Issuu on Google+


Lenny Duijvelaar & Anjo Geluk

Het Tw e e li ng e n boek Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen

KOS tweeling_HD12_book.indb 3

18-01-12 11:11


www.kosmosuitgevers.nl

Zestiende druk, 2012 Š 1991, 2012 Kosmos Uitgevers, Utrecht/Antwerpen Omslagontwerp: Michelangela, Utrecht Vormgeving: Michelangela, Utrecht Illustraties omslag en binnenwerk: Carin Vogtländer ISBN 978 90 215 4798 5 NUR 851 Alle rechten voorbehouden / All rights reserved Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze en/of door welk ander medium ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

KOS tweeling_HD12_book.indb 4

18-01-12 11:11


He t T we el i ngenboek

Inhoud Vo o r wo o r d

6

Inleiding

7

1 Zwa n g e r s c h a p

8

2

88

B eva l l e n va n e e n t we e l i n g

3 Vr o e g g e b o o r t e

118

4

147

H e t e e r s t e j a a r

5 Vo e d i n g

18 4

6

O p s t a p

218

7

Huilen

228

8 S l a p e n

236

9

248

Peuters en kleuters

10 O pvo e d i n g

266

11 Ve i l i g h e i d

299

12 Zi e k t e

30 4

13 O ve r l i j d e n va n e e n k i n d j e

318

14 N a a r s c h o o l

327

15 O p g r o e i e n e n t e r u g k i j ke n

339

B e g r i p p e n l i j s t

34 4

Register

350 5

KOS tweeling_HD12_book.indb 5

18-01-12 11:11


He t T we el i ngenboek

Voorwoord D r. J i m va n Eyc k ,

einde alsnog als zwaarder ervaren dan een eenlingzwangerschap. Bij tweelingzwangerschappen treden vaker complicaties op, zoals hoge bloeddruk, suikerziekte, vroeggeboorte en achterblijven van de groei. Echoscopie heeft niet alleen een belangrijke rol gekregen bij de diagnostiek en controle van tweelingzwangerschappen, maar is ook van belang bij de vroegtijdige kennismaking met de nog ongeboren kindjes. Vrijwel alle zwangeren vinden een echoscopisch onderzoek leuk en zijn blij als alles in orde is. De bevalling van een tweeling is anders dan bij een eenling en zal altijd in het ziekenhuis plaatsvinden. Na de geboorte van een tweeling begint weer een heel nieuwe fase van vreugde, maar soms ook van bezorgdheid als de kindjes te vroeg of te klein zijn. Ook bij de opvoeding van tweelingen komt heel wat kijken. In Het Tweelingenboek worden allerlei aspecten besproken van tweeling- en drielingzwangerschappen. Ook door ervaringsdeskundigen (de zwangere en haar partner) en professionals. Naast de medische kant wordt veel aandacht besteed aan de emotionele aspecten. De auteurs zijn er uitstekend in geslaagd een schat aan praktische informatie te verschaffen. Het Tweelingenboek is niet alleen uitermate geschikt voor vrouwen die zwanger zijn van een tweeling en hun partners, maar ook voor gynaecologen, verloskundigen, huisartsen, verpleegkundigen, kraamverzorgsters en allen die hiervoor in opleiding zijn.

g y n a e co l o o g - p e r i n a t o l o o g

In de bijna dertig jaar dat ik werkzaam ben in de verloskunde ben ik nog steeds gefascineerd door alles wat te maken heeft met zwangerschap in het algemeen en tweelingzwangerschappen in het bijzonder. Ik ben dan ook zeer verheugd over het verschijnen van deze nieuwe uitgave van Het Tweelingenboek. Voor vrijwel alle vrouwen en hun partner is een zwangerschap een van de ingrijpendste gebeurtenissen in hun leven. In de zwangere groeit een kindje, van wie de verwachtingen hoog gespannen zijn. Op wie gaat het kindje lijken en wordt het een jongetje of een meisje? Naast blijdschap is er ook vaak bezorgdheid of alles wel goed zal gaan. Daarnaast brengt het krijgen van een kind extra verantwoordelijkheden met zich mee. Een tweelingzwangerschap wordt door de zwangere, haar partner en hun omgeving altijd als extra bijzonder ervaren. Te horen krijgen dat er sprake is van een spontane tweelingzwangerschap is veelal een onverwachte verrassing. Gedurende de laatste decennia is het aantal tweelingen door allerlei fertiliteitsbehandelingen fors toegenomen. Hoewel paren weten dat de kans op een tweelingzwangerschap groter is na een fertiliteitsbehandeling, zijn de verrassing en emoties meestal net zo groot. Een tweelingzwangerschap vergt extra veel van de zwangere en wordt met name aan het

