Inhoudsopgave_Autonoom handelen met de rolstoel_2023

INHOUD

Inhoud

Algemene inleiding

5

Dankwoord

7

Hoofdstuk 1 Autonoom handelen als rolstoelgebruiker

17 17

1

Leeswijzer

19

2

De Internationale Classificatie van het Menselijk Functioneren (ICF)

19

3

Het menselijk functioneren en functioneringsproblemen 22 3.1 Het menselijk organisme: functies en anatomische eigenschappen van een rolstoelgebruiker 22 3.1.1 Mentale functies 23 3.1.2 Sensorische functies en pijn 25 3.1.3 Stem en spraak 25 3.1.4 Functies van het hart en het bloedvatenstelsel, het hematologisch systeem, het afweersysteem en het ademhalingsstelsel 25 3.1.5 Functies van het spijsverteringstelsel, metabool stelsel en hormoonstelsel 26 3.1.6 Functies van het urogenitaal stelsel en reproductieve functies 26 3.1.7 Functies van het bewegingssysteem en aan beweging verwante functies 26 3.1.8 Functies van de huid en verwante structuren 27 3.2 Het activiteiten- en participatieniveau bij rolstoelgebruikers 28 3.2.1 Leren en toepassen van kennis 29 3.2.2 Algemene taken en eisen 29 3.2.3 Communicatie 31 3.2.4 Mobiliteit 31 3.2.5 Zelfverzorging 34 3.2.6 Het huishouden 36 3.2.7 Tussenmenselijke interacties en relaties 37 3.2.8 Belangrijke levensgebieden 37 3.2.9 Maatschappelijk, sociaal en burgerlijk leven 40

4

Externe factoren of omgevingsfactoren 4.1 Wat? 4.2 De ergotherapeutische visie op omgevingsfactoren 4.3 De aanpassing van de eigen woonomgeving 4.4 Andere omgevingen 4.5 De sociale omgeving van de rolstoelgebruiker 4.6 De inclusieve samenleving 4.6.1 Inclusie: een stapje verder dan integratie 4.6.2 Randvoorwaarden voor inclusie

42 42 42 43 50 51 52 53 53

5

Persoonlijke factoren

57

Hoofdstuk 2 De rolstoel en zijn onderdelen

59

1

Leeswijzer

61

2

Rolstoeltypes 2.1 Manuele rolstoelen 2.1.1 De transportrolstoel 2.1.2 De manuele standaardrolstoel 2.1.3 De manuele modulaire rolstoel 2.1.4 De manuele verzorgingsrolstoel 2.1.5 De manuele actiefrolstoel 2.2 Speciale types manuele rolstoelen 2.2.1 De rolstoel met dubbele hoepel 2.2.2 De rolstoel met laterale duwstang 2.2.3 De trippelrolstoel 2.2.4 De vrijetijdsrolstoel 2.2.5 De starolstoel 2.2.6 De sanitaire rolstoel/doucherolstoel 2.2.7 De sportrolstoel

61 61 61 61 62 63 63 71 71 71 71 72 72 73 73 9

2.3

2.4 2.5 2.6 3

10

Inhoud

Elektronische rolstoelen 2.3.1 Algemeen 2.3.2 Gebruik 2.3.3 Soorten 2.3.4 Aandrijving 2.3.5 Eigenschappen binnenshuis 2.3.6 Eigenschappen buitenshuis 2.3.7 Elektrische verstellingen ziteenheid Elektronische rolstoel en veiligheid De elektronische scooter Balansrolstoel (Nino balance)

De rolstoelonderdelen 3.1 Het frame 3.1.1 Vouwframe 3.1.2 De maatvoering 3.1.3 De afstelmogelijkheden 3.1.4 Het materiaal 3.1.5 De kleur 3.2 De rugleuning 3.2.1 De slappe en gepolsterde rugleuning 3.2.2 De kantelbare rugleuning 3.2.3 De spanbandenrug 3.2.4 De inklapbare rugleuning 3.2.5 De stabilisatiestang 3.2.6 De rugpelotten 3.2.7 De lumbaalsteun 3.3 De duwhandvatten 3.4 De rolstoelzitting 3.4.1 De slappe of gepolsterde zitting 3.4.2 De naspanbare zitting 3.4.3 Het zitkussen 3.4.4 De abductieklos 3.4.5 De bekleding 3.4.6 De zitorthese of zitschelp 3.5 De voet- en beensteunen/het voorfront 3.5.1 De voetsteun met voetplaat 3.5.2 De beensteun met kuitkussen en voetpla(a)t(en) 3.5.3 Het voorfront 3.5.4 De hielband/kuitband 3.6 De hoofdsteun 3.7 De armleggers of armsteunen 3.8 De kledingbeschermers of zijplaten 3.9 De achterwielen 3.9.1 Aandrijfhoepels 3.9.2 De laterale duwstang 3.9.3 De wielnaaf/steekas/quick-release-as (QR-as) 3.9.4 De camber 3.9.5 De spaken 3.9.6 De spaakbeschermers 3.9.7 De banden 3.10 De voorwielen (castors) 3.10.1 Afmeting 3.10.2 De voorwielvork 3.10.3 De banden 3.11 Het FreeWheel en het FrontWheel 3.12 De remmen 3.12.1 Blokremmen 3.12.2 Schaarremmen 3.12.3 De verlengde rem 3.12.4 De begeleidersrem 3.13 De voorzettafel of het werkblad 3.14 De stokhouder

