Torontohye/Թորոնթոհայ #218

«ԲԱԶՈՒՄ ԺԱՄԱՆԱԿԱՒ ԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ, ԵՒ Ի ԲԱԶՈՒՄ ԿԵԱՆՍ ՀԱՆՃԱՐ» | Հոկտեմբեր 2025 October

20

ի թիւ 1, այ» Ա . տար «Թ որոնթոհ 5 20 0 հ ո կտ ե մ բ ե ր 1 No 1, l. vo ye Torontoh 5 October 200

«Թորոնթոհայ»-ը՝ քսան տարեկան/ Torontohye at 20 Լուսարձակ/Spotlight → 3

². î³ñÇ ÂÇõ 1, ÐáÏï»Ùµ»ñ 2005

Øß³ÏáõóÛÇÝ, ÀÝÏ»ñ³ÛÇÝ, ²Ûɳ½³Ý ä³ñµ»ñ³Ã»ñÃ

Volume 1, No. October 2005

Torontonians Anna and Tivene are connecting diaspora and homeland through language Community → 5

Անկարելի նամակ սիրելի ուսուցչապետիս՝ Ռոպէր Հատտէճեանին

Ø»ñ ÊûëùÁ êÇñ»ÉÇ ÃáñáÝÃáѳÛ, àñ»õ¿ Ññ³ï³ñ³ÏáõÃÇõÝ µÝ³Ï³Ý ÍÝáõÝ¹Ý ¿ ѳõ³ù³Ï³Ý å³Ñ³ÝçÇ ÙÁ: ²Ù¿Ý¿Ý Ù»Í Ã»ñûñ¿Ý ÙÇÝã»õ ÷áùñ Ññ³ï³ñ³ÏáõÃÇõÝգ Ý»ñÁ ѳݹ¿ë Ïáõ·³Ý, »ñµ ³ÝáÝó å³Ñ³ÝçùÁ ½·³óáõÇ »õ ï³ñ³ÍáõÙ ÏÁ ·ïÝ»Ý, »ñµ ÁÝûñóáÕÝ»ñáõ Ùûï áñáß Ñ»ï³ùñùñáõÃÇõÝ ÙÁ ÏÁ ·áѳóÝ»Ý: ÂáñáÝÃáÛÇ Ù¿ç ѳÛÏ³Ï³Ý ï³ñ³ÍáõÝ Ã»ñÃÇ ÙÁ µ³ó³Ï³ÛáõÃÇõÝÁ »ñϳñ ³ï»Ý¿ Ç í»ñ ½·³ÉÇ ¹³ñÓ³Í »ñ»õáÛà ¿ ß³ï»ñáõ Ùûï. ûñà ÙÁ, áõñ ÏÁ óáÉ³Û ÃáñáÝÃáÑ³Û Ï»³ÝùÁ, Çñ µáÉáñ »ñ»ëÝ»ñáí »õ áñ ÃáñáÝÃáѳÛáõÝ ÏÁ ÷á˳Ýó¿ ë÷Çõéù³Ñ³Û Éáõñ»ñ »õ Çñ ù³Õ³ùÇÝ ³Ýóáõ¹³ñÓ»ñÁ Çñ ë»÷³Ï³Ý É»½áõáí` ѳۻñ¿Ýáí: ²Ûë Ýå³ï³Ïáí ¿ñ, áñ ݳ˳ӻéÝ»óÇÝù §ÂáñáÝÃáѳۦ å³ñµ»ñ³Ã»ñÃÇ Ññ³ï³ñ³Ïáõû³Ý` 28 ¿çÇ Í³õ³Éáí »õ ³Ùë³Ï³Ý Ñ»ñóϳÝáõû³Ùµ: §ÂáñáÝÃáѳۦ åÇïÇ ÁÉÉ³Û ³Ûɳ½³Ý, Áݹ·ñÏáõÝ »õ åÇïÇ ç³Ý³Û ·áѳóÝ»É ï³ñµ»ñ ë»éÇ, ï³ñÇùÇ »õ Ñ»ï³ùñùñáõû³Ý ÁÝûñóáÕÝ»ñ: Ø»ñ ¿ç»ñÁ åÇïÇ áõÝ»Ý³Ý Ñ»ï»õ»³É ÝÇõûñÁ` w ÂáñáÝÃáÑ³Û Ï»³ÝùÇ ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ »õ Ùß³ÏáõóÛÇÝ Ï³ñ»õáñ³·áÛÝ ³Ýóáõ¹³ñÓ»ñ. w Ù³ëݳ·Çï³Ï³Ý ÝÇõûñ ÇÝãå¿ë` ·³ÕóϳÝáõû³Ý ûñ¿ÝùÝ»ñ, ³éáõͳË, µÅßÏáõÃÇõÝ »õ ³ñÑ»ëï³·ÇïáõÃÇõÝ.

Dear reader, One of the requisites of a successful newspaper is the need to create it. Each publication is bound to flourish if it fills a gap.

For a long time people have felt a need for a community newspaper that reflects the social and cultural life of Toronto Armenians and provides them with diverse news.

Without any presumption, we believe an Armenian publi­ cation has become a necessity in view of the huge expan­ sion of ethnic media in Ontario.

Torontohye is called to fill that gap.

Torontohye will be bilingual (Armenian, English), informative, entertaining, and is intended for all ages and genders. It will be published monthly and distributed all over Ontario.

In it s 28 pages we will cover the activities of the Toronto Armenian community and the city s social and cultural life.

w ÂáñáÝÃáÛÇ Ñ³Û ·áñͳï¿ñ»ñáõ »õ ·áñͳñ³ñÝ»ñáõ Ý»ñϳ۳óáõÙ.

Սիւնակ → 20

w ³Ûɳ½³Ý ëÇõÝ»³ÏÝ»ñ û·ï³Ï³ñ »õ ѳ׻ÉÇ ·Çï»ÉÇùÝ»ñáí` ÇÝãå¿ë ÏÝáç³Ï³Ý, ëÝݹ³·Çï³Ï³Ý, Ù³Ýϳí³ñųϳÝ, ·»Õ»óϳ·Çï³Ï³Ý »õ ³ÛÉÝ.

լենային խոհանո ցը, խա ղեր եւ այլն

w ÂáñáÝÃáÛÇ »õ ÁݹѳÝñ³å¿ë úÝóñÇáÛÇ ·É˳õáñ ù³Õ³ù³ÛÇÝ, ÁÝÏ»ñ³ÛÇÝ »õ Ùß³ÏáõóÛÇÝ ¹¿åù»ñ.

→ 18

´³Ëï³µ»ñ ½áõ·³¹Çåáõû³Ùµ ÙÁ §ÂáñáÝÃáÑ³Û¦Ç Ññ³ï³ñ³ÏáõÃÇõÝÁ ÏÁ ½áõ·³¹ÇåÇ Ð³Û ¶Çñ»ñáõ ¶ÇõïÇ 1600 ³Ù»³ÏÇÝ: α³Û áõñÇß ³õ»ÉÇ É³õ Ó»õ` Ýß»Éáõ Ð³Û ¶Çñ»ñáõ ¶ÇõïÇ ï³ñ»¹³ñÓÁ ù³Ý` ݳ˳ӻéÝ»É Ñ³ÛÏ³Ï³Ý Ã»ñÃÇ ÙÁ Ññ³ï³ñ³ÏáõÃÇõÝÁ »õ ³ÛÝ ³É ѳÛáó µÝûññ³Ý¿Ý ³ß˳ñÑ ÙÁ Ñ»éáõ` ûï³ñ ³÷Ç ÙÁ íñ³Û: ºõ í»ñç³å¿ë, ³Ûë µáÉáñÁ Çñ³Ï³ÝáõÃÇõÝ åÇïÇ ã¹³éݳñ ³é³Ýó Ñáí³Ý³õáñáõû³Ý Ð³Û Î»¹ñáÝÇ , áñ ׳ٵ³Ý µ³ó³õ ËáõÙµ ÙÁ »ñÇï³ë³ñ¹Ý»ñáõ ѳٳñÓ³Ï Íñ³·ÇñÇÝ ¹ÇÙ³ó »õ ÝÇõóå¿ë áõ µ³ñáÛ³å¿ë ë³ï³ñ»ó ³Ýáñ Çñ³Ï³Ý³óÙ³Ý:

vol. 20

No 10[218]

§ÂáñáÝÃáѳۦ ÃáñáÝÃáѳÛáõû³Ý ûñÃÝ ¿: ´áÉáñ¹ Ññ³õÇñáõ³Í ¿ù ½³ÛÝ ÁݹáõÝ»Éáõ Ó»ñ ïáõÝ»ñ¿Ý Ý»ñë »õ Ù³ëݳÏó»Éáõ ³Ýáñ í»ñ»ÉùÇÝ: ´³ñÇ ÁÝûñóáõÙ.

Various installments will trace the formation of the Armenian community of Toronto and the success stories of its mem­ bers. Other articles and interviews will deal with immigration, education, health, law, technology, and real estate- topics that might educate and help Armenian new comers integrate into Canadian life. Topics on parenting, psychology, nutrition, medicine, movies, fashion, and science will be touched upon regularly.

Torontohye wouldn t be possible without the support of the Armenian Community Centre which sponsored the project from the start and made things easy for a group of driven individuals eager to invest themselves in this challenge.

All Toronto Armenians are invited to read Torontohye, advertise their businesses in it and make it a household name.

Թորոնթոհայ ամսագիր

թորոնթոհայութեան ձայնը՝ 2005-էն ի վեր

Torontohye monthly

the voice of Toronto Armenians since 2005

416-491-2900 info@torontohye.ca 45 Hallcrown Place Toronto, Ontario M2J 4Y4

We are counting on your support.

torontohye.ca © Torontohye Communications Inc.

FOR THE LATEST UPDATES FOLLOW US ON SOCIAL MEDIA

SCAN THE QR CODE OR VISIT THE WEBSITE TO GET UPDATES ON THE POM 2025 SCHEDULE

3

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ԼՈՒՍԱՐՁԱԿ

SPOTLIGHT

Այս թիւով «Թորոնթոհայ»-ը կը նշէ իր քսանամեակը: Իր հիմնադրութենէն՝ 2005 թուականէն ի վեր, թերթը Թորոնթոյի հայ համայնքի կեանքին ցոլացումը եղած է: Երկու տասնամեակ անց մենք դեռ այստեղ ենք` առաջնորդուելով նոյն առաքելութեամբ, կրելով նոյն պատասխանատուութեան զգացումը եւ նուիրուած՝ ծառայելու մեր ընթերցողներուն: Մեր թերթին պատմութիւնը, շատ առումներով, մեր համայնքին պատմութիւնն է: Մեր էջերուն մէջ արձանագրուած են կարեւոր իրադարձութիւններ, նշուած են նուաճումներ, կիսուած են մտահոգութիւններով եւ պահպանուած են յիշողութիւններ: Հիմնադիր խմբագիր Կարին Սաղտըճեան Տէր Յակոբեանին կողմէ գրուած առաջին երկլեզու խմբագրականէն (տպագրուած է այս թիւի շապիկին) մինչեւ այսօր լոյս տեսած վերափոխուած հրատարակութիւնը, «Թորոնթոհայ»-ը հաւատարիմ մնացած է իր նպատակին՝ ըլլալով հարթակ ամբողջ համայնքին համար։ Թերթին անցած այս ուղին հնարաւոր դարձած է միայն մեր հիմնադիրներու տեսլականին ու նուիրուածութեան շնորհիւ: Մենք նաեւ շատ բան պարտական ենք ​​​​անցեալի եւ ներկայի օժանդակողներուն, գրողներուն եւ աշխատակիցներուն, որոնք առատաձեռնօրէն նուիրած են իրենց ժամանակն ու ջանքերը: «Թորոնթոհայ»-ը նաեւ կը պատկանի մեր համայնքի բազմաթիւ կազմակերպութիւններուն, հաստատութիւններուն, դպրոցներուն, եկեղեցիներուն եւ միութիւններուն, որոնց աշխատանքն ու պատմութիւնները կը լեցնեն անոր էջերը եւ նպատակ կու տան անոր: Մեր ծանուցանողներուն աջակցութիւնը նպաստած է իւրաքանչիւր թիւի լոյս ընծայման, եւ Թորոնթոյի հայ կեդրոնը եղած է հզօրութեան յենասիւնը` որպէս հրատարակութեան գլխաւոր աջակից: Ամենէն առաջ մենք շնորհակալ ենք ձեզի` ընթերցողներուն, որոնք կը շարունակեն իմաստ հաղորդել իւրաքանչիւր թիւին եւ իւրաքանչիւր էջին: Անշուշտ եղած են իսկապէս դժուար պահեր․ համավարակը կասեցուցած է մեր տպագիրի հրատարակութիւնը մէկ տարիէն աւելի: Այս տարուան սկիզբը մենք դէմ հանդիման գտնուեցանք մեր գործընկեր տպարանի յանկարծակի փակման եւ ստիպուած էինք արագ գործելու` նոր լուծում գտնելու համար: Ինչպէս շատ համայնքային թերթեր, մենք կը գործենք այնպիսի միջավայրի մը մէջ, ուր տպագիր հրատարակութիւնը յաճախ կը մղուի մէկ կողմ` զիջելով թուայինին: Բայց եւ այնպէս, ամէն անգամ, երբ մենք դէմ հանդիման կը գտնուինք մարտահրաւէրներու, գտած ենք յարմարելու եւ շարունակելու եղանակները: Յարատեւելու ուժը կու գայ մեր համայնքին վստահութենէն եւ քաջալերանքէն: «Թորոնթոհայ»-ը պիտի շարունակէ ըլլալ վայր մը, ուր արժէքները, աւանդոյթները եւ նուաճումները կը տօնուին ու կը կիսուին: Մենք կը շարունակենք յանձնառու ըլլալ՝ մեր ընթերցողներուն առօրեայ կեանքը, պայքարը եւ յաջողութիւնները արտացոլող ինքնատիպ բովանդակութիւն ստեղծելուն: Մենք այստեղ ենք ծառայելու համար, եւ մենք կը շարունակենք ծառայել: Շնորհակալութիւն, որ մեզ կը մղէք շարունակելու մեր ընթացքը։ ֎