6

KOS tweeling_HD12_book.indb 6

18-01-12 11:11


He t T we el i ngenboek

Inleiding Zwanger zijn en bevallen van een twee- of drieling zijn overweldigende ervaringen! Niet te plannen. In plaats van ‘gewoon’ een kindje komen er twee of drie tegelijk. Het overvalt je als je bij de eerste echo twee of drie stipjes ziet bewegen. Fantastisch, maar ook even schrikken. Er komen ook meteen allemaal vragen op je af. Hoe moet dat nu met twee baby’s in mijn buik? Worden ze niet veel te vroeg geboren? Hoe gaat zo’n bevalling eigenlijk? Hoe combineer ik twee baby’s met mijn werk? Waar moeten ze slapen? Past het hele spul in de auto? Hoe gaan we ze voeden en opvoeden? Wat zal onze oudste ervan vinden? Het lijkt wel of met dat ene echoplaatje alles anders is geworden. En dat is ook zo. Een twee- of drieling krijgen is meer dan alles in meervoud aanschaffen. Jullie gaan het allemaal meemaken en er alles aan doen om deze kindjes te verzorgen, op te voeden en alle liefde van de wereld te geven. Daar kun je wel wat hulp bij gebruiken. Daarom vind je in dit boek informatie en praktische tips. Wij zijn daarvoor bijgestaan door de gynaecoloog-perinatoloog Jim van Eyck en de kinderarts-neonatoloog Willem de Boode, honderden twee- en drielingouders en andere deskundigen. Up-todate informatie, gecombineerd met ervaringen en praktische tips van meerlingouders bereiden je voor op wat komen gaat en geven antwoord op je vragen. Het Tweelingenboek is een uniek document dat vooral bestemd is voor ouders van meerlingen, maar daarnaast een aanrader voor

iedereen die, professioneel of niet, met meerlingen te maken heeft. Veel leesplezier, verwondering en herkenning gewenst en heel veel geluk met jullie tweeling of drieling en/of de meerlingen die op jullie pad komen!

Da n k Onze oprechte dank aan allen die met zoveel enthousiasme aan dit boek hebben meegewerkt. Vooral aan: Alle ouders die hun ervaringen, zorgen en blijdschap met ons wilden delen. Dr. Willem-Pieter de Boode, kinderartsneonatoloog, werkzaam in het Universitair Medisch Centrum St. Radboud te Nijmegen (umcn); vader van vier kinderen, onder wie een tweeling. Dr. Jim van Eyck, gynaecoloog-perinatoloog, werkzaam in de Isala Klinieken te Zwolle. Lenny Duijvelaar & Anjo Geluk Woubrugge/Steenwijk

7

KOS tweeling_HD12_book.indb 7

18-01-12 11:11


He i ngenboek HtOT we O FelD STUK

1

Zwangerschap Zwanger van een tweeling We k r i j g e n e r t we e

schap dat ze een tweeling of drieling krijgen en dan is het lastig om je er meteen iets bij voor te stellen. Soms heb je direct te maken met de praktische consequenties: je werk, dubbele kosten. Als onverwacht een tweelingzwangerschap wordt geconstateerd, moet je als dokter in alle hectiek niet vergeten om ook naar een derde kind te zoeken. Dat wordt nogal eens over het hoofd gezien bij zo’n eerste echo!

Soms heb je al een vermoeden dat er meer dan één baby op komst is, omdat je extreem moe bent, extra misselijk of omdat je buik en borsten wel erg hard groeien. Of omdat je het hebt gedroomd… Na een hormoonbehandeling, ivf of icsi weet je dat de kans op een tweeling groter is. Dan kijk je er als ouders minder vreemd van op als een echoscopie bevestigt dat er een tweeling op komst is. Alle ouders reageren natuurlijk op hun eigen manier. De een barst uit in tranen van geluk, een ander ouderpaar is sprakeloos, andere ouders reageren lacherig of vol ongeloof: ‘Een tweeling, hoe bestaat het?’ Vaak moet je aan het idee wennen. De praktische gevolgen onder ogen zien en je realiseren dat deze zwangerschap waarschijnlijk anders zal verlopen dan verwacht. Sommige ouders vinden het gewoon niet leuk dat er twee baby’s tegelijk zullen komen, zij hadden liever twee kinderen na elkaar willen krijgen.