74 74 75 75 79 79 81 82 84 85 85 89 89 89 90 90 90 91 91 91 92 92 92 92 93 93 93 94 94 94 94 94 94 95 95 95 95 96 96 96 97 97 98 98 99 99 99 100 101 101 102 102 102 103 104 104 104 104 105 105 105 105

3.15 3.16 3.17 3.18 3.19 3.20 3.21 3.22 3.23 3.24

Het antikiepsysteem/-wieltje De trapbuis of trapdop De batterijen De motoren De elektromagnetische rem De vrijloop De parkeerrem De powermodule De stuurkast of controller Besturingssystemen 3.24.1 De standaard stuurkast 3.24.2 De begeleidersbesturing 3.24.3 De vingerbesturing 3.24.4 De kinbesturing 3.24.5 De hoofdbesturing 3.24.6 De zuig-blaas-besturing 3.24.7 De voetbesturing 3.25 Elektro-ondersteunende aandrijving of power assist device 3.25.1 Wat is elektro-ondersteunende aandrijving?

3.25.2 Adviseren van elektro-ondersteunende aandrijving 3.25.2 Voordelen van elektro-ondersteunende aandrijving 3.25.3 Soorten elektro-ondersteunende aandrijving 3.25.4 De aandrijving verwerkt in de wielen 3.25.5 De aandrijving achteraan op de rolstoel geplaatst 3.25.6 Elektrische trekdeeltjes of front power assist device

Inhoud

106 106 106 107 107 107 107 107 107 107 108 108 108 108 109 109 109 110 110 110 110 111 112 112 113

Hoofdstuk 3 De rolstoelgebruiker en de ergotherapie

115

1

Leeswijzer

117

2

Handelen

117

3

De ergotherapeutische benadering van de rolstoelgebruiker 3.1 Fit tussen de persoon, de omgeving en de activiteit realiseren 3.2 Basiselementen van een ergotherapeutische interventie 3.3 Cliëntgecentreerde benadering 3.4 Geloof in de mogelijkheden van cliënten en hun sociale omgeving 3.5 Relatie tussen de cliënt en de ergotherapeut 3.6 Creatieve benadering 3.7 Top-down- of bottom-up-benadering 3.8 Gebaseerd op bewijs (evidence-based) 3.9 Terminologie van het menselijk handelen

119 119 120 121 122 122 123 123 123 124

4

Methodische benadering 4.1 Ergotherapeutische inhoudsmodellen 4.2 Een procesmodel 4.2.1 Eerste fase: kennismaking en probleemanalyse 4.2.2 Tweede fase: doelen formuleren 4.2.3 Derde fase: het plan van aanpak opstellen 4.2.4 Vierde fase: de uitvoering van het plan van aanpak 4.2.5 Vijfde fase: evaluatie en nazorg

125 125 127 128 128 130 131 132

5

Ethisch ergotherapeutisch handelen

132

6

De ergotherapeut, lid van het multiprofessioneel team 6.1 Samenwerking is een noodzaak 6.2 Het multiprofessioneel team 6.3 Multiprofessionele samenwerking met behulp van de ICF

133 133 133 134

11

12

Hoofdstuk 4 Het autonoom handelen met een rolstoel meten

135

1

Leeswijzer

137

2

Autonoom handelen meten met behulp van een assessment 2.1 Het assessment 2.2 Assessment als onderdeel van het ergotherapeutisch proces

137 137 138

3

Het autonoom handelen van rolstoelgebruikers meten 3.1 Het belang van de contextanalyse 3.1.1 De ‘fit’ tussen de persoon en zijn fysieke omgeving meten 3.1.2 De ‘fit’ tussen de persoon en zijn sociale omgeving meten 3.2 Meten op het activiteiten- en het participatieniveau 3.2.1 Het handelen van rolstoelgebruikers meten aan de hand van algemene ergotherapeutische assessments 3.2.2 Specifieke assessments voor rolstoelgebruikers