With this issue Torontohye celebrates its 20th anniversary.

Since its founding in 2005, the newspaper has been a reflection of the life of the Toronto Armenian community. Two decades later, we are still here, guided by the same mission, carrying the same sense of responsibility, and committed to serving our readers. The story of our newspaper is, in many ways, the story of our community. Our pages have recorded milestones, celebrated achievements, shared concerns, and preserved memories. From the very first issue (printed on the cover of this issue) to the redesigned and rebranded editions published today, Torontohye has remained true to its goal of being a platform for the entire community.

This journey has only been possible because of the vision and dedication of our founders. We also owe a great deal to the contributors, writers, and staff members, past and present, who have generously given their time and effort. Torontohye also belongs to the many organizations, institutions, schools, churches, and associations of our community, whose work and stories fill its pages and give it purpose. The support of our advertisers has helped make each issue possible, and the Armenian Community Centre of Toronto has been a pillar of strength as the publihser and main supporter of the publication. Above all, we are grateful to you, the readers, who continue to give meaning to every issue and every page.

There have been moments of real difficulty. The pandemic suspended our print edition for more than a year. Earlier this year, we faced the sudden closure of our longtime printing partner and had to act quickly to find a new solution. Like many community newspapers, we operate in an environment where print is often pushed aside in favour of digital. Yet each time we have been confronted with challenges, we have found ways to adapt and continue. The strength to persevere comes directly from the trust and encouragement of our community.

Torontohye will continue to serve as the tangible history of the Toronto Armenian community, a place where values, traditions, and achievements are preserved and shared. We remain committed to producing original content that reflects the daily lives, struggles, and successes of our readers. We are here to serve, and we will continue to serve.

Thank you for keeping us going. ֎

լուսարձակ

3 spotlight

համայնք

5 community զրոյց

10 conversation արուեստ եւ

12 մշակոյթ

arts & culture կարծիք

17 opinion սիւնակ

20 column եւ այլն

22 etc.

Հրատարակիչ Torontohye Communications Inc. info@torontohye.ca Խմբագիր Ռուբէն Ճանպազեան editor@torontohye.ca Ձեւաւորող Արա Տէր Յարութիւնեան ara@torontohye.ca Օգնական խմբագիր Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան diroug@torontohye.ca Օգնական խմբագիր Սալբի Սաղտըճեան salpy@torontohye.ca Վարչական ներկայացուցիչ Միսակ Գաւլագեան missak@torontohye.ca Խորհրդատու Յարութ Մանուկեան harout@torontohye.ca Ծանուցումներ ads@torontohye.ca Նախագիծ Proper Company-ի proper.am

Publisher Torontohye Communications Inc. info@torontohye.ca Editor Rupen Janbazian editor@torontohye.ca Graphic designer/Layout editor Ara Ter Haroutunian ara@torontohye.ca Associate editor/Staff writer Diroug Markarian Garabedian diroug@torontohye.ca Associate editor/Armenia correspondent Salpy Saghdejian salpy@torontohye.ca Administrator Missak Kawlakian missak@torontohye.ca Advisor Harout Manougian harout@torontohye.ca Advertisements ads@torontohye.ca Branding Proper Company proper.am

4

Ի տարի թիւ 10 [218] ◆ Հոկտեմբեր 2025

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY

ն.ս.օ.Տ.Տ. աՐաՄ ա.ՎԵՀափառ ՀայՐաՊԵՏի գաՀաԿաԼՈւթԵան 30 աՄԵաԿ 16-22 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐ 2025

Կիրակի, 19 Հոկտեմբեր 2025

ՀՐաշափառ Եւ աջաՀաՄԲՈյՐ առաւօտեան ժամը 10:30-ին

Ս. Աստուածածին Հայց. Առաք. Եկեղեցի

ՊաշՏօնաԿան ՀանդիսՈւթիւն - ՀաՄԵՐգ Երեկոյեան ժամը 6:30-ին Երիտասարդական Կեդրոն

Ձեր տեղերը ապահովելու համար կապուիլ սուրբ աստուածածին Եկեղեցի, հեռաձայնելով՝ 416 493 8122 թիւին։

Երեքշաբթի, 21 Հոկտեմբեր 2025

նիԿիՈյ ՀաւաՏՈյ ՀանգանաԿի 1700-աՄԵաԿի նշՈւՄ Երեկոյեան ժամը 7:00-ին

Tyndale University, 3377 Bayview Ave., North York, ON M2M 3S4

MISSING PERSON: Yerevan woman pleads for help

in search for brother missing in Toronto TORONTOHYE – An Armenian woman based in Yerevan, Tatev Stepanyan, has publicly appealed for assistance in the search for her brother, Taron Stepanyan, who she and Toronto Police Service say went missing in Toronto more than 20 months ago.

In a recent Facebook post, Stepanyan stated that her brother was last seen on Dec. 23, 2023, in Toronto, where he had been living for approximately 10 years with his wife and son.

According to her public statement, Toronto police have been searching for Taron as a missing person. "I am breaking my long silence with an important post," she wrote, describing the "hell" she and her mother have been living through since Taron's disappearance.

The Toronto Police Service publicly tweeted about Taron's disappearance on Jan. 18, 2024. It listed him as being 5'11", 229 lbs, with short brown hair, a brown/ grey beard, and brown eyes. According to the tweet, he was last seen on Saturday, Dec. 23, at 3 p.m., in the city's Morningside Avenue/Kingston Road area.

Tatev is calling on anyone who has information to contact her. She has provided a phone number (+37455228868), which is accessible via Viber, WhatsApp, and Telegram.

She also listed a number of Armenian and Canadian

government bodies and organizations that have been notified about her brother's case, including the Ministry of Foreign Affairs of Armenia, the Embassy of the Republic of Armenia to Canada, the Human Rights Defender of Armenia, and the Office of the President of the Republic of Armenia.

On September 18, 2025, Lawspec Professional Corporation issued a press release on behalf of the Stepanyan family. In it, the family expressed their deep distress and stated that they strongly suspect foul play may be involved in Taron’s disappearance. They stressed that Taron is a devoted father, brother, and son, and would never abandon his loved ones, especially his young child.

The statement noted the Toronto Police Service's lack of meaningful answers to date, adding that the family is now considering retaining private investigators to explore all possible avenues in the search for Taron.

The family and their legal counsel, Elina Marinosyan, Managing Partner of Lawspec, urged members of the public to come forward with any information, stressing that even the smallest detail may prove vital. They asked anyone with information to reach out directly at info@lawspec.ca or, to remain anonymous, through Crime Stoppers at 1-800-222-8477. ֎

5

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY

ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարանի 47-րդ վերամուտը. առաջին զանգը դարձեալ հնչեց Թորոնթոյի մէջ ՀՕՄ-ի «Ռուբինա» մանկամսուրի, «Պապայեան» մանկապարտէզի, «Գոլոլեան» նախակրթարանի եւ «Լափոյեան» երկրորդական վարժարանի 47-րդ վերամուտի զանգը հնչեց երեքշաբթի, 2 սեպտեմբեր 2025-ի առաւօտեան ժամը 9-ին: Տնօրէնութիւն, ուսուցչակազմ, աշակերտութիւն եւ ծնողք վերադարձան նպատակաուղղուած աշխատանքի: «ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարանը, իր 687 աշակերտներով եւ 79 անձնակազմով ու պաշտօնեաներով, թորոնթոհայ միակ ամէնօրեայ կրթական հաստատութիւնն է, որ առաւելագոյն ճիգերով կը շարունակէ իրագործել հայապահպանման իր վեհ առաքելութիւնը»,

տարեշրջանը պաշտօնապէս բացուած յայտարարեց: Ան յայտնեց, որ վարժարանը տարուէ տարի վերելքի մէջ է, բան մը՝ որ կը պարտի անցեալի եւ ներկայ տնօրէններուն, ուսուցիչներուն, քարտուղարական կազմերուն եւ կրթական մարմիններուն, որոնք ճիգ չխնայեցին ու չեն խնայեր, որ վարժարանը յաջողի ջամբել գերազանց ուսում, տիպար նկարագիր եւ ազգային ու հայկական գիտակցութիւն, դպրոցական ապահով միջավայրի մը մէջ: Ան շնորհակալութիւն յայտնեց նաեւ վարժարանի բոլոր բարերարներուն, «Սողոմոն Թէհլիրեան» կոմիտէութեան, Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ եւ ուղեկից միութիւններուն՝ իրենց

հաւատք ունիմ ազգային դաստիարակութեան եւ ազգային ինքնագիտակցութեան վրայ, որոնց արմատները կը տեսնեմ հայ դպրոցին, ազգային հայկական միջավայրին եւ հայադրոշմ ընտանիքին մէջ»: «Փառք տիրոջ, հազար փառք որ մեր զաւակները յաճախելով հայ վարժարան, Պարոն Մարգարին նշած ճանապարհով կ’արաջնորդուին», յայտնեց Սարգիսեան: Տնօրէնը աւելցուց, որ վարժարանի տնօրէնութիւնն ու ուսուցչակազմը պատրաստ են ծառայելու աշակերտութեան: Աւարտին, ուժ եւ կորով մաղթեց ուսուցիչներուն եւ յարատեւ յաջողութիւն՝ աշակերտներուն:

կը յայտնէ վարժարանի տնօրէնութիւնը իր հրատարակած հաղորդագրութեան մէջ: Ծիլ դասարանէն մինչեւ ԺԲ կարգի աշակերտները, իրենց ուսուցիչներուն ընկերակցութեամբ, ուղղուեցան Ս. Աստուածածին Հայց. առաքելական եկեղեցի, ուր դիմաւորուեցան Թորոնթոյի հայկական եկեղեցիներու հոգեւոր հովիւներու եւ ներկայացուցիչներու, վարժարանի տնօրէնութեան եւ կրթական մարմինի անդամներուն կողմէ: Վերամուտի պաշտօնական արարողութեան ներկայ էին նաեւ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան «Սողոմոն Թէհլիրեան» կոմիտէի, ՀՕՄ-ի «Ռուբինա» մասնաճիւղի, Շրջանային վարչութեան, Հայ կեդրոնի յարկին տակ գործող քոյր միութիւններու եւ Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան ներկայացուցիչները: Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեանի բարի գալուստի խօսքով եւ աղօթքով սկսաւ բացման արարողութիւնը: ՀՕՄ-ի վարժարանի Կրթական մարմինի ատենապետ Վազրիկ Շարապխանեան ողջունեց աշակերտներուն, ուսուցիչներուն եւ ծնողներուն գալուստը եւ 2025-2026 ուսումնական