Tymo en Linda: Wij wilden het grote nieuws even voor onszelf houden en hebben het pas drie weken later aan onze beste vrienden, ouders, broers en zus verteld. Onze beste vrienden liet ik mijn nieuwste laarzen zien. Maar in de doos zaten babyschoentjes! Voor onze ouders hadden we een gedichtje gemaakt en ingelijst. Na de eerste regel barstten de beide oma’s al in tranen uit, zo blij waren ze. De opa’s waren ontzettend trots en kregen de brede glimlach niet meer van hun gezicht. In de week erna zijn we bij alle broers en (schoon) zussen langsgegaan. We hadden voor onze pasgeboren neefjes en nichtjes truitjes laten bedrukken met op de voorkant ‘Hoera, ik krijg een...’ en op de achterkant ‘neefje of nichtje !!!’ en een slab voor Tymo’s zus met de tekst ‘I love tante Libby’. Helemaal door het dolle waren ze! In de negende week van mijn zwangerschap kregen we de termijnecho. Alles zag er goed uit, de kleine was

 Jim van Eyck, gynaecoloog-perinatoloog: Ouders kunnen heel wisselend reageren als ze horen dat ze een meerling verwachten: van helemaal in de gloria tot erg bezorgd en geschrokken en soms vinden ze het ook best eng! Tegenwoordig weten de ouders al heel vroeg in de zwanger-

8

KOS tweeling_HD12_book.indb 8

18-01-12 11:11


Z wa n gersc hap

meteen in beeld en volop in beweging. Het hartje klopte als een raket! Een erg emotioneel en onbeschrijflijk mooi moment voor ons allebei. Aangezien Tymo er één is van een eeneiige tweeling en we aan mijn kant van de familie drie twee-eiige tweelingen hebben, vroeg ik toch maar voor de zekerheid of het er wel eentje was. Ik vond namelijk dat ik voor mijn postuur al best een aardig buikje had. De verloskundige zoemde het beeld uit en zag toen dat het er inderdaad twee waren! Even later kwamen ze ook allebei tegelijk in beeld, wat een ongelooflijk gezicht! Nummer twee was ook druk aan het bewegen en werd meteen opgemeten, hij was eveneens 3 centimeter lang en 10 weken oud. We waren er even stil van. Tymo en ik keken elkaar aan, we straalden allebei, wat ontzettend mooi. Voor Tymo was dit ook een bijzonder moment; een tweelinghelft die zelf vader gaat worden van een tweeling!

gen en ook de nieuwsgierigheid naar een kindje van ons samen. Op een gegeven moment laat ik bij de huisarts het spiraaltje verwijderen. De maand erop ben ik zwanger. Best een beetje overdonderend omdat we ons erop hadden ingesteld dat het een tijdje zou kunnen duren. Ik herinner me nog Jacobs verbaasde gezicht toen er een streepje verscheen op de test. Zo snel al? Ik voel me erg schuldig tegenover mensen die lang moeten wachten of bij wie het nooit is gelukt. Dit schuldgevoel wordt nog versterkt als twee maanden later blijkt dat het er ook nog twee zijn.

Lianne, moeder van Jort en Tessel (8 jaar): Toen ze bij de eerste echo vertelden dat ik zwanger was van een tweeling keken mijn man en ik elkaar ongelovig aan. Geen hormonen, geen tweelingen in de familie. Tja, daar reken je niet op!

Andrea, moeder van Dirk (6 jaar), Daan en Luuk (2 jaar):

Karima en Joël, 21 weken zwanger van een tweeling:

Ik herinner me nog als de dag van gisteren onze vakantie op de Canarische Eilanden. Ik wist dat ik een week of vijf zwanger was en werd behoorlijk ziek. Eerst dacht ik aan een voedselvergiftiging. De misselijkheid bleef maar aanhouden. Het zou toch de zwangerschap moeten zijn, maar dan twee keer zo heftig als bij de eerste zwangerschap van onze zoon Dirk. Toen dacht ik: Twee keer zo ziek, misschien krijgen we wel een tweeling. Een week of zes later waren we bij de verloskundige en zagen Bart en ik allebei, nog voordat de verloskundige het vertelde, twee hartjes kloppen. Wat een mooi moment was dat, de tranen schieten me weer in de ogen als ik eraan terugdenk. De blijdschap heeft vanaf dat moment overheerst, met af en toe een moment waarop ik dacht: Hoe gaan we dat doen?

Wij hebben twee ivf-behandelingen achter de rug en nu krijgen we twee kindjes! We konden het eerst niet geloven. Joël heeft wel drie keer aan onze gynaecoloog gevraagd of ze het wel zeker

Marije, moeder van Tes en Floor (1 jaar): Heel langzaam groeit bij Jacob en mij het verlan9

KOS tweeling_HD12_book.indb 9

18-01-12 11:11


He t T we el i ngenboek

wist en toen heeft ze het op het echoscherm aangewezen en ons een foto meegegeven.

ren!’, ‘Heb je al twee bedjes?’ of ‘Al die kleertjes!’ Je krijgt een soort spoedcursus over wat je de eerste twintig jaar allemaal nodig hebt, ‘maar als ze dan het huis uit gaan, zijn ze ook direct allebei weg!’

Door opmerkingen van mensen uit de omgeving worden tweelingouders die eerst positief op de tweelingzwangerschap reageerden, aan het denken gezet. Bepaald ondersteunend zijn sommige opmerkingen niet: ‘Leuk voor een ander, maar niets voor mij’ of ‘Zo, jullie zijn in één keer klaar!’ of ‘Dat zal wel een drukte geven!’ of tegen de aanstaande tweelingvader: ‘Daar had je twee keer over kunnen doen!’

