 gram vis per week

WAAR ZITTEN DIE KILO'S IN?

5x 100-125 gram vlees (vervangers) per week

± 3500 gram

- uiteindelijke gewicht van de baby

± 2000 gram

- vruchtwater

± 1500 gram

- placenta en baarmoeder

brengen en je kunt er extreem vermoeid van raken.

± 2000 gram

- extra bloed

EN TOEN WAREN HET ER TWEE!

± 500 gram

- extra borstweefsel

± 3000 gram

- extra vetweefsel

dezelfde eet-adviezen als wanneer je zwanger zou zijn

(reserve om borstvoeding te geven)

van één kindje. Je hebt wel meer kans op een hoge

nodig hebt, kom je extra aan. Sommige vrouwen gebruiken de zwangerschap als excuus en eten net iets meer

2-3 eieren per week

25 gram ongezouten noten (een handje)

2-3 porties zuivel (300-450 ml)

dan normaal. Je hebt dan ook iets meer kans op een zware baby. En een zwaardere baby heeft later een verhoogde kans op overgewicht. Let op: te weinig eten is ook niet goed. Dat kan (uiteindelijk) de groei van je baby in gevaar

Zwanger van een tweeling? Dan geldt een ander gemiddelde. Een extra kind betekent meer gewichtstoename: tussen de vijftien en twintig kilo in totaal. Wel gelden

bloeddruk. Het is daarom belangrijk om weinig zout te 40 gram kaas

40 gram smeeren bereidingsvetten

Totaal gemiddeld: ± 12,5 kilo.

eten, dus geen zout zelf toe te voegen aan je eten en te

Was je voordat je zwanger werd te zwaar, dan heb je geen

kiezen voor producten met minder zout. Kies bijvoor-

extra vetweefsel nodig. Te licht? Dan maak je wat meer

beeld zuivelspread of hüttenkäse in plaats van gewone

vetweefsel aan.

kaas en neem minder vaak sauzen uit potjes. De gynaecoloog die je begeleidt, zal extra ijzer en foliumzuur of

PAS OP DIE KILO’S Gemiddeld komen vrouwen tien à vijftien kilo aan tijdens de zwangerschap. Hoeveel je aankomt, hangt af van wat

1,5-2 liter vocht 16

en hoeveel je eet en drinkt. Alles wat je meer eet dan je

andere vitamines voorschrijven als dat nodig is.


|ZWANGER|

HOE GAAT HET DAAR BINNEN?

je bab Van 0 -4 0 w eken: zo g ro eit

y

Op het moment dat je met een positieve zwangerschapstest in je handen staat, is er al een heleboel in je buik gebeurt. En dat blijft de aankomende maanden zo. Je baby groeit niet alleen van een appelpitje naar een watermeloen, Moeder Natuur heeft nog meer moois in petto. 17


|ZWANGER|

WEEK 1: EVEN SLIKKEN Het klinkt vreemd, want in week

WEEK 5: GROEISPURT

WEEK 7: ARMEN & BENEN

WEEK 12: MOOI GEZICHT

De bevruchte eicel is nu al een

Je baby is nu ongeveer 2 centi-

Vanaf nu is je baby geen embryo

1 heeft er nog niet eens een

paar millimeter groot, zo groot

meter lang, vergelijk het met een

meer, maar een foetus. Hij is

bevruchting plaatsgevonden, dus

als een appelpitje. Er wordt een

framboos. Zijn armen en benen

ongeveer zo groot als een pruim

laat staan dat je zwanger bent.

begin gemaakt met de aanleg

beginnen zich steeds meer te

met z’n 6 centimeter en 20 gram.

Toch telt deze week van je cyclus

van het centraal zenuwstelsel, de

vormen, de tenen en vingers lijken

Het gezicht van je baby begint

mee om uit te rekenen hoe lang

hersenen en het hartje. Voel je je

een beetje op zwemvliezen. Het

zich ook steeds meer te vormen

je zwanger bent. Zodra je gaat

misselijk? Neem dan meteen als

hart is helemaal af en heeft vier

en hij kan ook al duimen, gapen

proberen om zwanger te wor-

je wakker wordt iets te eten en

kamers. Het ruggenmerg en de

en zich een beetje uitrekken.

den, is het slim om foliumzuur en

drinken. En eet over de dag

hersenen zijn ook zo goed als

vitamine D te gaan slikken. Met

regelmatig kleinere porties.

aangelegd. Wist je trouwens dat

een pil van 400 microgram

het heel gezond is om vis tijdens

foliumzuur en 10 microgram

je zwangerschap te eten? Het is

vitamine D per dag zit je goed.

belangrijk voor de ontwikkeling

Foliumzuur verlaagt de kans op

van de hersenen en het netvlies.

een open ruggetje, hazenlip of open gehemelte. Vitamine D zorgt voor een goede groei.

EET EN HELP Als je zwanger bent, slik je extra foliumzuur en vitamine D. Ook let je er goed op dat je extra calcium, ijzer en visvetzuren binnenkrijgt. Waarom eigenlijk?

WEEK 32: KLINKT ALS MUZIEK Het gehoor van je baby is nu al zo goed dat hij jouw stem kan herkennen. Laat vooral ook je partner

FOLIUMZUUR: maakt de kans kleiner dat je baby

IJZER: je lichaam heeft een grotere ijzerbehoefte

gezellig tegen je buik praten en

een open ruggetje, hazenlip of open gehemelte

door de groei en ontwikkeling van je baby. Een

zet eens een rustig muziekje op.

krijgt.

deel van die extra ijzerbehoefte wordt opgevangen

Grote kans dat je baby zich dat

doordat er meer ijzer overblijft omdat je niet men-

straks buiten de buik ook nog zal

VITAMINE D: voor een goede botopbouw van je

strueert. Daarnaast neemt je lichaam het ijzer uit je

herinneren. Je vermoeidheid

baby. Het zorgt ervoor dat calcium uit de voeding

eten nu makkelijker op.

neemt waarschijnlijk wat toe en

wordt opgenomen.

je gaat nu om de twee weken op VISVETZUREN (EPA EN DHA) in (vette) vis zijn

controle bij de verloskundige. Je

CALCIUM: ook belangrijk voor een goede botop-

belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen

baby laat zich inmiddels vergelij-

bouw. Als je regelmatig melk en/of een ander zui-

en het gezichtsvermogen van je baby. Per dag heb

ken met een winterse pompoen:

velproduct gebruikt, krijg je voldoende calcium

je 450 mg EPA en DHA nodig. Als je een keer per

hij is 40 centimeter lang en weegt

binnen.

week vette vis eet, krijg je genoeg binnen.

1800 gram.

18


WEEK 15: TOFFE PEER

WEEK 19: VOEL JE DAT?

WEEK 22: SMAAKT HET?

Je baby groeit hard door en stopt

Doorgaan met die banaan!

De tong is ‘af’ en je baby kan

WEEK 26: OGEN OPEN EN WEER DICHT

al zijn energie in groter en sterker

Want je kind blijft groeisprongen

vanaf nu ook smaken onder-

Af en toe doet je baby even zijn

worden. Dat geldt ook voor zijn

maken. En: voel je al iets? Ja,

scheiden. Als je zwanger bent

ogen open als hij wakker is of

spieren. Verder krijgt-ie wimpers

hoor, dat is ’m! Grote kans dat je

van een meisje dan zijn haar

licht en donker kan onderschei-

en is zijn hoofdhaar een stuk dik-

je baby in je buik voelt bewegen.

inwendige geslachtsorganen nu

den. Zijn wervelkolom is nu volle-

ker geworden. Grappig: hij kan

In zijn kaken vormen zich nu

gevormd. Krijg je een jongen dan

dig ontwikkeld. Je kind weegt

zijn wangen boller maken en zijn

piepkleine stompjes op de plek

is zijn piemeltje goed op de echo

ongeveer 720 gram, net zo

wenkbrauwen fronsen. Hij weegt

waar later tanden en kiezen

te zien. Met uitzondering van

zwaar als een spitskool, en is

ongeveer 100 gram. Een dikke,

komen te zitten. Hij weegt zo’n

de longen zijn nu alle organen

toffe peer dus.

250 gram en is ongeveer 22 cen-

‘rijp’. Ergens tussen de 22 en 24

timeter lang. Vanaf nu groeit-ie

week zit je baarmoeder ter hoog-

trouwens in zijn eigen tempo, tot

te van je navel, want ook je baar-

week 19 zijn gewicht en lengte

moeder blijft maar doorgroeien.

voor alle baby’s ongeveer gelijk.

Niet gek als je bedenkt dat je

e

zo’n 33 centimeter lang. e

baby nu ongeveer de grootte van een zoete aardappel heeft.

WEEK 35: NAAR BENEDEN! Als je voor het eerst zwanger

Ondertussen kun je ook in de gratis app ZwangerHap van het Voedin gscentrum wekelijks kijk en wat er in je buik gebeurt en ho e je kindje groe it. Ook vind je an twoord op vrag en over wat je wel en niet kunt et en tijdens je zwan gerschap.

deze tijd gaan indalen. Je longen

WEEK 40: AFTELLEN!

krijgen weer wat meer lucht,

Het lijkt soms wel alsof je een

maar je voelt wel wat meer druk

watermeloen met je meezeult

op je blaas. Vaker naar het toilet

en dat is misschien ook wel een

dus en ook af en toe wat urine-

beetje zo. Je ben aanbeland bij

verlies hoort erbij. Niet te ver-

de laatste loodjes, en dus ook

warren met vruchtwater: dat is

je uitgerekende datum. Slechts

VERDER SPIEKEN?

helder en ruikt zoetig. Ook voel

vier procent van de kinderen

Tijdens een echo kun je echt even naar binnen spieken en zie je wat

je steeds vaker harde buiken

wordt ook echt op die dag ge-

er op dat moment in je buik gebeurt. Hoeveel echo’s je krijgt, kan

en dat kan komen omdat je te

boren. Grote kans dus dat er die

per verloskundigenpraktijk verschillen en helemaal als je door een

druk/gestrest of heel actief bent

dag vervolgens helemaal niets

medische indicatie onder controle van de gynaecoloog staat. Er zijn

geweest. In dat geval zijn harde

gebeurt. Een ding is zeker, je

twee echomomenten: de termijn-echo rond de 9 à 10 weken zwanger-

buiken een teken dat je het

baby laat nu echt niet lang meer

schap en een 20 wekenecho. Deze worden door je zorgverzekeraar

rustiger aan moet doen. Je baby

op zich wachten. Ontspan zo

vergoed. Bij sommige praktijken krijg je nog een groei-echo bij 30

weegt nu zo’n 2500 gram en is

veel mogelijk en voor je het weet

weken en/of een liggingsecho bij 36 weken. Je kunt zelf ook een pret-

ongeveer 43 centimeter lang.

is het zover.

echo laten maken bij een echobureau, die kosten zijn dan voor jezelf.

bent, zal je baby ergens rond

19


|ZWANGER|

HANDIG OM TE WETEN:

ALS JE OUDER(S)

“Alles helemaal klaar voor de baby?” Die vraag zal vast al vaker gesteld zijn. Maar wát moet er dan vooraf geregeld of gedaan worden? Daarom: een handige checklist om af te vinken. KWESTIE VAN DOEN

om voor je kind te zorgen. Wel altijd in

Sommige zaken regel of doe je vooraf. Zoals:

overleg met je werkgever. Kijk voor meer

■ Een zwangerschapsverklaring Een officieel bewijs waarin staat dat je

informatie op www.rijksoverheid.nl ■ Kinderopvang

■ Aankleedkussen met hoes Een opstaande rand maakt omrollen voor de baby minder makkelijk. ■ Kleertjes

zwanger bent en wanneer je bent uitgere-

Crèche, gastouder, opa’s, oma’s: wie blijft

In elk geval: 6 rompertjes, een paar broek-

kend. Je werkgever heeft een kopie nodig

er bij de baby als mama weer aan de slag

jes, shirts, sokjes en mutsjes.

en jij ook, bijvoorbeeld als je van plan bent om tot laat in je zwangerschap te vliegen.

gaat? ■ Bedverhogers

■ Badje met badthermometer Een watertemperatuur van 37 °C is ideaal. ■ Wegwerpluiers

De verklaring is te verkrijgen via de verlos-

Vanaf 37 weken gaat je bed de hoogte

kundige of je gynaecoloog.

in (dat werkt straks prettiger voor de

In de kleinste maat (new born). Tip: leg

kraamverzorgende). De minimumhoogte

een voorraadje aan en houd een stuk of

is 80 cm en je scoort je verhogers bij de

zes luiers per dag aan.

■ Kraamverzorgende De tijd vliegt, handig om meteen een kraamzorgorganisatie uit te zoeken. Vraag je verloskundige of huisarts naar organisaties in de regio. ■ Een zwangerschapscursus

thuiszorgwinkel. ■ Geboortekaartjes

KAMERVRAGEN

■ Luieremmer Geuradvies: ga voor een exemplaar met deksel. ■ Koortsthermometer

Van gym en yoga tot bootcamp en men-

Nee jullie hoeven geen grote uitzetlijst af te

Twee stuks. De lichaamstemperatuur van

sendieck. Er zijn allerlei manieren om je

werken, maar een goede basis is wél handig.

je baby meet je in het begin meerdere

goed voor te bereiden op de bevalling.

■ Wiegje of ledikant

■ Zwangerschapsverlof

Stevig, veilig en voorzien van een goed

keren per dag, die van moeders ook. ■ Twee kruiken met kruikenzak

Je hebt in elk geval recht op 16 weken

matras. Maar wanneer zit je nou precies

Omdat baby’s de eerste dagen moeite

verlof. Werk je in loondienst, dan be-

goed qua veiligheid? Kijk voor meer infor-

kunnen hebben om op temperatuur te

spreek je met je werkgever wanneer je met verlof gaat. Ben je zzp’er of ontvang

matie op www.veiligheid.nl/veiligslapen ■ Dekentje, molton, lakentjes

blijven. ■ Hydrofielluiers en -washandjes

je een uitkering, vraag dan je verlof aan

Van een goed ventilerend materiaal zoals

Onmisbaar bij het boertje laten, spugen

bij het UWV. Kijk voor meer informatie

katoen. Kinderen die jonger zijn dan twee

en meer.

op www.rijksoverheid.nl

jaar slapen het veiligst in een babyslaap-

■ Geboorteverlof Zou je langer vrij willen hebben na je

zak of onder een deken met een lakentje. ■ Commode

geboorteverlof? Je hebt het recht om

Met veel opbergruimte zodat luiers en

(onbetaald) geboorteverlof op te nemen

kleertjes binnen handbereik zijn.

20

■ Omslagdoek Daarin blijft je baby warm als hij niet in bed ligt.


|EERSTE HAPJES|

WORDT WIE KOMT ER KRAMEN? Voor de 16e zwangerschapsweek regel je

Om in te bevallen of als je daarna nog even moet blijven.

gerekende datum. Je borsten groeien dan niet meer en dan heb je alvast een mooie

kraamzorg. Waar moet je rekening mee

■ Babykleertjes

beha in huis als straks het voeden kan

houden?

Een rompertje, shirt met lange mouwen,

beginnen.

■ Kiezen

broek, sokjes en een muts. Handig: twee

■ Zoogkompressen

Bekijk welke kraamzorgorganisaties in

setjes in verschillende maten (50 en 56).

Onmisbaar als je borstvoeding geeft, want

jouw buurt werken en welke werkwijze bij jou past.

■ Schone kleding, ondergoed en een (voedings)beha

er kan melk lekken. Er zijn wasbare kompressen en wegwerpexemplaren te koop.

■ Alles of niets?

■ Fotocamera

■ Kolfruimte

De ene kraamverzorgende verzorgt alleen

Check of de accu vol en de geheugen-

Is er op je werk een plek waar jij straks

jou en de baby, de andere neemt ook het huishouden mee. Hoe dat zit? Het taken-

kaart leeg is.

kunt kolven? En dan niet een donker hoekje van het magazijn, maar een schone,

pakket verschilt per organisatie en wordt

DAT VOEDT GOED

afgestemd op jouw wensen.

Ja, je wilt borstvoeding gaan geven. Dan kan

de gekolfde melk in te bewaren) die je

■ Kraampakket

een goede voorbereiding geen kwaad.

op slot kunt doen. Handig om vooraf te

Essentieel om in huis te hebben, zeker als

■ O, zit dat zo

checken en bij je werkgever aan te geven

je thuis bevalt. Als je aanvullend verzekerd

Boeken, blogs, bijeenkomsten, brochures:

dat je borstvoeding wilt gaan geven.

bent, krijg je het pakket van de verzekeraar.

laat je goed informeren. Of zoek contact

Je kunt het ook bij de apotheek kopen.

met moeders die borstvoeding geven via www.lalecheleague.nl

OPPAKKEN & WEGWEZEN

■ Lactatiekundige

Op stel en sprong naar het ziekenhuis voor

Zij is gespecialiseerd in borstvoeding.

de bevalling: het kan gebeuren. Handig als de

Handig om alvast op de site van de Neder-

ziekenhuistas dan klaarstaat. Dit stop je erin:

landse Vereniging van Lactatiekundigen

■ Verzekeringspas en ziekenhuis-

(www.nvlborstvoeding.nl) te kijken wie er

registratie

bij jou in de buurt zit, zodat je snel hulp

■ Toiletspullen

kunt inschakelen als dat nodig is. Soms

■ Badjas en warme sokken

wordt hulp van een lactatiekundige ver-

Tijdens en na de bevalling kun je het snel koud krijgen. ■ Nachthemd of lang T-shirt

lichte ruimte (liefst met een koelkast om

goed uit een aanvullende verzekering. ■ Voedingsbeha’s Koop deze een paar weken voor de uit21


PAPAPERIKELEN Het is gelukt: ze is zwanger. Wat nu? Negen antwoorden op vragen die iedere partner zichzelf vanzelf een keer stelt.

VERANDERT MIJN VROUW NU IN EEN HORMONAAL MONSTER? veranderen vrouwen niet in een totaal ander persoon als ze zwanger zijn. Houd bij alles

MIJN VROUW WIL PER SE BLIJVEN HARDLOPEN. MAG DAT?

(ook als de hormonen een beetje bezit van haar nemen) het goeie doel in de gaten: dat

Zwangere vrouwen moeten veel

jullie baby straks puntgaaf en gezond ter wereld komt. Wat kun je fysiek allemaal aan je

rust nemen, maar overdrijven is ook

vrouw zien (los van de groeiende buik)? Striemen, puistjes, spataderen, pigmentvlekken,

een vak. Als je vrouw blijft bewegen,

striae: het kan er allemaal bij horen. Nagels en haar gaan vaak sneller groeien, tandvlees

houdt ze een goede conditie en

kan opeens gaan bloeden. Ook worden haar borsten voller en kan ze een vollere bos haar

verbetert haar bloedsomloop,

krijgen. Stemmingswisselingen? Misschien. Ze kan kribbiger uit de hoek komen. Of mis-

waardoor er meer voedingsstoffen

schien is jouw vrouw juíst ineens de relaxtheid zelve. Het kan allemaal. Het hoort erbij.

naar jullie baby stromen. Wandelen,

Tip (in geval van minder blije dagen): adem in, adem uit en slik je commentaar in. Denk

fietsen en zwemmen kunnen tot

aan het goeie doel: de baby. Wees sowieso maar lief voor d’r. De eerste twaalf weken van

het einde van de zwangerschap.

de zwangerschap zijn cruciaal voor de ontwikkeling van jullie kind. Wil je weten hoe de

Let wel op dat sporten waarbij je

baby groeit en ontwikkelt van week tot week? Kijk op pagina 18 en download ook de

makkelijk valt of tegen anderen

ZwangerHap-app van het Voedingscentrum waarin je de baby van week tot week kunt

aanbotst, zoals hockey en rugby,

volgen.

nu niet aan te raden zijn. Vecht-

Kan, maar hoeft zeker niet. Maar houd je vast: hormonen gieren in het rond. Gelukkig

sporten, paardrijden en duiken worden ook afgeraden. Hardlopen zit daar tussenin, qua intensiteit.

ZAL IK MEE NAAR EEN PUFCURSUS?

tot de vijfde maand van de zwan-

Aan sommige mannen is het niet besteed (“Dat gepraat over kwalen en gevoe-

gerschap (recreatief) blijven rennen.

lens”), maar zelfs de grootste sceptici moeten achteraf toegeven dat ze er wel iets

Is ze minder getraind, raad het

aan hebben gehad. Je leert namelijk niet alleen puffen op een pufcursus. Je wordt

haar dan af. Er zijn genoeg andere

ook geholpen na te denken over keuzes als: thuis bevallen of in het ziekenhuis?

manieren om te bewegen, zoals

Wil je kijken tijdens de bevalling? Waar ga je staan? Wat moet je als partner

zwangerschapsyoga.

eigenlijk doen tijdens zo’n bevalling? Hoe stimuleer je haar als ze het even niet meer ziet zitten (de wanhoopsfase, alle vrouwen moeten erdoorheen)? Knip je de navelstreng door? Wat doe je met de placenta? Wat is een placenta ook alweer? Wat voor maaltijden zet ik mijn vrouw voor tijdens de vaak langer dan twaalf uur durende bevalling? (Licht voedsel. En vooral niet te veel. Ze moet dóór.) 22

Goed getrainde vrouwen kunnen


|ZWANGER|

HEB IK ER NOU NEGEN MAANDEN EEN BOB BIJ?

DIE DRANG NAAR AUGURKEN, IS DAT EEN FABEL?

Een hoop. Het krijgen van een kind betekent veel regelen:

Ja! Gelukkig mag je vrouw een

Hormonen doen veel met je

voor in de auto tot het ontwerpen van een geboortekaartje

heleboel wel, maar alcohol even

vrouw. Haar smaak kan tijdens

en het klussen in de babykamer. Vergeet ook de ongeboren

niet. Schotel haar daarom geen

de zwangerschap veranderen,

vrucht niet te erkennen bij de gemeente. Dit moet je voor

bier, wijn, cocktails en andere

drang naar bepaald voedsel

de geboorte doen. En de lijst van benodigdheden (vraag de

alcoholische versnaperingen voor.

ook. Dus ook naar augurken.

verloskundige om tips) af te werken voor als er opeens zo’n

Zelfs één glas kan al schadelijk

Of roze koeken. Vraagt ze

miniversie van jezelf in je huis woont. Heb je al gedacht aan

zijn voor de baby (zie pagina 12).

ernaar, zeg er dan niks van,

het regelen van kraamzorg (tussen de 10e en 16e week van

Geldt ook voor roken en mee-

maar koop gewoon augurken.

de zwangerschap)? En de ziekenhuistas: staat die al klaar?

roken trouwens. Na de bevalling

Of roze koeken. Maar beter

En wat nou als de borstvoeding straks niet lukt? Dan weet jij

is het slim om ook op te blijven

is het als ze kiest voor iets

alvast dat je dan een hulplijn kunt inschakelen. Namelijk: de

letten qua alcohol en borst-

gezonds. Want realiseer je ook

lactatiekundige, oftewel: zij weet alles over borstvoeding.

voeding. Wil ze een glaasje? Dan

dat de baby in de buik al begint

En ze kan jullie helpen. De kosten worden soms vergoed via

is het slim om dat direct na de

met zijn smaakontwikkeling

de aanvullende zorgverzekering. Kijk voor meer informatie

voeding te doen. Twee tot drie

en hij daar voor het eerst in

en tips in de checklist op pagina 20.

uur later is de alcohol (per glas)

aanraking komt met een eet-

afgebroken en is de moedermelk

patroon. Vandaar niet al die

weer ‘schoon’. Het is dus

zoetigheden, maar liever een

belangrijk dat ze drie uur met

gevarieerd eetpatroon volgens

voeden/kolven wacht na het

de Schijf van Vijf. V Kijk ook op www.voedings-

Het is volledig aan jezelf in hoeverre je je verdiept in wat er

centrum.nl/dagmenuzwanger

en weten waar je aan toe bent en een weloverwogen keuze

voor dagmenu’s en eettips.

maken, is wel aan te raden. Informatie inwinnen dus. Zoals

drinken van een glas alcohol.

WAT MOET IK ALLEMAAL REGELEN? van het aanschaffen van een kinderwagen en kinderstoeltje

NIPT, TERMIJNECHO ' S: WAT HOUDT HET ALLEMAAL IN? komt kijken bij een zwangerschap. Maar een beetje inlezen

in ‘De 9 Maanden Gids Voor Mannen’. Weet je bijvoorbeeld wat een baarmoeder is? “De baarmoeder is het orgaan waarin onze baby groeit, schatje.“ Heb je er al over

KRIJG IK EEN ZOON OF DOCHTER? Wil je graag het geslacht van je kind weten? Dan beginnen

nagedacht of je een NIPT wilt laten doen?

ontstaan de geslachtsorganen, bij een jongetje de zaadballen

MIJN VROUW IS MISSELIJK EN MOE. . BLIJFT DAT ZO?

en bij een meisje de eierstokken. Omdat de uitwendige

Houd moed. Vaak krijgt je vrouw een opleving na 14 tot 17 weken

geslachtsorganen dan nog veel op elkaar lijken, is het zelfs

tot aan het derde trimester van de zwangerschap. Is ze misselijk?

tijdens een echo moeilijk te zien. De 20 wekenecho geeft

Probeer haar dan te stimuleren meerdere keren per dag kleine

meestal uitsluitsel. Even wachten tot dan dus. En houd er

hoeveelheden te eten en maak bijvoorbeeld elke ochtend een licht

rekening mee dat er een kleine kans is dat ze ook dan het

ontbijt voor haar. Kijk op pagina 24 voor dagmenu’s en meer tips.

geslacht op de echo niet goed kunnen zien.

Andere voedingssupplementen dan foliumzuur en vitamine D

de eerste tekenen zich rond week 11 te laten zien. Dan

hoeven niet. Als zij (maar ook jij) gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf, leven jullie gezond. 23


MAG IK DAT ALLEMAAL? JA!? Je zou het bijna vergeten als je zwanger bent: dat je ook een heleboel wél mag eten. Sterker nog: voeding helpt. Om de baby gezond te laten groeien bijvoorbeeld, maar het is ook een goeie remedie tegen misselijkheid. Wat kun je allemaal nemen?