շարունակական եւ անվերապահ աջակցութեան ու հոգատարութեան՝ կրթական այս օճախին վերելքին համար: Ապա խօսք առաւ վարժարանի տնօրէն Րաֆֆի Սարգիսեան, որ յայտնեց, թէ մեծ պատիւ է երկու տարեկան հայ մանուկէն մինչեւ տասնութ տարեկան հայ երիտասարդին գուրգուրալ, դաստիարակել, հոգին ազնուացնել, հայկական շունչով սնուցանել եւ զայն՝ ապագայի մարտահրաւէրները դիմագրաւելու պատրաստել: Ան շնորհակալութիւն յայտնեց ծնողներուն, որոնք վարժարանին կը պարգեւեն այդ հոգեպարար առիթը: Վարժարանի 47-րդ տարեշրջանի սեմին, Սարգիսեան իր խօսքին մէջ յիշեց նաեւ վարժարանի վերելքին սատարող նախկին եւ ներկայ բարերարները, անձնակազմն եւ կամաւորները: Ան նաեւ աւելցուց, թէ մեր ժողովուրդի եւ հայրենիքի ապրած դժուար օրերուն կրկնակի կարեւոր կը դառնայ հայ վարժարանը կանգուն եւ ծաղկուն պահելը սփիւռքի մէջ: Երբ շատեր կը քննադատեն սփիւռքը եւ կը համարեն անոր դժուարութիւնները որպէս անխուսափելի ճակատագիր մը, մեր վարժարանի հիմնադիր տնօրէն Մարգար Շարապխանեան գրած էր պատասխանը․ «Ես ճակատագրին հաւատացողը չեմ, երբեք չեմ եղած, բայց խոր

Տաթեւ աւ. քհն. Միքայէլեանի, Հայարի քհն. Թանաշեանի, Հայկ քհն. Շահինեանի եւ պատուելի Զօհրապ Սարգիսեանի տէրունական աղօթքով ու պահպանիչով փակուեցաւ ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարանի 47-րդ վերամուտի արարողութիւնը, որմէ ետք աշակերտները ուսուցիչներուն առաջնորդութեամբ ուղղուեցան իրենց դասարանները՝ յաջողութիւններով լեցուն ուսումնական նոր տարեշրջան մը սկսելու համար: ֎ *** Լուսանկարները տրամադրած է ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարանի տնօրէնութիւնը:

Դիտեցէ՛ք «Նոր հայ հորիզոն»-ի տեսանիւթը ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարանի 47-րդ վերամուտէն:

6

Ի տարի թիւ 10 [218] ◆ Հոկտեմբեր 2025

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY

«Կրթութեան եւ անձնական զարգացման տօնախմբութիւն» հանգանակային ձեռնարկը՝ ի նպաստ Այնճարի «Բուժման նաւահանգիստ» կեդրոնին Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան Գանատայի հայ աւետարանչական ընկերակցութեան (Armenian Missionary Association of Canada - AMAC) նախաձեռնութեամբ, շաբաթ, 13 սեպտեմբերին, երեկոյեան ժամը 6:30-ին, Թորոնթոյի Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ «Կրթութեան եւ անձնական զարգացման տօնախմբութիւն» խորագիրով հանգանակային ձեռնարկը: Ձեռնարկին գլխաւոր պատգամաբերն էր Լիբանանէն յատկապէս հրաւիրուած՝ Այնճարի Հայ աւետարանական վարժարանի տնօրէն ու Այնճարի Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ՝ վերապատուելի Յակոբ Ագպաշարեան։ Աւետարանչական առաքելութեամբ՝ բարեսիրական այս ձեռնարկը իր տեսակին մէջ առաջինը չէր Գանատայի հայ աւետարանչական ընկերակցութեան համար։ Ան անցեալ տարեշրջանին, 2024-ին, կազմակերպած էր «Միասին արցախահայութեան կողքին» եւ «Միասին լիբանանահայութեան կողքին» զոյգ հանգանակային միջոցառումները Թորոնթոյի եւ Մոնթրէալի մէջ։ Սոյն ձեռնարկը ներկայութիւնը կը վայելէր Գրիգոր Պոսթաճեանի՝ Լիբանանի Հանրապետութեան հիւպատոս՝ Օնթարիոյ նահանգի, հոգեւոր հայրերու, եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան, եկեղեցիներու եւ կազմակերպութիւններու վարչական ներկայացուցիչներու, վեր. Յակոբ Ագպաշարեանի, Այնճարի Հայ աւետարանական վարժարան եւ գիշերօթիկ յաճախած աշակերտներու, թորոնթոհայ գաղութի ներկայացուցիչներու եւ երաժիշտ արուեստագէտներու: Բացման խօսքը կատարեց Զէլա ՍարմազեանԳագուսեան, որ ջերմօրէն բարի գալուստ մաղթեց ու շնորհակալութիւն յայտնեց ներկաներուն եւ նուիրատուներուն։ Ան յիշեց, թէ Ամերիկայի եւ Գանատայի հայ աւետարանչական ընկերակցութիւնները ունին նոյն առաքելութիւնը՝ աջակցիլ հայ ժողովուրդի հոգեւոր եւ նիւթական կարիքներու բարելաւման, ոգեշնչել եւ ծառայել հայազգի զաւակներուն եւ կարօտեալներուն, առանձնայատուկ ուշադրոթիւն յատկացնելով մանուկներուն եւ պատանիներուն։ Ապա՝ ան անդրադարձաւ այս տարուան հոգեւոր եւ կրթական ծառայութիւններու ծիրին, ուր մեծ տեղ կը գրաւեն՝ Լիբանանի հայկական վարժարաններու մարտահրաւէրներուն դիմակայելու եւ անոնց աջակցելու միտումով իրականանալիք ձեռնարկերը, որոնցմէ մէկն

է «Կրթութեան եւ անձնական զարգացման տօնախմբութիւն» խորագիրով ձեռնարկը։ Տիկին Սարմազեան-Գագուսեան ներկայացուց նաեւ վեր․ Յակոբ Ագպաշարեանը, որ ծնած է Պէյրութ, 1986-ին։ Վերջինս կը ծառայէ որպէս՝ հոգեւոր հովիւ Այնճարի Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ, տնօրէն, ուսուցիչ եւ խորհրդատու՝ Այնճարի Հայ աւետարանական թեմական վարժարանին ։ Բացման աղօթքը կատարեց պատուելի Արա Պալգճեան։ Պատուելին յիշեց, թէ Ամերիկայի հայ աւետարանչական ընկերակցութիւնը (AMAA) 1918-էն ի վեր եւ Գանատայի ընկերակցութիւնը (AMAC) 1984-էն ի վեր, միշտ Յիսուս Քրիստոսի աւետարանչական առաքելութեան հաւատարիմ մնալով, օգնութեան եւ օժանդակութեան ջահակիրները եղած են հայկական համայնքներուն մէջ։ Գեղարուեստական յայտագիրը երեկոյթին շնորհեց երաժշական մթնոլորտ մը, երբ գանատահայ տաղանդաւոր եւ սիրուած երաժիշտներ իրենց սիրայօժար մասնակցութեամբ ճոխացուցին երեկոն։ Ալին Թօփճեան-Պչագճեան իր բիւրեղ ձայնով երգեց «Բարի է իմ հոգւոյս» եւ «Արարատ լեռան ձիւնապատ սրտից», տոքթ. Ռազմիկ Պէպէճեան իր կուռ ձայնով կատարեց «Մայրս» եւ «Իմ Անի» երգերը, իսկ Թալին Երեմեան՝ Սոնա ՅովսէփեանՄարտոյեանի դաշնամուրային նուգակցութեամբ, իր հրապուրիչ ձայնով կատարեց «Բարի արագիլ» եւ «Երեւան Էրեբունի» երգերը։ Այնուհետեւ ցուցադրուեցաւ տեսերիզի մը, որ կը պատմէր Այնճար հայաւանի կազմաւորման պատմութիւնը։ 1939 թուականին Մուսա լեռան ժողովուրդը՝ իր ետին թողած տուն, ստացուածք եւ ամէն բան, իբրեւ գաղթական, անտուն կը հասնի Այնճար, Լիբանան, Ֆրանսական պետութեան օժանդակութեամբ։ Կը կառուցէ եկեղեցի ու 1942-ին Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ կողքին կը հիմնուի Այնճարի Հայ աւետարանական վարժարանը՝ հայեցի եւ քրիստոնէական դաստիարակութիւն ջամբելու մատղաշ հայ սերունդներուն։ 1947-ին, իբրեւ կարեւոր ծրագիր, դպրոցին կողքին կը բացուի գիշերօթիկի բաժանմունքը, ուր հայ փոքրիկները առաջին անգամ կը զգան ընտանեկան ջերմութիւն, իսկ հազարաւոր պատանիներ կեանքի նոր ու լուսաւոր հորիզոններով կը շարուանակեն իրենց ապագան կերտել: Այնճարի Հայ աւետարանական երկրորդական վարժարանը 1956-էն ի վեր կ'ունենայ կրթական բոլոր բաժանմունքները՝ մանկապարտէզ, նախակրթարան, միջնակարգ եւ երկրորդական։

Այնճարի Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ վեր. Յակոբ Ագպաշարեան Ցուցադրուած տեսերիզին եւ պատկերներուն միջոցաւ ներկաները ծանօթացան այդ կառոյցին մանրամասնութիւններուն, տնօրէնութեան, ուսուցիչներուն եւ ուսանողներուն աշխատութիւններուն։ Պատգամաբեր վեր. Յակոբ Ագպաշարեան իր խօսքին մէջ շնորհակալութիւն յայտնեց ներկաներուն, նուիրատուներուն, ձեռնարկը կազմակերպող յանձնախումբին, «Նոր հայ հորիզոն» հեռուստակայանին եւ «Թորոնթոհայ» թերթին իրենց տարած բարեսիրական աշխատանքներուն համար։ Վերապատուելին ընդգծեց Լիբանանի մէջ գործող հայկական դպրոցներու դիմագրաւած մարտահրաւէրները, դժուարութիւնները եւ ինչու չէ՝ յաջողութիւնները։ Պատգամաբերը պատկերներու եւ տեսերիզի ցուցադրութեան ընդմէջէն յիշեցուց, որ 1942ին հիմնուած Այնճարի Հայ աւետարանական թեմական վարժարանը տարիներէ ի վեր կը ծառայէ Այնճարի համայնքին՝ տրամադրելով կրթութիւն, անվտանգութիւն եւ հոգածութիւն՝ դժուար պայմաններէ եկող մանուկներուն: Դպրոցը՝ ռոբոտագիտութիւն, Խաղաղութեան կրթութիւն, «Նախագիծ փոփոխութեան», «Մենք անվար» եւ «Յոյսի սերմեր» ծրագիրներով՝ կը քաջալերէ ստեղծագործութիւնը, պատասխանատուութիւնը, ծառայութիւնը եւ քրիստոնէական արժէքները։ 1947-ին հիմնուած գիշերօթիկ բաժինը, որ Միջին Արեւելքի միակ հայկական հաստատութիւնն է, որ՝ հոգեկան խնամք կը տրամադրէ որբերուն, եւ պատերազմէն կամ բռնութենէ փախած մանուկներուն՝ ապահովելով կերակուր, ապաստան եւ սիրով լի միջավայր: Հոն հոգեբուժական աջակցութիւն կը տրուի որոշ ուսանողներու, որոնք կը պայքարին վախի եւ ինքնավստահութեան պակասի դէմ, ինչպէս նաեւ՝ ընկերային եւ տնտեսական վերիվայրումներու պատճառով, մտային առողջութիւնը խաթարուած փոքրիկներու եւ պատանիներու։ Վերապատուելին՝ լսատեսողական ներկայացումով եւ տեսերիզներու ընդմէջէն