Angela en Hans, ouders van Kim (7 jaar), Fleur (5 jaar), Timo (2 jaar) en Claire en Romy (3 maanden): Al vanaf het begin van mijn zwangerschap ‘wist’ ik dat het er twee zouden zijn. De eerste paar maanden was ik zo verschrikkelijk ziek, de hele dag overgeven en kokhalzen. Bij de andere zwangerschappen was ik alleen ochtendziek geweest. Aangezien we al twee meiden en een jongen hadden, kon het voor mij niet anders dan dat het er nu twee zouden zijn. Bij de verloskundige heb ik het direct gemeld, ze vond de baarmoeder inderdaad wel hoog zitten, maar het was ook mijn vierde zwangerschap dus ze kon het niet met zekerheid zeggen. De volgende dag de echo, het was 1 april. Voordat het apparaat op mijn buik ging, heb ik het ook gemeld en inderdaad, er waren twee baby’s te zien. We hebben daar eigenlijk nauwelijks gereageerd. Later zaten we nog even wat te drinken en toen kreeg ik een enorme lachbui, omdat zoiets echt bij ons past. Onze dochters vonden het erg leuk, omdat ze met twee kindjes geen ruzie zouden maken over wie de baby vast mag houden. Ik heb één leuke reactie gehad van een vrouw die ook drie kinderen had en toen een tweeling verwachtte. De overige reacties waren niet echt leuk: vragen of we er wel blij mee waren, hoe we dat doen als ze allemaal willen studeren, of we wel genoeg kamers hadden en of we nu klaar waren met het maken van kinderen. Er waren zelfs mensen die vroegen of het geen aprilgrap was. Nu zijn wij erg in voor geintjes, maar niet over zoiets. Onze ouders reageerden ook niet erg enthousiast. Uiteindelijk, naarmate de zwangerschap vorderde en iedereen doorkreeg dat wij er echt blij mee waren, kwamen er toch nog leuke reacties.

Anke, moeder van Jaya en Charley (9 maanden): Als je zwanger bent, gaat iedereen je ongevraagd van alles vertellen. Dat varieert van gedetailleerde verslagen van totaalrupturen tot doodgeboren kindjes, maar gelukkig ook van opvoedingsverhalen tot eigen jeugdherinneringen. Alsof er een bordje ‘geopend’ op je voorhoofd hangt. Een hele bevolkingsgroep die mij daarvoor nooit aankeek, knipoogt nu samenzweerderig. Alsof ik ben toegetreden tot het Geheime Genootschap, een soort poort doorgegaan ben met een deur die voorgoed achter je dichtslaat. Zowel mannen als vrouwen keken uitgebreid naar mijn buik en borsten, alsof die een soort kermisattractie waren. Ik ben gemeenschapsgoed geworden. Ook stellen mensen de meest impertinente vragen. Zo heb ik regelmatig ‘ivf’je?’ gehoord, waarop ik dan natuurlijk precies vertelde in welke stand de conceptie op natuurlijke wijze had plaatsgevonden. ‘Dan ben je in één keer klaar, hè?’ is ook een veelgehoorde opmerking. En natuurlijk heeft iedereen wel een vriend van een buurvrouw van een tante van een oom van een hond van een kinderboerderij die een tweeling heeft. Ben je zwanger van één kindje, dan viert de romantiek van het aanstaande geluk nog de boventoon; bij een tweeling worden de vragen direct en bijna alleen maar praktisch: ‘O, moet je dan verhuizen?’, ‘Is wel duur, als ze gaan stude10

KOS tweeling_HD12_book.indb 10

18-01-12 11:11


Z wa n gersc hap

Birgit en Max, grootouders van Linde en Mare (2 maanden):

dereen zei: ‘Dat is handig, dan zijn jullie in een keer klaar’ of ‘Nou, sterkte’. Vooral dat laatste kwam mijn neus uit. Hoezo sterkte? We zijn er dolblij mee.

We waren zo blij voor de kinderen: na vijf jaar onderzoeken en behandelingen eindelijk zwanger en dan ook nog van twee kindjes! We waren ook wel bezorgd over de goede afloop, maar het geluksgevoel overheerste.