24

EEN GOEDE DAG(MENU) ONTBIJT - 2 volkorencrackers met halvarine, een ½ plak 30+-kaas en jam - kopje thee zonder suiker TUSSENDOOR - mueslibol met halvarine en een plakje 30+-kaas - kopje thee zonder suiker LUNCH - dubbele volkorenboterham met halvarine, belegd met gekookt ei en komkommer - dubbele volkorenboterham met halvarine, belegd met een plak kipfilet en plakjes komkommer - glas halfvolle melk (150 ml) TUSSENDOOR - schaaltje yoghurt (150 ml) met stukjes sinaasappel en 2 eetlepels muesli (30 gram)

- kopje koffie zonder suiker en zonder melk WARME MAALTIJD - ribkarbonade (75 gram) gebakken in vloeibare margarine/ bak- en braadproduct of olie - 200 gram spitskool, 4 kleine aardappelen met 1 sauslepel jus - schaaltje magere vla (150 ml) met 1 portie vers seizoensfruit (bijv. bessen of banaan) - glas water TUSSENDOOR - kopje thee zonder suiker - 2 café noir-koekjes - 2 glazen water met een muntblaadje en/of light frisdrank - handje ongezouten noten


|ZWANGER|

ANTI-MISSELIJKHEIDSMENU ONTBIJT OP BED - 2 volkorencrackers dun besmeerd met halvarine en jam - 2 kopjes thee zonder suiker TUSSENDOOR - kopje thee, zonder suiker - 1 sneetje volkorenbrood met halvarine, belegd met plakjes banaan - 1 sneetje volkorenbrood met halvarine, belegd met 1 plak 30+-kaas en plakjes komkommer - beker karnemelk of halfvolle melk (150 ml)

Misselijk? Neem dan direct iets te eten en drinken bij het wakker worden en eet regelmatig over de dag verdeeld kleinere porties

WAT ETEN WE VANDAAG? Iedereen heeft voorkeursgroente én -fruit en stiekem eet je vaak hetzelfde. En dat is zonde, want variëren is juist gezond! Er zijn veel variaties mogelijk, ook als je zwanger bent. Wat te denken van Surinaamse stamppot met wortel, kokos en vegetarische reepjes? Wat dacht je van een snijbonensalade?

LUNCH - dubbele volkorenboterham, dun besmeerd met halvarine. Belegd met een plakje ham, plakjes tomaat en een beetje peterselie - 1 sneetje volkorenbrood belegd met appelstroop - 1 plakje volkoren ontbijtkoek met halvarine - 1 beker bouillon

Of ga je liever voor couscous met pompoen en rozijnen? V Kijk op www.voedingscentrum.nl/dagmenuzwanger

voor lekkere en gezonde recepten om mee te variëren.

ZOMER

TUSSENDOOR - 1 glas fruitsmoothie van 2 porties seizoensfruit (bijvoorbeeld appel en aardbeien) en 150 ml magere yoghurt - 1 kopje thee, zonder suiker - 1 glas water - 1 mueslibol met halvarine en jam WARME MAALTIJD - geroerbakte kipfiletblokjes of vegetarische roerbakreepjes (75 gram) met 200 gram roerbakgroenten en 200 gram couscous OF - 1 portie spaghetti bolognese met 200 gram gegrilde groenten (courgette, paprika, tomaat, ui) - 1 beker karnemelk, halfvolle melk of magere yoghurt (150 ml) TUSSENDOOR - 1 kopje verse muntthee, zonder suiker - 1 glas water - 2 volkorenbiscuitjes - 2 glazen water - 2 volkorencrackers met hummus of selderijsalade

HERFST

GROENTE & FRUIT:

LENTE

ZO WERKT HET!

HET HELE JAAR DOOR

Seizoensgroenten eten is goed voor het milieu en voor je portemonnee, maar hoe weet je nu welke groente of fruit je in welk seizoen moet kiezen? En hoeveel heb je

ZOMER

WINTER

eigenlijk echt nodig per dag? Dat en meer informatie vind je op groentefruit.milieucentraal.nl

25


LEKKER EN SNEL OP TAFEL

COURGETTETOMATENGRATIN MET MACARONI Voor 2 personen 30 minuten 2 volkoren boterhammen 2 dunne courgettes 150 gram kerstomaatjes 2 eieren 50 ml halfvolle melk 50 gram geraspte belegen 30+ kaas 120 gram volkorenmacaroni ½ bosje basilicum 1 eetlepel olijfolie 1 eetlepel pijnboompitten 1. Verwarm de oven voor op 190° C. 2. Rooster het brood en verkruimel het tot grof kruim of verkruimel 2 volkoren beschuiten. 3. Was de courgettes, halveer ze in de lengte en snijd ze in plakken van 0,5 cm. 4. Was de tomaatjes en halveer ze. 5. Klop de eieren los met de melk en wat peper. 6. Doe de groente in een ovenvaste schaal en schenk de eieren erover. 7. Meng ¾ van de geraspte kaas met het broodkruim en strooi dit erover. 8. Laat het gerecht in ca. 20 minuten in de oven gaar worden en bruin kleuren. 9. Kook de macaroni in ruim water volgens de gebruiksaanwijzing op de verpakking. 10. Was het basilicum. Pureer het basilicum met 2 eetlepels water, de olijfolie, de pijnboompitten en de rest van de kaas tot een saus. 11. Meng de basilicumsaus door de macaroni en serveer dit bij de gratin. Voedingswaarde per persoon: 600 kcal, 20 g vet, waarvan 6 g verzadigd vet, 65 g koolhydraten, waarvan 12 g suikers, 10 g vezels, 30 g eiwit, 200 g groente, 1,1 g zout

26

ITALIAANS VISPOTJE MET KRIELTJES

BONENSOEP MET KORIANDER

Voor 2 personen 15-30 minuten

Voor 2 personen 15 minuten

400 gram krielaardappelen 1 ui 3 paprika's 3 tomaten 5 olijven zonder pit 2 eetlepels olijfolie Italiaanse keukenkruiden 200 gram pangasiusfilet

250 gram prei 100 gram wortel 1 ui 1 teentje knoflook 1 eetlepel olie 1 theelepel korianderzaad 1 theelepel kurkuma (geelwortel) ¼ groentebouillontablet met minder zout ½ - 1 gedroogd chilipepertje 1 kleine pot witte bonen 100 gram kerstomaatjes ½ bosje koriander 2 eetlepels halfvolle yoghurt 2 volkoren boterhammen

1. Was de krielaardappelen en snijd ze eventueel een keer door. 2. Maak de ui, paprika’s en tomaten schoon. Snijd de ui in snippers en de paprika’s en tomaten in blokjes. 3. Snijd de olijven in plakjes. 4. Fruit de ui in de olie glazig. 5. Voeg de paprika, tomaten, olijven, krielaardappelen, wat Italiaanse kruiden en 150 ml water toe en stoof dit met een deksel op de pan in 15 minuten gaar. 6. Snijd de vis in blokjes en bestrooi ze met peper. Voeg de laatste 5 minuten de vis toe en laat ze in het groentenmensel gaar worden.

1. Maak de groenten schoon. Snijd de prei in ringen, de wortel in plakjes en de ui en knoflook in snippers. 2. Verwarm de olie en bak hierin het korianderzaad 2 minuten. 3. Voeg de ui, knoflook en kurkuma toe en fruit dit even mee. 4. Voeg de prei, de wortel, 400 ml water en het stukje bouillontablet toe. Verkruimel het chilipepertje erboven en laat het 5 minuten koken. 5. Was de kerstomaatjes en halveer ze. 6. Spoel de witte bonen in een zeef af en laat ze uitlekken. 7. Voeg de witte bonen en tomaatjes toe aan de soep en warm even mee. 8. Was de koriander en knip of snijd de blaadjes klein. Roer op het laatst de koriander door de soep. 9. Schep aan tafel de yoghurt op de soep en serveer de volkoren boterhammen erbij.

Voedingswaarde per persoon: 440 kcal, 15 g vet, waar-

Voedingswaarde per persoon: 465 kcal, 10 g vet, waar-

van 2 g verzadigd vet, 45 g koolhydraten, waarvan 9 g suikers, 8 g vezels, 30 g eiwit, 225 g groente, 0,7 g zout

van 2 g verzadigd vet , 60 g koolhydraten, waarvan 11 g suikers, 25 g vezels, 25 g eiwit, 200 g groente, 1,7 g zout


|ZWANGER|

Je verloskundige weet raad. Je gynaecoloog helpt. Je kraamverzorgende stelt je gerust. Zodra je zwanger bent, tijdens de bevalling en daarna staan zij voor je klaar.

27


|ZWANGER|

J

e kunt het je nu misschien nog niet voorstellen, want jullie kennen elkaar nog maar net, maar de verloskundige of gynaecoloog is in deze fase van je leven een heel belangrijk persoon. Ga je in de eerste helft van je zwangerschap eens per drie of vier weken langs, aan het einde van de rit spreken jullie elkaar wekelijks. En misschien wel vaker, als je bijvoorbeeld met dringende vragen zit. Bovendien is het degene die je gaat helpen bij je bevalling. De kraamverzorgende is er ook bij, en anders belt ze aan zodra de baby er is om jullie verder op weg te helpen. Twee verloskundigen, een kraamverzorgende en een gynaecoloog over jullie toekomstige samenwerking. AANTAL ECHO’S Ben je onder behandeling van de verloskundige, dan krijg je standaard één echo tijdens je zwangerschap: de zogenaamde termijnecho, rond de tien tot twaalf weken. Hierbij wordt bekeken hoe lang je zwanger bent, wat je uitgerekende datum zal zijn, of het hartje

Tamana (31) is verloskundige sinds 2010 en werkt in het Geboortecentrum Amsterdam. Ze gelooft heel sterk in de kracht van een vrouw. Als alles goed gaat tijdens de bevalling doet ze zelfs een stapje achteruit.

“I

altijd dat een vrouw zo veilig mogelijk de zwangerschap en bevalling ingaat. Een belangrijk deel van mijn vak bestaat uit coachen en geruststellen. Ik begrijp dat heel goed, door de zwangerschap verandert er zo veel in je lichaam, dan is het fijn dat je iemand hebt die je begeleidt en geruststelt. Ik vind het heel belangrijk dat een

k ben geboren in Afghanistan. Toen ik ander-

zwangere zich gehoord voelt en op haar intuïtie en

half was, moesten mijn ouders vluchten. Haar

gevoel durft af te gaan. Vrouwen worden tegenwoordig

laatste kind kreeg mijn moeder in Iran, toen

onzeker gemaakt, alles wordt in beeld gebracht door

we dus op de vlucht waren. In Afghanistan

social media en televisie. Je ziet zo veel: het moet per-

was ze van haar eerste vier kinderen bevallen met goede

fect gaan of er kunnen allerlei enge dingen gebeuren.

van je kind klopt en of je

medische zorg. Dat was in Iran, bij de geboorte van

Ik wil graag vrouwen terugbrengen naar de basis. Wat

misschien in verwachting

haar vijfde kind, niet het geval. Maar wat ze daar altijd

voel je? Echt, vrouwen zijn gemaakt om te baren. Een

bent van een tweeling.

over zei was dit: ‘Het enige wat ik nodig had, was liefde.

vrouwenlichaam kan een zwangerschap heel goed aan.

Is mijn kind gezond? Veel

Dan kon ik goed baren. Baren zit in de kracht van een

aanstaande ouders vragen

vrouw.’ Op de vlucht zijn, het heeft mij natuurlijk ge-

Gedurende je zwangerschap hebben we veel contact.

zich het af. Gelukkig worden

vormd en de woorden van mijn moeder zijn me altijd

Niet alleen voor controles (we checken o.a. je bloed-

de meeste kinderen gezond

bijgebleven. Ik heb altijd gedacht: ik ga geneeskunde

druk, luisteren naar de hartslag van je kindje, bepalen

geboren. De meeste ouders

studeren en dan ga ik terug naar Afghanistan, daar

de hoogte van je baarmoeder en beoordelen de groei

kiezen er ook voor om een

hebben ze alle hulp nu hard nodig. Tijdens mijn studie

van de baby), samen maken we ook een geboorteplan,

20 wekenecho te laten ma-

ontdekte ik de verloskunde en dat je als verloskundige

bespreken je wensen, je angsten en je vragen over je

ken. Dan wordt er gekeken

een vrouw van A-Z kunt begeleiden. Ik besloot verlos-

zwangerschap en bevalling. Op die manier bouwen

naar eventuele lichamelijke

kundige te worden. Helaas is het me nog niet gelukt

we echt een band op. Ik vind het belangrijk dat een

afwijkingen, zoals een open

om terug te gaan naar Afghanistan. Het is er nog steeds

vrouw het gevoel heeft dat ze het kan: zwanger zijn

ruggetje. Je verloskundige

te gevaarlijk.

en bevallen. Want is het moment eenmaal daar dan

bespreekt met je wat in jouw

ben ik er natuurlijk bij, maar ik probeer vooral een

geval zo’n 20 wekenecho

Als je weet dat je zwanger bent, en je je bij een verlos-

schaduw te zijn en ik grijp pas in als het echt nodig is.

betekent. Je kunt ook meer

kundigenpraktijk aanmeldt, krijg je eerst een intake.

En dan is het aan de vrouw en haar partner om het

echo’s aanvragen. Die vallen

Ik vertel over de mogelijkheden van zorg, de controles,

samen te doen. Vaak heb ik geen tools nodig, alleen

dan niet onder je verzekering.

echo’s, we praten over leefstijl en voeding. Mijn doel is

er zijn is genoeg.”

28


Tamana: ‘Vrouwen zijn gemaakt om te baren’

29


|ZWANGER|

Nadia: ‘Het is jouw lijf en jullie baby’

Nadia (26) werkt in het LUMC in Leiden als klinisch verloskundige. Een band opbouwen met een zwangere zit er voor haar niet altijd in. Je ziet haar vaak op het moment dat de bevalling al is begonnen of bijna gaat beginnen. Er is vaak een medische reden, omdat je wordt ingeleid, de baby in het vruchtwater heeft gepoept of omdat er spoed is.

“I

vrouw de regie. Dat klinkt misschien gek, want ze is immers in het ziekenhuis. Maar ik wil dat de aanstaande ouders zich gehoord voelen en achter de beslissingen staan die we nemen of in elk geval het gevoel hebben dat ze bij die keuzemomenten betrokken zijn. Het is jouw lijf en jullie baby. Ik neem de tijd om te vertellen wat er gaat gebeuren. Soms lukt het niet om uitgebreid op alles in te gaan, in spoedsituaties bijvoor-

k heb ook in een verloskundigen-

beeld, maar ik zeg er altijd bij dat we er na de

praktijk gewerkt, maar ik ontdekte

bevalling nog op terugkomen. En dat doen

al vrij snel dat ik het het allerleukste

we ook. Ik begeleid, in overleg met de dienst-

vind om bij een bevalling aanwezig

doende arts, de bevalling. Wil je pijnstilling in

te zijn. Als er sprake is van een inleiding, als

de vorm van een ruggenprik, dan komt de

er in het vruchtwater is gepoept, of andere

anesthesist erbij.

medische redenen, dan kom ik in beeld. Vaak zie ik vrouwen dus voor het eerst, heel soms

Wat ik altijd wil uitdragen en in mijn achter-

heb ik ze al eens eerder gezien. Alleen als er

hoofd heb: een vrouw kan van nature

spoed is, heb ik er geen tijd voor, maar anders

bevallen. Heel goed zelfs. Een bevalling is

wil ik altijd het geboorteplan lezen en samen

een natuurlijk proces, hoe graag je ook zou

bespreken. Ik ben wel echt een voorstander

willen: je hebt er echt weinig invloed op hoe

van zo’n plan, omdat daarin staat wat de

het verloopt. Het enige wat je kunt doen, is je

aanstaande ouders willen. Het dwingt je om

rustig houden en proberen met de flow mee

na te denken over je bevalling en je krijgt er

te gaan. Hoe minder stress, hoe beter. Tuurlijk

ook een realistischer beeld van. Vaak komt

maken we ook vervelende situaties mee.

het ideale bevalplaatje natuurlijk niet uit,

Maar over het algemeen: probeer nuchter te

GEBOORTEPLAN

want in de praktijk kan alles anders gaan.

blijven en houd in je achterhoofd: iedereen

Hierin zet je jouw wensen rondom de bevalling.

Toch heb je er dan nog altijd profijt van dat

die gezond is, kan heel gezond bevallen.”

Denk daarbij aan zaken als: wil je gebruik-

je zo’n plan gemaakt hebt, omdat je er dus

maken van een baarkruk, wie kunnen je

van tevoren goed over na hebt gedacht. Ik

steunen tijdens de bevalling, hoe ga je om met

vind het belangrijk dat vrouwen het gevoel

pijn en hoe sta je tegenover het geven van

hebben dat het proces van hun bevalling

borstvoeding? Ook dingen waar je liever niet

in overleg is gegaan. Er zijn zwangeren die

over nadenkt, komen aan bod. Denk aan

enorm angstig zijn voor hun bevalling, dan

ingrepen die nodig zouden kunnen zijn als de

is het extra belangrijk dat je je angsten met je

bevalling niet voorspoedig verloopt. Kijk voor

verloskundige deelt. Hoe meer ontspannen

meer informatie en een checklist van een

je de bevalling in kunt gaan, hoe beter het is.

geboorteplan op www.deverloskundige.nl

Als het medisch verantwoord is, heeft de

30


|ZWANGER|

Marja: ‘Rust, dat wil ik vooral in huis brengen’

Marja (56) is al veertien jaar kraamverzorgende en drie jaar borstvoedingscoach. Iedereen in Nederland heeft recht op kraamzorg, die je via een grotere organisatie kunt krijgen of via een zelfstandige, zoals Marja.

“W

een schoon bed heeft. We praten over de bevalling. En heel belangrijk: dat de ouders vertrouwd raken met de verzorging van het kindje. Ik vind dat altijd weer bijzonder, om bij iemand thuis te zijn. Soms kom ik vroeg in de ochtend binnen, en dan liggen de kersverse

e maken een afspraak

ouders en hun baby nog te slapen. Wie

om kennis te maken of

maakt dat nou mee, dat je dan met een

we zien elkaar rond de

kopje thee het hele gezin voorzichtig wakker

zevende maand tijdens

maakt. Als de kraamweek voorbij is, is het tijd

de intake. Dan bespreken we wat de kraam-

om te gaan. ‘Marja, dankjewel voor alles,

week precies inhoudt, wat de wensen zijn en

maar we kunnen het nu zelf,‘ een mooier

wat ze van mij kunnen verwachten. Aan het

compliment kun je niet krijgen. Tuurlijk vind

einde van de zwangerschap bel ik even op

ik het dan ook lastig om weer weg te gaan.

om te vragen of het allemaal goed gaat.

Wat ik nooit vergeet? Een keer kwam ik bij

Soms word ik ook gebeld: ‘Marja, heb ik dit

een familie die nog wat extra kraamdagen

wel echt nodig? Wat is nou écht handig om

nodig had. Ik merkte het toen ik binnen-

KRAAMZORG: UNIEK IN DE WERELD

aan te schaffen voor straks?.’

kwam, er was onrust en spanning. Weinig

Nergens anders ter wereld vind je kraamzorg

slaap en het kindje huilde veel. Ik heb de baby

zoals we die in Nederland hebben. Iedere vrouw

Als zelfstandige maak ik mijn eigen planningen

in bad gedaan, luiertje om en toen zei ik:

die bevallen is, heeft recht op kraamzorg.

en kan ik de gehele periode bij het gezin

‘Gaan jullie lekker in bed liggen. Huid-op-

Kraamzorg wordt uit het basispakket van de

blijven. Als iemand poliklinisch of thuis

huid. Neem de tijd.’ En toen lukte het het

zorgverzekering vergoed, namelijk minimaal

bevalt, kan de kraamverzorgende de verlos-

kindje wel om rustig te gaan drinken. De

24 uur en maximaal 80 uur, verdeeld over

kundige ook tijdens de bevalling assisteren.

vader huilde: ‘Waar was je de afgelopen

uiterlijk 10 dagen.

Ik puf dan mee met de weeën, stel gerust,

dagen, dit voelt zo goed!” Rust zorgt voor

Ben je in het ziekenhuis bevallen, en daar

pak eens een washandje, een slokje drinken.

ontspanning. Er hoeft niets, het is wennen

langer gebleven, dan heeft dat gevolgen voor

Zodra de baby er is, is onze grote focus: de

en genieten.‘

je toegewezen uren. Voor elke opnamedag lever

zorg voor moeder en kind. Dat ze alle twee

je dan 6 uur kraamzorg in, met uitzondering

van de bevalling kunnen bijkomen, de partner

van de dag van ontslag. Heb je complicaties na

trouwens ook hoor! En dat het nieuwe gezin

de bevalling, een meerling of een andere goede

dan samen kan hechten, elkaar kan leren

reden voor wat extra zorg? Dan kun je meer

kennen. Een zo’n goed mogelijke start, dat

uren krijgen (met een maximum van 80 uur).

geldt ook voor de borstvoeding. Samen goed

Voor de kraamzorg geldt een eigen bijdrage,

en fijn kunnen voeden, brengt een heleboel

in 2019 is dat € 4,40 per uur voor kraamzorg

rust. Ik doe de controles van moeder en

thuis en voor kraamzorg in een kraam- of

kind en bespreek die met de verloskundige,

geboortehotel zonder medische indicatie.

verzorg het ontbijt, de lunch en de tussen-

De kosten voor kraamzorg vallen niet onder

doortjes, doe de was en zorg dat iedereen

het verplicht eigen risico. 31


32


|ZWANGER|

Koen: ‘Vertel vooral wat je graag zelf zou willen’ Koen (44) is gynaecoloog in het Diakonessenhuis in Utrecht, Zeist en Doorn. Hij heeft vooral te maken met zwangerschappen met een hoger risico. En ook dan is het heel belangrijk om als zwangere te vertellen waar je bang voor bent én waar jij je goed bij voelt.

“I

verlenen, en dat kan alleen maar als ik weet wat een zwangere voelt, denkt en graag zou willen. Het valt me echt op dat ouders tegenwoordig beter zijn geïnformeerd. Ze hebben meer toegang tot informatie en er wordt ook meer over gesproken. Dat is echt een zegen voor ons vak, omdat we zo betere zorg kunnen

k ben ervan overtuigd dat de zorg

verlenen. Het uiten van wensen, zorgen en

voor een zwangere het beste is

angsten is daarbij belangrijk. Vervolgens kan

in haar eigen omgeving en eigen

ik zorgen wegnemen en praten we over wat

wijk. Hoe fijner zij zich voelt, hoe

we dan wél kunnen doen zodat iedereen zich

beter het is voor je zwangerschap en de be-

prettig voelt. Als het medisch verantwoord

valling. Een zwangerschap is geen ziekte,

blijft natuurlijk. Zo had ik op een dag een

maar zijn er complicaties dan kom ik in beeld.

verzoek dat ik zelf nooit had kunnen beden-

Hoge bloeddruk, zwangerschapsvergiftiging,

ken, maar dat we uiteindelijk toch konden

diabetes, een kindje dat niet goed groeit,

realiseren. Deze vrouw stond onder controle

tweelingen, stuitligging en alles waarvoor

bij de verloskundige, maar ze kwamen bij

een operatie nodig is: een keizersnede, het

mij voor een gesprek rondom de bevalling. Ze

hechten van een totaalruptuur, het verwijde-

had een zeer traumatische bevalling van haar

ren van de placenta als die na de bevalling

eerste kindje gehad en zou nu een keizer-

niet ‘loskomt’. Soms zie ik vrouwen pas

snede krijgen. Ze zei: ‘Als ik mijn kindje zelf

tijdens of vlak voor hun bevalling, dat is het

zou mogen pakken, zou me dat zo helpen’.

geval in spoedsituaties. Veel vrouwen zie ik

Na veel oefenen, overleggen en voorberei-

ook langere tijd en begeleid ik tijdens hun

ding heeft ze een moeder-geassisteerde

zwangerschap. Bijvoorbeeld omdat ze een

keizersnede gehad. Waarbij de moeder,

WANNEER MEDISCH?

verhoogd risico op complicaties hebben of

onder onze supervisie, zelf de baby uit de

Je hebt het misschien al eens voorbij horen

een moeilijke bevalling in het verleden. Mijn

buik heeft gehaald. Het was een geweldige

komen, de woorden: ‘Dan ben je medisch.’

controles en echo’s zijn erop gericht om afwij-

ervaring voor haar. En voor ons team

Maar wanneer is dat eigenlijk het geval?

kingen te signaleren. Dat is geen onbezorgde

trouwens ook.”

Simpel gezegd: als je een medische indicatie

focus. Vrouwen die hier komen, zijn dan ook

hebt waardoor het verstandiger is om in het

vaak bang dat het niet goed gaat met de

ziekenhuis te bevallen onder supervisie van

baby. Ondanks dat ik minder tijd heb om een

een gynaecoloog of klinisch verloskundige.

band met ze op te bouwen – als ik dienst op

Voorbeelden van medisch: een hoge bloed-

de poli heb, zie ik zo’n dertig vrouwen per

druk, zwangerschapsdiabetes, als je kindje

dag – ligt daar toch mijn focus. Praten over

niet goed groeit, tweelingzwangerschap,

wat je voelt, je angsten wegnemen, samen

placentaproblemen of bijvoorbeeld omdat je

tot een oplossing komen. Ik wil de beste zorg

een keizersnede krijgt.

33


KWAAL Zie je bleek?

En ben je ook een beetje uitgeput? Dan heb je misschien bloedarmoede, wat een gevolg kan zijn van ijzertekort. Standaard wordt je HB-bloedwaarde bij de eerste controle en bij dertig weken door de verloskundige bepaald.

TIP: Als je bloedarmoede hebt, schrijft de huisarts een ijzerpreparaat voor. Je helpt bloed-

armoede te voorkomen door voldoende producten met ijzer en foliumzuur te eten, zoals

volkorenbrood, groente, aardappelen en vlees. Op www.voedingscentrum.nl vind je nog meer producten die helpen tegen bloedarmoede. Heb je een ijzerpreparaat voorgeschreven gekregen? Eet dan na het preparaat een sinaasappel, wat grapefruit of ananas. Hierin zit vitamine C, die ervoor zorgt dat je lichaam het ijzer beter opneemt. Heb je last van vermoeid-

Ik ben zó moe

heid en beïnvloedt dat je werk? Of beïnvloedt je werk de zwangerschap? Werkgevers zijn

En dat is niet zo gek, want tijdens de zwanger-

gevolgen heeft voor je zwangerschap. Zo heb je recht op bijvoorbeeld een extra pauze.

schap is je lichaam hard aan het werk. Er wordt

Kijk voor meer informatie op www.rijksoverheid.nl

verplicht rekening te houden met je en ervoor te zorgen dat het werk geen schadelijke

extra bloed aangemaakt, je baarmoeder groeit, de organen van de baby worden aangelegd,

Verstopping

enzovoort. Het goede nieuws: de meeste

Door de zwangerschapshormonen

vrouwen krijgen na de eerste drie maanden van hun zwangerschap meer energie, soms zelfs meer dan ooit.