7

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY

զարգանալով ըլլան յաջողակ չափահասներ կեանքի ասպարէզին մէջ։ Վեր. Յակոբ Ագպաշարեան յատկանշական պարգեւներ ստացաւ՝ ձեռամբ պատուելի Զօհրապ Սարգիսեանի եւ Հռութ ՏէմիրճեանՏէնիքի, իսկ երեկոն՝ իրենց Տոքթ. Ռազմիկ Պէպէճեանի կատարումին ընթացքին արուեստով ծաղկեցնող (լուսանկարը՝ «Նոր հայ հորիզոն»-ի) երաժիշտներուն՝ գեղեցիկ համադրութեամբ խօսեցաւ վերջերս հաստատուած «Բուժման ծաղկեփունջեր նուիրուեցան՝ ձեռամբ Պէթի նաւահանգիստ» (Healing Harbour) անունով Գրաճեան- Եփրեմեանի։ կեդրոնին մասին, ուր շուտով հոգեբուժական Փակման խօսքով ելոյթ ունեցաւ պատուելի առաքելութիւն պիտի ներգրաւուի՝ Զօհրապ Սարգիսեան եւ ընդգծեց Լիբանանի մասնագիտական դարմանումներ (professional եւ յատկապէս Այնճարի կրթական therapy), խմբային խորհրդատուութիւն (group հաստատութիւններուն առաքելութիւնը, որ սոսկ counseling) եւ այլ օգնութիւններ տրամադրելու բարեսիրական, մարդասիրական կամ կրթական կարիքը ունեցող հայ նոր սերունդին։ առաքելութիւն մը չէ, այլ՝ արմատաւորուած է Ան շնորհակալութիւն յայտնեց Յիսուս Քրիստոսի սիրոյն վրայ, որ մեզ մեր նուիրատուներուն եւ Գանատայի հայ եսասիրութենէն դուրս կը հանէ եւ ուրիշին օգնելու աւետարանչական ընկերակցութեան, որ միշտ ուղին կը սորվեցնէ, ու Աստուծոյ շնորհքով եւ պատրաստակամ է եւ ճիգ չի խնայեր «Բուժման նաւահանգիստ»-ի առաքելութեան օժանդակելու, անհատներու ու եկեղեցիներու հաւատարիմ առատաձեռնութեամբ՝ այս առաքելութիւը կը որպէսզի մանուկներն ու պատանիները կարենան կատարելագործուի։ յաղթահարել ներքին խոչընդոտները եւ Պատուելի Սարգիսեանի աղօթքով ձեռնարկը Աստուծոյ շնորհած պարգեւները յայտնաբերեն ու

հասաւ աւարտին։ Տիկին ՍարմազեանԳագուսեան ներկաները հրաւիրեց մասնակցելու առաքելութեան եւ իրենց լումաներով աջակցելու Այնճար հայաւանի նորակառոյց «Բուժման նաւահանգիստ» (Healing Harbour) կեդրոնի զարգացման։ Համադամ հիւրասիրութեան մը շուրջ համախմբուած ներկաները, այս հոգեպարար երեկոյթին մանրամասնութիւնները վերյիշելով, իրենց լումաները յատկացուցին «Բուժման նաւահանգիստ» (Healing Harbour) կեդրոնին։ Նուիրատուները կրնան առցանց այցելել՝ www.amacnews.org/#donate եւ իրենց սրտաբուխ նուիրատուութիւնները կատարել վերոնշեալ հաստատութեան։ ֎

Դիտեցէ՛ք «Նոր հայ հորիզոն»-ի տեսանիւթը հանգանական ձեռնարկէն:

ՀՕՄ-ի Թորոնթոյի «Ռուբինա» Մասնաճիւղ

ՏոՀՄիկ ՕՐ Ձօնուած

Եգիպտոսի, Եթովպիոյ եւ Սուտանի Հայ Գաղութներուն Տօնակատարութիւն, Ընթրիք եւ Խրախճանք

Շրջանի հայ ննջեցեալներու եւ զոհերու յիշատակին

Շաբաթ, 22 Նոյեմբեր 2025

Ս. Աստուածածին Հայց. Առաք. եկեղեցւոյ մէջ, 45 Hallcrown Place, Toronto

Հայ կեդրոնի Սրահէն ներս, 45 Hallcrown Place, Toronto

Գեղարուեստական Յայտագիր

Երեկոն կը խանդավառէ ԲԱՐԵՒ Նուագախումբը Երգիչ` Լեւոն Գարակիւլեան

Թորոնթոյի Հայ կեդրոնի Սրահէն ներս, 45 Hallcrown Place, Toronto

Գեղարուեստական Ճոխ Յայտագիր Ցուցահանդէս, Լուռ Աճուրդ Շրջանի իւրայատուկ Ճաշատեսակներ

Ճարտարապետ, գրող, հրապարակագիր, աւագ խմբագիր

երեկոյեան ժամը 7:00-ին

Մուտքի Նուէր` $150 Մինչեւ 12 Տարեկան` $90

Վիճակահանութիւնը ներառեալ

ՀոԳԵՀԱՆԳիՍՏ ԵՒ ՄԱՏԱղ կիրակի, 23 Նոյեմբեր 2025

Դասախօսական Ցերեկոյթ կէսօրէ Ետք Ժամը 2:00-ին

Դասախօսներ՝ Վրէժ-Արմէն Արթինեան

«Չմոռցուող անցեալէն ապրուող ներկան»

Թովմաս կորկիսեան

Տոմսերու Համար դիմել՝ ∙ Արշօ Զաքարեանին 647-233-1675 ∙ Հուրի Նաճարեանին 647-937-1910 ∙ Արփի Սալիպեանին 416-838-5763

Լրագրող ու գրող

«Հայեր Եգիպտոսի մէջ: Երէկ, այսօր եւ վաղը»

կարպիս Քորաճեան

Խորհրդատու լաւագոյն կառավարման ձեւերու

«Պատմական ակնարկ Եթովպիոյ եւ Սուտանի Հայ գաղութներուն» Մուտքը Ազատ

Հին Քաղաքակրթութեան Փարոս Նեղոսի Ափին

Հիւրասիրութիւն

Սփիւռք՝ Հայեացքով Միշտ Դէպի Երկիր

8

Ի տարի թիւ 10 [218] ◆ Հոկտեմբեր 2025

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY

Torontonians Anna and Tivene are connecting diaspora and homeland through language TORONTOHYE–When two young Torontonians, Anna Mouzenian and Tivene Derohanesian, first met as classmates at the ARS Armenian Private School, they could not have imagined that years later they would be working together to connect Armenia and the diaspora through a project of their own making.

Today, that project—LanguageLink Armenia—is bridging communities and generations, offering free English tutoring to students in Armenia while creating meaningful bonds with volunteers in Canada and beyond.

Both Mouzenian and Derohanesian were born and raised in Toronto, where they were immersed in the vibrant network of Armenian schools, churches, dance classes, and summer camps that have sustained the community for decades. Their early experiences instilled a strong sense of belonging and shaped the way they understood their heritage. “Growing up, we were very involved in Toronto’s Armenian community,” Derohanesian recalled. “This led us to always feel a strong connection to our culture. The strength of the Armenian community in Toronto inspired us to want to contribute and build connections to the Armenian community in Armenia itself.”

That inspiration was reinforced during their university years: Mouzenian, who is now pursuing a master’s degree in medical science, and Derohanesian, who recently graduated with a degree in mechanical engineering, both attended the University of Toronto.

Their different academic paths ultimately converged on a shared vision for giving back.

The idea for LanguageLink Armenia developed gradually, rooted in their lifelong desire to serve the Armenian community. For Mouzenian, the spark came when she realized how much access to English could mean for young people in Armenia. “We always felt a desire to give back to the Armenian community and to strengthen the connection between Armenians in the diaspora and those in Armenia,” she explained. “Over time, we also came to realize how important English can be in opening doors to educational and career opportunities for students in Armenia. That realization sparked the idea of creating a program that could serve both purposes: supporting students in Armenia while also fostering a cultural exchange between Armenian Canadians and Armenians.”

The result was LanguageLink Armenia, a volunteerdriven initiative designed to help students develop their English skills while simultaneously reinforcing ties between homeland and diaspora.

At its core, the program provides free and accessible tutoring sessions that are structured yet flexible, tailored to meet the specific needs of each learner.

Recruitment begins in Canada, where Mouzenian and Derohanesian reach out to volunteers through social media and through collaborations with community organizations such as the University of Toronto’s Armenian Students’ Association. “Each volunteer is committed to teaching and building meaningful connections with their students,” said Derohanesian, emphasizing that the effort requires more than simply showing up to a weekly class.

On the other side of the program, students in Armenia are connected through partnerships with schools and organizations that understand the demand for English-language learning.

Once enrolled, learners are grouped according to proficiency level and personal goals, ensuring that the lessons are not one-size-fits-all. Sessions typically take place once or twice a week, covering a range of topics that include grammar drills, reading comprehension, and free-flowing conversations designed to build confidence. "Many students have even shared their dreams of studying abroad in the future, and how essential English proficiency would be for that to be possible,” Mouzenian said. “Our mission is to help them achieve their goals."

The founders attribute their success to partnerships in Armenia, which made this vision possible. The Armenian Missionary Association of Canada (AMAC) played a crucial role in connecting them with the Avedisian School in Yerevan, where eager students sought extra lessons beyond their classroom curriculum. More recently, MEM Academy has enabled the program to expand beyond the capital into Armenia's regions, where resources and opportunities to learn English can be significantly limited. "Our partnerships with the AMAC and MEM Academy have been integral to the success of our program," said Derohanesian. "Without them, we would not have been able to reach so many highly motivated students.

Together, these partnerships help us connect with students from across the country, representing a wide range of ages and English levels." By reaching rural communities as well as urban centres, LanguageLink Armenia has been able to address some of the educational disparities that exist between Yerevan and the rest of the country.

Since its launch, the program has already supported more than 30 students, and both founders say the most rewarding part has been watching the learners grow in confidence. "The most significant change we have witnessed in the students is their growing confidence," said Mouzenian. "We prioritize creating an environment where students feel comfortable making mistakes. As a result, we have witnessed students become more willing to speak English and even share their perspectives and opinions." For many, the impact extends beyond grammar and vocabulary, as they eventually find the courage to express themselves in a second language and discover that their voices matter.

That empowerment, the founders note, often translates into broader aspirations, from academic advancement to dreams of studying abroad.

Building and sustaining a grassroots program requires constant outreach, coordination, and a steady stream of volunteers and institutional partners. While Mouzenian and Derohanesian are grateful for the strong support they have received from AMAC and MEM Academy, they welcome additional connections

in Armenia to scale their impact. "Additional contacts and connections would greatly help us grow our presence in Armenia,” Mouzenian emphasized. "If you have ties to schools or organizations in Armenia, we'd love to explore opportunities to collaborate." It is a call to action not just for potential partners in Armenia but also for members of the diaspora who may be in a position to open doors, make introductions, or volunteer their time.

Looking ahead, the two young founders are determined to deepen and expand their work. "Our long-term goal is to reach more students and broaden access to high-quality English tutoring," Derohanesian explained. "We view this not only as a way to support learners in Armenia, but also as a meaningful opportunity to support Armenian communities globally, including those in the diaspora. By doing so, we hope to strengthen ties between Armenia and the diaspora while equipping Armenians everywhere with valuable language skills that can open doors to education, professional opportunities, and deeper cultural exchange."

In this sense, LanguageLink Armenia does much more than teach a foreign language; it also strengthens bonds across borders, creating networks of mutual support and offering young Armenians the tools they need to pursue their ambitions. And for Toronto's Armenian community, it is also a homegrown reminder of what can be achieved when diaspora Armenians take the initiative to invest their skills and energy in the future of their homeland.

From its beginnings in the classrooms of ARS Armenian Private School to its current reach into Armenian schools and communities, LanguageLink Armenia is a story that belongs to both Toronto and Armenia. It demonstrates how even a small group of committed individuals can make a meaningful impact by combining practical support with cultural connection.