Bij een echo kan worden vastgesteld of er één kindje op komst is of dat er twee kinderen komen. Het is fijn als dat zo vroeg mogelijk in de zwangerschap bekend is. Om aan het idee te wennen dat er twee baby’s komen, heb je als ouders tijd nodig. Je moet je erop instellen en er zijn allerlei praktische zaken die om een oplossing vragen. De babykamer zal anders ingericht moeten worden, er moe-

Marije en Jacob, ouders van Tes en Floor (1 jaar): In onze omgeving zijn de positieve reacties op de vingers van een hand te tellen. Ik herinner me alleen mijn schoonzus die door de telefoon ‘geweldig!’ schreeuwde. Heerlijk, vond ik dat. Bijna ie-

Column van Maike

S p e cia l e a a nd a cht Ik herinner me nog als de dag van gisteren dat ik de eerste keer een positieve zwangerschapstest aflas. Het was vijf uur en ik vond dat de tijd rijp was voor het optimaal benutten van de ochtendplas. Toen er twee streepjes verschenen, hebben we elkaar vol ongeloof aangekeken, gelachen, gehuild. En nóg een test gedaan. En daarna nog een. Gewoon voor het leuke. De dagen daarna moet het van me afgestraald zijn: hier is iemand zwanger! Hallo! Ja, ík ben het. De vrouw die een kind gaat krijgen! Verreweg de belangrijkste persoon op aarde op dit moment! Een paar maanden later wordt het natuurlijk pas écht zichtbaar voor de buitenwereld. Die buik! Geweldig! Er zijn wat mij betreft twee momenten in een vrouwenleven waarop ’s ochtends aankleden leuk is: wanneer je bent afgevallen en wanneer je zwanger bent! Niets verhullen, show it! Heel bijzonder vond ik de speciale blikken die je zwijgend uitwisselt met andere vrouwen. Soms een klein knikje, een blik op je buik of een lief lachje. Wij snappen elkaar. Eenmaal bevallen is het gedaan met de speciale aandacht. Zomaar. Pats boem. Verdwenen. Niemand keurt je nog een blik waardig op straat en in de winkels. Een kinderwagen is normaal in het straatbeeld. Minder bijzonder dan een zwangere buik blijkbaar. Zucht. Aandachtsgek als ik inmiddels gemaakt was, vond ik dat even slikken. Het eindresultaat was toch écht de moeite waard! Hoe zou dat deze keer gaan? Met een tweeling? De ervaringsdeskundigen waarschuwen dat de aandacht blijft. En niet zo’n beetje ook. Een tweelingwagen – laat staan als we er nog een ‘zijspan’ aanhangen voor Floris – trekt de aandacht van gewenste en ongewenste gasten. Te pas en te onpas schijnen mensen je wagen in te duiken en je te voorzien van commentaar. Ben benieuwd hoe ik daarmee om zal gaan. Blijf ik gloeien van trots? Of mep ik al dat gespuis boven de wagen vandaan? Hoe lang zou ik dat met goed fatsoen op de hormonen kunnen blijven gooien?

11

KOS tweeling_HD12_book.indb 11

18-01-12 11:11


He t T we el i ngenboek

ten spullen bij komen, er moet misschien hulp of oppas geregeld worden en twee plaatsen in de crèche. Vooral aanstaande moeders hebben nogal eens moeite met het wennen aan hun dubbele zwangerschap. Ze zien alle voedingen, de gebroken nachten en de bergen was al voor zich. Ze vragen zich af of er wel twee baby’s in hun buik passen, hoe het nu met hun werk moet en wat de andere kinderen – als die er zijn – van de gezinsuitbreiding zullen vinden. En hoe krijg je een band met twee hummeltjes tegelijk? Aanstaande tweelingvaders zijn doorgaans heel positief: ‘Waar er vier kunnen eten, is er ook plaats voor vijf!’ Ze zijn blij, trots en dankbaar: ‘Een dubbel geschenk, dubbele lasten maar zeker ook dubbele lusten!’

schap van ongeveer drie weken. Het ontwikkelingsproces van de baby’s – ze heten dan nog embryo’s – is al in volle gang. Hoe verloopt nu die ontwikkeling in de baarmoeder? De 1ste week van de zwangerschap noemt men de eerste week na de laatste menstruatie, als er van zwangerschap nog geen sprake is. Het is even wennen dat gynaecologen, huisartsen en verloskundigen het niet hebben over zwangerschapsmaanden, maar over -weken. Ook in de 2de week is er eigenlijk nog geen zwangerschap. Want ongeveer veertien dagen na de eerste dag van de laatste menstruatie vindt de bevruchting plaats. In de 3de week gaan de bevruchte eitjes op weg naar de baarmoeder, waar ze zich in de 4de week gaan innestelen in het baarmoederslijmvlies. Nu gaan de bevruchte eicellen zich in een snel tempo verder delen. In de 5de week van de zwangerschap, wanneer je dus merkt dat je zwanger bent, zijn de embryo’s ongeveer 2 millimeter lang en met het blote oog te zien. We spreken hier voor het gemak over een twee-eiige tweeling. Het kan uiteraard ook één eicel betreffen, die tijdens zijn reis door de eileider onderweg om onverklaarbare redenen is gesplitst. In dat geval nestelt zich één eicel in met twee celkernen, een eeneiige tweeling. Aan de embryo’s komen uitstulpingen: het hoofd, het middengedeelte, waarin een eenvoudig hartje zit, en een staart. Het ruggenmerg gaat zich ontwikkelen en ook het centrale zenuwstelsel begint zich te vormen. De embryo’s verschillen nog behoorlijk van de vorm die ze bij de geboorte hebben. In de 6de week zijn de hersenen in aanleg klaar. De embryo’s zijn nu 1,5 centimeter lang met een naar verhouding groot hoofd, waarin al kuiltjes te zien zijn op de plaatsen waar de ogen en de oren moeten komen. Er ontstaan ronde uitstulpingen in de lijfjes, een soort knoppen, op de plaats waar armpjes en beentjes zullen komen. Ook de maag en de andere inwendige organen beginnen