TIP: Je moet er misschien aan wennen,

Ik hou niks binnen

of ijzerpreparaten kun je last hebben

Sommige vrouwen hebben de pech

niet goed naar de wc te kunnen, maar

van verstopping. Het is vervelend om

(vaak) te moeten overgeven. Wees

gelukkig gaat het een tijdje na de

maar rusten, rusten en nog eens rusten is het

gerust: de baby heeft er niet zo snel

bevalling vanzelf over.

enige wat helpt. Probeer wat vroeger dan

last van. De zwangerschapshormonen

normaal naar bed te gaan en neem niet te

in je lijf zorgen ervoor dat de baby

veel hooi op je vork. Ga af en toe een stuk

voorrang krijgt en voldoende voedings-

wandelen – frisse buitenlucht en beweging

stoffen binnenkrijgt. Wat overblijft,

en noten. En drink 1,5 tot 2 liter vocht

zijn goed voor je. Eet gezond, ook als je

is voor jou.

per dag. Ook kan het helpen om goed

eigenlijk geen trek hebt. Vraag je partner, familie of vrienden eens om voor je te koken,

TIP: Zorg goed voor jezelf nu je op

TIP: Vooral vezels eten helpt. Ze

zitten in groente, fruit, volkorenbrood

te ontbijten, op regelmatige tijden te eten, minimaal een halfuur per dag

de tweede plek staat. Uit voorzorg kun

te bewegen en dagelijks een tot drie

de diepvries, koop voorgesneden groenten

je een multivitaminepil voor zwangeren

eetlepels fijngemalen zemelen door

(lekker makkelijk!), gun jezelf een kant-en-

slikken. Als het vele overgeven na een

de yoghurt te roeren. Neem de tijd

klare salade (let op, niet langer dan een dag

paar weken niet ophoudt, je geen

om rustig te eten en naar het toilet

geopend bewaren) waar je wat brood of

vocht binnenhoudt of je meer dan vijf

te gaan. Ga bij aandrang ook meteen

extra groente bij eet. En houd het simpel: op

procent gewichtsverlies hebt, neem

naar het toilet. Wil je een laxeermiddel

www.voedingscentrum.nl/recepten vind je

dan contact op met de verloskundige

gebruiken? Overleg het eerst met je

gerechten die binnen een kwartier klaar zijn.

of huisarts.

verloskundige of huisarts.

leg een voorraad verse maaltijden aan in

34


|ZWANGER|

ANTWOORD

Misselijkheid die niet weg lijkt te gaan, de hele dag willen slapen, zuurbranden: een zwangerschap kan gepaard gaan met kwalen. Niet leuk, maar gelukkig kun je er vaak iets aan doen.

Hoge bloeddruk

Je merkt meestal niet dat je een hoge bloeddruk hebt, maar je baby

Mijn maag brandt

Dorst!

Gaat dat dorstige gevoel

Hoe verder in de zwangerschap, hoe

maar niet weg? Heb je het

de placenta. Je verloskundige controleert bij elk bezoek je bloeddruk.

groter de baby en de baarmoeder.

idee dat je wel heel vaak

Als die te hoog is, word je doorverwezen naar een gynaecoloog. Dat

Week na week verplaatsen ze zich

moet plassen? Dan kan het

komt bij ongeveer vijftien procent van de zwangere vrouwen voor.

iets naar boven. En hoe groter de

zijn dat je last hebt van

baby, hoe meer druk je op je maag

zwangerschapsdiabetes.

merkt het wel. Er komen dan minder voedingsstoffen en zuurstof door

TIP: Probeer keukenzout te vervangen door kruiden, een goed

krijgt, waardoor je soms last kunt

Gedurende je zwanger-

alternatief als smaakmaker in gerechten. Een zoutbeperktdieet is niet

hebben van brandend maagzuur.

schap kun je diabetes

nodig. Wel is het altijd verstandig om zuinig te zijn met keukenzout

Zwangerschapshormonen kunnen

(suikerziekte) ontwikkelen.

en te kiezen voor gejodeerd (jozo)zout. Jodium is belangrijk voor

(al vroeg in de zwangerschap) ook

En dat kan gevaarlijk zijn

een goede groei en ontwikkeling van de baby.

een boosdoener zijn.

voor je baby. Een bloed-

Veel overgeven? Wees gerust: je baby heeft er niet zo veel last van

TIP: Ga goed rechtop zitten als

test wijst uit of je diabetes hebt. Je verloskundige

je eet, zodat je maag niet in de knel

heeft in het kennismakings-

raakt. Eet en kauw goed en pak

gesprek vragen aan je

voor en na de maaltijd even een

gesteld over jouw gezond-

Gaat de misselijkheid nog over?

momentje rust voordat je opstaat.

heid en die van je familie,

Moet je iets van de grond pakken?

ze let op tekenen die op

Ja, het gaat meestal na de eerste zestien weken van de zwangerschap

Buk niet voorover, maar zak door je

diabetes kunnen wijzen en

over. Dat je je misselijk kunt voelen, komt door de zwangerschaps-

knieën. Heb je zelfs ’s nachts last?

zal je bijvoorbeeld laten

hormonen die door je lichaam gieren. Ze zorgen ervoor dat je ineens

Zet het hoofdeinde van je bed iets

testen als je buik groter is

minder goed tegen bepaalde geuren en smaken kunt. Was je voorheen

hoger, dat kan helpen. Grijp niet

dan normaal voor de duur

gek op koffie maar draait je maag zich nu alleen al bij de geur ervan

zomaar naar maagzuurmedicijnen,

van je zwangerschap.

om? Je bent niet de enige. Koffie staat samen met deodorant,

maar overleg altijd eerst met je

parfum, schoonmaakmiddelen en gebakken vlees in de top vijf

verloskundige of huisarts. Wat ook

van geuren die zwangeren niet lekker vinden.

helpt: eet liever zes keer per dag

wordt vastgesteld, zul je

een kleine maaltijd, dan drie keer

worden doorverwezen

per dag een grote. En let op met

naar de gynaecoloog en

lichts. Zorg ervoor dat je genoeg drinkt en eet regelmatig iets kleins.

cafeïne, vet, kauwgum en zure

schrijft een diëtist je een

Beter zes keer per dag een kleine maaltijd dan driemaal een bord vol.

vruchtensappen. Meer informatie

dieet voor waarbij je regel-

Bij misselijkheid wordt weleens geadviseerd kalebaskalk

vind je op www.voedingscentrum.nl/

matig moet eten en op de

(pimba) te nemen. Dat is geen goed idee: de grote hoeveel-

encyclopedie door te zoeken op:

hoeveelheid koolhydraten

heid lood in pimba is schadelijk voor je baby.

’brandend maagzuur’.

moet letten.

TIP:

Eet, voordat je uit bed gaat, een beschuitje of iets anders

TIP: Als er diabetes

35


|EERSTE |0-6 MAANDEN| HAPJES|

Is hij echt van ons? Ja! En nu wil je graag dat je baby goed groeit en dat jullie samen genieten van een goeie en gezonde start.


|0-6 MAANDEN|

KORT & KRACHTIG GOEIE HULPTROEPEN Vergeet K en D niet!

Moedermelk bevat alle voedingsstoffen die je kind nodig heeft, maar van twee vitamines heeft hij extra nodig: K (voor de bloedstolling) en D (voor de botten en tanden). Pasgeboren baby’s kunnen namelijk een tekort hebben aan vitamine K, omdat ze tijdens de zwangerschap te weinig binnenkrijgen. Dat komt doordat deze vitamine je kindje niet via de placenta kan bereiken en hij nog onvoldoende darmbacteriën heeft om zelf genoeg vitamine K aan te maken. Als je baby een week oud is, begin je met het geven. Baby’s die borstvoeding krijgen, hebben de eerste 12 weken 150 microgram vitamine K-druppels nodig. In flesvoeding zit al voldoende vitamine K. Vitamine D is wel nodig totdat je kind vier jaar is. Elke dag geef je 10 microgram vitamine D. Je kunt speciale druppels kopen bij de apotheek of drogist.

ROLLEBOLLEN Door te bewegen en spelen, leert je baby zichzelf en de wereld kennen. Ook oefent hij zijn motoriek en dat is goed voor de ontwikkeling. Dus hup, uit het wipstoeltje en het speelkleed op! De meeste kinderen vin-

TANDTASTISCH! Daar schittert-ie dan: de eerste tand! De meeste kinderen krijgen

den het prettig om op hun rug te liggen, maar voor de ontwikkeling is

rond de zesde maand hun eerste tand. Vanaf dan is het een kwestie

het ook goed om dagelijks een paar keer de buikligging en de zijligging

van poetsen, beschermen en wennen. Zodra de eerste tandjes er zijn,

met je kind te oefenen. Vanuit de buikligging leren ze bijvoorbeeld

moet je er goed voor zorgen, want zelfs een baby kan al gaatjes krijgen.

het hoofd optillen, omrollen, zitten en kruipen. Blijf voor de veiligheid

Poets bij de eerste tand een keer per dag en vanaf twee jaar twee keer

wel bij je kind als je hem op zijn buik of zij legt. Tip: leg niet te veel

per dag. Let bij de aanschaf van de tandenborstel en tandpasta op de

speelgoed in de box of op het speelkleed, zo heeft je kind meer bewe-

leeftijd die op de verpakking vermeld staat. Kinderen tot 5 jaar hebben

gingsvrijheid.

bijvoorbeeld minder fluoride nodig.

38


WAT EEN POEPIE! Als nieuwbakken ouder heb je ineens een grote interesse in de luier van je kind. Niets zo veranderlijk als een poepluier. Van geel tot bruin of groen, en van spuitpoep tot keuteltjes. Maar wel smeuïg graag en niet hard. Bij borstvoeding kan poep tot tien dagen wegblijven. Bij flesvoeding eventueel drie.

POEPMETER Het begin:

meconium is de eerste ontlasting van een pasgeborene. Deze is donkergroen tot zwart van kleur en teerachtig en kleverig. Na twee dagen wordt de poep dunner, wateriger en geler.

KOEMELK ALLERGIE?! Koemelkallergie komt minder vaak voor dan je denkt: slechts twee tot drie procent van de baby’s heeft er last van. Het lastige is dat het zich

Fase 2: borstvoedingsbaby’s hebben zachte, waterige ontlasting, geel tot bruinig, met een typische geur. Er kunnen klontjes of slijm in zitten. Soms lijkt het op mosterd met pitjes. Bij flesvoeding is de ontlasting meestal dikker. De kleur varieert tussen geel en lichtbruin en soms groen. Fase 3: als een baby andere dingen dan melk gaat eten, verandert ook de ontlasting. De kleur kan geel, groen of bruin zijn en alle kleurschakeringen daartussen.

op allerlei manieren kan uiten. Door darmkrampen en diarree, maar ook door jeuk en eczeem. Denk je dat je baby er last van heeft? Ga dan vooral bij de huisarts langs.

Begin Fase 2 Fase 3

Als blijkt dat je baby inderdaad koemelkallergie heeft, moet de voeding worden aangepast. Geef je borstvoeding, dan moet mogelijk jouw voeding worden aangepast. Krijgt je baby flesvoeding, dan is er speciale flesvoeding voor kinderen met een voedselallergie.

Ho stop! Ontlasting is pas abnormaal van kleur als het wit is (stopverfkleur) of zwart (meconium niet meegeteld). Als de ontlasting niet vaak komt, hard en keutelig is en (pijn)klachten geeft, is er sprake van obstipatie. Dat komt bij baby’s nauwelijks voor.

SPUITLUIER? Trek het rompertje niet over het hoofd uit, anders kun je meteen doorlopen naar het bad. En: leg meteen een schone luier onder zijn billen.

39


|0-6 MAANDEN|

Een ongeluk zit in een klein hoekje Pennen, knikkers, sleutels en hoe kleiner hoe fijner. Als het hem lukt, zal je baby proberen het in zijn mond te stoppen. Houd daarom kleine voorwerpen uit de buurt van je grijpgrage kind, want hier kan het zich in verslikken. Vergeet de snoeren van elektrische apparaten ook niet: werk ze weg en haal na gebruik de stekker uit het stopcontact of zet het apparaat weg. En denk aan stopcontactbeveiligers, want als je kind zijn vingertjes erin stopt, kan het een elektrische schok veroorzaken. Je kunt kiezen voor wandpluggen, afdekplaatjes of kindveilige wandcontactdozen, allemaal te koop bij doe-het-zelfzaken.

fabels & feiten

ROKEN, DRINKEN, ETEN & BORSTVOEDING 'Op de dagen dat ik alcohol drink, kan ik beter niet kolven' JUIST/ONJUIST

'Na de geboorte kan ik weer alle medicijnen gebruiken' JUIST/ONJUIST Sommige geneesmiddelen komen (deels) in de moedermelk terecht en zijn schadelijk voor je kind. Informeer bij de huisarts of apotheker of een medicijn

Je kunt wel kolven, maar dan moet je de melk tot drie uur na het drinken van alcohol

veilig is voor de baby. Pas ook op met geneesmiddelen

weggooien. Het is het veiligst om geen alcohol te drinken zolang je borstvoeding

die je zonder recept bij de drogist of apotheek koopt.

geeft, want je kind drinkt altijd (een beetje) mee. Heb je toch een keer zin in een

Op het etiket of in de bijsluiter lees je of je het mag

glaasje alcohol? Neem dit glas dan vlak nádat je voeding hebt gegeven. Twee tot

gebruiken als je borstvoeding geeft. Je kunt ook altijd

drie uur later is de alcohol (per glas) afgebroken en is je melk weer ‘schoon’.

de lactatiekundige om advies vragen.

40


TIJD VOOR PAP? WAAROM HUIL JE? Je begint pas met pap als je baby vier maanden of ouder is.

Voor die tijd is zijn spijsverteringsstelsel nog niet klaar voor al die

vezels. Rijstebloempap is een goede om mee te beginnen, die je bij voorkeur maakt met opvolgmelk (met borstvoeding is het lastiger, maar het kan wel). Geef het niet elke dag, omdat er in rijstproducten arseen kan zitten en dat kan schadelijk zijn voor de gezondheid als je er langdurig te veel van binnenkrijgt. Je kunt

Een vieze luier? Krampjes? Pijn? Zijn jullie te druk geweest en kan dat kleine koppie het niet meer bolwerken? Kon een baby maar praten, zodat je weet hoe je hem het beste kunt troosten als hij huilt. Denk je dat het huilen niet met voeding te maken heeft? En huilt je baby voor je gevoel toch wel erg vaak? Probeer deze tips eens:

afwisselen met pap van granen. Bouw de hoeveelheid langzaam op. Brood vervangen door pap kan, maar doe dat niet te vaak

Iedere baby laat zich anders troosten. Zoek uit wat het beste voor jullie

want door te kauwen ontwikkelen de mondspieren zich beter, ■

is het indikken van de melk. Het kan toevallig zijn dat jouw baby

er beter door slaapt, maar dat geldt lang niet voor iedere baby.

Je baby slaapt door als hij of zij eraan toe is.

en dat is weer belangrijk voor de smaakontwikkeling. Er bestaan geen papjes waar je baby beter door gaat slapen, of waar hij de hele nacht mee doorslaapt. Het enige wat pap doet,

'Ook als je rookt, is borstvoeding het beste voor je baby' JUIST/ONJUIST

werkt: muziek opzetten, een bepaalde houding, de draagdoek? Regelmaat kan rust geven. Dingen in een vaste volgorde doen, werkt goed: wakker worden-verschonen-eten-alleen spelen-samen spelen-slapen. Breng je baby naar bed als hij moe is. Zorg voor rust: overdag én voor het slapen gaan. Geef je baby juist aandacht als hij stil is.

'Mijn baby krijgt darmkrampjes, 'Mijn baby wordt onrustig als ik veel omdat ik te gekruid eet' cola drink' JUIST/ONJUIST JUIST/ONJUIST

Hoe raar het ook klinkt: deze stelling is juist. Niet roken is het beste, aangezien er nicotine en andere schade-

Goed nieuws voor fans van uien,

In cola (en ook in koffie en thee) zit cafeïne.

lijke stoffen in de moedermelk terechtkomen. Maar

knoflook, chocola en scherpe kruiden:

Die komt in de moedermelk terecht. Grote

als je écht niet kunt stoppen, kun je beter wel borst-

ze hebben geen invloed op darm-

hoeveelheden cafeïne kunnen je kind onrus-

voeding geven. Juist omdat je je kind blootstelt aan

krampjes van de baby. Eet dus gerust

tig maken, waardoor hij slechter in slaap valt

de schadelijke stoffen in sigaretten, heeft hij de af-

alles wat je gewend bent om te eten.

en niet uitgerust wakker wordt. Zo raakt zijn

weerstoffen uit je moedermelk hard nodig. Ook als je

Mocht je toch het idee hebben dat je

slaapritme verstoord. Een paar kopjes koffie

rookt, blijft borstvoeding de meest gezonde manier

kind reageert op wat je eet, dan is

en thee en één glas cola per dag kun je zon-

om je kind te voeden. Rook alleen nooit tijdens het

het een kwestie van uitproberen en

der probleem nemen. Of drink cafeïnevrije

voeden of waar je kind bij is. Meer informatie en hulp

afstrepen.

koffie, theïnevrije thee en cafeïnevrije cola.

bij stoppen vind je op www.rokeninfo.nl 41


|0-6 MAANDEN|

NET BEVALLEN

‘IK WIST: IK KAN TWEE KEER TWEE Geef je borstvoeding aan een tweeling dan gelden dezelfde adviezen als wanneer je borstvoeding geeft aan één kind. Je lichaam is in staat om voldoende

Ja, daar is ie! Vorige week is Sembèna bevallen van een gezond zoontje: Rio Dante. Hoe ging de bevalling? En hoe bevalt het als jonge moeder? Mét tips voor deze nieuwe fase.

WAAR BLIJFT -IE NOU? “Rio Dante is nu acht dagen oud en we zijn helemaal verliefd. Uiteindelijk hebben we lang op hem moeten wachten. De bevalling kwam maar niet op gang. Mijn geduld raakte op, ik wilde zo graag mijn kleintje zien. Dertien dagen na de uitgerekende datum werd ik gestript. Hierbij maakt de verloskundige de vliezen los

melk te maken voor twee

van de baarmoederwand. Dat kan weeën opwekken.

baby’s. Toch meer eetlust?

Een dag na het strippen, voelde ik ’s avonds wat

Kies dan vooral voor

gerommel in mijn buik. Eindelijk ging het gebeuren.

producten uit de Schijf

Ik was niet zenuwachtig of bang voor de pijn, omdat

van Vijf en blijf voldoende drinken. Je kunt aan de kleur van je urine zien of je

BORSTVOEDING GEVEN & ETEN Als je borstvoeding geeft, heb je iets meer energie en voedingsstoffen nodig. Wat eet je dan zoal op een dag?

genoeg drinkt (deze moet licht van kleur zijn).

Dit is 2 boterhammen meer dan vrouwen die geen borstvoeding geven Dit is 10 gram meer dan vrouwen die geen borstvoeding geven

250 gram groente

“De bevalling was niet makkelijk. Mijn ontsluiting

6-7 boterhammen

ziekenhuis. Ik had liever thuis willen bevallen, maar dat

4-5 opscheplepels volkoren graanproducten

mocht niet omdat ik vleesbomen heb. De artsen waren

of 4-5 aardappels 50 gram smeer- en bereidingsvetten

40 gram kaas 2 handjes (50 gram) ongezouten noten

1x 100 gram vis per week 5x 125 gram vlees(vervangers) per week 2-3 eieren per week

42

DAT DOET PIJN vorderde niet. Samen met Ron en de verloskundige

2-3 opscheplepels peulvruchten per week

Dit is 25 gram per keer meer dan vrouwen die geen borstvoeding geven

Ik wilde juist graag ‘aan de slag’.”

2 porties (200 gram) fruit

2-3 porties zuivel (300-450 ml)

Dit is 1 handje meer dan vrouwen die geen borstvoeding geven

ik zo lang op de eerste weeën had moeten wachten.

ging ik na een nacht vol weeën ‘s middags naar het

bang dat ik daardoor een grote bloeding zou krijgen. In het ziekenhuis ben ik nog even in bad geweest, dat was fijn. De weeën werden erg sterk, het lukte me niet meer om ze goed weg te puffen. Maar persen mocht ook nog niet. Dat was frustrerend. Ik had geen pijnstilling, omdat ik het graag natuurlijk wilde doen en alles heel bewust wilde meemaken. Ik had pijn en het was heftig, maar ik wist: ik kan dit. Mijn ontsluiting bleef hangen op negen centimeter en de verloskundige stond op het punt mij over te dragen aan de gynaecoloog. Ik zat op de rand van het bed toen ik ineens moest drukken. De verloskundige vertelde dat het hoofdje dieper kwam en dat de baarmoedermond helemaal open was. Dat was fijn: eindelijk mocht ik


DIT’ iets dóen. Na een half uur persen was hij er dan. Wat een ontlading. Ron en ik moesten allebei huilen. Rio Dante lijkt op Ron. Hij heeft zijn mond en oogopslag.”

VOEDEN EN VERZORGEN “Van tevoren wisten we niet wat we zouden krijgen. Ik dacht eerst dat ik een meisje verwachtte, maar mijn vader zei al dat het een jongen zou worden. En hij zit er nooit naast, dus toen ging ik daar ook van uit. Rio Dante doet het goed. De borstvoeding ging niet meteen heel goed. Het deed pijn en ik kreeg last van kloofjes. Gelukkig trof ik snel een fijne lactatiekundige die me goede tips gaf. Dat ik Rio Dante een grote hap moest laten nemen en meer horizontaal moet houden. Nu gaat het een stuk beter. Ik leg hem zeven keer per dag aan. Natuurlijk ben ik moe. Mijn hele dag draait om voeden en verzorgen, en de nachten zijn korter dan ik gewend ben. Maar Rio Dante is heel

RON:

ontspannen.”

“Het was tijdens de bevalling moeilijk om Sembèna pijn

MOEDER ZIJN

te zien lijden, terwijl ik niets kon doen, behalve haar steunen. Toen ze eindelijk mocht persen, veranderde ze

“Naast de zorg voor Rio Dante moet ik eraan denken

in een soort robot. Ze leek geen pijn meer te hebben

GOEIE LEERSCHOOL

ook voor mezelf te zorgen. Tussendoor ook even

en haar gezichtsuitdrukking deed me denken aan een

Die eerste week na de

slapen, en goed eten. Want ik heb me een honger!

gewichtheffer die keer op keer geluidloos en volledig

bevalling word je bijge-

Borstvoeding geven vreet energie. Gelukkig is mijn

gefocust 150 kilo omhoog drukt. Het moment dat Rio

staan door de kraam-

moeder nu veel bij ons. Zij kookt. Sushi heb ik nog niet

Dante geboren werd, was emotioneel. Op dit moment

verzorgende. Tip: neem

op. Dat wordt hoog tijd. Ik had geen heel duidelijke

ligt de focus vooral op ontdekken, elkaar leren kennen

na het geboorteverlof nog

verwachting van het moederschap, maar vooralsnog

en proberen Rio Dante niet uit z’n voegen te trekken als

een paar extra dagen vrij.

valt het me zeker niet tegen. Ik ben hartstikke verliefd

ik hem verschoon. Zo’n klein, teer mannetje. Ik ben erg

De kraamverzorgende

op mijn mannen. Dat ik nu moeder ben, voelt als een

voorzichtig met hem. Misschien wel te voorzichtig. Ik ge-

leert je namelijk alle zeer

lot uit de loterij. En ergens is het nog steeds onwerke-

niet intens van momenten als we in alle rust naar elkaar

welkome tips en trucs.

lijk, kan ik haast niet geloven dat ik nu echt een zoon

liggen te kijken. En het emotioneert me als ik Sembèna

Van badderen, temperatu-

heb. Terwijl ik toch negen maanden de tijd had om aan

en Rio Dante samen zie, zonder dat ze doorhebben dat

ren tot omkleden en luiers

het idee te wennen, gek is dat.”

ik hen bekijk. Dan voel ik trots en heel veel liefde.” ■

verschonen. 43


|0-6 MAANDEN|

‘Mag ik wat vragen?’

PAPA KRIJGT Gefeliciteerd, je bent vader geworden. Ineens komt er zo veel op je af. Mooie momenten, maar soms vraag je je af: hoe werkt dit? Wat moet ik doen? Kortom: ook de partner kan wel wat hulp gebruiken. Hierbij alvast negen handige weetjes voor kersverse ouders.

KEUKENHULP

O NEE, HIJ VALT AF!

Je vrouw lacht veel en is verliefder dan ooit. (Op de baby welteverstaan, jij bent

Dat is schrikken: is je baby drie dagen oud, blijkt hij

even buiten beeld.) Ze heeft een prestatie van wereldformaat verricht. Vergelijk

sinds zijn geboorte 200 gram te zijn afgevallen! In

het met dat ze ongetraind een marathon heeft gerend. De bevalling heeft veel

je hoofd maak je snel een rekensom en dan ontdek

van haar gevraagd en de emoties kunnen hoog oplopen na zo’n ingrijpende

je dat je kleine 6% van zijn lichaamsgewicht kwijt

gebeurtenis. En dan heb je het nog niet eens over het slaaptekort. Wees dus maar

is. Geen paniek, dat is normaal. Je baby valt zo veel

extra lief voor haar. Maak ontbijt op bed (een lekkere bak vers fruit, een broodje

af omdat hij in het begin weinig voeding binnen-

met appelstroop, een kopje thee), zorg ’s middags voor een voedzame lunch en

krijgt. Het drinken lukt nog niet meteen: baby’s

kook ’s avonds een vers maal. Het is namelijk belangrijk dat ze gezond en gevarieerd

krijgen in het begin maar een beetje voeding

eet om te herstellen.

omdat hun maag nog klein is en de borstvoeding

Goed om te weten: wil ze nu al gaan lijnen? Praat dat uit haar hoofd. Dit is

nog op gang moet komen. Goed om te weten:

niet het moment. Dankzij de productie van moedermelk heeft haar lichaam juíst

het gewichtsverlies is tijdelijk. Na zijn tweede

behoefte aan (extra) voedingsstoffen. Sterker nog: ze heeft 500 extra calorieën

levensweek komt hij meestal weer aan. Verliest

per dag nodig voor de aanmaak van moedermelk!

hij meer dan 7% van zijn lichaamsgewicht, neem

V Tips voor menu’s vind je op www.voedingscentrum.nl /dagmenuborstvoeding

dan contact op met de verloskundige. Hulp nodig bij de borstvoeding? Vraag een lactatiekundige bij jou in de buurt. Kijk op www.nvlborstvoeding.nl Powerfood: de eerste dagen na de bevalling krijgt de baby alleen colostrum binnen: dikke, gelige, zeer voedzame moedermelk. Boordevol voeding en beschermende stoffen, vooral stoffen die de darmen voorbereiden op voedselopname.