As Mouzenian and Derohanesian continue their work, they invite others—students, volunteers, and institutions alike—to join them in shaping a program that not only teaches language but also speaks to the enduring ties that bind Armenians everywhere. ֎

9

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ՀԱՄԱՅՆՔ

COMMUNITY

Pedaling with purpose: Cycling fundraiser sends aid to families in Armenia

Khoren Mardoyan and Raffi Demirjian with friends, family, and volunteers (Photo courtesy of Dr. Ani Hasserjian) TORONTOHYE—In a remarkable show of determination and compassion, two young Armenian Torontonians, Khoren Mardoyan and Raffi Demirjian, once again put wheels to work for a greater cause. This time, the pair cycled 176 km from Toronto to Niagara Falls on Sept. 6, raising $25,000 for humanitarian aid in Armenia.

Their initiative, titled 'From Real Estate to Real Aid with Vision in Motion,' aimed to deliver immediate, tangible support to vulnerable communities in Armenia, particularly families forcibly displaced from Artsakh and now rebuilding their lives in unfamiliar surroundings. The funds will support two key initiatives: the purchase of a much-needed ambulance for the Armenian-American Wellness Center (AAWC) in Yerevan, and the shipment of thousands of medical gloves— donated by GlobalMedic—to hospitals across Armenia, with distribution coordinated by the Armenian Missionary Association of America (AMAA).

This isn't the first time Mardoyan and Demirjian have used the power of cycling to support their homeland. In 2022, the duo biked from Toronto to Ottawa to raise funds for Zinvori Tun (Soldier's Home), a rehabilitation centre in Yerevan that provides free care to soldiers wounded while defending Armenia. That effort was part of a larger fundraising campaign organized by the Armenian Relief Society (ARS).

The 2025 ride expanded on that mission, broadening its focus to address the dire healthcare needs of displaced Armenians. Mardoyan, who was born and raised in Yerevan and frequently visits Armenia, has a deep understanding of the needs on the ground. His familiarity with both the AAWC and the AMAA made him a key figure in identifying and coordinating the two-pronged initiative.

One of the central objectives was the purchase of a new ambulance for the AAWC. Thanks to the extraordinary generosity of sisters Lina and Dr. Carmen Balian, who fully covered the cost, this goal became a reality. The vehicle will be used to transport patients and extend emergency services to vulnerable populations, especially in remote and underserved areas of Armenia.

GlobalMedic, a Canadian charity founded in 1998 by Toronto paramedic Rahul Singh, donated thousands of medical gloves for the cause. The organization, established in memory of Singh's late friend David McAntony Gibson, is renowned for delivering humanitarian aid to people affected by poverty, disasters, and conflict. GlobalMedic's “Right Aid to the Right People at the Right Time" ethos made them an ideal partner for this mission. With a history of responding to crises in the South Caucasus, GlobalMedic has provided over 8,000 food hampers and 1,280 emergency kits to displaced families from Artsakh in recent years.

The gloves will be distributed across Armenian hospitals through the AMAA, an organization with longstanding roots in Armenia's healthcare and social service infrastructure.

Additional support for the fundraiser came from the Armenian Canadian Medical Association of Ontario (ACMAO), Metras Shipping & Forwarding, Home Life Vision Realty Brokerage, KM Homes Signature, and many caring individuals in Toronto's Armenian community. A key contributor, Andy Lousararian, helped cover the transportation and shipping expenses, further ensuring the project's success.

This past July, Mardoyan encouraged Dr. Cyril Tahtadjian and a representative from ACMAO to visit the Armenian-American Wellness Center in Yerevan. Founded in the 1990s by Rita Balian of the Armenian American Cultural Association and supported by former Armenian parliamentarian and minister Hranush Hakobyan, the AAWC was established to tackle Armenia's devastating breast cancer crisis.

During the visit, the delegation was warmly received by Centre Director Khatchanoush Hakobyan and staff member Mary Ghazaryan, who provided a detailed tour of the facility. What began as a mammography screening clinic has since evolved into a comprehensive medical center, offering a range of preventive, diagnostic, and therapeutic services to women and families—especially those who are underserved.

The Centre now includes departments for diagnostic radiology, gynecology, urology, primary care, outpatient surgery, dental services, dermatology, and postsurgical rehabilitation. Thousands of women have benefitted from early detection and life-saving treatment, and the Centre has played a major role in public health education and outreach, often through mobile medical missions in rural areas.

Despite past support from the U.S. Embassy and USAID, funding cuts have made operations more challenging in recent years. The new ambulance and medical gloves are, therefore, timely contributions, enabling the AAWC and AMAA to continue providing accessible and life-saving services.

The September 2023 ethnic cleansing of Artsakh by Azerbaijani forces forced more than 120,000 ethnic Armenians to flee their homes and seek refuge in Armenia.

Most arrived with little more than the clothes on their backs. The mass displacement overwhelmed Armenia's already-strained healthcare and social service systems.

While government support has helped in some areas, many families remain in dire need, struggling to secure permanent housing, employment, food, and sometimes even basic hygiene. Initiatives like Mardoyan and Demirjian's offer not only material support, but also emotional reassurance that the global Armenian community has not forgotten them.

Mardoyan's enduring commitment to Armenia, combined with the generous support of the Toronto Armenian community and Canadian humanitarian partners, has once again shown that diaspora-led grassroots action can make a real difference.

"Let us continue our support to our sisters and brothers in our homeland," said a representative of the organizing team. "Every act of solidarity matters—especially when it reaches those who need it most. Whether on two wheels or through compassionate giving, these efforts continue to bridge the distance between Toronto and Armenia—one donation, one kilometre, and one life at a time." ֎

The Balian Sisters, Lina and Dr. Carmen Balian (Photo courtesy of Dr. Ani Hasserjian)

10

Ի տարի թիւ 10 [218] ◆ Հոկտեմբեր 2025

ԶՐՈՅՑ

CONVERSATION

«Կ’ուզեմ Հայաստանի տեղեկատուական արուեստագիտութեան ոլորտի յառաջդիմութեան մաս կազմել»․ թորոնթոհայ Գրիգոր Այնթապլի զրոյցը վարեց Սալբի Սաղտըճեանը Թորոնթոհայ խոստումնալից երիտասարդ Գրիգոր Այթապլին կ’աշխատի հայաստանեան տեղեկատուական արուեստագիտութեան (ITSS) ոլորտին մէջ։ Ան մեր ընթերցողներուն կը պատմէ Հայաստանի ՏՏ ոլորտի ներկայ վիճակին, զարգացման հեռանկարներուն, ինչպէս նաեւ իր ու իր ապրած նոր միջավայրին մէջ ունեցած փորձառութեան մասին։ Սալբի Սաղտըճեան- Գրիգոր, կը պատմե՞ս քու մասիդ։ Ո՞վ է Գրիգոր Անթապլին։ Գրիգոր Այնթապլի- Ծնած եմ Հալէպ, Սուրիա, մէկ տարեկանիս փոխադրուած եմ Գանատա, 24 տարի առաջ։ Ես ինծի կը տեսնեմ աւելի թորոնթոհայ, քան՝ սուրիահայ։ Սկիզբը կարճ ժամանակով Գէմպրիճ ապրած ենք, յետոյ հաստատուած ենք Թորոնթօ։ Մինչեւ 4-րդ դասարան յաճախած եմ ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարանը, որուն կը պարտիմ հայերէնի իմացութիւնս, ապա յաճախած եմ կաթողիկէ դպրոց, մինչեւ դպրոցս աւարտելը։ Բարձրագոյն կրթութիւնս ստածած եմ «Ռայըրսըն» (Toronto Metropolitan University) համալսարանէն, ուր ուսանած եմ software engineering (ծրագրային ճարտարագիտութիւն)։ Յաճախած եմ ակումբ, եղած եմ ՀՅԴ Գանատայի պատանեկան միութեան անդամ, Հայ մարմնական ընդհանուր միութեան (ՀՄԸՄ) սկաուտ, երկար ատեն Համազգայինի «Էրէբունի» պարախումբին մէջ պարած եմ։ Սալբի- Ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս որոշեցիր գալ Հայաստան։ Գրիգոր- Համալսարանը աւարտեցի 2023ին։ Սկսայ internship-ներ փնտռել՝ ինչպէս ամէն աւարտող աշակերտ։ Մէկ տարի աշխատած էի Թորոնթոյի ընկերութեան մը մէջ, բայց շատ չէի սիրած, այլ գործ փնտռեցի, չգտայ։ Սկսայ մտածել աւելի մեծ ծրագիրներու, կեանքս փոխելու հնարաւորութիւններու մասին, ոչ թէ ասպարէզս փոխելու, որովհետեւ 14 տարեկանէս ի վեր որոշած էի մասնագէտ ծրագրաւորող դառնալ։ Պատահական՝ մէկը ինծի տեղեկացուց, որ Birthright Armenia («Դէպի Հայք») անունով ծրագիր մը կայ։ Սկսայ պրպտել, տեսայ՝ մասնակցելու ամէն qualification-ները (որակաւորում) ունիմ։ Արձանագրուեցայ, մէկ շաբաթ ետք հարցազրոյցի կանչեցին, ապա տեղեկացուցին, որ ընդունուած եմ։ Շատ դիւրին եղաւ։ Օգոստոսին թուղթերը լեցուցի, մէկ ամիս ետք պատասխանը եկաւ։ Ընկերներով Ճափոն պտոյտի էինք, երբ ինծի նամակ եկաւ, որ կրնամ Հայաստան երթալ։ Panic-ի (խուճապ) մատնուեցայ, թէ ե՞րբ պիտի երթամ, ո՞ւր

պիտի մնամ, ի՞նչ թուղթերու պէտք ունիմ եւ այլն։ «Դէպի Հայք»-ը շատ լաւ ծրագիր է, ամէն ինչով օգնեց եւ դասաւորեց գործերս։ Հոկտեմբեր 2023ին արդէն Հայաստան էի։ Ծրագրով Հայաստան մնացի եօթը ամիս։ Ես կը կարծեմ, որ ատիկա իմ կեանքիս ամենէն լաւ եօթը ամիսներն էին։ Շատ հաճելի էր, շատ աղուոր մարդոց ծանօթացայ, շատ լաւ եւ գեղեցիկ տեղեր գացի եւ միեւնոյն ատեն փորձառութիւն շահեցայ computer science-ի (համակարգչային գիտութիւն) մէջ։ Աշխատեցայ երեք տարբեր տեղեր, տարբեր ոլորտներու մէջ եւ կրցայ տեսնել Հայաստանի IT ոլորտի շրջանակը ինչպէս է եւ ինչպէս կ’ընթանայ։ Ատիկա ինծի պէս նոր աւարտած մէկու մը համար շատ կարեւոր փորձառութիւն էր։ Յետոյ, երբ Գանատա վերադարձայ, որոշեցի, որ կ’ուզեմ Հայաստան ապրիլ։ Այդ որոշումէն ետք, սկսայ Հայաստանի մէջ գործ փնտռել եւ․․․ գտայ։ Սալբի- Ներկայիս ի՞նչ գործով կը զբաղիս Հայաստանի մէջ։ Գրիգոր- Հիմա կ’աշխատիմ Գիւմրիի Digital Pomegranate ընկերութեան մէջ, որուն սեփականատէրը ամերիկացի է, կինը՝ գիւմրեցի: Ան տեսնելով Հայաստանի IT ոլորտի յառաջընթացը եւ այդ ոլորտին մէջ աշխատող մասնագէտ անձերու ներուժը, որոշած է ընկերութիւն բանալ Գիւմրիի մէջ։ Տասը տարուան արդիական ընկերութիւն մըն է, որ շատ լաւ գործեր կ’ընէ: Սալբի- IT ոլորտին մէջ ի՞նչ կ’աշխատիս եւ ինչո՞ւ Գիւմրի հաստատուեցար։ Գրիգոր- Ես backend engineer եմ, database-երուն եւ API (Application Programming Interface)-ի վրայ կ’աշխատիմ։ Արդէն բաւական վստահութիւն շահած եմ եւ մեծ գործեր կը վստահին ինծի, որուն համար շատ ուրախ եմ, որովհետեւ կ’ուզեմ այս ընկերութեան եւ Հայաստանի IT ոլորտի յառաջդիմութեան մաս կազմել։ Շատ ուրախ եմ՝ ինծի առիթ կու տան, որ օգտակար ըլլամ իրենց։ Առաջին եօթը ամիսը «Դէպի Հայք» ծրագրով Երեւան մնացի, որովհետեւ Երեւանի մէջ IT ընկերութիւնները աւելի են, տարբեր տեղեր կրցայ աշխատիլ եւ փորձառութիւն ունենալ։ Երբեք մտքէս չէր անցներ, որ օր մը Գիւմրի կրնամ ապրիլ, բայց այս անգամ գործս Գիւմրիի մէջ եղաւ եւ արդէն վեց ամիսէ ի վեր հոս կ’ապրիմ։ Սկիզբը կը կարծէի՝ շատ պիտի չսիրեմ, յետամնաց տեղ է, պիտի ձանձրանամ, բայց շատ հաճելի է, շատ հանդարտ ու հանգիստ քաղաք մըն է եւ ամէն ինչ կայ: Երեւանը հեռու չէ, երբ պէտք ունենամ, կրնամ