139 139 139 140 140

4

Meten op het functieniveau

152

5

Besluit

152

Hoofdstuk 5 Een rolstoel adviseren

155

1

Leeswijzer

157

2

Het belang van een rolstoel op maat

157

3

Een rolstoel adviseren: geen sinecure

157

4

Fundamentele principes bij de advisering van een rolstoel 4.1 Het gebruik van een adviesmodel 4.2 Cliëntgecentreerd werken 4.3 Het assessment 4.4 Multiprofessionele samenwerking 4.5 Terugbetaling

158 158 159 160 160 161

5

De verantwoordelijkheid van de adviseurs

161

6

Het adviesproces voor de advisering van een rolstoel 6.1 Stap 1: de adviesvraag formuleren 6.2 Stap 2: het mobiliteitsprobleem analyseren 6.2.1 Wat KAN de cliënt?

6.2.2 Wat MAG de cliënt?

6.2.3 Wat WIL de cliënt?

6.3 Stap 3: oplossingen verkennen en selecteren 6.3.1 Mogelijke oplossingen verkennen 6.3.2 Definitieve selectie van de oplossing(en) 6.4 Stap 4: de implementatie van de oplossing 6.5 Stap 5: evaluatie en nazorg

162 162 163 164 164 164 166 166 168 169 169

140 142

Hoofdstuk 6 De zithouding in de rolstoel

171

1

Leeswijzer

173

2

Inleiding

173

3

De zithouding en positionering 3.1 Doelstellingen van een goede positionering 3.2 Het mechanisme van het zitten 3.2.1 Gewichtsverdeling tijdens het zitten 3.2.2 De zithouding en stabiliteit 3.2.3 De zithouding en de ‘lichaamshoeken’ 3.3 De koppeling tussen de zithouding en de activiteit 3.3.1 Aspecten die bepalend zijn voor de mate waarin een bepaalde houding geschikt is voor een bepaalde activiteit 3.3.2 Functies en stoornissen die de activiteit kunnen beïnvloeden

173 173 174 174 174 177 182

Inhoud

182 182

3.4

3.5

Inhoud

Rolstoelmaten en positionering 3.4.1 De rolstoelbreedte 3.4.2 De rolstoellengte 3.4.3 De zitbreedte 3.4.4 De zitdiepte 3.4.5 De rugleuningshoogte 3.4.6 De zithoogte 3.4.7 Armleggershoogte of armsteunhoogte 3.4.8 abductieklos Zitten en decubitus 3.5.1 Decubitus 3.5.2 Risico op decubitus 3.5.3 Decubituspreventie 3.5.4 Zitkussens en drukreductie

184 184 185 185 186 187 189 190 De 191 191 191 193 193 194

Hoofdstuk 7 de rolstoel afstellen

199

1

Leeswijzer

201

2

Het gewicht van de rolstoel

201

3

De instelling van de achterwielas 3.1 De achterwielas naar voren/achteren verplaatsen 3.1.1 Het zwaartepunt ligt voor de achterwielas 3.1.2 Het zwaartepunt ligt bovenop de achterwielas 3.1.3 Het zwaartepunt ligt achter de achterwielas 3.2 De hoogte van de achterwielas instellen 3.3 De zijwaartse instelling van de achterwielas (de camber)

201 201 203 204 204 204 205

4

De uitlijning van de achterwielen

207

5

De voorwielen 5.1 De voorwielinstelling 5.2 Voorwielvlucht 5.3 Voorwielflutter

207 207 209 209

Hoofdstuk 8 Rolstoeltraining

211

1

Leeswijzer

213

2

Het belang van rolstoeltraining

213

3

Fasen in de rolstoeltraining

213

4

De rolstoeltraining aan de individuele cliënt aanpassen

216

5

Kennis, vaardigheden en attitude

216

6

Methodiek

217

7

Trainingsomgeving en benodigdheden

218

8

De ergotherapeut als rolstoeltrainer

219

9

De rolstoeltrainingssessie 9.1 Voorbereiding van de rolstoeltrainingssessie 9.2 Verloop van een rolstoeltrainingssessie 9.2.1 De cliënt begroeten 9.2.2 De doelstellingen bepalen en de rolstoeltraining bespreken 9.2.3 De training 9.2.4 Evaluatie en afsluiting 9.3 Voorbereidende opdrachten

220 220 220 220 220 220 220 221

10

De startfase van de rolstoeltraining 10.1 Inleiding 10.2 Doelstellingen in de startfase 10.3 Trainingsomgeving en benodigdheden