Stel kraambezoekjes nog even uit en laat alles eerst even rustig over je heen komen 44


RAAD WELKOM THUIS Het is toch even schrikken, een nieuw persoon in huis. Er gebeuren veel dingen voor het eerst, en vaak tegelijk. En al die nieuwe informatie! Heeft je baby het te koud of juist te warm? Heeft-ie honger? Wil-ie juist slapen? Hoe maak je zijn bedje goed op? Hoe warm mag het water van zijn badje zijn? Hoe houd je hem vast in bad? Wanneer moet je eten geven? Zie daar je reddende engel: de kraamverzorgende. Ze is er binnen een paar uur na thuiskomst (of als je thuis bevalt na de bevalling) en weet precies wat ze moet doen. Zuig alles wat ze zegt op als een spons. De kraamverzorgende komt acht dagen. Dat lijkt lang, maar voordat je het weet, is het voorbij. Je kunt ook kiezen voor flexibele

REGEL HET MAAR!

kraamzorg of kraamzorg voor een paar uur

Mama de bevalling, en de ander het regelwerk. Wat moet er allemaal geregeld

per dag.

worden? Komt-ie: ■

Geef je kind binnen drie dagen aan bij de gemeente.

Zorg ervoor dat je geboortekaartje gedrukt wordt en op de bus gaat.

Als je niet getrouwd bent, is het zaak om het gezag te regelen. Als je op internet zoekt op ‘gezag aanvragen’, dan wijst het zich vanzelf.

Vraag kinderbijslag aan met de formulieren die je thuisgestuurd hebt gekregen.

Ook partners hebben recht op geboorteverlof (een werkweek betaald verlof). Nog beter: neem als partner (als je in de gelegenheid bent) ook een poosje vrij! > 45


LES 1: HOE VERSCHOON IK EEN LUIER? Het lijkt een ingewikkeld proces, maar als je het voor het eerst doet valt het best mee: de luier verschonen. Als je het twaalfstappenplan volgt van Henk Hanssen, de schrijver van ‘Babymanagement voor mannen’, kan er weinig misgaan.

1. Was je handen. 2. Prepareer materiaal: leg luier, billendoekjes en wegwerpzakje (om de volle luier in te doen) gereed.

3. Leg je baby op zijn rug op de commode en maak de sluitstrip van de luier los.

4. Trek je baby voorzichtig aan zijn voeten omhoog. 5. Jongens: veeg van onder naar boven. Meisjes: veeg van boven naar beneden (dit verkleint de kans op infectie).

Let erop dat er geen ontlasting op de vaginaranden achterblijft.

6. Gooi de luier weg. 7. Maak het gebied schoon met het billendoekje. Je kunt ook een zacht washandje gebruiken, gedept in warm water. Geen zeep gebruiken!

8. Dep huidplooien, liezen en billen voorzichtig droog met een handdoek of maak ze schoon met een watje met babyolie.

9. Open de nieuwe luier volledig en leg die onder de baby, met de sluitingen naar boven.

10. Centreer baby op luier. Vouw de voorzijde over de geslachtsdelen. Jongens: de penis moet naar beneden wijzen.

11. Druk de zijflappen aan. 12. Sluit de luier om het middel. Geef één tot twee vingers ruimte tussen de buik en de luier. Sluit geen luier over de navelstomp. Kind kan de was doen. En papa nu ook.

Hechting betekent letterlijk een band opbouwen, en dat is hartstikke belangrijk voor je kind 46


|0-6 MAANDEN|

Het klinkt ouderwets, maar kinderen gedijen nog altijd goed op rust, reinheid en regelmaat

TIET VEUR DE BORST Je zag het gebeuren: direct na de geboorte werd jullie baby bij mama op de borst gelegd. Dat doen de dokters of verloskundigen niet voor niets: zo komt de borstvoeding meteen op gang en ook voor de hechting tussen moeder en kind is het belangrijk. Borstvoeding is de meest gezonde manier van voeden voor moeder en kind. En daarnaast zorgt het voor veel bijzondere momenten tussen die twee. Jammer voor de papa’s, maar de aanblik van die twee roept een gevoel van natuurlijkheid op waardoor vaders borstvoeding alleen maar toejuichen. Alles over borstvoeding lees je vanaf pagina 50. Het kan zijn dat jullie door bepaalde omstandigheden geen borstvoeding kunnen geven. Flesvoeding is dan het alternatief. Meer weten? Kijk op pagina 60 voor meer informatie. V Wil je weten hoe borstvoeding geven werkt? Kijk op www.voedingscentrum.nl/filmpjeborstvoeding

POEP- EN PLASVERHALEN

PAPA’S KINDJE Zo klein en kwetsbaar zie je je baby nooit meer.

Poep ondergaat gedurende de eerste weken een ware transformatie. De babypoep

Vergeet dus niet te genieten en neem de tijd

begint met meconium en verandert langzaam in mosterdgele spuitpoep (in geval

om een band op te bouwen en met elkaar te

van borstvoeding dan). Kijk op pagina 39 voor een korte poeptijdlijn. Ook niet on-

wennen aan de nieuwe gezinssituatie. En

belangrijk: plassen!(zo’n 4-6 flink natte plasluiers per etmaal). Zo zie je of je kindje

vergeet vooral niet te knuffelen. Hechting

goed drinkt en niet uitdroogt. Let op: de eerste dagen heeft je baby nog weinig

ontstaat al direct na de geboorte. Hechting

plasluiers, dat komt doordat-ie dan nog minder vocht binnenkrijgt.

betekent letterlijk een band opbouwen en dat is hartstikke belangrijk voor je kind. Hechten doe

TRANEN MET TUITEN

je onder andere door op elkaar te reageren. Een baby lacht om contact te maken, maar huilt ook

De baby is eruit, maar de hormonen gieren nog wel door mama’s

met die reden. Als vader kun je ook heel goed

lijf. Misschien heb je er al van gehoord, maar in de kraamtijd wil

met je baby hechten, ook al geef je geen borst-

er weleens een traantje vloeien. Kraamtranen heten ze en ze

voeding. Praat met hem (ook al zegt-ie niks

horen erbij. Die huilbuien de eerste weken na de bevalling (ook

terug), maak huid-op-huidcontact, geef hem

wel baby blues genoemd) komen op verrassende momenten en

een babymassage, kijk hem aan, verzin ritueel-

vaak huilt ze om niets. Zo gek is dat niet. Je vrouw herstelt van

tjes samen (een liedje dat je altijd zingt bijvoor-

de bevalling, slaapt minder dan ooit en wordt overvallen door

beeld) en tot slot: help mee in de verzorging.

nieuwe emoties en zorgen. Maak je geen zorgen, laat de tranen

Verschoon zijn luier, doe hem in bad, verkleed

maar komen. Ze gaan vanzelf weer weg. Overigens: niet alle

hem en zo meer. Zul je zien dat-ie zomaar een

vrouwen hebben er last van.

vaderskindje wordt. 47


|0-6 MAANDEN|

EERSTE HULP BIJ Ineens komt er ontzettend veel op je af. Want: wat doe je bij krampjes en hoe weet je of je baby genoeg voeding krijgt? Hierbij wat praktische handvatten en informatie voor de eerste tijd. ‘Als ik dat had geweten!’

'Heb ik na de bevalling in no time mijn eigen figuur weer terug?'

'Mijn baby huilt zo veel. Wat nu?'

Veel vrouwen willen koste wat kost

Want wat is ‘normaal’? Alle baby’s huilen. De meesten hebben een

binnen een paar weken hun oude

huilpiek als ze zes weken oud zijn. Gemiddeld huilen ze dan zo’n

gewicht terug. Veel bewegen is

tweeënhalf uur per dag. Daarnaast huilen baby’s meer in de avond-

goed, maar overdrijf het niet. Als je

uren. Het huilen neemt weer wat af tot gemiddeld anderhalf uur als

te enthousiast gaat sporten, kun je

kinderen drie maanden oud zijn. Meestal blijft dit stabiel tot de eerste

al snel spieren overbelasten. Probeer

verjaardag. Het lastige is natuurlijk dat baby’s nog niet kunnen praten

te accepteren dat je lichaam tijdens

en uitleggen waarom ze huilen. Dat kan verschillende oorzaken

de zwangerschap flink wat heeft

hebben: honger, een natte luier of behoefte aan contact. Probeer zelf

meegemaakt en verwacht niet dat je

de verschillende huiltjes te herkennen. Sommige kindjes zijn gevoelig

in no time weer de oude bent. Of,

voor fel licht, harde geluiden of drukte. Creëer dus rust in huis.

zoals actrice Sarah Jessica Parker

Tip: veel baby’s vinden het heerlijk om in een draagdoek te liggen, daar

zegt: “Ik haat het dat van vrouwen

worden ze rustiger van.

Het geluid van een huilend kindje gaat door merg en been, en sommige ouders worden daar een beetje onzeker of onrustig van.

wordt verwacht dat ze meteen na de bevalling weer in shape zijn. Dat is gewoon belachelijk.”

Z ' odra mijn baby huilt, begint uit mijn borst spontaan melk te stromen. Hoe kan dat?' Die reactie ligt aan het hormoon oxytocine, dat zorgt dat de melk sneller gaat stromen: de toeschietreflex. Als je baby met zijn mondje je tepel aanraakt, stimuleert dit de afgifte van oxytocine. Maar ook als je je baby hoort – en zelfs als je alleen maar aan hem denkt – kan de melk spontaan beginnen te stromen.

'Mag mijn kind altijd aan de borst?'

'Hoe word ik minder moe?'

Ja, als je kind daarom vraagt wel. Hoe meer melk

Allereerst een geruststelling: veel jonge moeders voelen zich moe. Dit is onlosmakelijk

je baby drinkt, hoe meer melk jij produceert. In de

verbonden met die eerste periode waarin er zo veel op je afkomt en je constant bezig bent

eerste weken is dit in elk geval elke drie uur, ook

met de zorg voor je kind. Geef jezelf de tijd om te herstellen van de bevalling en te wennen

’s nachts. Je kind heeft in het begin ongeveer acht

aan het moederschap. Alles verandert met de komst van een kleintje, logisch dus dat je moe

tot twaalf voedingen nodig per vierentwintig uur,

bent. Schakel de hulp in van je partner, familie of vrienden. Zeker als je borstvoeding geeft,

maar meer mag dus ook. Na de eerste week wordt

is het slim om het huishouden en andere taken even aan een ander over te laten. Probeer

dat ongeveer zeven tot acht keer per dag.

te rusten terwijl je kind slaapt, zodat jullie hetzelfde ritme hebben.

48


NET MOEDER 'Waar moet ik zelf qua voeding op letten?'

'Geef ik bij elk huiltje een nieuwe voeding?'

Zeker als je borstvoeding geeft, is het belangrijk om goed voor

Iedere kersverse moeder worstelt weleens met de vraag wanneer het tijd

jezelf te zorgen. Want wat jij binnenkrijgt, komt via de moeder-

is voor de volgende voeding. Geef je bij elk huiltje meteen of is het juist

melk bij je kind terecht. Eet dus gezond – vooral groente, fruit,

verstandiger om volgens een strak schema te voeden? Het is niet nodig

brood, noten en vlees(vervangers) – en zorg voor genoeg variatie

om bij elke snik voeding te geven. Kijk eerst of je baby een schone luier

in je voeding, overmatig eten is echt niet nodig. Maak het jullie in

nodig heeft of gewoon moe is. Belangrijk om te weten is dat ieder kind

het begin makkelijk met koken door te kiezen voor voorgesneden

een eigen ritme heeft. De ene baby drinkt nu eenmaal wat meer en vaker

groente en geschilde aardappelen. Let erop dat je daarnaast ook

dan de andere. Geef je kind een voeding wanneer hij duidelijk laat mer-

voldoende drinkt, want borstvoeding geven kost energie en

ken dat hij honger heeft. Tekenen hiervan zijn het zuigen op de handjes,

vocht. Tip: zet standaard een glas water klaar om telkens als de

onrustig om zich heen kijken en het maken van geluiden. Stop met voeden

baby drinkt zelf ook iets te drinken. Drink niet te veel dranken

als je baby niet meer wil drinken.

met cafeïne. Dit komt in je moedermelk terecht en hier kan je kind onrustig van worden. Als je graag koffie drinkt, drink dan niet meer dan één kopje koffie per dag. Je kunt naast een kopje koffie nog ongeveer twee koppen zwarte thee drinken of één glas cola. Drink geen hete dranken boven je kind.

'Mag ik mijn baby wakker maken?' Als je baby nog klein is (de eerste dagen/weken), maak je hem

'Waarom wil mijn baby zo vaak drinken?'

wakker voor een voeding. Hij heeft het immers hard nodig. Daarna begin je steeds meer het ritme van je kind te volgen

Een babymaag is klein en kan dus nog niet zo veel melk per keer aan.

en bepaalt-ie zelf wanneer en hoe vaak hij eet. Weet: een kind

Vooral in het begin vraagt de baby heel vaak om melk, wel tien tot twaalf

heeft altijd zijn eigen ritme, de een wil vaker drinken dan de

keer per dag. Hierdoor komt bij borstvoeding de melkproductie goed op

ander.

gang. Ook voor de lange termijn is het belangrijk om te luisteren naar de signalen van je baby zodat je melkproductie goed op gang blijft.

'Mijn baby heeft krampjes. Wat nu?' Darmkrampjes bij kinderen zijn heel normaal tijdens de eerste maanden. De darmen zijn

'Hoe weet ik of mijn kind genoeg drinkt?'

nog niet volgroeid en daar hebben ze last van. Geen reden tot paniek, meestal verdwijnen

Bij flesvoeding heb je goed zicht op

de krampen na ongeveer drie tot vier maanden. Daarnaast zijn er gelukkig genoeg tips en

wat je kind binnenkrijgt, maar bij

trucs om de krampen in de tussentijd te verlichten. Een beproefde methode is het rustig

borstvoeding is dat moeilijker in te

fietsen met de beentjes. Dit wekt windjes op en zorgt voor verlichting. Het masseren van

schatten. Toch heeft de natuur dit

de buik met ronde bewegingen met de klok mee kan ook goed helpen. Darmkrampen

goed geregeld. Vrijwel iedere moeder

kunnen ook ontstaan door de manier waarop je de fles geeft. Misschien krijgt je kind te

heeft namelijk genoeg melk en bijna

veel lucht mee met de voeding. Check tijdens het voeden dus altijd of de speen van de

ieder kind drinkt zo veel hij nodig

fles steeds goed gevuld is met melk. Vaak wordt gezegd dat krampjes bij baby’s die borst-

heeft. Daarnaast kun je goed aan je

voeding krijgen, worden veroorzaakt door het eten van de moeder. Dat is wetenschappelijk

baby merken of hij genoeg drinkt.

nog nooit aangetoond. Dus eet gerust wat je lekker vindt. Heb je toch het idee dat er een

Als je kind levendig is, goed groeit en

relatie is tussen iets wat jij eet en de reactie van je kind, dan kun je altijd nog besluiten om

ongeveer zes zware plasluiers per dag

dat specifieke gerecht of product niet meer te eten.

heeft, krijgt hij voldoende binnen. 49


HOE LANG GEEF JE? Elke druppel telt. En hoe langer je borstvoeding geeft, hoe meer profijt je baby heeft van de gezonde en beschermende stoffen. Het is bewezen dat baby’s die borstvoeding krijgen, gezonder opgroeien. Zo heeft je kind minder kans op maagdarminfecties (bij kinderen jonger dan twee jaar), luchtweginfecties, en middenoorontsteking (bij jonge kinderen). Waarschijnlijk heeft hij ook minder kans op astma, kortademigheid en overgewicht. Het Voedingscentrum adviseert dan ook om zes maanden borstvoeding te geven en daarna zolang jij en je baby zich er goed bij voelen. Want ook na zes maanden blijft moedermelk de beste melk voor je baby, omdat zijn immuunsysteem nog een langere tijd nodig heeft om opgebouwd te worden.

50 50


|0-6 MAANDEN|

VAN AANLEGGEN TOT AFBOUWEN

JIJ GEEFT, HIJ GROEIT Je wilt borstvoeding geven. Want je gaat voor de gezondste manier om je kind te voeden. Wat komt er allemaal bij kijken? Hoe werkt het precies? Van een paar druppels in het begin tot bijzondere momenten voor jou en je kind: alles over borstvoeding lees je op de volgende pagina’s.

D

aar lig je, net bevallen. Moe en overwel-

nodig is. Die eerste dagen is het belangrijk dat je je baby

digd, met naast je een onvoorstelbaar

vaak aanlegt, om je melkproductie goed op gang te laten

prachtig wonder: je baby. Wat zou het

komen. Aanraking van je tepel en de tepelhof stimuleert

mooi zijn om borstvoeding te geven. Een

de hormonen die nodig zijn voor de melkproductie. Het

bijzondere ervaring die de band tussen jullie versterkt én

hormoon oxytocine zorgt voor de toeschietreflex en wordt

veel gezondheidsvoordelen heeft. Hoe doe je het en wat

het ‘knuffelhormoon’ genoemd. Het speelt een belangrijke

komt erbij kijken? Want het lijkt simpel en natuurlijk,

rol bij de hechting tussen moeder en kind. Bovendien

maar jij en je baby moeten het wél leren. Borstvoeding

worden jullie er allebei rustig en ontspannen door.

kan wat tijd en energie kosten, maar eenmaal onder de

Moedermelk bevat precies die voedingsstoffen en afweer-

knie, is het net zo makkelijk als fietsen. En dan heb je de

stoffen die je baby nodig heeft om gezond op te groeien

voeding voor je kind altijd direct bij de hand. Perfect van

en zich te ontwikkelen. Bovendien wordt je baby hierdoor

samenstelling, op de juiste temperatuur én afgestemd

extra beschermd tegen o.a. ziektes en infecties (zie ook

op de leeftijd van je kind. En dat nog gratis ook.

het kader op de linkerpagina). Ook voor jou heeft het

ZOEKEN & HAPPEN

geven van borstvoeding voordelen. Na de bevalling zal je lichaam er sneller door herstellen en omdat je aardig wat

De eerste dagen na de geboorte komt de borstvoeding

calorieën verbrandt, kom je makkelijker weer op je oude

op gang. Als je je baby na de geboorte bloot op je buik

gewicht. Op de lange termijn heeft het geven van borst-

houdt, zal hij binnen één of twee uur na de geboorte

voeding voordelen voor de moeder. Zo verkleint het

gaan zoeken en happen. Je baby vindt je borst door te

waarschijnlijk de kans op reumatoïde artritis, een hoge

zoeken, te ruiken en te kijken. Help hem zachtjes als dat

bloeddruk en diabetes mellitus type II. 51


|0-6 MAANDEN|

HIJ VRAAGT, JIJ GEEFT Je hebt misschien over voedingsschema’s gelezen, waarin een kind na een aantal uur (en niet eerder) weer een voeding mag. Toch is het het beste om te voeden wanneer je baby daarom vraagt, omdat hij op die manier zelf de melkproductie regelt. Want: hoe meer melk je baby drinkt, hoe meer melk jij produceert. Laat hem dus zo vaak en zo lang uit

5. Tijdens de voeding ligt het hoofdje een

de borst drinken als hij wil. Leg je baby gedu-

SAMEN LEREN

rende de eerste weken in elk geval elke drie

Goed aanleggen is belangrijk, omdat je

beetje achterover, het neusje ligt daar-

uur aan, ook ’s nachts. In het begin heeft je

baby dan de borst goed kan leegdrinken

door vrij en het kinnetje drukt zacht in

kind acht tot twaalf voedingen nodig per

en zo voldoende melk binnenkrijgt. En

de borst. De lippen zijn naar buiten ge-

vierentwintig uur. Na de eerste week zal hij

voeden voelt dan prettig, zodat jij er ook

kruld, de wangetjes zijn bol en er zijn

ongeveer zeven tot acht keer per dag willen

van kunt genieten. Ook voorkom je er

geen smakgeluidjes. Je kind zal in het

drinken, maar meer is ook heel normaal.

problemen mee, zoals pijnlijke tepels en

begin korte snelle zuigbewegingen

verstopte melkkanaaltjes of een borst-

maken en daarna flinke teugen met af

ontsteking. Zo leg je goed aan:

en toe een rustpauze. Je hoort hem

Een baby drinkt ongeveer per dag: 1-3 maanden gemiddeld 10x

Kies de eerste weken een plek waar je

6. Je baby laat de borst vanzelf los als hij

7-9 maanden gemiddeld 7x

ongestoord kunt voeden. Fijn voor jou

genoeg heeft gehad. Eerder losmaken

10-12 maanden gemiddeld 5x

en voor je baby, want hij drinkt beter

kan ook als je zeker weet dat je kind niet

wanneer hij niet wordt afgeleid door

meer actief drinkt. Houd hem daarna

allerlei prikkels zoals geluiden.

goed rechtop voor een eventuele boer

4-6 maanden gemiddeld 9x

De hoeveelheid en samenstelling van de melk wordt vanzelf afgesteld op de behoefte van

1.

meestal slikken.

2. Zorg ervoor dat je ontspannen zit, met

en bied vervolgens de andere borst aan.

het kind. Dat kan per fase of zelfs per moment

voldoende steun in de rug. Heb je mis-

7. Kijk na de voeding of je tepel mooi rond

van de dag verschillen. Zo kan je baby in

schien een kussen nodig om je arm te

is of afgeplat. Een platte tepel raakt

ondersteunen?

beschadigd. Om dit te voorkomen, moet

‘clusters’ drinken. Dan zal hij een paar uur vaak en lang aan de borst willen, om daarna

3. Breng je baby op goede hoogte en leg

je baby zijn mondje wijder open doen,

lang te slapen. Soms heeft je baby ineens

hem naar je borst toe gedraaid, met

zodat de tepel met een deel van de tepel-

behoefte om meer en vaker te drinken dan

zijn lijfje en hoofd in één rechte lijn en

hof goed in het mondje terechtkomt.

daarvoor. Dit zijn ‘regeldagen’. De reden is

een armpje aan weerskanten van je

Let hierop bij een volgende voeding.

niet duidelijk: misschien heeft hij extra voeding

borst.

Je kunt ook altijd hulp vragen aan je

nodig door een groeispurt of is hij nieuwe din-

4. Leg je baby met zijn neus bij de tepel.

gen aan het leren. Tijdens regeldagen zorgt hij

Hij zal zijn hoofd oprichten om de tepel

ervoor dat hij die voeding ook krijgt door extra

te zoeken en goed te kunnen pakken.

vaak te willen drinken. Na een dag of twee

Stimuleer de bovenlip met de tepel tot-

heeft je baby een nieuw ritme gevonden en

dat het mondje wijd opengaat. Breng

keert de rust terug. Vraag en aanbod zijn dan

je kind dan naar de borst, zodat het

weer op elkaar afgestemd. Ideaal toch?

kan toehappen.

52

kraamverzorgende. V Hoe leg je je kindje goed aan? In het stappenplan staat het uitgelegd en vind je verschillende manieren om aan te leggen. Kijk voor meer informatie op voedingscentrum.nl/aanleggen


‘DE MELK IS ALTIJD OP TEMPERATUUR’

ELKAAR GOED LEREN KENNEN Voeden op verzoek is dus een systeem van vraag en aanbod. Het is dan ook belangrijk om je kind goed te leren kennen. Elk huiltje kan iets anders betekenen en ieder kind is anders. Wat probeert hij je duidelijk te maken? Heeft hij honger? Wil hij contact? Is hij moe? Door goed naar je kind te kijken, leer je hem het beste kennen. Leg hem vaak aan en houd hem lekker dicht bij je. Wanneer weet je nu of hij genoeg binnenkrijgt? Dat merk je, want dan is hij afwisselend levendig én rustig, groeit hij goed en heeft voldoende plas- en poepluiers. In de eerste weken heeft je kind ongeveer zes natte luiers en twee tot vijf poepluiers per vierentwintig uur. Na zes weken gaat een baby meestal minder poepen, soms nog maar één keer per twee

Ilse (32, theatermaker en dramadocent) geeft haar vier maanden oude

weken. Dit is normaal: de darmen zijn in staat

dochtertje Reza borstvoeding. Ze kolft vier keer per dag.

om alle moedermelk te verteren, er blijven weinig of geen afvalstoffen over. Twijfel je toch

“Al tijdens mijn zwangerschap wist ik dat ik graag borstvoeding wilde geven. Dat

of je kind voldoende binnenkrijgt? Vraag dan

leek me het beste voor mijn baby en ook makkelijk en gezellig. Een fijn moment

om advies bij het consultatiebureau of een

samen. Het borstvoeden ging niet meteen goed. Reza had moeite met happen,

lactatiekundige. Overigens komt het bij voeden

maar gelukkig ging dat later beter. Het grote voordeel aan borstvoeding vind

op verzoek zelden voor dat een vrouw te wei-

ik het gemak. De melk is altijd op temperatuur en je hoeft niet van je plek af.

nig melk heeft voor haar baby. Iets anders waar

’s Nachts slaapt Reza naast mij in de co-sleeper. Dat is een apart bedje dat tegen

moeders zich weleens zorgen over maken: dat

mijn bed aanstaat. Dan hoeven we ’s nachts beiden ons warme bedje niet uit.

hun borsten op een gegeven moment minder

Ik begon vrij snel met kolven, toen Reza vier weken oud was. De eerste keer was

vol aanvoelen. Dat betekent niet dat je minder

met oud en nieuw, toen ik graag een glas champagne wilde drinken. Ik kolfde de

of te weinig melk hebt. Sterker: het is juist een

melk af waar alcohol inzat en die gooide ik weg. Daarna kon ik weer borstvoeding

teken dat de borstvoeding goed op gang is ge-

geven. Het kolven beviel me goed, dus daarna ben ik dat vaker gaan doen.

komen. Zodra vraag en aanbod op elkaar zijn

Momenteel krijgt ze nog ’s morgens en ’s avonds de borst, de rest kolf ik en krijgt

afgestemd, blijven je borsten namelijk soepeler.

ze uit een fles. Gelukkig drinkt ze daar ook makkelijk uit. Kolven geeft extra bewegingsvrijheid, zeker nu ik weer werk en vaak afspraken buiten de deur heb.

ZIN IN HETE CURRY?

Met mijn elektrische pomp is het in een kwartiertje gepiept. Als ik mijn dochtertje

Misschien heb je weleens gehoord dat je

de borst geef, kan ik nog weleens onzeker zijn over hoeveel ze binnenkrijgt. Dat

beter geen uien of pittig gekruid eten kunt

heb ik met kolven minder.”

nemen als je borstvoeding geeft. Maak je geen zorgen: je kunt eten wat je lekker vindt.