Lianne, moeder van Jort en Tessel (8 jaar) en Yolet, Meike en Imke (6 jaar): In de tiende week kregen we weer een echo. Bij de zoektocht op het scherm werd het verdacht stil. Er werd een andere arts bijgehaald. Toen de arts ons vertelde dat er niet twee maar drie foetussen in mijn buik zaten, waren we totaal in shock. Een tweeling van amper twee en nu een drieling?

w

De zwangerschapsduur wordt aangegeven in weken en dagen: 32.2 (32 +2) betekent: 32 weken en twee dagen.

D e o n t wi kke l i n g i n d e baarmoeder Al is er in het begin van de zwangerschap nog niets te zien aan de buitenkant, toch gebeurt er van alles in je lichaam. Niet dat je daar iets van merkt, daar ga je pas op letten als de menstruatie is uitgebleven. Maar op dát moment is er al sprake van een zwanger12

KOS tweeling_HD12_book.indb 12

18-01-12 11:11


Z wa n gersc hap

zich te ontwikkelen. Er ontstaan bloedvaten, en wanneer omstreeks de 12de week het hartje klaar is, zal de bloedsomloop gaan functioneren. In de 7de en 8ste week beginnen de armen en benen verder te groeien. De embryo’s zijn ongeveer 2,5 centimeter lang. Ze krijgen steeds meer een gezichtje. Er is een neusje met neusgaten zichtbaar, maar de onderkaak bijvoorbeeld is nog niet goed uitgegroeid. De armpjes zijn zo lang geworden dat de embryo’s met hun handjes hun gezicht kunnen aanraken. Er zijn ook al vingertoppen. De tenen volgen iets later. De ontwikkeling van een embryo – maar ook van een baby – gebeurt van boven naar beneden. Hoewel het geslacht al bij de bevruchting vaststaat, is nog niet te zien of het jongetjes, meisjes of een jongetje en een meisje worden.

viel dat ook op zijn plek. Ik vond het idee constant met zijn drieën te zijn geweldig. Ik heb heel vaak met mijn hand op mijn buik gelopen en heel veel tegen ze gepraat. Ik heb er de eerste maanden weinig om gelaten, werkte nog lang mijn volledige uren, ging nog stukken Drenthepad wandelen, uit eten en zelfs nog de kroeg in.

In de 9de en 10de week zijn de embryo’s 4 centimeter lang en wegen ze 5 gram. De ogen zijn nu bijna klaar en het binnenoor en de oorschelp zijn gevormd. De armen en benen groeien nog even door. Vingers en tenen zijn ook duidelijk te onderscheiden, al bevindt zich ertussen nog wel weefsel. In deze tijd beginnen de navelstrengen tussen de embryo’s en de baarmoederwand te functioneren. Er wordt een begin gemaakt met de vorming van de placenta(’s). In de 11de en 12de week lijken de vruchtjes al op complete mensjes. Ze zijn dan ongeveer 6 centimeter lang en wegen 20 gram. Ze hebben nu ook een nekje, bewegen al een poos, maar dat kun je zelf nog niet voelen. Op de vingertoppen begint een nagelbed te ontstaan. De eierstokken en de zaadballen worden gevormd, maar het is nog niet te zien welk geslacht de baby’s hebben. De inwendige organen groeien verder. Het hart bijvoorbeeld is nu al gevormd, waardoor de bloedsomloop kan functioneren en de spieren krachtiger worden. Vanaf nu wordt het risico van aangeboren afwijkingen kleiner, omdat organen die eenmaal gevormd zijn, niet meer zo gevoelig zijn voor invloeden van buitenaf. Na de 12de week wordt een embryo foetus genoemd, wat ‘onvoldragen vrucht’ betekent. In aanleg zijn de kinderen volledig gevormd, maar ze zullen nog moeten groeien en rijpen om zelfstandig buiten het moederlichaam te kunnen leven. Allerlei details moeten nog afgewerkt worden en hun uiteindelijke vorm krijgen. In dit stadium krijgen de baby’s veel

Willeke en John, 9 weken zwanger van een tweeling: Alleen onze ouders weten dat we een tweeling krijgen. We voelen ons nog een beetje in niemandsland. We willen het nieuws nog even lekker voor ons houden, maar kijken ook uit naar volgende maand als we familie en vrienden over onze zwangerschap gaan vertellen.