երթալ։ Սալբի- Որպէս IT մարզին մէջ աշխատող, ինչպէ՞ս տեսար Հայաստանի մէջ այդ մարզին զարգացումը։ Հոս յառաջընթաց եւ զարգանալու հեռանկար կը տեսնե՞ս։ Գրիգոր- Ես կ’ըսեմ, այո, Հայաստանի մէջ շատ յառաջդիմութիւն կայ IT-ի մէջ։ Կը տեսնեմ, որ երիտասարդութիւնը IT ոլորտին մէջ կ’աշխատի, եւ այս ոլորտին մէջ մասնագիտանալու հետաքրքրութիւնը մեծ է, ինչպէս նաեւ աշխատանքի շատ ալ հնարաւորութիւններ կան։ Կան շատ մը հայկական IT-ի ընկերութիւններ, ինչպէս՝ Service Titan-ը, PicsArt-ը, որոնք Հայաստանի մէջ սկսած են եւ հիմա մասնաճիւղեր ունին Ամերիկայի եւ Եւրոպայի մէջ։ Կան նաեւ նոր եւ փոքր ընկերութիւններ, որոնք նոր գաղափարներ եւ նոր լուծումներ կ’առաջարկեն այն հարցերուն մասին, որոնք գոյութիւն ունին IT-ի մէջ, օրինակ՝ →

11

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

CONVERSATION

ԶՐՈՅՑ ուսումնասիրութիւններու ընկերութիւններ թէ՛ Երեւանի եւ թէ՛ Գիւմրիի մէջ։ TUMO կենդրոնը, որ շատ մեծ ուսումնասիրութեան կեդրոն մըն է, Գիւմրիի մէջ կայ Gyumri Technology Center-ը, ուր տարբեր տեսակի ընկերութիւններ կ’աշխատին։ Արտասահմանեան ընկերութիւններ եւս սկսած են շատ աւելի մեծ ներդրում ընել Հայաստանի մէջ, ինչպէս Nvidia-ն, որ computer chips-եր (համակարգչային կտորներ) արտադրող շատ մեծ ընկերութիւն է եւ հիմա AI-ի (Artificial Inteliganceարհեստական բանականութիւն) chips-երու ամենամեծ ընկերութիւնն է։ Այդ ընկերութիւնը արդէն մեծ ներդրում պիտի ընէ Հայաստանի մէջ, որպէսզի data center հիմնէ հոս։ Գործի շատ հնարաւորութիւններ պիտի ստեղծուին Հայաստանի մէջ։ Մենք Անդրկովկասի մէջ ամենամեծ data centre-ը պիտի ունենանք։ Այս մէկը կը նշանակէ, որ մենք ամենէն յառաջացածը պիտի ըլլանք այս տարածաշրջանին մէջ։ Հայաստանի GDP-ի (համախառն ներքին արդիւնք) կարեւոր մէկ տոկոսը IT-էն կու գայ։ Ուրախ եմ տեսնելու, որ կը յառաջդիմէ եւ կը մեծնայ այս ոլորտը։ Սալբի- ի՞նչ է կարծիքդ՝ արհեստական բանականութեան զարգացման զուգահեռ, IT-ի ոլորտը որքանով կրնայ տուժել, կամ ի՞նչ փոփոխութիւններ պիտի կրէ։ Գրիգոր- Իմ կարծիքովս՝ շատ պիտի փոխուի, բայց որ մարդիկ կը կարծեն, թէ արհեստական բանականութիւնը լաւ բան մը չէ, անգործութիւն պիտի ըլլայ, ըստ ինծի՝ ճիշտ մտածելակերպ չէ։ Շատ գործեր ոչ թէ պիտի կորսուին, այլ պարզապէս պիտի փոխուին։ Այն գործերուն մէջ, ուր AI-ը կրնայ մարդոց տեղը առնել, ըսել է, որ այդ գործերը արդէն պէտք չեն։ Իմ մասնագիտութեանս մասով ըսեմ․ օրինակ՝ շատ դիւրին, պարզ գործերը, որոնք մարդիկ ձանձրանալով կ’աշխատին եւ շատ կարեւոր չեն, ինչպէս՝ data entry-ն, մէկ excel sheet-էն մէկ այլ excel sheet թիւեր փոխանցելը, շատ basic (պարզ) բաներ գրելը, կամ outsourcing-ը, այս գործերը պիտի փոխուին, քանի որ AI-ը կրնայ այդպիսի դիւրին բաները ընել։ Մարդիկ պիտի սկսին AI-ի գործիքները գործածել, որպէսզի իրենց գործը աւելի արագ եւ լաւ ձեւով ընեն։ Արհեստական բանականութիւնը շատ մեծ եւ շատ լաւ գործիք մըն է, որ ամէն մարդ կը սկսի հասկնալ եւ գործածել իր կեանքին եւ գործին մէջ։ Իմ կարծիքովս AI-ը միայն գործիք է, որ առանձին բան մը չի կրնար ընել: Oրինակ` մուրճը՝ քարով գամ գամող մարդուն գործը ոչ թէ կը խլէ, այլ կը դիւրացնէ։ Այսինքն՝ ան գործիք մըն է, որ մարդու գործը աւելի կը դիւրացնէ եւ կը բարելաւէ։ Շատերու գործերը պիտի փոխուին քիչ մը, շատ մը մարզերու մէջ, բայց ես կը կարծեմ լաւ բան է, որովհետեւ այն բաները, որոնց մարդիկ շատ ժամանակ կու տան եւ չսիրելով կ’ընեն, որոնք ստեղծագործական չեն եւ պէտք չունի problem solve (խնդիր լուծելու) ընելու, այդ գործերը պիտի պակսին։ Մարդիկ աւելի ժամանակ պիտի ունենան մեծ աշխատանքներու (task), problem solving-ներուն, design ընելուն, prototype ընելու։

Սալբի- Որքա՞ն ժամանակով կ’ուզես Հայաստան մնալ։ Ապագայի ի՞նչ ծրագիրներ ունիս։ Գրիգոր- Ամէն մարդ ինծի այս հարցումը կը հարցնէ, մամաս ալ։ Մօտ ապագայի համար խօսիմ, հիմակուհիմա կ’աշխատիմ այս ընկերութեան մէջ, որովհետեւ այս ընկերութեան մէջ տարբեր երկիրներէ՝ Գերմանիայէն, Պրազիլէն, Գանատայէն մարդիկ կ’աշխատին։ Անոնցմէ մաս մը կու գան, կ’երթան, իսկ մաս մըն ալ հոս կը մնան։ Ես վեց ամիսէ ի վեր հոս եմ, փորձեցի երկար մնալ, յաջողեցայ եւ անշուշտ սիրեցի։ Հիմա որոշ ժամանակով մը Գանատա պիտի երթամ՝ ընտանիքս եւ ընկերներս տեսնելու։ Ընկերութիւնը շատ ճկուն է, ինծի տուած է այն ազատութիւնը թէ ուրկէ կ’ուզեմ, կրնամ աշխատիլ։ Քանի մը ամիսով պիտի երթամ Գանատա, յետոյ պիտի վերադառնամ Հայաստան։ Ապագայի ծրագիրներս շատ հաստատ չեն, որովհետեւ ամէն ինչ շատ արագ կը փոխուի, բայց յոյս ունիմ, որ կարենամ աւելի երկար մնալ Հայաստան եւ՝ մշտական ձեւով։ Ապագայի յոյսս այդ է։ Երբ ծնողներս թոշակի անցնին, կարենամ զանոնք Հայաստան բերել եւ անոնց հոգ տանիլ հոս, որովհետեւ իրենք ալ Հայաստանը շատ կը սիրեն։ Ատկէ աւելի շատ բաներ չեմ ծրագրեր դեռեւս։ Սալբի- Որպէս Հայաստանէն դուրս ծնածմեծցած հայ, ի՞նչ դժուարութիւններու կը բախիս հոս եւ ի՞նչ հետաքրքրական եւ դրական երեւոյթներ կը տեսնես քու ամէնօրեայ կեանքիդ մէջ։ Գրիգոր- Պետական թղթաբանութիւնը Հայաստանի մէջ շատ մեծ հարց է։ Շատ մարդիկ այդ դժուարութենէն կ’անցնին։ Քանի մը ամիս առաջ կը փորձէի մշտական կացութիւն ստանալ, որ կարենամ աւելի երկար մնալ եւ այլ գործերու աւելի դիւրութիւն ունենալ, շաբաթներով Գիւմրիէն Երեւան կ’երթայի՝ թարգմանութեան, հիւպատոսական հաստատման, կնունքի թուղթի, ծննդեան վկայականի եւ տարբեր, տարբեր թուղթեր պատրաստելու համար․․․Սուրիա ծնած ըլլալուս պատճառով այդ բոլորը աւելի մեծ խնդիրներ կ’առաջացնէին։ Համացանցին մէջ շատ տեղեկութիւններ չկան այս թղթաբանութեանց մասին։ Repat Armenia-ն բաւական օգնեց ինծի այս հարցերով: Լեզուի առումով մեծ դժուարութիւն չեմ ունեցած։ Երեւանի եւ Գիւմրիի խօսակցութիւնը տարբեր է։ 2023-ին երբ եկայ, քիչ մը դժուար էր, ես արեւելահայերէնին ծանօթ էի, ընկերներ ունեցած եմ Թորոնթօ, բայց միշտ իրենց հետ խօսած եմ արեւմտահայերէն։ Գիւմրիի խօսելաձեւը բաւական մօտ է արեւմտահայերէնին։ Ես Գիւմրի աւելի քիչ հարց ունեցած եմ, քան Երեւան, զիս շատ լաւ կը հասկնան գործակիցներս։ Այս հարցը արդէն լուծուած է, ես զիրենք կը հասկնամ, իրենք ալ՝ զիս։ Գալով լաւ բաներուն․ լաւ բաները շատ են, կեանքը աւելի գոյն ունի հոս, մարդիկ աւելի