>

V Borstvoeding geven en werken, hoe combineer je dat? Kijk op www.voedingscentrum.nl/bv-werk 53


‘VRIJWEL DIRECT PAKTE ZE MIJN BORST’ Annelieke (33 jaar, procesmanager) is moeder van Saar (6 weken oud). Sinds haar geboorte geeft ze haar dochtertje borstvoeding.  “Ik wist van tevoren dat ik graag borstvoeding wilde geven, maar had er geen duidelijke verwachtingen van. Ik stapte er heel open in. Het hangt namelijk van zo veel factoren af of het voeden wel lukt. Of je baby wel aanhapt, of de productie goed op gang komt… Ik ging naar een voorlichtingsbijeenkomst waar ik al wat praktische informatie over borstvoeding kreeg. Over kolven, het gebruik van pads en het voorkomen van tepelkloven. Je kunt je nooit helemaal voorbereiden op wat komen gaat, maar het was fijn om in elk geval deze basisinformatie te hebben. Na een probleemloze bevalling in het ziekenhuis werd onze dochter geboren. Ze werd al snel op mijn borst gelegd. Ik zag Saars mondje direct zuigbewegingen maken. Vrijwel direct ging ze op zoek naar mijn borst, die ze meteen stevig vacuüm zoog. De productie moest nog op gang komen, waarschijnlijk kwam er niet heel veel uit. Dat maakte me niet onzeker. Ik had me ingelezen en wist dat Saars maag zo groot was als een knikker, dus ze had maar weinig nodig. De eerste voeding is altijd erg dik van structuur, het is normaal dat dat maar een paar druppels zijn. Maar toch was Saar per borst een kwartier aan het drinken. Eenmaal thuis kreeg ik van de kraamverzorgende tips over hoe ik haar kon aanleggen en welke houdingen fijn zijn. Het liefst voed ik in de klassieke Madonna-houding. Daarbij zit ik rechtop en neem ik Saar op mijn onderarm. Ik merkte dat ik steeds meer melk aanmaakte, vooral door de stuwing in mijn borsten. Die stonden helemaal strak als ik te lang wachtte met voeden. Ik bleef gewoon om de drie uur voeden. Op dag vier zat Saar alweer op haar geboortegewicht. Ik weet niet precies hoeveel ze binnenkrijgt, maar haar volle luiers en groei in gewicht zijn een goede graadmeter. Ze is een tevreden meisje, dat goed slaapt en groeit. Ik ben van plan om om de dag een keertje te kolven en haar die voeding per fles te geven, zodat ze alvast went aan de speen. Ik had verwacht dat borstvoeding wat meer voeten in de aarde zou hebben. Dat ik misschien een tepelhoedje nodig zou hebben of erbij moest kolven. Ik ben blij verrast dat het meteen zo soepel gaat.” 54


|0-6 MAANDEN|

Door goed naar je kind te kijken, leer je hem het beste kennen

De darmkrampjes van je baby worden name-

HANDIG: KOLVEN

lijk niet veroorzaakt door wat jij eet, maar

Wat nou als aanleggen niet kan? Bijvoorbeeld

door de ontwikkeling van de darmen. Na

omdat je even weg wilt, of omdat voeden

ongeveer drie tot vier maanden zijn de kram-

tijdelijk niet lekker loopt? Dan kun je kolven.

pjes meestal over. Wel is het belangrijk dat je

De afgekolfde melk drinkt je baby dan uit een

voldoende drinkt en eet, volgens de Schijf van

cupje, spuitje of flesje. Het is handig als je een

Vijf, want borstvoeding geven vraagt energie

keer niet thuis bent en iemand anders voor je

en vocht. Pas wel op met te veel koffie en

kind zorgt. Of als je weer gaat werken en je

andere cafeïnehoudende dranken, hier kan je

dit wilt combineren met borstvoeding. Kolven

baby onrustig van worden. Laat alcohol ook

kan met de hand, met een handkolf of een

staan, dat kan via de borstvoeding bij je kind

elektrische kolf. Wat voor soort kolf je kiest, is

terechtkomen. Wil je toch een keer een glas

afhankelijk van de reden, hoe vaak je gaat

alcohol drinken? Neem dat dan direct na een

kolven en je budget. Kolven is iets wat je moet

voeding en wacht dan zeker drie uur tot de

leren. Zorg ervoor dat je rust en privacy hebt

volgende voeding. Dan is de alcohol afgebro-

en comfortabel zit. Maak het leuker door te

ken. Eventueel zou je ook een borstvoeding

kijken naar bijvoorbeeld een foto van je baby.

kunnen overslaan en in plaats daarvan je

Of, als je een smartphone of tablet hebt, een

baby eerder afgekolfde melk kunnen geven.

filmpje van hem. Daarmee maak je het jezelf

Dan weet je zeker dat je kindje geen risico’s

ook makkelijker: de toeschietreflex komt er

loopt. En heb je medicijnen nodig? Ook die

eerder door op gang. Wat ook helpt: beginnen

kunnen in je moedermelk terechtkomen, dus

met het zachtjes masseren van de bovenkant

overleg altijd even met je huisarts of apothe-

van de borst, met draaiende bewegingen van

ker of het wel veilig is om ze te gebruiken.

de vingers. Wrijf daarna met je hele hand van

Een tandartsverdoving en een normale dag-

de bovenrand van je borst richting de tepel.

dosering paracetamol zijn overigens gewoon

Ben je eenmaal aan het kolven, probeer ook

veilig te gebruiken.

dan te ontspannen (lezen, foto’s kijken).

AU! Doet het voeden pijn? Haal dan je kind van de borst en doe een nieuwe poging. Het eerste aanzuigen bij een voeding kan gevoelig zijn. Na ongeveer twee weken is deze gevoeligheid over. Echte pijn komt bijna altijd doordat de baby niet goed is aangelegd. Blijft het pijn doen, schakel dan hulp in. Kijk op www.nvlborstvoeding.nl voor een lactatiekundige bij jou in de buurt.

>

LEKKER SCHOON Moet je flesjes en onderdelen van het kolfapparaat dagelijks uitkoken? Voor een gezonde baby hoeft dat niet. Na de eerste dagen is het voldoende om de fles en speen direct na elke voeding om te spoelen met koud water en daarna in een heet sopje met een speciale flessenborstel schoon te maken. Laat ze ondersteboven op een droge, schone doek drogen. Je kunt ze ook schoonmaken in een afwasmachine op minimaal 55 °C. Ook de onderdelen van de kolf die met moedermelk in aanraking zijn geweest, spoel je eerst goed af met koud water, daarna met warm water en laat je drogen op een schone theedoek. Was ze één keer per dag in een sopje (wel even naspoelen met warm water) of in de vaatwasser met een lang programma. Als je kolft voor een zieke of te vroeg geboren baby, kook flessen, spenen en de onderdelen van de kolf dan één keer per dag ongeveer vijf minuten in een ruime pan water. 55


‘IK LEERDE DAT BORSTVOEDING OM RUST DRAAIT’

Sarita (32 jaar, docent) beviel 12 weken geleden van zoontje Floris. Haar dochter Mirte is 3. “Het fijnste aan borstvoeding vind ik het hechte contact met je baby. Bovendien is het de beste voeding die je je kind kunt geven, áls het lukt. Ik wilde het in elk geval proberen. Toen ik zwanger was van Mirte had ik een heel romantisch beeld van borstvoeding geven. Ik dacht dat ze meteen zou aanhappen en alles vlekkeloos zou gaan. Maar Mirte bleek te zwak om zelf aan mijn borst te drinken. Het lukte haar niet om aan te happen en stevige slokken te nemen. Vijf weken lang heb ik gekolfd en de melk met de fles gegeven. Daarna wilde ik haar graag aan mijn borst hebben. Het leek me mooi om haar op de natuurlijke manier de borst te geven. Een fijn moment voor ons beiden, dicht bij elkaar. Een lactatiekundige legde

Als je ontspannen bent, stroomt de

uit hoe ik het kolven kon afbouwen en Mirte kon aanleggen

melk namelijk makkelijker uit je bor-

MAMA GAAT WEER WERKEN

met een tepelhoedje. Gelukkig is de overstap naar de borst

sten. Ook iets warms drinken helpt.

En dan is je verlof afgelopen en ga

toen goed gegaan.

je weer aan het werk. Een hele omTip: wil je een voorraadje afgekolfde

schakeling. En borstvoeding dan?

Tijdens mijn tweede zwangerschap was ik vastbesloten om

melk aanleggen? Kolf dan tijdens of

Die kun je gewoon blijven geven. In

weer borstvoeding te gaan geven. De eerste voeding van

direct na de ochtendvoeding. Je borsten

de Arbeidstijdenwet is vastgelegd dat

Floris ging prima. Hij kroop zelf naar mijn borst en hapte

zijn dan meestal zo vol dat je kind ze

een werkgever een geschikte ruimte

perfect aan. Toch heb ik na vier weken weer de hulp inge-

niet helemaal leeg zal drinken. Je kunt

beschikbaar moet stellen aan een

schakeld van een lactatiekundige. Ik merkte dat mijn linker-

ook een uurtje na de voeding afkolven,

moeder die haar kind wil voeden of

borst minder melk aanmaakte, omdat Floris steeds onrustig

je kunt zo kleine beetjes opsparen.

melk wil afkolven. Totdat je kind negen

was en niet lekker lag als hij aan die kant dronk. Ook deed

De meeste vrouwen kunnen dan 20 of

maanden is, mag je daar tot een kwart

die borst pijn. De lactatiekundige leerde me goede aan-

30 cc afkolven. Dat lijkt weinig, maar

van je werktijd aan besteden. Het is

legtechnieken en hoe ik het voedingskussen kon gebruiken

als je dat tien dagen doet, heb je 250

slim om het je werkgever tijdig (liefst

voor fijne houdingen. Een goede houding die fijn is voor zo-

á 300 cc moedermelk in je vriezer.

voor je verlof) te laten weten dat je

wel mij als Floris, heeft veel invloed. Hij drinkt dan beter en

borstvoeding wilt combineren met

ik ben meer ontspannen. Het voeden gaat sindsdien als een

werk. Oefen al tijdens je verlof met

speer. Het belangrijkste dat ik over borstvoeding heb geleerd,

kolven en leer je kind drinken uit een

is dat het om rust draait. Je moet zelf relaxed zijn om borst-

fles. Doe dat spelenderwijs, bijvoor-

voeding te geven. In het begin kwamen er maar een paar

beeld door je kind vanaf zes weken

druppels uit. Dat is normaal. Hoe meer ontspannen je bent,

V Wat gebeurt er als je kolft?

een paar keer per week 10 tot 20 ml

hoe meer je aanmaakt. Het is een illusie dat het meteen per-

Kijk op www.voedingscentrum.nl/

afgekolfde melk tussen voedingen door

fect moet gaan en er liters uitkomen. Alles heeft tijd nodig.”

kolven

te geven. Ben je eenmaal aan het werk,

56


|0-6 MAANDEN|

EERSTE HULP BIJ ONGEMAKKEN STUWING: de zware, gespannen

TE VEEL SPANNING OP JE BORSTEN,

borsten waar je een paar dagen na

WAARDOOR JE BABY NIET GOED KAN

de geboorte last van kunt krijgen,

DRINKEN: eerst een klein beetje kolven helpt,

ontstaan door een betere door-

daardoor kan je baby makkelijker happen.

bloeding en snelle aanmaak van

Dat kan ook met de hand.

melk. Leg je baby zo vaak mogelijk aan en let erop dat de eerste borst goed leeg wordt gedronken. Tussen de voedingen door kunnen koude kompressen verlichting geven. Vraag je kraamverzorgende om tips.

PIJNLIJKE TEPELS: komen waarschijnlijk doordat je baby niet goed aan de borst drinkt. Zoek naar een manier om zo aan te leggen dat de tepel inclusief een groot deel van de tepelhof in het mondje komen. Als het beter gaat, neemt de pijn snel weer af. Als dat niet lukt, kun je een aantal voedingen afkolven om je tepels rust te geven, en hulp vragen aan je kraamverzorgende en een lactatiekundige.

BORSTONTSTEKING EN/OF VERSTOPTE MELKKANAALTJES: is niet altijd te dan kolf je daar in principe net zo vaak als je baby zou drinken. Het kan zijn dat je

voorkomen, maar het scheelt enorm als je bij een voeding beide borsten aanbiedt ĂŠn je baby ze goed leegdrinkt. Een borstontsteking begint vaak met een verstopt melkkanaaltje in je borst. Het melkkanaaltje en de melkklieren achter de verstopping raken

borstvoeding wat terugloopt als je weer aan het werk bent. Daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn: drukte, dat je

dan overvol. De beste manier om hier snel vanaf te komen, is vaak aanleggen. Leg liever vaker kort aan dan minder vaak lang. Koude of warme kompressen kunnen verlichting geven. Zorg ervoor dat je borsten weer een normale temperatuur hebben als

niet meer de hele dag bij je kind bent of

je gaat voeden, zodat de melk makkelijk kan stromen. Gebruik dus warme kompressen

het wegvallen van de nachtvoedingen.

vlak voor de voeding en koude vlak na de voeding. Na een paar dagen worden je borsten

Neem in dat geval wat meer rust op je

weer soepel en zacht. Dat is een goed teken. Het betekent dat vraag en aanbod van

vrije dagen, maak van je kolfmomenten

moedermelk goed op elkaar zijn afgestemd. Als je borsten pijn doen, opgezwollen,

echt een rustmoment door ook iets te

rood of warm zijn, en je hebt verhoging en voelt je grieperig, dan moet je aan de bel

eten en te drinken en er lekker voor te

trekken bij je huisarts.

gaan zitten en leg de baby wat vaker aan op je vrije dagen – dat helpt de melkproductie op gang te houden. Er is ook

GAAT HET AANLEGGEN NIET ZO SOEPEL?

een neusspray met oxytocine om je te

Probeer eens een andere houding. Bijvoorbeeld de

helpen kolven. Overleg hierover met een

rugbyhouding, waarbij je baby meer aan je zijde

lactatiekundige of je huisarts. Gaat het

(onder je arm) ligt in plaats van aan de voorkant.

kolven te moeizaam? Dan kun je ook een aantal voedingen overdag vervangen door flesvoeding en daarnaast (als je thuis bent)

VRAGEN? Na de kraamperiode kun je terecht bij het consultatiebureau of

borstvoeding blijven geven. Zo blijft je

een lactatiekundige. Wil je contact met een andere moeder die zelf ervaring

kind voor een groot deel toch profiteren

heeft? Neem dan contact op met Borstvoedingorganisatie La Leche League.

van de borstvoeding.

>

Voor meer informatie, zie pagina 89. 57


WAT EEN MELK!

plank van de koelkast (daar blijft het beter

Sommige vrouwen hebben de eerste weken te

gekoeld dan in de deur) bij een temperatuur

veel moedermelk. Dan gutst het eruit, waardoor

van 4 °C maximaal drie dagen bewaren. Vries

de baby soms te veel voeding binnenkrijgt en

moedermelk die je langer dan drie dagen

gaat boeren, spugen of zich verslikt. Wat te

wilt bewaren direct na het kolven in. Bij een

doen?

temperatuur van -18 °C of lager kun je moeder-

melk maximaal zes maanden bewaren.

Kolf zo nodig eerst een beetje af (met de hand) om de ergste spanning weg te nemen. Houd

een schoon bakje bij de hand en ondersteun je

OPWARMEN

borst met je (schone) pink, ring- en middel-

Je kunt de melk het beste langzaam ontdooien

vinger. Je wijsvinger komt vlak onder de

in de koelkast. Overigens ruikt en ziet koude en

tepelhof, je duim er vlak boven. Met je duim

zeker ontdooide moedermelk er meestal iets

en wijsvinger maak je zachte, masserende

anders uit dan vers gekolfde melk. De melk kan

bewegingen naar de tepel toe (niet wrijven).

wateriger zijn dan je zou verwachten, en er

De melk vang je op in het bakje. Zodra de

kunnen kleine vlokjes in drijven. Dat is normaal.

borst iets zachter is, leg je je kind aan.

Die vlokjes zijn de vetten in je melk.

Voed je zittend, houd je kind dan rechtop.

Moedermelk warm je op in een flessenwarmer,

Voed je liggend, leg zijn buik dan op jouw

een pannetje met warm water of de magnetron.

buik.

Verwarm je de melk in de magnetron, zwenk

Houd je borsten droog. Vervang de zoog-

hem dan altijd een of twee keer tussendoor om

kompressen regelmatig, zodat de huid van de

de warmte gelijkmatig te verdelen. Zorg ervoor

tepels droog blijft. Na een tijdje komen jij en je

dat de melk niet te warm wordt, want afgekolfde

kind in balans. Heb je veel last, vraag dan hulp.

melk verliest een aantal beschermende stoffen boven de 50 °C. Voordat je melk aan je baby

BEWAREN

geeft, controleer je met een druppeltje op je pols

Moedermelk bewaar je het best in schone

of het niet te heet is. Vries eenmaal ontdooide

kunststofbakjes, speciale borstvoedingszakjes

melk nooit opnieuw in en gooi de restjes weg.

of flesjes, waar je een label met de datum op

Oefen al tijdens je verlof met kolven en leer je

plakt. Afgekolfde melk kun je op de onderste

kind drinken uit de fles.

WELKE BEHA(MAAT)? Nu denk je misschien: voedingsbeha’s zien er toch vooral heel functioneel uit? Dat hoeft niet. Tegenwoordig komen ze in vele (kanten, satijnen) varianten voorbij. Een voedingsbeha gaat aan de voorkant open, zodat je makkelijk kunt voeden. Dat is handiger dan een gewone beha. Schuif je een gewone beha omhoog om te

LIJNEN: NU EVEN NIET TE STRENG

voeden, dan kan hij zodanig knellen dat melk-

Je bent net bevallen en wilt graag wat kilo’s kwijt. Is dat wel zo’n goed idee? Tijdens je zwanger-

kanaaltjes dichtgedrukt worden en de melk-

schap maakt je lichaam een vetvoorraad aan van zo’n drie kilo. Bedoeld als extra reserve om

stroom stagneert. Al in de laatste maanden

borstvoeding te geven, zodat je baby de eerste maanden niets tekortkomt. Het is normaal dat je

van je zwangerschap kun je een voedingsbeha

geleidelijk afvalt als je borstvoeding geeft, want borstvoeding geven kost nu eenmaal energie.

kopen. Vraag voor de maat advies in de winkel

Streng lijnen is nu niet goed, omdat je dan niet voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt. Door

en houd er rekening mee dat je borsten straks

een tekort raak je vermoeid en wordt je weerstand minder. Als je gezond eet, met genoeg groente

tijdelijk voller zijn en er ook een zoogkompres

en fruit en matig bent met vet en suiker, dan kom je vanzelf weer terug op je oude gewicht.

in moet passen.

58


|0-6 MAANDEN|

PARTNER & BORSTVOEDING Borstvoeding is typisch iets voor moeder en kind? Nee, want als partner kun je wel degelijk een rol spelen bij het geven van borstvoeding. Zoals de praktische hulp zijn. De baby verschonen na het voeden bijvoorbeeld, wat drinken voor mama halen of een ouder kind bezighouden. Los daarvan is het belangrijk dat de partner zorgt voor de nodige mentale steun, zoals mama geruststellen als die twijfelt of de baby wel genoeg binnenkrijgt. Dit klinkt simpel, maar het is echt van groot belang. Het helpt namelijk enorm om op een fijne manier borstvoeding te (kunnen blijven) geven. Ook typisch zo’n taak voor de niet-borstvoeder: jullie baby vastleggen op foto en film. En knuffelen: daar hoef je geen voeding voor te geven en is ook superbelangrijk voor de hechting met jullie kind.

AFBOUWEN & DOORGAAN

Hierdoor heb je minder last van stuwing en

In de eerste zes maanden is melk de enige

minder kans om een borstontsteking (zie

voeding die je baby nodig heeft. Daarna heeft

pagina 57) op te lopen. Vervang gedurende

hij ook vaste voeding nodig voor zijn groei en

vijf tot zeven dagen één borstvoeding per

ontwikkeling. Sommige kinderen zijn iets

dag door één flesvoeding. Een kind jonger

eerder toe aan het proeven van vaste voe-

dan zes maanden geef je ‘volledige zuige-

ding, maar dat gaat dan om oefenhapjes.

lingenvoeding’. Vanaf zes maanden geef je

Vanaf acht maanden gaat vaste voeding ge-

‘opvolgmelk’ als drinkmelk in de fles of beker

leidelijk de melkvoeding vervangen. Je hoeft

en voor pap. Vanaf één jaar kun je gewone

VOEDVRIENDELIJK

echter borstvoeding niet actief af te bouwen

melk geven als belangrijkste melkbron.

In steeds meer cafés, restaurants, attractie-

als je kind vast voedsel gaat eten. De hoeveel-

Omdat je kind tegen die tijd minder vaak uit

parken, winkels, wachtruimtes en musea

heid moedermelk neemt vanzelf af zodra je

de borst drinkt, neemt de melkproductie af.

zie je de ‘Voeden kan hier’-sticker van het

kind grotere maaltijden mee gaat eten. Wil

In emotioneel opzicht is het ook belangrijk

Voedingscentrum.

je eerder dan zes maanden borstvoeding

om rustig af te bouwen. Zo hoeven jij en je

(gedeeltelijk) afbouwen, dan kun je dit het

kind dat knusse contact van borstvoeding

V Op www.voedingscentrum.nl/voedenkanhier

beste geleidelijk doen. Zo geef je je borsten

niet direct te missen.

vind je adressen bij jou in de buurt waar je

de tijd om de hoeveelheid melk aan te passen.

welkom bent om te voeden. 59


|0-6 MAANDEN|

VOEDEN MET Wat als borstvoeding niet lukt? Misschien zie je het echt niet zitten, of is er sprake van een aangeboren afwijking. Dan is flesvoeding het alternatief. En omdat de samenstelling is vastgelegd in de Warenwet, zijn eigenlijk alle merken flesvoeding even gezond.

N

iet alle ouders kiezen voor borstvoeding

probeersessies. Tegelijkertijd was ik teleurgesteld. Ik

voor hun kind. Welke voeding een

kon mijn eigen kind niet voeden. Toen ik zwanger was,

kind krijgt, bepaal je als ouder. En soms,

fantaseerde ik dat ik haar de borst gaf op bed. Zij en ik:

zoals in het geval van aangeboren

we hadden verder niets nodig. Gelukkig kon ik dat

afwijkingen, heb je helemaal geen keuze en is kunst-

gevoel ook creëren met de fles, door haar bloot op de

voeding de enige optie. Voor kunstvoeding gelden

borst te leggen en zo dat knusse gevoel van borst-

strenge regels. De voedingswaarden, de bacteriologi-

voeding na te bootsen. Ze werd er rustig van.”

sche reinheid, het gebruik van pesticiden: over alles is nagedacht om van zuigelingenmelk een veilig alter-

WELKE MELK KIES JE?

natief te maken. Net als borstvoeding is flesvoeding

Er zijn allerlei merken zuigelingenmelk; de term ‘volledige

ook iets wat jij en je baby samen moeten leren. Want:

zuigelingenvoeding’ op de verpakking is een term uit de

hoe vaak geef je een flesje? Waar moet je op letten?

wet en betekent dat het alle voedingsstoffen bevat die

Welke fles en speen zijn geschikt? En hoe weet je of je

je baby nodig heeft. De samenstelling van flesvoeding is

kindje genoeg binnenkrijgt?

vastgelegd in de Warenwet en daardoor bij alle merken nagenoeg gelijk. Voor welk merk je gaat, maakt dus

SPUGEN & KRAMPJES

EEN MOMENT SAMEN

Geeft je kind als het een

Voeden speelt een grote rol bij het opbouwen van een

dan kan dat geen kwaad. Er zijn ook verschillende type

boertje laat ook een mond-

band tussen jou en je kind. Daarom is het zo belangrijk

voedingen. Bijvoorbeeld voor hongerige baby’s of voor

je terug? Als je kind vrolijk

om je kind veel aandacht te geven als je de fles geeft.

baby’s met krampjes. Meestal is zo’n aparte soort niet

is, is er niets aan de hand.

Vooral lichamelijk contact. Er zijn allerlei manieren om

nodig. Heb je toch het idee dat je baby ander type voe-

Het kan zijn dat je baby

van het voeden toch een intiem moment te maken. Laat

ding nodig heeft en wil je overstappen? Overleg dan

dan te snel en te gulzig

je baby zo veel mogelijk door jou en je partner en/of een

eerst met het consultatiebureau. Goed om te weten:

heeft gedronken. Laat hem

groepje vaste verzorgers voeden, zodat hij jullie goed

zelf flesvoeding maken door bijvoorbeeld koe- of geiten-

niet zelf drinken in bij-

leert kennen. Ook je kind op schoot nemen, huid-op-

melk te mengen met water is geen goed idee. Deze

voorbeeld een wippertje.

huidcontact en veel knuffelen zijn belangrijk. Imke (34)

zelfgemaakte voeding is namelijk geen volwaardige

Heeft je baby last van

heeft veel knusse momenten met haar dochter: “Roos

voeding voor je baby.

spugen, darmkrampjes

is veel te vroeg geboren. In het begin mocht ze de

of verstopping? Kijk op

couveuse niet uit en kreeg ze sondevoeding. Ik probeerde

HOEVEEL GEEF JE?

pagina 49 wat je ertegen

te kolven, zodat ik later borstvoeding kon geven, maar

Belangrijk is dat je voedt op verzoek. Dat wil zeggen:

kunt doen en wanneer je

dat lukte niet. Toen we besloten dat ik zou stoppen,

wanneer je kind duidelijk laat weten dat het hongerig is.

aan de bel moet trekken.

was ik opgelucht. Geen stuwing meer, geen pijnlijke

De eerste weken is dat ongeveer tien keer per vieren-

60

niet zo veel uit, en wil je eens een ander merk uitproberen


DE FLES twintig uur. Daarna is dat ongeveer zes keer per dag, als je kindje zes maanden is. Claire, die er vanwege haar drukke baan bewust voor koos om de fles te geven, vond het vlak na de geboorte lastig om in te schatten of Job genoeg dronk. “Ik vond het echt een nadeel dat je bij flesvoeding precies weet hoeveel je kind drinkt. Als Job maar een half flesje wilde, dacht ik meteen dat hij achter zou blijven qua groei,” vertelt ze. “Achteraf gezien onzin, want er is er maar één die precies weet hoeveel hij binnen moet krijgen en dat is de baby zelf.” Bij twijfel is het goed om te weten dat je kind genoeg binnenkrijgt als het regelmatig plast (ongeveer zes zware plasluiers per dag), goed groeit volgens het consultatiebureau en vrolijk en levendig is. Weet: het flesje hoeft niet leeg. Houd de signalen van je baby in de gaten, zoals het wegdraaien van het hoofdje, melk uit de mondhoeken laten lopen, onrustige bewegingen maken met de handjes en niet meer gretig toehappen als je de fles opnieuw aanbiedt. Als je kind na een half

VOLG JE BABY’S RITME

uur nog zijn fles niet leeg heeft, kun je beter stoppen.