Marije, moeder van Tes en Floor (1 jaar): Ik voelde me heerlijk. Ik ben nauwelijks misselijk geweest. Als ik de hele dag door kleine beetjes at, ging het goed. Wel had ik veel last van obstipatie. Daarvoor deed ik zemelen door de yoghurt. Toen ik 8 weken zwanger was, zijn we twee weken op vakantie geweest naar Toscane. Veel te veel gedaan – wandelen, steden bekijken, autoritten – en als resultaat erg misselijk en overgeven in Siena. Toen wisten we ook nog niet dat het er twee waren. Achteraf gezien zag ik toen al een beetje een buik. Op dat moment dacht ik dat ik erge obstipatie had, maar toen we eenmaal hoorden van de tweeling 13

KOS tweeling_HD12_book.indb 13

18-01-12 11:11


He t T we el i ngenboek

vruchtwater binnen. Het stroomt de longen in en uit en is daardoor gedeeltelijk verantwoordelijk voor het uitzetten en ontwikkelen van de ademhalingsorganen. Misschien zul je je afvragen hoe het komt dat de baby’s niet in hun vruchtwater verdrinken. Het antwoord: ongeboren baby’s zijn voor hun zuurstofvoorziening niet afhankelijk van de longen, ze krijgen zuurstof via het bloed uit de placenta. Vanaf de 14de week functioneert ook de placenta (of de beide placenta’s) die zich ontwikkeld heeft in het baarmoederslijmvlies. Vanaf dat moment krijgen de kinderen voedsel en zuurstof van de moeder via de placenta en de navelstreng. Rond deze tijd kun je de harttonen horen. Rond de 16de week zijn de armen, benen, vingers en tenen helemaal klaar, met nagels en al. De baby’s gaan nu steeds krachtiger bewegen. Het grappige is dat ze aardig de ruimte hebben en die gebruiken ze dan ook. Slapen doen ze erg veel, soms al met de duim in de mond. Ze krijgen nu donshaartjes over hun lijfjes, de lanugo (van het Latijnse lana, wol). Gewoonlijk valt deze wollige beharing in de zevende maand van de zwangerschap uit. Het hart heeft zich inmiddels tot een zeer actief orgaan ontwikkeld. Het verpompt ongeveer 28 liter bloed per dag. Aan het eind van de zwangerschap is die hoeveelheid opgelopen tot zo’n 34 liter per dag. De baby’s wegen rond de 16de week ongeveer 120 gram en zijn 14 centimeter lang. Zo tussen de 18de en 22ste week, dus rond de vijfde zwangerschapsmaand, zul je voor het eerst iets in je buik voelen bewegen. De eerste keer zul je niet weten wat je overkomt en voor het tot je doordringt dat het ‘gefladder’ de baby’s zijn, is het gevoel alweer verdwenen. De volgende keren dat je iets voelt bewegen, zul je erdoor ontroerd zijn en het steeds weer willen voelen. Met 20 weken zul je al een aardige ‘buik’ hebben terwijl de baby’s toch nog niet echt

groot zijn (ongeveer 22 centimeter met een gewicht van rond de 380 gram). Maar omdat je er twee hebt, die samen veel meer plaats innemen, lijkt het of je zwangerschap verder is dan 20 weken. Je baarmoeder staat daarom hoger dan bij een eenlingzwangerschap. De baby’s vermaken zich intussen prima en groeien gewoon door. Ze duikelen langs elkaar heen en spelen met hun handjes en voetjes. In dit stadium van de zwangerschap kun je merken dat de baby’s af en toe de hik hebben. Niets bijzonders, het is een gewone reflex van het middenrif. De baby’s kunnen vruchtwater inslikken en plassen. Ze krijgen steeds sterkere spieren, zodat je ze nu ook behoorlijk kunt voelen schoppen, dan weer hier, dan weer daar. Met 24 weken zijn de baby’s 30 centimeter lang en wegen ze ongeveer 600 gram. Ze zijn nog erg mager en hebben een rode gerimpelde huid, omdat ze nog geen onderhuids vet hebben. Veel van de reflexen die na de geboorte kunnen worden opgewekt, zijn al aanwezig. Vooral de grijpreflex is er duidelijk. De oogjes zijn open, maar de pupillen worden nog bedekt met een vlies. In de baarmoeder wordt de ruimte steeds beperkter. De baby’s kunnen nog wel van positie wisselen, maar dat gaat niet zonder slag of stoot. Aanstaande tweelingmoeders praten over nooit eindigende voetbalwedstrijden. Het lijkt wel alsof er een volksverhuizing gaande is. Vanaf ongeveer 25 weken kunnen baby’s die in deze fase worden geboren in leven blijven, maar dat kan niet zonder speciale apparatuur en deskundige intensieve verzorging. Met name de longblaasjes functioneren dan nog niet voldoende. Tegenwoordig kunnen er medicijnen worden gegeven om de longrijpheid van de kinderen te bevorderen. Toch is het meestal beter dat de baby’s bij jou doorgroeien, daarom zal bijna altijd worden geprobeerd om met weeënremmende middelen de geboorte uit te stellen wanneer de bevalling te vroeg op gang dreigt te komen. Kon14