կեանքով կ’ապրին, պտուղները աւելի համով են, ամէն մարդ իրարու հետ կապ ունի, ամէն մարդ իրարու հոգ կը տանի, աւելի մարդկային են։ Գանատա ալ մարդիկ իրարու հետ լաւ կը վարուին, բայց մօտիկութիւն չկայ, գործի տեղը, կամ դուրսը ամէն մարդ պաղ է։ Ատիկա բնական է Գանատա, ես ալ այդպէս վարժուած էի, բայց երբ Հայաստան եկայ, նկատեցի, որ մարդիկ հետաքրքրուած են քեզմով, կ’ուզեն գիտնալ ուրկէ ես, ինչ կ’աշխատիս, նոյնիսկ թաքսի քշողները հինգ վայրկեանուան ճամբուդ ընթացքին կ’ուզեն կեանքդ գիտնալ։ Թաքսիները բաւական աժան են: Ուզած տեղդ քալելով կ’երթաս, առանց մեքենայի։ Ես վեց ամսուան մէջ, հաւանաբար, Գանատայի երկու տարուան փորձառութիւնը ունեցած եմ։ Շատ աւելի ընելիք, ժամանցի տեղեր կան, յաճախ փառատօներ կը կազմակերպուին, գործէն ետք մարդ տեսնելու, միասին ժամանակ անցնելու կարելիութիւնը կայ։ Ճաշի, ընթրիքի, հարսանիքի կը հրաւիրուիս։ Նոր ծանօթացած մարդիկ տուներնին կը հրաւիրեն, որպէսզի երթաս խորոված ուտես հետերնին։ Այդպէս բաներ հոս միշտ կ’ըլլան, իսկ Գանատա այդպէս բան չկայ։ Սալբի- Գրիգոր, ի՞նչ ըսելիք ունիս մեր ընթերցողներուն։ Գրիգոր- Ես կը կարծեմ, որ Հայաստանը շատ լաւ տեղ է։ Ե՛ւ Գանատայի, ե՛ւ Հիւսիսային Ամերիկայի հայերը պէտք է բաց ըլլան այն գաղափարին, որ Հայաստանի մէջ ալ կեանք ունենան, հաւանաբար ոչ մշտական կամ աշխատելու, բայց ձեւով մը կապ ստեղծեն Հայաստանի հետ։ Սփիւռքը հայաստանեան կեանքին մաս պէտք է կազմէ։ Հայաստանի մէջ շատ յառաջդիմութիւններ կան, բայց դեռ առաջ երթալու, զարգանալու եւ հզօրանալու շատ տեղ ունի։ Ատոր աւելի արագ կը հասնինք, երբ որ սփիւռքը օգնէ Հայաստանին։ Սփիւռքի մէջ մարդիկ լաւ համալսարաններ կ’երթան, կը մասնագիտանան, լաւ գործեր կ’աշխատին, կարեւոր է, որ այդ փորձառութիւնները բերեն Հայաստան։ Երիտասարդներուն համար իրենց կեանքի որոշ մէկ հանգրուանը Հայաստանի մէջ անցնելու լաւագոյն միջոցներէն մէկը «Դէպի Հայք» ծրագրին մասնակցիլն է։ Այդպիսով՝ թէ՛ Հայաստանի մէջ կամաւոր աշխատելով մարդոց կ’օգնեն, թէ՛ իրենք իրենց ալ օգնած կ’ըլլան փորձառութիւն շահելով։ Ծրագիրը դրամական միջոցով ալ կ’օգնէ՝ այդ բոլորը իրականացնելու։ Այս ծրագիրը իմ կեանքս շատ փոխեց։ «Դէպի Հայք»-ը ինծի սիրցուց Հայաստանը։ Ես ծրագիրը վերջացուցած ըլլալով հանդերձ՝ ինծի կ’օգնեն, որ մարդոց հետ շփուիմ, դեռ կրնամ ծրագրի որոշ բաժիններուն մասնակցիլ, իրենց պտոյտներուն երթալ։ «Դէպի Հայք»-ը միջոց մըն է, որ տարբեր տեղերու հայերը իրարու ծանօթանան, ընկերանան, իրարու հետ ժամանակ անցնեն, առաւել՝ կեանքի եւ մասնագիտական փորձառութեան հնարաւորութիւն ստանան Հայաստանի մէջ: ֎

12

Ի տարի թիւ 10 [218] ◆ Հոկտեմբեր 2025

ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ

ARTS & CULTURE

Նշան Պէշիկթաշլեանի «Հայ աղբրտիք»-ը Թամար Տօնապետեան Գուզուեան Համազգայինի գրասէրներու խմբակի հաւաքները կը շարունակեն առիթ ընծայել Թորոնթոյի գրասէր երիտասարդութեան, սերտելու հայ գրականութեան էջերը, զրուցելու այս կամ այն գրողին կամ գործին մասին, ապա պարբերաբար հանդէս գալու՝ ներկայացնելով իրենց աշխատանքին արգասիքը։ Հաւաքներու շարքը ծայր առաւ փետրուար 2012-ին, «Գլաձոր» մասնաճիւղի գրական յանձնախումբի նախաձեռնութեամբ. այսօր ան ունի իր հաւատաւոր մասնակիցներն ու հետեւորդները։ Համազգայինի «Յ. Մանուկեան» գրադարանը վայրն է խմբակի հաւաքներուն. հոն ուր սեղմ միջավայրի մը մէջ կեանքի կը կոչուին հայ գրողներն ու իրենց ստեղծագործութիւնները։ Կիրակի, 14 սեպտեմբերի հաւաքին նիւթը երգիծական գրականութեան մէջ իր արժանաւոր տեղը գրաւած Նշան Պէշիկթաշլեանն էր, յատկապէս՝ իր «Հայ աղբրտիք» գործը։ Այս հաւաքին իրենց մասնակցութիւնը բերին խմբակի անդամներ Նարեկ Գարամարտեանը, Ռիթա Խաչոյեանը, Ալիք Պապօղլեանը, Էլենա Ֆարաճեանը, Հայկ Յարութիւնեանն ու Կապրիէլլա Պաթիկեանը։ Նախքան նիւթին անցնիլը, փակագիծ մը բանալով՝ Համազգայինի «Գլաձոր» մասնաճիւղի վարչութենէն Ռիթա Խաչոյեան շնորհաւորեց երկարամեայ համազգայնական եւ գրող Գրիգոր Հոթոյեանը՝ ծննդեան հարիւրամեակին եւ «Սրտաբուխ բանաստեղծութիւններ» հատորին հրատարակութեան զոյգ առիթներով։ Երգիծանքը գրական ոճերէն մէկն է, որ կը պարունակէ առաջին հերթին զուարճախոհութիւն (հիւմըր), բայց՝ ոչ միայն։ Ատոր կողքին՝ սրամտութիւն, հեգնանք, չափազանցութիւն... բոլորը ի մի կու գան կազմելու երգիծանքը։ Նիւթերը կու գան մարդ էակէն, ընկերային միջավայրէն, կենցաղէն ու սովորութիւններէն, անձնական փորձառութիւններէ։ Արեւմտահայ գրականութեան մէջ

իբրեւ երգիծաբան ծանօթ անուններ էին Յակոբ Պարոնեանն ու Երուանդ Օտեանը։ Քսաներորդ դարու առաջին կիսուն ցանկին աւելցաւ Նշան Պէշիկթաշլեանի անունը։ Նշան Պէշիկթաշլեան ծնած է 1898ին, Պոլիս։ Բերայի մէջ ստացած է իր նախնական ուսումը։ Փոքր տարիքին նետուած է կեանքի ասպարէզ եւ ինքնաշխատութեամբ տիրապետած հայերէնին։ Գրել սկսած է տասներկու

տարեկանին. գրած է արձակ եւ բանաստեղծութիւն։ Կարճ ժամանակ մը զբաղած է ուսուցչութեամբ։ 1922-ին մեկնած է Յունաստան ու նուիրուած հայ որբերու հայեցի դաստիարակութեան: Այնուհետեւ Եղեռնէն ազատած արեւմտահայ գրողներէն ոմանց նման, ինք եւս վերջնականապէս հաստատուած է Փարիզ, ուր ապրած եւ ստեղծագործած է տասնամեակներ։ Արդիւնքը՝ քսանէ աւելի հատորներու մէջ ամփոփուած բազմաշերտ գրականութեան շօշափելի ժառանգութիւն մը՝ բանաստեղծութիւններ, պատմուածքներ, երգիծական գործեր, թատրերգութիւն։ Թէ ինչո՞ւ երգիծանք, հաւանաբար պատճառներէն մէկը այն է, որ Պէշիկթաշլեան հաւատացած է ժպիտ պարգեւելու կարեւորութեան։ «Արշալոյսները ժպիտներով կը հիւսուին։ Ժլատներ, ժպտեցէ՜ք, ժպտեցէ՜ք ... ձրի է ժպիտը»։ Մինաս Թէօլէօլեան իր «Դար մը

գրականութիւն» շարքի երկրորդ հատորին մէջ, Պէշիկթաշլեանի գրականութեան ակնարկելով՝ այսպէս կը բնութագրէ զայն. «Երգիծագիրը ծնունդն է խորքով տարապայմանօրէն զգայուն բանաստեղծին, որ «լացը ծիծաղ է ըրած»՝ իմաստուն մարդու

մը ժպիտով դիմաւորելու համար մարդկային տկարութիւնները, թերութիւնները, սխալանքն ու յաւակնութիւնները»։ «Հայ աղբրտիք»-ը լոյս տեսած է Փարիզ, «Տէր Յակոբեան» տպարանէն, 1941-ի. շուրջ յիսուն էջերէ բաղկացած է։ 1927-էն մինչ այդ հրատարակուած իր հատորներուն եօթներորդն է։ Այս տողերը ընթերցողը անմասն չձգելու համար Պէշիկթաշլեան կարդալու վայելքէն, ստորեւ քանի մը հատուած գիրքէն։ Ծայր կ՚առնէ Կոստանդնուպոլսեցիով։ «Պոլսահայը շատ կը սիրէ Աստուածամայրը, բնութիւնը եւ օղին։ Պոլսեցին, եթէ Աստուածամօր նայի, միտքը կ’իյնայ օղին։ Իսկ եթէ օղի խմէ, ամէն կին իրեն Աստուածամայր կ’երեւի։ Իսկ եթէ բնութեան մէջ ըլլայ, կ’աղաղակէ յափշտակուած. -Ծօ՛, աս ինչ աղուոր տեղ է հոս։ Մե՜ղք, մե՜ղք, մե՜ղք։ Շիշէ մը օղի, պնակ մը տոլմա եւ

Աստուածամայր մը եթէ ըլլար, հիմա սաստեղը հանդիսաւոր պատարագ մը կ’ընէինք»։ Ու բացատրութեան կարիք չի մնար թէ ինչո՞ւ գրակալին մօտ պատուանդանի մը վրայ խաղողի ողկոյզներուն մէջտեղը իր հանդիսաւոր դիրքը գրաւած է շիշ մը օղին։ «...Խորհուրդ կուտամ ամէնուն՝ մտնել Ակնցիին աչքը։ Ճամբան գիտնալու է սակայն։ Կարելի է անցնիլ իր կռնակէն, թեւերէն կամ վիզէն` հասնելու համար իր աչքին։ Մէկ տեղ կայ միայն, ուրկէ կարելի չէ անցնիլ. անիկա իր գրպանն է։ Անկէ անցնելով` իր աչքը մտնեմ ըսողը կը մնայ Ակնցիին… գրպանը»: «Կախարդ մըն է [կեսարացին] որ գիտէ ամէն բան ոսկիի վերածելու գաղտնիքը։ Մէկ բան միայն չէ կրցած ոսկիի վերածել` հայերէն լեզուն։... Կեսարացիին դաւանանքը առուտուրն է, տաճարը՝ շուկան, խորանը` խանութը։ Իր աստուածը` ոսկի հորթը, սուրբը՝ արծաթը ու սրբուհին կամ սիրուհին՝ գոհարեղէնը»։ «Զմիւռնահայուն ետեւէն վազած է սատանան ու ըսած անոր, կամացուկ մը.