Een babymaag is klein en kan dus nog niet zo veel melk per keer aan. Let goed op

Het is een teken dat hij niet zo veel trek meer heeft.

de volgende signalen: je baby wordt onrustig, sabbelt op zijn handjes of maakt

WATER & POEDER: GOED AFLEZEN

smakkende geluidjes. Zeker in de eerste weken willen baby’s gedurende één of twee periodes van de dag vaker en langer drinken, en tussendoor langer slapen. Later

Het lijkt misschien onschuldig, maar dat is het niet: een

doen baby’s dat vaak in de late middag en vroege avonduren. Dit zogenaamde

extra schepje poeder of een maatschepje met een ‘kop’

‘clusteren’ is heel normaal, probeer er niet tegenin te gaan door je baby een vast

erop in de fles doen, is schadelijk voor je baby. Op de

voedingsschema op te leggen. Soms wil een baby clusteren omdat hij graag bij je

verpakking staat hoeveel afgestreken maatschepjes

wil zijn.

poeder en hoeveel water je moet gebruiken per voeding. Doe je dit niet dan kan je kind uitdrogen, omdat het te weinig vocht krijgt. Hij kan ook te dik worden, omdat hij te veel voeding krijgt. > 61


|0-6 MAANDEN|

GEEN K Aan flesvoeding is vitamine K toegevoegd: belangrijk voor een goede bloedstolling. Een baby die per dag minimaal 500 milliliter flesvoeding binnenkrijgt, heeft geen extra vitamine K nodig. WEL D Als je kind flesvoeding krijgt, geldt nog steeds het advies om een vitamine D-supplement van 10 microgram per dag te geven. Dan weet je zeker dat je kind voldoende vitamine D binnenkrijgt.

DE BENODIGDHEDEN

DE VOLGENDE FASE

Met een combinatie van

Welk type fles en wat voor speen kies je? Een kleine

Imke kijkt met een goed gevoel terug op het geven van

vitamine D in flesvoe-

fles met duidelijke maatstreepjes erop is goed. Dan de

flesvoeding. “Het handige was ook dat mijn vriend kon

ding en een supplement

speen. Je kunt kiezen voor eentje met een ronde of

helpen met bijvoorbeeld de nachtvoedingen. En voor

zit je nog ruim onder de

platte kop en met een of meerdere gaatjes. Hoe kleiner

mij was het heerlijk dat ik me af en toe ’s nachts kon

veilige bovengrens.

de opening, hoe rustiger het drinken gaat. Voor een

omdraaien of ’s ochtends zelf kon uitslapen.” De eerste

Bovendien verandert de

langzame drinker zijn twee of drie gaatjes beter, omdat

zes maanden is melk de belangrijkste voeding voor je

hoeveelheid flesvoeding

dat makkelijker gaat. Imke: “Er zijn ook spenen met

baby. Daarna heeft hij ook vaste voeding nodig voor

naarmate je kind ouder

verschillende standen, die vond ik handig. Zo kon ik

zijn groei en ontwikkeling. Vanaf zes maanden geef je

wordt. En je wilt dat het

Roos wat sneller of langzamer laten drinken zonder van

‘opvolgmelk’ als drinkmelk in de fles of beker en voor

dan al een gewoonte is

speen te hoeven switchen.” Probeer verschillende

pap. Vanaf 1 jaar kun je gewone melk geven als

om het supplement of de

soorten uit, want iedere baby heeft zijn eigen voorkeur.

belangrijkste melkbron. ■

druppels elke dag te

Wat wel altijd geldt: zorg ervoor dat de speen vol blijft

nemen. Je begint ermee

met melk, anders komt er behalve melk ook lucht binnen

vanaf de geboorte totdat

en kan je kind zich verslikken of krampjes krijgen.

je kindje vier jaar is.

Een voeding duurt ongeveer twintig minuten. Pas de

Kinderen met een getinte

speen hier op aan of als het toch sneller gaat neem dan

huidskleur hebben ook

om de twintig slokken een drinkpauze. Is de fles leeg

na hun vierde extra

maar wil je kind meer? Gebruik dan een fopspeen als

vitamine D nodig.

hij nog langer wil sabbelen.

62


Het lijkt misschien onschuldig, maar dat is het niet: een extra schepje poeder of een maatschepje met een ‘kop’ erop in de fles doen, is schadelijk voor je baby

DE GOUDEN REGELS HYGIËNE Maak de plek waar je de fles klaarmaakt goed schoon.

ONDERWEG Ga je op reis, neem dan de juiste hoeveel-

Was je handen en zorg ervoor dat de fles goed schoon is. Spoel

heid melkpoeder voor een fles mee, bijvoorbeeld in een

fles en speen meteen na het drinken uit met koud water. Daarna

doseerdoosje. In verschillende vakjes kun je per voeding

afwassen in een heet sopje of in de vaatwasser (minimaal 55 °C)

het benodigde aantal maatschepjes voeding doen. Warm

en ondersteboven op een schone doek laten drogen.

water voor de flesvoeding kan mee in een thermosfles. Zo kun je overal een fles klaarmaken en geven.

VOORRAAD Het beste is om de voeding per fles klaar te maken. Als het

TEMPERATUUR Doe koud kraanwater in

nodig is, kun je bij wijze van uitzondering een flesje van tevoren maken.

de fles. Verwarm een fles au bain-marie (in

Zet het wel meteen op de onderste plank in de koelkast (niet in de deur) en

een pannetje water), in een flessenwarmer

bewaar het daar niet langer dan acht uur. Let op dat de koelkasttemperatuur

of in de magnetron op maximaal 600 watt.

niet hoger is dan 4 °C.

Een fles van 100 milliliter verwarm je

INSTRUCTIES Volg voor het klaarmaken de aanwijzingen

Een fles van 150 milliliter 45 seconden.

op de verpakking. Gebruik het schepje dat bij de melk-

En een fles van 200 milliliter zet je

30 seconden.

60 seconden in de magnetron.

poeder zit voor de juiste dosering en strijk het schepje altijd af. Hoeveel schepjes je mag geven, is afhankelijk

WATER Het is in

Maak het water niet warmer dan 30 tot

van het gewicht van je kind. Geef nooit meer schepjes per

Nederland niet nodig

35 °C. Zwenk de fles altijd even om als je de

aangegeven hoeveelheid water dan aanbevolen. Na de

om het water eerst te

fles in de magnetron verwarmt; de buiten-

geboorte bouw je de hoeveelheid voeding langzaam op.

koken. Je kunt gewoon

kant kan kouder aanvoelen dan de inhoud.

De kraamverzorgende begeleidt je daarbij. Je kind heeft

kraanwater gebruiken.

Voeg de bijbehorende schepjes melkpoeder

op een dag ongeveer 150 milliliter vocht nodig per kilo

Kom je terug van

toe en schud rustig de fles totdat het

lichaamsgewicht. Als je kind vijf kilo weegt, heeft het dus

vakantie? Laat de kraan

poeder is opgelost. Controleer altijd de

op een dag 750 milliliter voeding nodig (5 kg x 150). Dat

dan eerst even door-

temperatuur van de melk met een druppel-

zijn 10 flesjes van 75 ml of 9 flesjes van 80-85 ml.

lopen.

tje op de binnenkant van je pols. 63


STAP VOOR STAP NAAR VASTE VOEDING

HAPJESPLAN

Dat allereerste oefenhapje, tussen de vier en zes maanden, is een mijlpaal. Het mooie is: je kind laat waarschijnlijk heel duidelijk merken wanneer hij er klaar voor is. 64 64


|0-6 MAANDEN|

Gebruik groente en fruit van het seizoen. Zo zet je het hele jaar gevarieerde gerechten op tafel en ben je lekker milieubewust bezig

K

inderen vanaf zes maanden oud hebben niet

FRUITFABEL

HELEMAAL ZELF

meer genoeg aan alleen moedermelk of

Er wordt vaak beweerd dat kinderen

Kinderen pakken het (ongepureerde)

flesvoeding. Daarom kun je, als je kind eraan

moeten beginnen met een fruithapje.

voedsel zelf beet en brengen het zelf naar

toe is, tussen de vier en zes maanden

Dat is niet waar. Eigenlijk maakt het niet

hun mond. Bij deze Rapley-methode

beginnen met oefenhapjes die je na zes maanden steeds

zo gek veel uit wat het eerste hapje is.

heb je meer kans dat je kind zich verslikt.

verder uitbreidt. Ook Janneke merkte dat haar oudste

Je kunt beginnen met een stukje brood

Daarom moet je kind er qua mond-

dochtertje toe was aan oefenhapjes: “Toen Saar vijf

zonder korst, een geprakte aardappel,

motoriek wel aan toe zijn om zelf stukjes

maanden was, viel het me op dat ze het eten bijna uit mijn

wat zachte stukjes groente of inderdaad:

te eten. Begin eerst met geprakte hapjes,

mond keek. Ze was echt gefascineerd als ik een boterham

fruit. Voorwaarde is dat het fijngemaakt

die je vervolgens steeds wat minder fijn

at. Ik heb haar toen een klein stukje brood gegeven om op

eten is met een zachte smaak. Aan bitte-

maakt. Laat je kind er langzaam aan

te sabbelen. Later gaf ik haar gepureerde groentehapjes en

re of zure smaken wennen kinderen na-

wennen en blijf er altijd bij.

stukjes peer.” Na maandenlang alleen melk te hebben

melijk minder snel. Goede smaken om

gedronken, is vaste voeding natuurlijk even wennen. Bouw

qua fruit mee te beginnen, zijn banaan,

MAG IK EEN BROODJE?

het dus geleidelijk op. Begin met een paar oefenhapjes van

perzik, peer en meloen. Deze zoete sma-

Wanneer begin je met brood? Je begint

een ondiep, plastic lepeltje. Hiermee oefent je kind zijn

ken vinden veel kinderen heerlijk. Wat

met een klein stukje lichtbruin brood

mondspieren en leert het happen van een lepel. Meestal

betreft groente doen bloemkool, boon-

zodra je begint met oefenen met vaste

bestaan de eerste hapjes uit groente of fruit, een stukje

tjes, broccoli of pompoen het vaak goed

voeding. Dit bouw je op tot 1-3 volkoren

brood zonder korst of pap. Dit zijn slechts aanvullingen, de

bij beginnende eters.

boterhammen per dag als je kind een

melkvoedingen blijven tot acht maanden het belangrijkste.

jaar is. Het advies is: kijken naar je kind.

Het is niet nodig om groente of fruit met een blender of

Krijgt-ie zijn boterham op? Of is het nog

staafmixer fijn te maken. Prakken met een vork is prima.

wat te veel? Langzaam bouw je het op

In het begin prak je het hapje heel fijn. Zacht fruit zoals

naar meer.

banaan en peer en gekookte groente als bloemkool zijn hier erg geschikt voor. Als je kind dit allemaal makkelijk eet, prak je het iets minder fijn. Later is het voldoende om het eten alleen in kleine stukjes te snijden.

ER ZIJN PRODUCTEN DIE JE BETER NOG NIET AAN JE BABY KUNT GEVEN. ■

Honing kan besmet zijn met een bacterie waar kleine kinderen erg ziek

DE VOLGENDE PRODUCTEN KUN JE BETER NIET GEVEN TOT JE KIND 4 JAAR IS. ■

van kunnen worden. Na hun eerste verjaardag kunnen ze het zonder gevaar eten. ■

Geef ook geen rauwe of voorverpakte gerookte vis. Hierin kunnen ziek-

Gewone melk bevat te weinig ijzer en goede vetten. Daarom blijft borstvoeding of opvolgmelk totdat je kind 1 jaar oud is de belangrijkste melkbron.

Rauw vlees en rauwe vis Geef je kind geen producten van rauw vlees, zoals filet americain, ossenworst, carpaccio of niet doorbakken tartaar. makende bacteriën zitten.

Zout toevoegen aan het eten is niet nodig. De nieren van baby’s en kinderen kunnen nog niet veel zout aan. Als ze te veel binnenkrijgen, kunnen ze op latere leeftijd last krijgen van hun nieren. Laat ze dus vooral niet wennen aan een te zoute smaak.

V Wat kun je beter wel en niet geven? Kijk op www.voedingscentrum.nl/geefniet 65


|0-6 MAANDEN|

HIJ KAN HET HEBBEN Als je je kind zo vroeg mogelijk laat wennen aan verschillende soorten voeding, dan loopt hij minder risico op een voedselallergie. Vanaf 4 maanden mag je pindakaas zonder toegevoegd zout en suiker en fijngemaakt gebak-

WORTELHAPJE

BLOEMKOOLHAPJE

Voor 6 porties

Voor 6 porties

eczeem of een voedselallergie? Dan

200 gram wortels

200 gram bloemkool

is het extra belangrijk om vroeg te

1. Schrap de wortels en verwijder het uiteinde

1. Verdeel het stuk bloemkool in kleine roosjes.

pindakaas en deze minimaal één keer

Snijd de stronk in even grote stukjes als de

per week te geven. Overleg wel eerst

roosjes. Was de bloemkool goed.

met de behandelend arts van je kind.

ken roerei geven. Heeft je kind ernstig

starten met bijvoorbeeld kippenei en en de wortelpunt. Snijd ze in kleine stukken. 2. Kook ze met een paar lepels water in circa 6 minuten gaar.

2. Kook in een bodempje water in 4-6 minuten

3. Pureer de wortels met een paar lepels kookvocht in een keukenmachine of met een staafmixer. Voeg eventueel nog wat kookvocht of water toe.

gaar. 3. Pureer met een paar lepels kookvocht in een keukenmachine of met een staafmixer.

Geeftip: meng de pindakaas zonder toegevoegd zout en suiker of gebakken roerei met wat fijngemaakt fruit of gekookte groente.

4. Verdeel in 6 gelijke porties.

4. Verdeel in 6 gelijke porties. VROEGETERS & LAATHAPPERS Ieder kind is anders, dus ieder kind bepaalt zijn eigen ritme. Geef de oefenhapjes pas als je kind goed

MEER RECEPTEN?

rechtop kan zitten en er fysiek toe in staat is om te happen en te kauwen.

V Ga naar onze webshop www.voedingscentrum.nl/webshop

Er is geen ‘goed’ of ‘fout’ en het heeft

en bestel het boek LUST IK WEL! van eerste hapjes tot alles wat

dus geen enkele zin om jouw kind met

de pot schaft.

andere kinderen te vergelijken. Maak

Dit kookboek begint met recepten voor de eerste hapjes. Verder staan

je niet te druk over of het allemaal wel

er vooral snelle én kindvriendelijke recepten in voor het hele gezin.

goed gaat. Eet je kind maar één lepel of spuugt hij het eten weer uit? Geen paniek, dit hoort bij het wennen aan de smaak en de lepel. Eten opdringen is niet nodig.

66


VAN OEFENHAPJES NAAR MAALTIJD Een voorbeeld van hoe het kan gaan Melkvoeding

Groente/fruit voor tussendoor

1-2 oefenhapjes per dag, 3-4 lepeltjes per keer

4-6 maanden

en/ of

7 maanden

en/ of

4-6 voedingen

8 maanden

en/ of

melkvoedingen afbouwen naar 3 voedingen

oefenen met water drinken uit een beker

9 maanden

en/ of

3 voedingen

10 maanden

en/ of

11 maanden

12 maanden

4-6 voedingen

Maaltijden

Oefenen

hapjes opbouwen tot maaltijd (bijv. een portie fruit of brood)

of

1 portie (50 gram)

1 hoofdmaaltijd (brood of pap)

of

1 portie (50 gram)

oefenen met water drinken uit een beker

2 hoofdmaaltijden (1x brood, 1x warm)

en

1-2 porties (50-100 gram)

2 voedingen

oefenen met water drinken uit een beker

2 hoofdmaaltijden (1x brood, 1x warm)

en

1-2 porties (50-100 gram)

en/ of

2 voedingen

oefenen met water drinken uit een beker

3 hoofdmaaltijden (2x brood, 1x warm)

en

1-2 porties (50-100 gram)

en/ of

2 voedingen (borstvoeding of bekertjes gewone melk)

water drinken uit een gewone beker

3 hoofdmaaltijden (2x brood, 1x warm)

en

1-2 porties (50-100 gram)

of

Sommige kinderen zullen al eerder wat meer op kunnen, bij andere kinderen zal het wat langzamer gaan. Bij kinderen die wat later beginnen met oefenhapjes kan het schema wat opschuiven. Ook het aantal melkvoedingen is een voorbeeld. Sommige kinderen zullen vaker een kleinere hoeveelheid drinken.

WAT HET POTJE SCHAFT Voeding uit een potje is handig als je een keer weinig tijd hebt. Nadeel is wel dat de smaken meestal gemengd zijn. Zo went je kind niet aan de afzonderlijke, ‘losse’ smaken, en dat is weer belangrijk omdat verschillende smaken leren eten de kans op een gezond eetpatroon vergroot. Beter is het om zelf hapjes klaar te maken en je kind eerst aan één soort groente of fruit te laten wennen. Je baby herkent en waardeert op die manier verschillende smaken en leert wennen aan ‘jouw keuken’. Later kun je voor de variatie combinaties gaan maken. Kijk op pagina 72 hoe smaak zich ontwikkelt bij je kind. V Je kindje mag vast voedsel gaan eten: wat kun je klaarmaken? Kijk op www.voedingscentrum.nl/dagmenubaby

67


DOE M EE

!

Slim KOPEN, KOKEN Gezinnen doen al veel om de hoeveelheid afval die ze produceren terug te dringen, maar het kan altijd nog iets beter! Hoe? Door efficiënter boodschappen te doen, iets langer stil te staan bij wat er precies op tafel staat en hoe je restjes bewaart. Zo zorgen we er samen voor dat onze afvalberg kleiner wordt.

SLIM KOPEN

SLIM KOKEN

Werken, wassen, schoonmaken, een verjaardag van een

Ook achter het aanrecht kun je makkelijk en snel winst

neefje, sporten, naar de fietsenmaker: twee keer met je

behalen. Als je slim kookt, houd je rekening met de

ogen knipperen en er is weer een week voorbij. Maar:

grootte van de porties, kook je eventueel voor meerdere

wie doet de boodschappen? En wat eten we eigenlijk

dagen en gebruik je alle restjes.

WAT IS HET PLAN?

vandaag, morgen en de rest van de week? Waar je snel tijd en geld mee bespaart (tot zo’n € 435 per jaar) is

HOEVEEL HEB JE NODIG?

slim boodschappen doen. Het klinkt logisch, maar door

Mannen eten gemiddeld meer en wat nou als jullie

het iets handiger te organiseren, kom je al een heel eind.

gezin bestaat uit grote én kleine eters? Toch kun je

3 STAPPEN SLIM PLANNEN WAT ETEN WE

1. Maak een planning met: wat gaan jullie deze week, of de

DEZE WEEK?

aankomende dagen, eten? Wie eten er mee? Reserveer

Wat zullen we nu weer

één dag voor een change of plans. Eentje die nog niet

eens op tafel zetten? Maak het jezelf makkelijk en download de receptenapp Slim Koken. Naast

de tabel hieronder. kleine eters

grote eters

vastligt, maar zich waarschijnlijk perfect leent voor een

Aardappel

280 gram

350 gram

kliekjesdag.

(1 stuk = ca. 70 gram) 75 gram

100 gram

100 gram

125 gram

45 gram

80 gram

2. Check de koelkast/vriezer/voorraadkast en fruitschaal: wat moet er deze week op? Gebruik ze als ingrediënten

recepten vind je er ook

voor de maaltijden van deze week.

gevarieerd weekmenu.

ongeveer uitrekenen wat iemand nodig heeft, zie

Product (ongekookt)

lekkere en gezonde hulp bij het maken van een

GROTE ETERS & DE RESTJES

3. Een goed boodschappenlijstje is ingedeeld in product-

Rijst, couscous, bulgur, quinoa Pasta, spaghetti, macaroni, mie

Met tips over hoe je kunt

groepen. Dus: wat heb je nodig van de groente- en fruit-

koken met restjes en

afdeling? Wat van de afdeling brood, zuivel? Mensen

Droge peulvruchten,

dankzij de digitale bood-

die boodschappen doen met een lijstje houden minder

zoals bonen of linzen

schappenlijst weten jij

eten over en gooien dus ook minder weg. Laat je verder

en je partner altijd wat

niet verleiden tot andere aankopen en aanbiedingen.

er nog nodig is in huis.

Misschien denk je wel: zo’n voordeelzak is toch een

Vragen over koken?

slimme koop? Helaas werkt dat niet altijd zo. De kans

V Op voedingscentrum.nl/adh vind je een totaaloverzicht

Chef Sjef beantwoordt ze.

is groter dat je uiteindelijk eten overhoudt.

van wat je gemiddeld nodig hebt op een dag.

68


Wist je dat geprakt overrijp fruit heerlijk is door de yoghurt?

en BEWAREN SLIM BEWAREN

WEL/ NIET IN DE KOELKAST?

BEWAAR JE RESTJES

Eten en drinken blijft langer goed als je het op de goede manier bewaart. En dat

Een paar stronkjes gekookte broccoli, wat rijst, een stukje

betekent weer minder weggooien én kopen. Check bijvoorbeeld of je koelkast op

kip: je hebt na de maaltijd of het koken soms restjes over.

de juiste temperatuur staat en wacht niet te lang met de spullen in de koelkast te

Zonde om weg te gooien, want ze zijn goed voor een

zetten na aankoop en terug te zetten nadat je ze hebt gebruikt. Toch zijn sommige

tweede ronde. Laat restjes eerst afkoelen en zet ze binnen

producten helemaal niet beter af in de koelkast.

twee uur in de koelkast of vriezer.

BEWAREN DOE JE ZO

LEKKER IN DE VRIEZER ■

Zet je koelkast op 4 graden. Zo groeien

Vries je verse brood thuis in als je het niet meteen gebruikt

bacteriën minder snel en blijft het eten

en haal alleen de boterhammen uit de vriezer die je opeet.

langer goed.

Groente niet snel nodig? Kook ze kort en vries ze in. Wil je

Eten dat langer dan twee uur buiten de koelkast heeft gestaan, kun je beter niet meer opeten.

Staat er een Tenminste Houdbaar Tot-

Producten met een verstreken

datum op de verpakking? Gebruik je zin-

ze opeten, dan na het ontdooien wel even goed verhitten.

Te Gebruiken Tot-datum kun je niet

tuigen ook na deze datum. Kijk en ruik

Vries het vlees dat je niet direct opeet in. In de vriezer blijft

meer eten. Na deze datum kun je er

eerst en proef dan een beetje. Bepaal

het maanden goed, in de koelkast een paar dagen.

ziek van worden.

daarna zelf of het product nog goed is.

V Op voedingscentrum.nl/bewaarwijzer vind je informatie over hoe lang je een geopend product kunt bewaren, wat de beste bewaarplek is en hoe je bederf herkent.

JA

bewaar wel in de koelkast

Gesneden? Altijd in de koelkast!

Wat kun je wel en niet in je koelkast bewaren? Gebruik deze handige sticker en plak 'm op, of in de buurt van, je koelkast.

NEE

bewaar niet in de koelkast

Hier zat de JA/Nee koelkaststicker! Wil je iemand anders blij maken met deze sticker? Bestel hem dan via: V www.voedingscentrum.nl/koelkaststicker

www.voedingscentrum.nl/bewaarwijzer 69


Waarom speciale peuter- en dreumesmelk

DOE MAAR Eet mijn kind wel goed? Iedere (aanstaande) ouder wil het allerbeste voor zijn kind. En dus wil je meteen na de geboorte een goeie start maken. Eenmaal uit de veilige buik van mama, waar de natuur alles mooi regelde, is het nu écht aan jullie. Kies je voor borstvoeding? Hoe weet je of je baby ge-

wel tegenop? Ja dus. En bij de eerste hapjes: waarom

noeg binnenkrijgt? Heeft je baby speciale flesvoeding

zou je niet voor die extra toegevoegde vitamines gaan?

nodig? De voedingstwijfels beginnen en blijven, een

Dan heeft-ie ze maar binnen, toch? Niet nodig dus.

heel eetleven lang. En dat is niet zo gek: iedere ouder wil dat z’n kind goed groeit en later sterk en gezond is.

ZO GAAT-IE GOED, ZO GAAT-IE BETER

Daar loop je in de supermarkt. Babyprakjes met extra

Zodra je kind geboren wordt, dient het eerste voedings-

vitamines, pyjamapapjes, knijpfruithapjes, speciale melk

moment zich al vrij snel aan. Borstvoeding is het beste

voor de nacht, extra speciale melk voor overdag, groei-

voor moeder en kind. Dat heeft de natuur heel mooi

melk. Is het nodig? Je twijfelt en denkt: het beste voor

geregeld: je kindje krijgt de eerste zes maanden via de

mijn kind. Want hij is zo energiek en groeit als kool,

moedermelk alles binnen wat hij of zij nodig heeft.

dan kan hij wel wat extra’s gebruiken, toch?

Sterker nog: borstvoeding is dé optimale voeding voor je

HO, STOP!

baby. Daar kan geen pak tegenop. Wel heeft je kind extra vitamine D nodig en de eerste drie maanden vitamine K.

Deze ‘extra mooie’ producten heeft je kindje niet nodig. Sterker nog: als je het credo ‘doe maar normaal, dan is

Tijdens de vierde tot zesde maand kan het zijn dat je

het al goed genoeg’ volgt, dan doe je wat perfect is

kindje vraagt om meer. Ineens grijpt hij naar je hand,

voor je kind, zonder een overdaad aan extra calorieën

doet hij zijn mond open als jij een hapje neemt en staart-

én ook je portemonnee wordt niet onnodig belast. Het

ie naar al het lekkers dat op je bord ligt. Kortom: hij is

is begrijpelijk, want beloftes als: ‘Alles wat je baby

toe aan zijn eerste hapjes. Je begint met oefenhapjes

groot en sterk maakt’, kan je eigen moedermelk daar

(hij moet immers wennen aan de smaken en hoe werkt

ETIKET-PRET Laat je niet foppen. Toegevoegde vitamines aan speciale kindertoetjes en drankjes? Het etiket belooft vaak wonderen. Kijk maar eens in de ingrediëntenlijst. Dan zul je merken dat die supergezonde toevoegingen vaak helemaal niet zo bijzonder zijn. Daarbij geef je je kind vaak wel extra calorieën en dat is weer niet goed voor zijn gewicht. Een appel of een wortel hebben al zo veel vitamines in zich. Daar hoef je niks aan toe te voegen om het supergezond te maken. 70


|6-12 MAANDEN|

en andere extra’s echt niet nodig zijn

NORMAAL

(dat is goed genoeg)

dat eigenlijk, zo’n lepel?) en gaat vervolgens door met vaste hapjes. Van vers fruit tot zelf gekookte groente: je

MAAR WAT ALS HIJ NIET GOED EET?

maakt je kind er het meest blij én goed gezond mee.