221 221 221 221

13

14

10.4 Rolstoeltraining in de startfase 10.4.1 Gegevensverzameling 10.4.2 Kennismaking en rolstoelgewenning 10.5 Opdracht

222 222 222 223

11

De basisfase van de rolstoeltraining 11.1 Inleiding 11.2 Doelstellingen in de basisfase van de rolstoeltraining 11.3 Trainingsomgeving en benodigdheden 11.4 Rolstoeltraining in de basisfase 11.4.1 Voorbereidende deelhandelingen voor transfers en ADL-activiteiten 11.4.2 Aandrijvingstechniek manuele rolstoelen 11.5 Achteruitrijden 11.6 De rolstoel (af)remmen 11.7 Draaien met de rolstoel 11.8 Een deur openen en sluiten

223 223 223 224 225 225 226 233 233 233 236

12

De activiteitenfase van de rolstoeltraining 12.1 Inleiding 12.2 Doelstellingen van de activiteitenfase van de rolstoeltraining 12.3 Trainingsomgeving en benodigdheden 12.4 Balanceren op de achterwielen 12.5 Vallen vermijden en terug overeind komen 12.6 Transfers in en uit de rolstoel 12.7 Hellingen op- en afrijden 12.8 Drempels op- en afrijden 12.9 Over putten en greppels rijden 12.10 Op een oneffen ondergrond rijden 12.11 Trappen op- en afgaan met en zonder een begeleider 12.12 Gebruik van de rolstoel in functie van de persoonlijke verzorging (ADL) 12.13 De rolstoel in functie van huishoudelijke activiteiten gebruiken

236 236 237 237 238 239 240 241 242 242 243 243 245 245

13

De participatiefase van de rolstoeltraining 13.1 Inleiding 13.2 Doelstellingen in de participatiefase van de rolstoeltraining 13.3 Trainingsomgeving en benodigdheden 13.4 De integratie van het handelen met een rolstoel in de eigen omgeving 13.4.1 De voorbereiding van het eerste weekend thuis 13.4.2 De fysieke omgeving van de cliënt voorbereiden 13.4.3 De sociale omgeving van de cliënt voorbereiden 13.4.4 Een aantal basisregels bij de begeleiding van rolstoelgebruikers 13.5 Maatschappelijke mobiliteit 13.5.1 Inleiding 13.5.2 Testing 13.5.3 Verkeersopvoeding en -vorming 13.5.4 Verantwoordelijkheid 13.5.5 Handbiken of fietsen 13.5.6 De rolstoelfiets 13.5.7 Autorijden 13.5.8 Een quad of trike gebruiken 13.5.9 Gebruikmaken van het openbaar vervoer 13.5.10 De openbare ruimte gebruiken 13.5.11 Voorbereiding van de participatie op het vlak van ‘leren en werken’ 13.5.12 Voorbereiding van de participatie op het vlak van vrije tijd 13.6 De rolstoel onderhouden 13.6.1 Inleiding 13.6.2 Het frame onderhouden 13.6.3 De spaken en aanhechtingspunten van de hoepels controleren 13.6.4 De wielassen smeren en de kleine wieltjes uitkuisen 13.6.5 De bandenspanning 13.6.6 Sporen van een rolstoel 13.6.7 Een band vervangen

246 246 246 247 247 247 248 248 248 250 250 250 251 251 251 251 252 252 252 253 253 253 254 254 254 255 255 255 255 255

Inhoud

14

15

Elektronisch rolstoelrijden 14.1 Inleiding 14.2 Belemmeringen en risico’s bij het elektronische rolstoel rijden 14.2.1 De menselijke factoren 14.2.2 De rolstoelgebonden factoren 14.2.3 De omgevingsfactoren 14.3 De trainingsomgeving en benodigdheden bij het rijden met een elektronische rolstoel 14.4 Onderdelen van de vaardigheidstraining met een elektronisch mobiliteitshulpmiddel 14.4.1 De voorbereiding 14.4.2 De basisbediening van de rolstoel 14.4.3 De basisvaardigheden 14.4.4 Extramurale vaardigheidstraining 14.4.5 Het elektronisch mobiliteitshulpmiddel onderhouden 14.5 Opdracht

255 255 256 256 257 257

Oorzaken van het niet of het verkeerd gebruiken van rolstoelen 15.1 Algemene fouten in het ergotherapeutisch handelen en proces 15.2 Fouten in het adviesproces (plan van aanpak) 15.3 Fouten in de rolstoeltraining 15.4 Omgevingsfactoren 15.5 Redenen voor een goede integratie van de rolstoel in het dagelijks leven

261 261 261 262 262 262

258 258 258 258 259 260 260 261

Bibliografie

263

Trefwoordenregister

277

Inhoud

15