KOS tweeling_HD12_book.indb 14

18-01-12 11:11


Z wa n gersc hap

digen de baby’s zich zo vroeg in de zwangerschap aan, dan word je als ouders doorverwezen naar een van de tien perinatologische centra (de acht academische ziekenhuizen, de Isala Klinieken in Zwolle en het Máxima Medisch Centrum in Veldhoven) die een nicu (neonatologische intensive care unit) hebben, waar alle zorg voor moeder en kinderen beschikbaar is. Met 28 weken zijn de baby’s bedekt met een dikke gelig-witte waterafstotende huidsmeer, die voorkomt dat de tere huid aangetast wordt door het vruchtwater. Dit laagje wordt vernix caseosa (kaasachtige vernis, crème) genoemd. Dit huidsmeer is na de geboorte vaak nog gedeeltelijk aanwezig. Men laat dan het laagje – het lijkt wel op zalf – gewoon zitten. Het trekt vanzelf in de huid. De navelstreng heeft nu zijn maximale lengte bereikt. De ruimte wordt nu aardig vol, al kunnen de kindjes zich nog wel keren. Na 28 weken zwangerschap van een tweeling lijkt het wel of je 34 weken in verwachting bent, zo dik is je buik. De baby’s kunnen nu de ogen openen dichtdoen. Het gedrag van de kinderen in de baarmoeder wijkt overigens nauwelijks af van dat van pasgeboren baby’s. Ze zijn net zo slaperig en gaperig, ze kunnen hoesten en de hik hebben, zuigen en sabbelen en ze kunnen met hun benen en armen ongecoördineerde bewegingen maken, voor zover de ruimte dat toelaat. Ze kunnen echter ook heel lang stil zijn. Het kan ook zijn dat er een heel temperamentvolle baby is en een rustig kindje. Voorlopig hebben ze het nog prima naar hun zin in je buik en moeten ze nog even doorgroeien. Ze zijn inmiddels wel levensvatbaar maar nog erg klein en zwak.

terwijl Daan zich heerlijk uitstrekte en zich schuin in mijn buik gemanoeuvreerd had. Die ruimte neemt Daan nog steeds.

Tussen de 28 en 30 weken wegen de kindjes ongeveer 1000 à 1500 gram. De gewichtsverschillen tussen tweelingkinderen als je ze per paar bekijkt, kunnen nu groter worden. Het gewicht hangt heel sterk af van de werking van de placenta en de beschikbare ruimte in de baarmoeder. Wanneer de tweeling een tweede of volgende zwangerschap betreft, zal er vermoedelijk meer ruimte zijn in de baarmoeder. De spieren zijn dan al eens opgerekt geweest. Maar wat belangrijker is: de placenta functioneert meestal beter als je al een of meer kinderen hebt gehad. Tussen de 26ste en 30ste week kunnen de kinderen al aardig klem liggen, al betekent dit niet dat ze al hun definitieve ligging voor de geboorte hebben ingenomen. Met 32 weken wegen ze tussen de 1500 en 1750 gram en zijn ze ongeveer 40 centimeter lang. Een paar weken voor de bevalling zal een van de kinderen indalen, dat wil zeggen dat degene die onderaan ligt een stukje lager komt te liggen in de baarmoeder. Voor de aanstaande moeder een opluchting, want het bovenste kindje komt daardoor ook wat lager te liggen, zodat de druk op maag en ribben wat afneemt. Tot ongeveer 30 weken is de groei van tweelingen gelijk aan die van eenlingen. Vanaf ongeveer 32 weken gaan de baby’s langzamer groeien. De oorzaken van de groeivertraging kunnen te maken hebben met de ligging van de placenta, ook kan de bloedsomloop van de moeder door overrekking van de baarmoeder minder goed worden en soms is de bloedsomloop van de moeder niet goed aangepast aan de behoefte van de baby’s: ze hebben meer nodig dan de moeder kan leveren. Als er een groeiachterstand is bij (een van) de baby’s, worden moeder en kinderen extra gecontro-

Andrea, moeder van Dirk (6 jaar), Daan en Luuk (2 jaar): In mijn buik gedroegen ze zich al zoals ze nu nog doen: Luuk was redelijk rustig en Daan was vaak aan het trappelen. Luuk had het ook best krap, 15

KOS tweeling_HD12_book.indb 15

18-01-12 11:11


Inkijkexemplaar Het Tweelingenboek - Anjo Geluk