Zodra je overstapt op vaste voeding, bepaal je als ouder WAT je kindje eet, je kind bepaalt HOE-

En dan is je kind een jaar en eet hij echt met de pot

VEEL. Denk je: dankzij de producten met extra

mee. En weer denk je: krijgt-ie wel genoeg binnen?

toegevoegde voedingsstoffen weet ik zeker dat hij

Ja hoor, met de Schijf van Vijf geef je hem alles wat hij

voldoende binnenkrijgt? Ook dan zijn ze niet

nodig heeft om later sterk en gezond voor de dag te

nodig. Je kind krijgt vaak, verdeeld over de dag,

komen. Producten die vitamine C bevatten (zoals

meer binnen dan je doorhebt.

groente en fruit) bevorderen bijvoorbeeld de opname van ijzer. IJzer zit in vlees(vervangers), brood, groente (groene bladgroenten) en noten. Zo krijgen ze makkelijk hun voedingsstoffen binnen. Fijn voor jou, je kindje en je portemonnee. Zo simpel? Ja, zo simpel.

TIP Blijf kijken naar wat je kind gedurende de dag binnenkrijgt. Kortom: wat is er wél in gegaan? En wat had-ie eigenlijk niet nodig om te groeien? Bijvoorbeeld meer melk dan nodig, limonade, koek, snoep, etc. Een goeie aanwijzing dat er dus echt wel wat door het mondje kan. Zelfs

GEEF JE FLESVOEDING?

bij kleine dreumesen!

Krijgt je kind flesvoeding, dan geef je de eerste 6 maanden kunstvoeding en daarna tot zijn eerste verjaardag opvolgmelk. Welk merk maakt niet uit. Sommige fabrikanten voegen extra stof-

‘Alles wat je baby groot en sterk maakt’, kan je eigen moedermelk daar wel tegenop? Ja dus

fen toe. Meestal is zo’n aparte soort, zoals voeding voor hongerige baby’s of baby’s met krampjes, niet nodig.

71


DIE HEEFT zoet, zuur, zout Iedereen heeft smaak. Sterker nog: hoe meer smaken een kind leert kennen, hoe gevarieerder het later zal willen eten. Toch moeten ze soms wel even aan elkaar wennen. HET BEGINT MET ZOET Al in de baarmoeder krijgt je baby met smaak te maken. FABEL: ‘DAT LUST-IE NIET’

De smaak van het vruchtwater wordt namelijk – net als

Een goede eter is een kind dat

bij moedermelk – beïnvloed door wat de moeder eet.

gezellig is aan tafel, van alles

Uit onderzoek blijkt dat baby’s een voorkeur ontwikkelen

wat eet en nieuwe smaken

voor de smaken die ze in het vruchtwater en de moeder-

probeert. Of het bord helemaal

melk proeven. Kinderen die borstvoeding krijgen, zijn

leeg is, is niet belangrijk.

dus al een beetje gewend aan verschillende smaken.

Moedig je kind aan om van alles

Ze eten daarom ook meestal makkelijker nieuw, vast

iets te proeven en prijs hem als

voedsel dan kinderen die flesvoeding krijgen: hun voeding

hij het ook echt heeft gedaan.

smaakt immers altijd hetzelfde. Bij hun geboorte hebben

Denk ook niet te snel: dit lust-ie

baby’s meer smaakpapillen dan volwassenen. Smaak-

nou eenmaal niet. Laat steeds

papillen zijn zenuwuiteinden op de tong die aan de

opnieuw een beetje proeven,

hersens vertellen wat we proeven. Een mens kan vier

maak het eventueel op een

verschillende hoofdsmaken onderscheiden: zoet, zuur,

andere manier klaar en als het

zout en bitter. Van nature hebben baby’s een voorliefde

bij één hapje blijft: prima.

voor zoete smaken en een afkeer van bittere en zure

Sommige kinderen moeten wel tien tot vijftien keer proeven voordat ze aan een nieuwe smaak gewend zijn en het lekker gaan vinden 72


|0-6 MAANDEN|

GOEIE SMAAK

en bitter. Zo leer je het. dingen. Dat komt doordat ze in hun eerste jaar een

ook dol op zijn. Blijft je kind iets vies vinden? Het kan

grote behoefte hebben aan koolhydraten, om goed te

helpen om toch regelmatig een klein hapje te geven.

kunnen groeien. Die halen ze uit melksuiker in moeder-

Sommige kinderen moeten namelijk wel tien tot vijftien

JA LEKKER, SAMBAL!

melk of flesvoeding, die daarom zoet smaakt. Bitter en

keer proeven voordat ze aan een nieuwe smaak gewend

Een kind kan al snel gekruid

zuur zijn in de natuur ook smaken die op gevaar wijzen.

zijn en het lekker gaan vinden. Helpt het niet? Jammer,

eten. Begin met mildere

De voorkeur van baby’s voor zoet is dus niets anders

maar dring niks op. Je kunt het altijd later nog eens

kruiden en specerijen, zoals

dan een overlevingsmechanisme. Laat ze met oefen-

proberen. Volwassenen hebben minder smaakpapillen

basilicum, oregano, dille,

hapjes rustig kennismaken met verschillende ‘losse’

dan peuters en kleuters. Daarom strooien we vaak over-

bieslook, kaneel, nootmus-

smaken. Blijf dat doen, ook als ze in eerste instantie iets

vloedig met kruiden en zout. Dat is voor kinderen tot

kaat en peterselie. Vindt je

niet lusten. Meestal is het een kwestie van wennen.

één jaar nog niet nodig, al is gekruid eten niet slecht

kind dit lekker, dan kun je

Als kinderen na een tijdje gewend zijn aan de smaken,

voor hun gezondheid. Ze proeven de smaak ook beter,

op de pittigere toer gaan

kun je gaan variëren en combineren en eten ze binnen

omdat ze meer smaakpapillen hebben. Extra zout

en kerrie, mosterd, paprika-

niet al te lange tijd met de pot mee.

toevoegen hoeft echt niet, want ons eten bevat al

poeder, peper en (milde)

genoeg zout. ■

sambal proberen.

BEST PITTIG Natuurlijk vinden kinderen het één lekkerder dan het ander. Dat is heel normaal, smaakvoorkeuren veranderen tijdens ons hele leven. Toch zijn de eerste twee jaar van

EEN PAAR KEER ACHTER ELKAAR

een kind het belangrijkst voor zijn smaakontwikkeling.

Geef je kind tussen de vier en zes maanden eerst steeds één soort groente of fruit

Alleen al omdat de meeste nul- tot tweejarigen graag

en geef meerdere dagen achter elkaar dezelfde smaak. Zo leert je kind de verschil-

nieuwe dingen proeven en zonder morren andere sma-

lende losse smaken beter herkennen en waarderen. Om het verschil met de zoete

ken accepteren, terwijl peuters daar – uit koppigheid –

borst- of flesvoeding niet té groot te maken, is het verstandig om met zachte smaken

niet altijd zin in hebben. Het is dus slim om kinderen

te beginnen en niet met zuur of bitter.

zo vroeg mogelijk aan veel smaken te laten wennen. Zo geef je ze een brede basis voor een gevarieerd eet-

GEEF HET GEZONDE VOORBEELD

patroon als ze ouder zijn. Want de smaakvoorkeuren

Jonge kinderen vinden niets leuker dan hun ouders nadoen. Geef ze dan ook het

die kleuters hebben, komen vaak terug in hun menu

goede voorbeeld. Ziet je kind dat jij zelf weinig verschillende dingen eet? Of niet

als ze volwassen zijn. Wat kinderen lekker of juist heel

zo veel lust? Dan is het voor hem lastig om nieuwe smaken te durven proeven en

vies vinden, is ook cultureel bepaald en afhankelijk van

gevarieerd te eten. Neem daarom van alles wat en laat merken dat je ervan geniet,

wat ouders gewend zijn te eten. Houden zij van veel

dan doet je kind dat ook.

kruiden, dan is de kans groot dat hun kinderen daar 73


|EERSTE |6-12 MAANDEN| HAPJES|

En dan is je baby alweer een halfjaar oud. Ze grijpt graag om zich heen, de voedingen worden steeds vaster en langzaam komen jullie in de fase dat je kind mee-eet met de pot. Bijna dan.


KORT & KRACHTIG

COPYPASTE Kinderen kopiëren jouw eetgedrag. Je baby kijkt wat jij eet en doet je na. Zeven tips om rekening mee te houden.

1

Weet wat je eet. Jij bent het voorbeeld. Als je zelf bijvoorbeeld steeds snaait, zal je

baby straks ook steeds om eten vragen. Hij ziet jou eten, dus waarom mag hij dat niet ook? Laat zelf zien dat je gezond eten belangrijk vindt, dan wordt dat gewoon voor je kind.

2

Vaste eet- en drinkmomenten. Bijvoorbeeld: ontbijt – tussendoormoment – lunch – tussendoormoment – warme maaltijd leren je kind om niet de hele dag door te eten en te drinken. Goed eetgedrag is aan te leren: houd vaste tijdstippen aan voor maaltijden en tussendoormomenten en eet gezamenlijk aan tafel. Zo creëer je rust

3

en is het voor je kind duidelijk dat er gegeten gaat worden.

Aan tafel! Het liefst zodra je kind hapjes gaat eten. Als je samen met je kind aan tafel

eet, zorg je voor duidelijke eetmomenten. Je kind leert dan: nu is het tijd om iets te

VET GOED!

Bij vet denk je niet meteen aan goed. Toch heeft je kind vetten nodig, want vet is een bron van energie, vitamine A, D, E en essentiële vetzuren. De regel is: hoe zachter, hoe beter. Margarine uit een kuipje dus, bak- en braadvet uit een knijpfles en olie. Doe altijd een beetje margarine op brood. Babyhapjes maak je extra lekker met een klontje zachte margarine of een theelepel olie. Eet-ie met de pot mee? Houd dan een eetlepel vloeibaar baken braadvet voor de bereiding aan.

CRUIJFF IN DE DOP Voetballen is er nog niet bij, maar wat is wel leuk om nu samen te doen?

eten. Ga je van tafel, dan is dat eetmoment voorbij. Samen aan tafel eten is ook veel gezelliger.

4 5 6 7

Jij bepaalt wat en wanneer je kind eet, je kind bepaalt hoevéél hij eet. Je kind is geboren met een natuurlijk gevoel voor honger en verzadiging. Hij voelt dus

76

zelf heel goed aan wanneer hij voldoende heeft gegeten en gedronken. Als jij je kind

KIEKEBOE

eten opdringt, eet hij misschien te veel. Dat kan op den duur leiden tot overgewicht.

Ga tegenover je kind op de grond zitten. Gebruik een grote stoffen zakdoek en

Hoe laat is het? Als je kind te moe is, heeft hij geen aandacht en geen trek meer.

houd die voor je gezicht. Trek de doek weg

Juist bij het aanleren van vaste maaltijdmomenten is het belangrijk dat je kind op

en zeg: ”Kiekeboe!”

tijd eet.

VERSTOPSPELLETJE

Uit die tv! Televisiegeluid leidt erg af, dat geldt voor volwassenen, maar nog meer voor kinderen. Eet zelf met aandacht en geef je kind aandacht als hij eet. Overigens een boekje lezen, de krant lezen, een spelletje doen, je mobiele telefoon, laptop… ze zijn niet uitgenodigd voor het eten.

Laat je kind zijn favoriete speeltje zien en stop dat daarna langzaam achter je rug. Hij zal gaan zoeken waar het speeltje is.

BAL ROLLEN Gebruik een zachte bal met een belletje

Eten is geen troost, straf of beloning. Leer je dat wel aan, dan zal je kind later

erin. Rol de bal naar je kind toe zodat hij de

zichzelf misschien ook troosten of belonen met eten. En dat kan weer leiden tot

bal kan pakken en weer los kan laten. Rol

overgewicht. Speel of dans liever even met je kind, lees een boekje, zing een liedje.

de bal ook eens van je kind vandaan, zodat

En een knuffel werkt altijd.

hij er kruipend achteraan moet gaan.


|6-12 MAANDEN|

EEN EI HOORT ERBIJ Zodra je met bijvoeding begint, kun je je kind ook een ei geven. Wel alleen als het hardgekookt is. In een zachtgekookt eitje kan namelijk stiekem

EN NÓG EEN HAPJE

Het eerste proeven en ontdekken hebben jullie nu gehad.Trek er vervolgens ongeveer zes maanden voor uit voordat je kind

de salmonellabacterie nog actief zijn.

volledig met de pot mee-eet. Kijk op pagina 64 voor tips en trucs

Bij meer dan 8 minuten koken wordt

voor het eerste begin.

deze onschadelijk.

NIET TE HEET

Misschien denk je er niet zo één, twee, drie aan, maar ook tijdens het koken is het slim om voorzichtig te werk te gaan als je kind in de buurt is. Kook daarom zo veel mogelijk op de achterste pitten van het fornuis en draai de stelen van de pannen naar de zijkant of naar achteren. Of houd je kind helemaal uit de keuken, bijvoorbeeld met een traphekje voor de keukendeur. Drink om dezelfde reden geen thee of koffie met je kind op schoot. Eén onverwachte beweging en je baby krijgt een hete plens over zich heen.

BEKER = BETER Een zuigfles of tuitbeker is praktisch, dat knoeit immers een stuk minder, maar wist je dat een normale kinderbeker veel meer voordelen heeft? Met een beker traint je kind zijn mondspieren (heeft-ie nodig om te kunnen kauwen en praten), ook drinken kinderen een normale beker sneller leeg waardoor je je kind leert om drinkmomenten te hebben. Zuigflessen of tuitbekers laat je vaak in de buurt van je kind staan en zo neemt je kind gemakkelijk tussen het spelen door een slokje. En dat is weer niet goed voor zijn tanden. Tenzij er water in zit.

WATER

PRET

oplosKraanwater is eigenlijk de perfecte bevat geen sing: want een goede dorstlesser, tanden. calorieën en is niet slecht voor de eu en Bovendien is het goed voor het mili nade(bijna) gratis. Dit in plaats van limo drank siroop, frisdrank, diksap en yoghurt erdie al gauw voor een calorie- en suik sje hoeveelheid te veel zorgen. Een glaa erg, daarvan is natuurlijk helemaal niet om maar als je je kind al vroeg aanleert en vaak water te drinken (door vooral veel r aan te bieden), zal hij vaker om wate

ing vragen. Zodra je kind vaste voed liefst na gaat eten, kun je water geven. Het of tijdens een eetmoment.

zoet of TIP: je kunt een glas limonade zo je kind waterig maken als je zelf wilt. Als zoet gewend is dat limonade niet heel heeft, dan smaakt, maar wel een leuk kleurtje htenthee weet hij niet beter. Ook lauwe vruc ief zonder suiker is een lekker alternat voor suikerrijke dranken.

77


|6-12 MAANDEN|

EN DAN ETEN ZE ECHT MEE

KINDERM De fase van de prakjes en de hapjes is in volle gang en het grotere werk kan beginnen. Maar wat hebben ze nodig? En wat nog niet?

K

inderen van een maand of twaalf eten volledig met de pot mee. En ze drinken dan een stuk minder melk (maximaal 300 ml per dag). Net als de rest van het gezin

Vanaf een maand of acht kunnen kinderen al prima uit een gewone beker drinken

GROOT & STERK

dus: drie maaltijden en af en toe iets tussendoor. Op

Kinderen in de groei

vaste momenten, want dan weten ze waar ze aan toe

hebben vitamine D nodig:

zijn en dan hebben ze ook echt trek. Een handig schema

dat is goed voor hun tan-

is: ontbijt, iets tussendoor (bijvoorbeeld fruit), lunch, iets

den en botten. Geef ze

tussendoor (bijvoorbeeld wat rauwkost), warme maal-

met elkaar aan tafel te zitten tijdens het eten, leer je je

daarom in elk geval tot

tijd. Het enige verschil is wel: hun porties blijven een

kind ook dat eten een sociale functie heeft.

hun vierde verjaardag

stuk kleiner. En zout is voor kleintjes nog steeds niet

Kinderen zijn op hun best als je ze aan tafel zet als ze

elke dag 10 microgram

goed, hun nieren kunnen niet veel zout aan. Voeg tijdens

nog energiek zijn, want zodra ze moe zijn, hebben ze

extra vitamine D. Dat kun

het koken daarom geen zout toe, maak zoute dingen,

geen zin meer om te eten en is de aandacht voor wat

je kopen bij drogist of

zoals sauzen, apart en pas extra op met kant-en-klaar-

er op hun bord ligt verdwenen. De gewoonte om op

apotheek.

producten. Die zijn vaak zouter.

vaste momenten aan tafel te eten, is ook handig als

Kinderen met een getinte

het straks eigenzinnige peuters zijn. Een kind zal eerder

huidskleur hebben ook na

AAN TAFEL!

hun vierde extra vitamine

Een eetmoment begint met eerst handen wassen en

of haar verwacht wordt. Wil je kind echt niet eten?

D nodig.

vervolgens gaan we aan tafel. Soms lijkt de bank of

Gewoon de tafel afruimen. Anne (32, consultant):

Elke dag groente en fruit

voor de televisie handig, maar de afleiding is te groot.

“Onze zoon Job (16 maanden) is een man van de klok.

eten is belangrijk omdat

En daarbij: kinderen die aan tafel zitten, leren: nu gaan

Hij slaapt elke dag op dezelfde momenten en weet

er vitamine C in zit. Dat

we eten. Ga je later weer van tafel, dan snappen ze: nu

precies: als ik wakker word, krijg ik iets te eten. Hij zit

helpt om ijzer uit de voe-

zijn we klaar. Zo wennen ze aan de vaste eetmomenten

dan bij de keukendeur of zijn kinderstoel te wachten

ding te halen. IJzer is

en voorkom je dat ze de hele dag trek hebben en om

totdat ik het kom brengen. Hij eet alles aan tafel en hij

nodig voor het zuurstof-

iets komen vragen, waardoor hun buik bij de grote

vindt het geweldig om zelf een banaan te pellen, partjes

transport in het bloed.

maaltijden weer te vol is. Ook niet onbelangrijk: door

mandarijn los te peuteren of cherrytomaatjes uit een

78

geneigd zijn mee te eten als het snapt wat er van hem


ENU bakje te vissen.” Ook een goeie truc aan tafel: geef ze hun eigen bord met bestek en laat ze hun gang gaan. Je kind vindt het niet alleen heel leuk, je betrekt hem ook bij de maaltijd.

NU (NOG) EVEN NIET Kinderen van een jaar en ouder mogen in principe alles

ZÉLF DOEN

eten, maar toch is het goed om op een aantal dingen

Kleine kinderen willen het liefst alles zelf doen en imiteren hun ouders graag.

te letten. ■

Dat geldt ook voor eten. Geef ze in het begin een eigen lepel, terwijl je ze nog voert.

Rauwe of voorverpakte gerookte vis is niet goed voor

Later kun je het eten op hun lepel of vork scheppen en ze die zelf in hun mond

je kind. Hierin kunnen ziekmakende bacteriën zitten.

laten stoppen. Weer iets later kunnen ze ineens zelf prikken en lepelen.

Dat geldt ook voor rauw vlees als carpaccio, filet americain en ossenworst. ■

Let ook op met smeerleverworst. Dat vinden ze vaak heerlijk en het knoeit niet zo, maar er zit veel vitamine

avondmaaltijd of als broodbeleg en halfvolle melk-

A in. Daarvan mogen kinderen niet te veel binnenkrijgen. Een teveel kan vergiftiging veroorzaken. De

producten. Net zo lekker en net iets gezonder. ■

Ten slotte, let op met druiven en cherrytomaatjes. Snijd

TANDJE ERBIJ

verschijnselen zijn hoofdpijn, misselijkheid, duizelig-

die altijd in tweeën, dan krijgen ze er makkelijker grip

Je hoeft het eten van een-

heid, vermoeidheid en afwijkingen aan ogen, huid en

op in hun mond. Het lijkt misschien wat overdreven,

jarigen niet meer te pureren

botten. Geef kinderen van 1 tot 3 jaar daarom liever

maar je wilt niet dat ze zich verslikken.

of te prakken. Ze kunnen

niet meer dan twee tot drie boterhammen met smeerleverworst per week. ■

Harde kaas en smeerkaas zijn erg zout, geef liever

Het is beter om geen volvette producten te gebruiken.

een zuivelspread of hüttenkäse. Kies bijvoorbeeld magere vleessoorten tijdens de

prima kleine stukjes kauwen.

VEGETARISCH GRAAG

Laat bij brood de korst zitten:

Elisa (33, schrijfster van kinderboeken): “Wij eten

kauwen is goed voor de

vegetarisch, dus onze zoon Sam (20 maanden) ook.

mondspieren en de darmen

Hij is dol op pasta met pompoen en spinazielasagne.

kunnen die extra vezels

Ik geef hem af en toe een vegetarische burger en

>

inmiddels prima aan. 79


200 gram volkorenpasta (4 opscheplepels)

glas water

glas water

50-100 gram volkorenpasta (1 - 2 opscheplepels)

50 gram kipfilet

100 gram kipfilet

50-100 gram groente (1 - 2 opscheplepels)

200 gram groente (4 opscheplepels)

Portie voor een volwassen vrouw

Portie voor een kind van 1 -3 jaar

zorg er verder voor dat we heel gevarieerd eten, zodat

mondspieren die ze nodig hebben om goed te kunnen

hij geen voedingsstoffen en vitamines tekortkomt.”

praten en kauwen. Een fles is echt niet meer nodig (en

Eet je vegetarisch, dan is het inderdaad belangrijk dat je

is ook niet goed voor de tanden). Een tuitbeker of een

de voedingsstoffen die in vis en vlees zitten vervangt.

beker met een rietje is eventueel een knoeivrij alterna-

Vooral ijzer is belangrijk. Kies daarom voor vleesvervan-

tief als tussenstap tijdens de overgang naar drinken uit

gers die ijzer bevatten, zoals ei, tofu, peulvruchten of

een beker.

SPAGHETTI IN

een vegaburger. In kaas en quorn zit weinig of geen

JE HAAR

ijzer, dus dat zijn geen vleesvervangers voor elke dag.

VOL IS OOK ECHT VOL

Zet een dreumes een

Vind je het belangrijk dat je kind helemaal geen dierlijke

Maar hoe weet je dan of je kind genoeg eet? Zeker als

bordje eten voor en de in-

producten eet en drinkt? Vraag dan advies aan een

je zoon of dochter steeds meer een eigen wil krijgt, is

houd eindigt op de grond,

diëtist of het consultatiebureau.

het soms lastig inschatten. Uitgangspunt is: jij bepaalt

op de muur of in zijn ge-

wát en wanneer hij eet, je kind bepaalt hoeveel. Jonge

zicht en haren. Daar zit je

LIEVER WATER DAN SAP

misschien niet op te wach-

Vanaf de eerste verjaardag is opvolgmelk niet meer nodig.

hebben gehad en daar kun je ook echt op vertrouwen.

ten, maar kinderen willen

Kinderen kunnen gewoon halfvolle melk drinken. Als ze

Het belangrijkste is dat ze elke dag van alle soorten

nou eenmaal graag ont-

nog genieten van borstvoeding, kun je dat naar behoefte

voedingsmiddelen iets eten.

dekken wat er op hun bord

blijven geven. Wil je graag nog iets anders geven?

Habiba (40, gastouder): “Onze zoon Ayman (nu 5) had

ligt. Zo ervaren ze hoe

Wissel de melk af met lauwe thee en kraanwater. Geef

als één- en tweejarige een afkeer voor al het eten dat

het voelt, smaakt en ruikt.

liever geen diksap of vruchtensap, ook niet verdund. Dit

groen was. Rode en gele groente ging er prima in, maar

En of het goed smeert en

omdat er veel suikers in zitten en een teveel aan suikers

groene? Ik maakte me weleens zorgen of hij voldoende

plakt, natuurlijk. Het zijn

zorgt voor een grotere kans op overgewicht en is ook

vitamines binnenkreeg en probeerde hem zo veel

de eerste stappen naar

niet zo goed voor de tanden. Water mogen ze de hele

mogelijk te laten eten. Maar dat was eigenlijk niet

netjes met bestek eten,

dag door drinken. Vanaf een maand of acht kunnen

nodig, hij zorgde zelf wel dat hij voldoende had. Nu is

dus laat ze vooral af en

kinderen al prima uit een gewone beker leren drinken.

hij een lekkere smulpaap.”

toe lekker kliederen.

Dat is ook aan te raden, want daarmee trainen ze de

Het geeft zo’n goed gevoel: een kind dat zijn bord leeg

80

kinderen voelen namelijk goed aan wanneer ze genoeg


|6-12 MAANDEN|

eet. Maar als kinderen aangeven dat het genoeg is, is

WAT ETEN WE VANDAAG?

het genoeg. Dwing je ze te eten, of probeer je ze tussen-

Er bestaan geen vaste regels voor wat en hoeveel een kind van een jaar precies

door van alles te geven, dan verstoor je hun natuurlijke

moet eten. Er zijn immers grote en kleine eters en actievelingen en kinderen

gevoel voor honger en verzadiging. Daardoor gaan

die hun energie wat meer doseren. Dit is een richtlijn voor wat een kind van

kinderen juist meer eten dan nodig voor ze is en ligt

een jaar ongeveer per dag nodig heeft:

overgewicht op de loer. Door ze een normale portie te geven (zie foto) voorkom je dat kinderen op gaan zien

GROENTE: 1-2 opscheplepels / 50-100 gram

tegen het móeten eten. Likken ze hun vingers erbij af?

FRUIT: 1-2 keer, 150 gram in totaal

Een beetje extra opscheppen kan prima. Sommige kin-

VOLKOREN- OF BRUINBROOD: met margarine uit een kuipje,

deren lijken onverzadigbaar, die kunnen de hele dag

2-3 boterhammen

wel eten. Geef daar niet aan toe. Zeg ‘nee’ en houd

MARGARINE: 10-15 gram, 5 gram per boterham

dit vol, ook al is dat moeilijk. Kinderen die aangeleerd

NOTEN: 15 gram ongezouten noten in de vorm van notenpasta

hebben om de hele dag te eten, luisteren niet meer naar

(zonder zout en suiker)

hun gevoel. Ze eten dan als er een gelegenheid is. En

AARDAPPELS OF RIJST/PASTA: 1-2 stuks / 50-100 gram

dat maakt op gewicht blijven op den duur weer lastig.

PEULVRUCHTEN: 25 gram (halve opscheplepel) per week

En een fles pap of een banaan voor het slapen gaan,

MELKPRODUCTEN: 2-3 bekertjes, 300 ml in totaal

zodat ze met een vol buikje lekker (en beter) gaan

KAAS: geef liever zuivelspread of hüttenkäse omdat daar de helft minder

slapen? Helaas, dat is een fabel. Ze hebben voor het

zout in zit dan in gewone kaas of smeerkaas

slapengaan geen extra voeding nodig. ■

VLEES(VERVANGERS), VIS, EI OF PEULVRUCHTEN: 50 gram VLOEIBARE MARGARINE/BAK- EN BRAADPRODUCT OF OLIE: 1 eetlepel /15 gram DRINKEN: 1 liter, inclusief melkproducten. Borstvoeding blijft een optie

V Wil je weten hoe een eetdag van je dreumes of peuter eruitziet?

Kijk op www.voedingscentrum.nl/dagmenu1-3 voor vier menu-ideeën

SCHOON, SCHONER, SCHOONST Als kinderen al goed kunnen eten, hoef je fruit niet meer te schillen: ze kauwen de schil gewoon weg. Wassen is wel belangrijk. Niet om bestrijdingsmiddelen te verwijderen, maar om stof en vuil weg te spoelen. Ook groente moet je goed wassen, daar kan nog weleens zand tussen zitten. 81


WAT SLEEP JIJ Iedere ouder kent het gevoel van niet meer zomaar de deur uit kunnen rennen. En dan hebben we het niet over aankleden en op de valreep nog een luier verschonen. Nee, we hebben het over die overvolle tas die overal mee naartoe gaat. Heb je alles wel bij je? Oftewel: wat is nou een must voor in de luiertas?

HANDIGE TIPS VOOR ONDERWEG ■

Kies voor iets gezonds tussendoor. Denk aan rozijn-

Eten maken, luier verschonen, handen schudden, een FLESJE HYGIËNISCHE HANDGEL is een kleine toevoeging aan de tas, maar wel zo fris voor iedereen.

tjes, een soepstengel, fruit, stukjes komkommer of

Bijna elke baby geeft na de voeding een mondje of

wortel of een volkoren-

meer terug. Ideaal zijn dan SPUUGDOEKJES.

koekje. Neem geen koekjes in een grote verpakking mee (bijvoorbeeld drie stuks), want dan eet je kind ze al snel allemaal op. Neem er eentje van huis mee, in een plastic bakje.

Wist je dat borstvoedingspoep niet echt een geur heeft? Zodra je kind vaste voeding eet, krijgt-ie ineens ook poepluchtjes. De meeste luierzakjes zijn een beetje geparfumeerd, en met de bijbehorende kliederboel is zo’n LUIERZAKJE handig om alles in op te ruimen.

Geef iets wat bij de leeftijd van je kindje past. Voor

kleine kinderen is iets

Als je borstvoeding geeft, moet je sowieso zelf regel-

namelijk al gauw te veel.

matig water drinken. Een FLESJE (KOUD) WATER

Neem je zelfgemaakte hap-

is dan ideaal in je tas. Net als BORSTKOMPRESSEN

jes van thuis mee? Let dan

zodat je in elk geval zeker weet dat je shirt en beha

op hygiëne. Kleine kinde-

ook de dag droog doorkomen.

ren zijn gevoelig voor infecties. Bewaar de hapjes voor

Je baby eet niet met de pot mee, maar is wel hapjes met

vertrek in de koelkast in

groente en fruit aan het proberen. Om zijn ritme gewoon

een bakje met deksel en

door te kunnen zetten, waar je ook bent, is het altijd handig

neem het mee in een koel-

om mee te nemen: LEPELTJE EN EEN SLABBETJE.

tas met een koelelement. ■

Kraanwater neem je makkelijk van huis mee en is

Omdat ze moe zijn of even niet willen wat jij op dat

veel gezonder (en goedko-

moment wilt: hun eigen SPEELTJE én KNUFFELTJE

per) dan de pakjes drinken

in je tas kan net het verschil maken.

die veel suiker bevatten.

82


|6-12 MAANDEN|

ALLEMAAL MEE? SCHONE KLEREN Je zult niet de eerste zijn met een kind met een doorgelekte spuitluier, een ondergespuugd truitje of een onverwachtse natte broek. Neem daarom altijd mee: romper, broekje, shirtje/trui, sokken.

Een flesje met koud water is ook handig als je bijvoorbeeld in een cafeetje of op het terras een flesje melk wilt maken. Wat warm water uit je thermosfles (heet water bestellen kan ook), een DRINKFLESJE, TORENTJE OF BEWAARBAKJE MET DE JUISTE HOEVEELHEID POEDERMELK en je koude water erbij en voilà: zo maak je op elke plaats een flesje melk klaar.

Ondanks dat LUIERS misschien wel een van de belangrijkste items in de tas zijn, zul je niet de eerste zijn als de luiers niet in je tas, maar nog thuis liggen. Hetzelfde geldt overigens voor BILLENDOEKJES.

VERSCHOONMATJE: omdat je je kind het liefst op een schone ondergrond legt én je de ondergrond ook graag schoon wilt houden.

Duizend-dingen-doek. Oftewel: de HYDROFIELE DOEK. Perfect voor het boertje en het mondje na de voeding, vieze toeten, of als kalmerend afdekhulpje tijdens de borstvoeding.

OP DE RESERVELIJST ■

Omdat ze moe zijn of even niet willen wat jij op dat moment wilt: een EXTRA SPEENTJE.

Duizenddingendoekjes, maar er is ook een duizenddingencrème. Het heet SUDOCREM en je smeert het op rode luierbillen, op schrale wangetjes of op een muggenbult.

83


RELAX!

DAT (OP)VOEDEN GAAT GOED HOOR Zodra je moeder wordt, beginnen de onzekerheden. Van ‘Heb ik wel genoeg borstvoeding?’ in het begin, de eerste hapjes (‘Eet-ie wel genoeg?’) na een paar maanden, tot: ‘Ben ik een slechte moeder als ik een snoepje geef?’ als-ie ouder is. Zeven veelvoorkomende vragen en geruststellende antwoorden.

1. 'Ben ik slecht bezig als ik mijn kind als-ie wat ouder is een snoepje geef?'

2. 'Wat als mijn kind straks helemaal niks lust?'

Elk kind heeft een voorkeur voor zoet en de wereld om hem heen is dan ook een groot

Zodra je baby begint met de eerste hapjes,

luilekkerland. IJsjes, koekjes, snoep, chips, toetjes, hagelslag, limonade, vruchtensap.

zo tussen de vier en zes maanden, komt-ie in

De verleidingen liggen op de loer: op ooghoogte in de supermarkt, chips en taart bij de

aanraking met andere smaken. Daarvoor was

verjaardag van een vriendje en ook bij de buurvrouw is er snoep in overvloed. Je kind

het vooral de zoete melk die hij proefde. Niet

helemaal geen suiker geven, is een utopie. En dat hoeft ook helemaal niet. Maar een

zo gek dus dat hij moet wennen. Het lijkt

teveel aan zoetigheid is ook niet goed. Geef sowieso het eerste jaar geen snoep, koek en

misschien of hij het hapje niet lust, maar

ander zoets.

soms hebben baby’s gewoon meer tijd nodig

Tip: je bent echt geen slechte ouder als je niet altijd toegeeft en je kind dus geen snoepje

om te wennen aan een bepaalde smaak. De

geeft. Een boekje voorlezen of een spelletje doen, daar maak je hem net zo blij mee.

oplossing is simpel: blijven aanbieden. Soms

V Op www.voedingscentrum.nl/dreumesenpeuter vind je tips voor wat er allemaal in

moeten ze iets wel tien keer proeven voordat

een dreumesmenu past en hoe je ze daar van kunt laten smullen. 84

ze denken: ja, lekker!


|6-12 MAANDEN|

3. 'Klopt het dat peuters ineens heel slecht gaan eten?'

5. 'Een liga in de fruithap:

wel of geen goed idee?'

Je hebt het vast weleens om je heen gehoord: kinderen die eerst heel goed aten en vanaf hun tweede ineens ‘moeilijk’ gingen doen. Wees

Waarschijnlijk heb je de tip van je eigen moeder of

gerust: niet elke peuterpuber is lastig. En: het is een fase. Mocht je

een tante en voeg je het toe om het hapje zoeter

het straks aan de hand krijgen, weet: je bent dus niet de enige. Veel

te maken en wat dikker van structuur. Slim idee?

ouders zitten ’s avonds zo aan tafel met hun kind. Geef niet toe, ook

Nee. Kinderen hebben een aangeboren voorkeur

niet als ze gaan drammen. Verder: geef liever geen alternatieven, eten

voor zoet. Zodra ze beginnen met de eerste hapjes,

wat de pot schaft dus. Spruitjes, bloemkool, sperziebonen, rauwe

begint ook het proces van smaken ontdekken.

witlof, paksoi? Nee, je kind hoeft echt niet alle groente lekker te

Het is belangrijk dat ze meerdere smaken leren

vinden én te eten. Zolang je kunt variëren, krijgen ze vaak genoeg

eten, proeven en ontdekken. Soms duurt het wel

voedingsstoffen binnen. Wat heeft je kind nodig? De Schijf van Vijf is

tien tot vijftien keer voordat ze iets lekker vinden.

een goede leidraad.

Andere smaken leren proeven is belangrijk, zodat

Goed om te weten: ongemerkt krijgt je kind op een dag veel meer

ze later niet alleen een voorkeur voor zoet hebben.

binnen dan je denkt. Dus dat je ze met een lege maag naar bed

Te veel zoet is niet goed voor ze. Nog een reden om

brengt, daar hoef je echt niet bang voor te zijn.

de liga in de kast te laten: in het koekje zitten bijna

V Kijk op www.voedingscentrum.nl/mijnkindenik voor meer

geen voedingsstoffen en veel calorieën. Niet echt

informatie.

voedzaam dus, al helemaal niet voor een baby.

6. 'Zit mijn kind wel goed op schema?' Sommige kinderen hebben wat meer tijd nodig om te wennen aan de smaken

4. 'Ik vind diepvriesgroente zo

en structuur van eten, een ander kind smult er sneller van. Belangrijk is dat je

makkelijk. Of heeft mijn kind per se verse groente nodig?'

kind eraan toe is. Je bent goed bezig als je vanaf zes maanden allerlei gezonds

Nee, zeker niet! Sterker nog: groente uit de diepvries

aan toe is.

aanbiedt en dat in het tempo van je kind uitbreidt en opvoert. Tip: gauw dat eetschema van de koelkast halen en lekker kijken waar jouw kind

bevat evenveel voedingsstoffen als verse groente. Dat geldt ook voor groente uit een blik of pot. Wel kan er aan groente in blik of pot zout of suiker zijn

7. 'Zo zielig is het toch niet als mijn kind straks alleen maar

toegevoegd. Kijk dan ook even extra op het etiket

water drinkt?'

en kies voor het blik/potje met zo min mogelijk

Straks zal je baby niet alleen meer melk drinken. Helaas moeten ouders zich

toegevoegd zout. Zolang je varieert met verse

vaak verantwoorden als ze hun peuter geen limonade, frisdrank of vruchtensap

groente en diepvries/pot/blik dan ben je goed bezig.

geven. En dat is eigenlijk best gek, als je nagaat dat er in water geen calorieën

Tip: kies voor seizoensgroente. Die zijn lekker vers

zitten en dat het de beste dorstlesser is, zonder suiker. Die kinderen vaak echt

en vriendelijker voor je portemonnee. Dat geldt vaak

wel lekker vinden, als je ze het maar vanaf dat ze jong zijn geeft. Zodat ze niet

ook voor groente uit blik/pot/diepvries. En die laatste

gewend raken aan dat ze altijd iets zoets willen drinken als ze dorst hebben.

hoef je vaak alleen op te warmen of te ontdooien.

Over dat verantwoorden gesproken: dat geldt ook voor traktaties op school,

En dat is weer fijn als je niet veel tijd hebt om te

ijsjes en de hoeveelheid snoepjes. Weet in zo’n geval: laat je niet van de wijs

koken, maar wel iets gezonds op tafel wilt zetten.

brengen. Vriendelijk bedanken zonder uitleg is helemaal niet raar. 85


Aan tafel! Zo eet je lekker en gezond met het hele gezin.

TURKSE GEHAKTROLLETJES MET YOGHURTSAUS, SALADE EN BROOD Voor 2 volwassenen en 2 kinderen 15-30 minuten 2 sjalotjes 8 takjes koriander 250-300 gram mager rundergehakt 2 theelepels gemalen komijn (djinten) 1 theelepel gemalen piment mespunt gemalen cayennepeper 1 (kleine) komkommer 150-200 ml halfvolle yoghurt 3-5 tomaten 8 takjes peterselie citroensap 1 bruin Turks brood 1. Pel de sjalotjes en snijd ze heel fijn. 2. Was de koriander en knip het klein. 3. Maak het gehakt aan met 1 sjalot, de helft van de koriander en de specerijen. Vorm er rolletjes van en laat ze afgedekt in de koelkast opstijven. 4. Was de komkommer. Rasp 1/3 van de komkommer grof boven een kom. Klop er de yoghurt en de rest van de koriander door. 5. Snijd de rest van de komkommer in blokjes. 6. Was de tomaten en snijd ze in blokjes. 7. Was de peterselie en knip het klein. 8. Meng de blokjes komkommer, de tomaten, de peterselie en de rest van de sjalot en breng het op smaak met citroensap. 9. Rooster de gehaktrolletjes in een hete grillpan in ca. 8 minuten gaar en bruin. Snijd het brood in punten en geef het met de salade en de saus bij het vlees. Voedingswaarde voor een volwassene: 540 kcal, 20 g vet, waarvan 5 g verzadigd vet, 50 g koolhydraten, waarvan 9 g suikers, 8 g vezel, 35 g eiwit, 200 g groente, 1,6 g zout

86

AARDAPPELOMELET MET GROENTE Voor 2 volwassenen en 2 kinderen 15-30 minuten 750 gram vastkokende aardappelen 200 gram diepvries doperwtjes 1 ui 1 teentje knoflook 1 prei 2 paprika’s 2 eetlepels olie 5 olijven 4 eieren 1. Schil de aardappelen, halveer ze in de lengte en snijd de helften in plakken. 2. Kook de aardappelen in weinig water in 5 minuten gaar. Kook de laatste minuut de doperwtjes mee. 3. Maak de andere groenten schoon. 4. Snijd de ui in halve ringen, de knoflook in snippers, de prei in ringen en de paprika in blokjes. 5. Fruit de groente in 1 eetlepel olie zacht, maar niet bruin. Schep de groente uit de pan. 6. Snijd de olijven in plakjes en schep ze door het groentemengsel. 7. Verwarm de rest van de olie in de pan en leg de plakken aardappel met doperwtjes erin. Schep het groentemengsel erop. 8. Klop de eieren los en voeg royaal peper toe. Schenk dit over de aardappelen. 9. Laat de eieren op laag vuur met een deksel op de pan stollen.

Voedingswaarde voor een volwassene: 555 kcal, 20 g vet, waarvan 5 g verzadigd vet, 65 g koolhydraten, waarvan 5 g suikers, 10 g vezel, 25 g eiwit, 200 g groente, 0,8 g zout

PREICURRY MET KIKKERERWTEN, RIJST EN MUNTYOGHURT Voor 2 volwassenen en 2 kinderen 15-30 minuten 200-250 gram zilvervliesrijst 4 takjes munt 200 ml halfvolle yoghurt stukje gemberwortel (grootte van 1 duim) 1 ui 1 teentje knoflook 500-750 gram prei 2-3 tomaten ½ bosje koriander of platte peterselie 2 eetlepels olie 1 theelepel komijnzaad 1 eetlepel kerriepoeder 1 blik kikkererwten (uitlekgewicht ca. 250 gram) 1. Kook de rijst gaar volgens de gebruiksaanwijzing op de verpakking. 2. Was de munt, knip de helft van de blaadjes in reepjes en wrijf de rest fijn. Meng dit met wat peper door de yoghurt. 3. Schil het stuk gember en rasp het. 4. Maak de groente schoon. Snijd de ui en de knoflook in snippers, de prei in stukken van 3 cm en de tomaten in blokjes. 5. Was de koriander. Snijd de stelen klein en houd de blaadjes apart. 6. Fruit de ui en de knoflook met de koriandersteeltjes, de gember, de komijn en de kerrie in de olie tot het gaat geuren. 7. Voeg de prei en de tomaten toe en stoof de groente in ca. 6 minuten gaar. 8. Laat de kikkererwten uitlekken, spoel ze af en warm ze mee met de groente. 9. Geef de preicurry en de muntyoghurt bij de rijst.

Voedingswaarde voor een volwassene: 610 kcal, 20 g vet, waarvan 3 g verzadigd vet, 85 g koolhydraten, waarvan 9 g suikers, 15 g vezels, 20 g eiwit, 200 g groente, 0,6 g zout


|6-12 MAANDEN|

MIE MET KIP EN SESAMZAAD

MANGOCRÈME

AARDBEIENKWARK

Voor 2 volwassenen en 2 kinderen 30 minuten

Voor 2 volwassenen en 2 kinderen 0-15 minuten

Voor 2 volwassenen en 2 kinderen 0-15 minuten

½ limoen 1 eetlepel sojasaus met minder zout 1 theelepel gemberpoeder 250-300 gram kipfilet 1 eetlepel sesamzaad stuk witte kool (300 gram) 2 groene paprika’s 1 dunne prei 1 rode peper 250-300 gram volkoren mie 2 eetlepels olie 1 teentje knoflook vissaus

2 mango’s 1 perssinaasappel 50-100 ml halfvolle yoghurt

400 gram aardbeien 2 theelepels gestampte muisjes of 1 zakje vanillesuiker 300 ml magere kwark

1. Rasp wat van de schil van het stuk limoen. 2. Maak een marinade van de geraspte limoenschil, 1 eetlepel limoensap, de sojasaus en het gemberpoeder. 3. Snijd de kipfilet in blokjes en schep ze door de marinade. Laat dit een half uur afgedekt in de koelkast staan. 4. Rooster het sesamzaad in een droge koekenpan goudbruin. 5. Maak de groenten schoon. Schaaf de kool fijn, snijd de paprika’s in reepjes en de prei in ringen. 6. Was de rode peper, verwijder de pitjes en snijd de peper in smalle reepjes. 7. Kook de mie in ruim water volgens de gebruiksaanwijzing. 8. Verwarm de olie en bak hierin de kip bruin. 9. Voeg de groenten en de peper toe en smoor het geheel in ca. 8 minuten gaar. Pers het teentje knoflook erboven uit. 10. Laat de mie uitlekken en schep dit door het kip-groentemengsel. 11. Breng het op smaak met de vissaus en limoensap. Strooi er het sesamzaad over.

1. Schil de mango’s en snijd het vruchtvlees van de pit. 2. Houd een paar mooie reepjes achter voor de garnering en pureer de rest van het vruchtvlees met een staafmixer of in de keukenmachine. 3. Pers de sinaasappel uit en roer het sinaasappelsap door de mangopuree. 4. Spatel de yoghurt erdoor. 5. Verdeel dit over 4 coupes en garneer met de achtergehouden reepjes mango. Voedingswaarde voor een volwassene: 120 kcal, 1 g vet, waarvan 0 g verzadigd vet, 25 g koolhydraten, waarvan 23 g suikers, 3 g vezel, 2 g eiwit, < 0,1 g zout

1. Maak de aardbeien schoon. Houd er 4 achter voor de garnering. 2. Snijd de rest in stukjes. Gebruik eventueel een staafmixer. 3. Meng de aardbeien en de gestampte muisjes of vanillesuiker door de kwark. Verdeel over 4 schaaltjes en garneer met de achtergehouden aardbeien.

Voedingswaarde voor een volwassene: 90 kcal, 2 g vet, waarvan 0 g verzadigd vet, 15 g koolhydraten, waarvan 13 g suikers, 1 g vezel, 7 g eiwit, 0,1 g zout

Te warm? Proef altijd eerst zelf een hapje voordat je het aan je kind geeft.

Voedingswaarde voor een volwassene: 610 kcal, 15 g vet, waarvan 3 g verzadigd vet, 70 g koolhydraten, waarvan 12 g suikers, 10 g vezels, 40 g eiwit, 200 gram groente, 1,1 g zout

87


|COLOFON|

s Lees ook on e azin online mag

KLEINTJES WORDEN GROTER, EN HUN EETLUST DAN? Wat doe je als je kind niet wil eten en hoe reageer je als je kind snoep wil in de supermarkt? Hoe zorg je ervoor dat-ie later groot en sterk wordt? Deze vragen (en meer) komen aan bod in het online magazine over gezond eten en drinken voor 1- tot 4-jarigen. V www.voedingscentrum.nl/gezondgroeienmagazine

Copyright © 2019, Stichting Voedingscentrum Nederland, Den Haag Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze en/of door welk ander medium, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Stichting Voedingscentrum Nederland. Hoewel aan de samenstelling en productie van deze uitgave alle zorg is besteed, aanvaardt Stichting Voedingscentrum Nederland geen enkele aansprakelijkheid voor schade voortvloeiend uit een eventuele foutieve vermelding in deze uitgave. Voedingscentrum - eerlijk over eten Het Voedingscentrum informeert consumenten over – en stimuleert hen tot – een gezonde en meer duurzame voedselkeuze. Met dank aan de moeders, vaders, kinderen, de professionals en de KNOV voor hun medewerking aan deze uitgave. 88

klimaatneutraal natureOffice.com | NL-077-124771

gedrukt


|INFO|

VOEDING De website van het Voedingscentrum voor meer informatie over gezond eten voor jezelf en je kind: V www.voedingscentrum.nl/mijnkindenik De app ZwangerHap van het Voedingscentrum voor zwangeren V www.voedingscentrum.nl/zwangerhap Het online magazine GezondGroeien van het Voedingscentrum voor ouders met kinderen van 1 tot 4 jaar V www.voedingscentrum.nl/gezondgroeienmagazine Het filmpje ‘Zo wordt borstvoeding gemaakt’: V www.voedingscentrum.nl/filmpjeborstvoeding Het filmpje ‘Wat gebeurt er als je kolft?’ V www.voedingscentrum.nl/kolven Wil je meer informatie over borstvoeding? Kijk dan op www.borstvoeding.nl Wil je ervaringen over borstvoeding uitwisselen met andere moeders? Neem dan contact op met de Borstvoedingorganisatie LLL (www.lalecheleague.nl) Zoek je een lactatiekundige bij jou in de buurt? Kijk op www.nvlborstvoeding.nl Meer informatie over gezond eten volgens de Schijf van Vijf: V www.voedingscentrum.nl/schijfvanvijf In gratis te downloaden folders lees je de belangrijkste informatie voor (aanstaande) ouders: ■

V www.voedingscentrum.nl/webshop

VÓÓR DE ZWANGERSCHAP De folder ‘Welke voeding voor je baby?’ van de KNOV over hoe je je kunt voorbereiden en hoe je je kind kunt voeden: www.deverloskundige.nl/folders Op www.strakszwangerworden.nl vind je tips over hoe je zo gezond mogelijk zwanger kunt worden en kun je volgen wat het stel Kelly en Karim doet om een gezond kindje te krijgen. Informatie over zwangerschap, kinderwens en erfelijkheid: www.erfelijkheid.nl De folder ‘Zwanger! Informatie en adviezen van verloskundigen, huisartsen en gynaecologen’. Een digitale versie van deze folder vind je op www.rivm.nl als je zoekt naar ‘folder zwanger’. Voorlichting voor (bijna) zwangeren van de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen: www.deverloskundige.nl Voorlichtingsbrochures van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie: www.nvog.nl

VEILIGHEID Meer informatie over veilig groot worden vind je op www.veiligheid.nl/kinderveiligheid en op de facebookpagina: www.facebook.com/veiligopgroeien Is je huis kindproof? Download de app ‘Veilig Groot Worden’ op www.veiligheid.nl/veiliggrootworden In de Gifwijzer staat wat je het beste kunt doen bij een vergiftiging. Bestel de Gifwijzer of download de app via www.gifwijzer.nl BEWEGEN Beweegtips voor je baby, dreumes of peuter: www.beweegkriebels.nl ■

OPVOEDEN Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is er voor ouders en opvoeders die vragen hebben over de opvoeding, het opgroeien of de gezondheid van hun kind. Kijk op www.opvoeden.nl/cjg

ROKEN Advies en hulp bij stoppen en meer informatie over roken en zwangerschap en opvoeding: www.rokeninfo.nl/publiek

ALCOHOL Advies en hulp bij stoppen en meer informatie over alcohol en zwangerschap, borstvoeding en opvoeding: www.alcoholenzwangerschap.nl en www.alcoholinfo.nl/publiek ■

DRUGS Advies en hulp bij stoppen en meer informatie over drugs en zwangerschap en opvoeding: www.drugsinfo.nl/publiek

SEKSUELE ONTWIKKELING De brochure ‘Hoe komt die baby in je buik? Seksuele opvoeding van kinderen tussen 0 en 6 jaar’. Een digitale versie van deze brochure vind je op shop.rutgers.nl als je zoekt naar ‘hoe komt die baby in je buik’. ■

Vrijwel alle consultatiebureaus hebben inloopspreekuren. Hier kun je zonder afspraak heen met al je vragen en twijfels.

89


GEZOND GROEIEN

HEB JE ONZE HANDIGE APP AL GEDOWNLOAD?

LEESVOER VOOR (AANSTAANDE) OUDERS

ONAFHANKELIJK EN RECLAMEVRIJ

GEZOND GROEIEN - LEESVOER VOOR (AANSTAANDE) OUDERS

Een broodje met gerookte zalm of tonijnsalade, kan dat? En hoe zit het met salami en brie, is dat veilig om te eten als je zwanger bent? In de handige app ZwangerHap van het Voedingscentrum kun je snel en makkelijk opzoeken wat je allemaal wel en niet kunt eten als je zwanger bent. Ook krijg je tips over gezonde voeding en zie je hoe de baby in je buik groeit.

Download nu g ratis de app ZwangerHap

' WAT HEEFT MIJN KIND NOU ECHT NODIG? '

‘ZO, JIJ BENT GEGROEID’

Alles wat je nodig hebt als je zwanger bent

EN DE PARTNER DAN?

Over meezwangeren en regelwerk

DOSSIER BORSTVOEDING Tips, trucs & mooie momenten

DE EERSTE HAPJES

Oefenen met nieuwe smaken 01-2019

www.voedingscentrum.nl

Profile for Voedingscentrum

Infozien 2019  

Infozien 2019