-Հայրենակից, աննման դուրս եկար, իբրեւ Հայ։ Խրատ մը տամ քեզի. մի հաւնի՛ր ոչ մէկ մարդու, մանաւանդ մի՛ հաւնիր հայ ազգին պատկանող յիմարներուն եւ յամառներուն»։ Ապա լեզուին ակնարկելով՝ « -Պոնժուռ, Վարվարա, թի՞ քանիս, քալա՞ իսէ, → այս առտու ո՞ւր էիր, չոճուխս… թիւ

13

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ

թորոնթոհայ

բանաստեղծութիւն

սէ՞, օմորֆիմու, Աշոտը Քաթինային չիչէք մը տուաւ…»” «Աւանդութիւնը կ’ըսէ, թէ Չէնկիլերի հիմնադիրն է Գող Վասիլ։ Ապահովագրական ընկերութիւնները Չէնկիլերցի գտնուող թաղի մը մէջ մարդ չեն ապահովագրեր, որ եւ է բանի դէմ։ Երբ առարկայ մը կորսնցնեմ, անմիջապէս հիւր կ’երթամ Չէնկիլերցիի տուները»։ «Մեր պատուական Ատափազարցին շատ փափաքած է, որ իր սիրած հայերէնը ըլլայ միջազգային լեզու։ Այս պատճառով իր լեզուն դրած էր թուրքերուն եւ յոյներուն բերնին մէջ` զանոնք ընելով հայախօս։ Յանկարծ տեսած է, որ իրեն լեզու չէ մնացած։ Այն ատեն սկսած է հայերէնի տեղ գործածել հայհոյերէնը»։ Գալով Տարօնցիին՝ «Կարծես Քաջ Վարդանի թոռն է ան, Մեսրոպի աշակերտը եւ Սասունցի Դաւիթին աղբօր տղան։ Իր հոգիին ամէն կողմը բռունցք է` ուղղուած աշխարհի անիրաւութեան դէմ, եւ իր մարմնոյն ամէն կողմը սիրտ է` բաբախող հայ

ARTS & CULTURE ազգէն եկող ապերախտութեան դէմ։ Հայուն ազգային դիմագիծերը գտնելու համար պէտք է մօտենալ Տարօնցիին։ ...Ան է հնօրեայ գանձապահը դարերէն եկող մեր հարստութեան։ Թող լայն ըլլայ իր արիւնին կանանչը մեր մէջ։ -Եա Մշոյ Սուլթան Սըբ Կարապետ»։ Սրամիտ, խոհուն, պատկերաւոր, ծիծաղ պատճառող, մտածել տուող տողեր, լեզուի ճկունութիւն. այս բոլորը ի յայտ կու գան Պէշիկթաշլեանի գրիչին տակ։ Նշան Պէշիկթաշլեանի գործերուն քիչ թէ շատ ծանօթ մարդը տեղեակ է, որ հեղինակը «նուրբ երգիծանքի վարպետ» կոչումին տիրանալէ անդին, նաեւ ճանչցուեցաւ իբր հմուտ թատերագէտ, երբ լոյսին ընծայեց իր «Թատերական դէմքեր» խորագրով ծաւալուն գործը։ Քսանէ աւելի հատորներու եւ բազմաթիւ անտիպ գրութիւններու տէր Նշան Պէշիկթաշլեան, 8 սեպտեմբեր 1972-ին իր մահկանացուն կնքեց Փարիզի մէջ։ Կեանքի վերջալոյսին, փափաք յայտնած է հրատարակութեան յանձնել իր «Հրաշալուր պատմութիւն

ԲՈՅՐԸ

Գէորգ Տանայեան Հազարաւոր տարիներ երկնաբոյրին ես կարօտ Էի ամեն վայրկեան՝ երազելով տեւական Թէ ես կրկին կը շնչեմ գէթ մէկ անգամ մը միայն Եդեմահոտը բուրեան, որ ռունգերուս էր ծանօթ: Անգիտացեր էի բայց այդ բուրմունքին հեռաղօտ. Ժամանակէ մըն էր ան, ուր թարթափ մ՚էր յաւիտեան, Երբ նախաստեղծ իմ հոգիս ունէր պատկեր հրեշտական, Ու ես կանգնած վեհերոտ Անոր դիմաց շարամօտ Կը շնչէի ինձ շնորհուած մասունքը Իր պաշտական. Բայց վտարուած իմ հոգիս բուրաստանէն սրբազան Կը թափառի հոս ու հոն ունայնաբար ու թախծոտ` Հոտուըտալով մէն մի վարդ ու երկնագեղ աղջըկան Աստղահամար վարսքն օծուն՝ յուսալով որ մրգահոտ Բոյրը իմ մէջ կ՚արթնացնէ Աստուածաբոյրն նախնական: ֎

հայոց» եւ «Հնդկահաւեր» հատորները, որոնք լոյս տեսան յետ մահու, 1972-ին եւ 1973-ին։ Հաւաքը իր աւարտին հասաւ Նշան Պէշիկթաշլեանի յիշատակին ումպ մը օղիով։ Տպաւորիչ ընթերցումները բարձր գնահատուեցան հաւաքի աւարտին։ Գրասէրներու խմբակի անդամները տուն մեկնեցան մէկական հայերէն գիրք ու այս անգամ՝ փունջ մը ժպիտ պարգեւած ըլլալու գոհունակութիւնը տանելով իրենց հետ։ Եզրափակելով, «Հայ աղբրտիք» հատորի «Հայը» գրութենէն յատկանշական քանի մը տող ձեզի հետ կը բաժնենք։ «Հայը, երբ կուսակցական է, կը ճառէ ազատութենէ, երբ չէզոք է, կը խօսի միութենէ։ Իբր մարդ՝ անիշխանական է, իբր Հայ՝ ազգայնական։ Անգամ մը որ տիրանայ իր հայրենիքին, կրկին անիշխանական կը դառնայ։...Եթէ տարագրուի կամ աղքատանայ կամ երբ աշխարհի հեռաւոր մէկ անկիւնը իյնայ, շուտով կը գտնէ հացի ճամբան։ Փորձէ իրեն նպաստ տալ՝ այն ժամանակ կը ծուլանայ,

մոլութենէ մոլութիւն կը գլտորի։ Կարելի չէ ոչ սուրով, ոչ հուրով սպաննել զինքը։ Զինքը մեռցնելու միակ միջոցը իրեն նպաստ տալն է։ ....Հայը կապուած է իր ցեղին, իր լեզուին, քիչ թէ շատ` իր օրաթերթին ու գրականութեան եւ մշակոյթին։ Սակայն վայ, եթէ օտար լեզու մը սորվի կարդացածը հասկնալու չափ. կամացուկ մը «մնաս բարով» կ’ըսէ իր մշակոյթին` վերէն նայելով անոր վրայ, ու կը բռնէ այլասերման նրբուղին։ Հայուն իրապէս իր ցեղին կապուած ըլլալը այն ատեն միայն կը հասկցուի, երբ ան, օտար տարածուն լեզու մը գիտնալով հանդերձ, չի հեռանար Մեսրոպին աննման գիրերէն։...Հայը իր տառապանքին չափ բարձր էակ մըն է։ Ան, արիւնաքամ, իր Գողգոթային կատարէն, ներողութեամբ, բարեսիրտ հեգնութեամբ եւ աստուածային քաղցր ակնարկով կը նայի վար`զօրաւորներու խաժամուժներուն, որոնք կը համարձակին դեռ աղմկել Ազատութեան, Արդարութեան, Եղբայրութեան եւ փոքր ազգերու պաշտպանութեան անունով»։ ֎

KOERNER HALL 2025.26 CONCERT SEASON

Isabel Bayrakdarian: Ancestral Songs, Prayers, and Lullabies with special guest Kevork Mourad SAT., NOV. 22, 8PM KOERNER HALL The Armenian Canadian soprano is accompanied

by Kevork Mourad's live drawing to create a unique harmonization of music and art.

TICKETS START AT $65 Generously sponsored by Alexanian Flooring

Generous additional support provided from the Michael and Sonja Koerner Fund for Classical Programming

TICKETS & SUBSCRIPTIONS ON SALE NOW! 416.408.0208 RCMUSIC.COM/PERFORMANCE PRESENTING PERFORMANCE PARTNER

15

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ

ARTS & CULTURE

BOOK REVIEW

Plaudits for multi-talented Keith Garebian By Jirair Tutunjian

Title: A Disciplined Passion: Essays on the Works of Keith Garebian Authors: Elana Wolff, David Bateman Publisher: Guernica Editions (Essential Writers Series) Publication Date: September 1, 2025 ISBN: 978-1-77183-961-7 Format: Paperback Length: 200 pages

A Disciplined Passion is a sterling collection of 24 essays by critics, scholars, journalists, and artists about Keith Garebian, teacher, poet, critic, biographer, memoirist, polymath, and winner of numerous literary awards.

The anthology focuses on the major themes and preoccupations of Garebian: theatre, musical theatre, the deracinated life, (his father was Armenian and his mother Anglo-Indian), poetry, great Canadian actor William Hutt, cancer, sexual identity, Armenians, the Armenian Genocide and how the genocide had marked his father who was a 5-year-old orphan when the Turkish government murdered 1.5 million Armenians and deported the rest into the Syrian desert.

While Garebian is the "star" of the book, the second "star" is David Bateman, the co-editor of the book and the contributor of three probing essays.

The collection begins with the warm reminiscences of Tessa Paucha, who writes about her long-ago days at a Montreal high school where Garebian taught English. Paucha, whose article’s title is the origin of the anthology’s title, commends Garebian for his commitment to his students and for delivering university-level lectures.

Film director Atom Egoyan is another contributor.

He says Garebian’s insightful but untitled poem (from Pain) about Garebian Sr. made him acutely aware of his responsibility to his own departed parents.

Brian Bartlett's "Strangers from a Vanished Land" is about Garebian’s awareness of his father's lifelong pain as a genocide victim, an exile. Garebian Sr. was born in Dikranagerd in 1910 and died in Canada in 1995. Bartlett quotes one of the many evocative words which Garebian has deployed to imagine the genocide: "Blood becoming rivers/ souls of the dead that never saw me…"

Bartlett describes the work as "father-son-poetry."

He says through his poetry Garebian is trying to understand his "difficult," "impenetrable," and morose father. Imagining the Armenian Genocide, which Garebian Sr. had witnessed at the age of five, the son has written: Blood becoming rivers Souls of the dead That never saw me My father comes from that deluge…

"Keith Garebian: An Appreciation" by Rose and David Scollard talks about their discovery of Garebian's Children of Ararat and calls it relentless and powerful.

In "William Hutt: Soldier Actor," reviewer and anthologist David Bateman hails Hutt as having one of the most compelling performing arts careers of the 20th century. He also congratulates Garebian for his thorough, two-volume opus.

In addition to writing biographies, reviewing plays, excavating his relationship with his father, and analyzing the impact of his father’s early experiences on their relationship, Garebian has written half-adozen "How to…" books about the making of "West Side Story," "Guys and Dolls," "Cabaret," "My Fair Lady," and "Gypsy."

In various styles and interests, the contributors have limned a credible and congratulatory portrait of multi-talented Garebian who has said his true home is literature.

The book has more than a half-dozen further perceptive articles ("Poetry as Tribute and Interrogation;" "Witness of the Past: Garebian's against Forgetting;" "SCAN Cancer Poems;" "Pieces of My Self;" and "Voyeur or Witness?") , but the pièce de résistance of the anthology is by co-editor Elana Wolff's scintillating 37-page interview with Garebian. It bookends the anthology. ֎

Աբրահամեան ընտրուած 2025-ի TIFF Director's Lab-ի մասնակից «ԹՈՐՈՆԹՈՀԱՅ»–Թորոնթոհայ արուեստագէտ, հեղինակ ու բեմադրիչ Քամի Աբրահամեան ընտրուած է 2025-ի TIFF Director’s Lab-ի տասնվեց մասնակիցներէն մէկը։ Այս մրցակցային, տաղանդի զարգացման հնգօրեայ ծրագիրը տեղի ունցաւ սեպտեմբերին` Թորոնթոյի միջազգային ֆիլմի փառատօնի (TIFF) ընթացքին։ Ըստ Armenian Film Society-ին, Աբրահամեանը TIFF Director’s Labին մասնակցեցաւ իր «We Are Our Mountains» («Մենք ենք մեր լեռները») ֆիլմով: Ծրագիրը նորահաս տաղանդներ կը կապէ աշխարհահռչակ տնօրէններու, արտադրողներու, գործակալներու եւ

տարածողներու հետ։ Մասնակիցները նաեւ իրաւասու կ՚ըլլան արժանանալու հեղինակաւոր կրթաթոշակներու: Աբրահամեան ծնած եւ մեծցած է Թորոնթոյի արուարձաններէն մէկուն մէջ. ան շրջանաւարտ է ՀՕՄ-ի ամէնօրեայ վարժարանի միջնակարգէն։ Բեմադրած է զանազան ներկայացումներ (ինչպէս՝ «Սիրելի Արմէն») եւ կարճ ֆիլմեր

(ինչպէս՝ «Transmission» եւ «Ensouled»): Ան Լուսինէ Ղուկասեանի հետ համահեղինակն է «The Brighter I Shine» («Որքան, որ պայծառ փայլիմ») մանկական գիրքին, որ կը պատմէ հայ երեխայի մը մասին, որուն տարեդարձը լեցուն է ընտանիքով, ուտեստներով ու պատմասացութեամբ՝ ցոյց տալով,

թէ ինչպէս աւանդութիւններն ու նախնիներու պատմութիւնները կը ձեւաւորեն ինքնութիւնը: «Մենք ենք մեր լեռները» ֆիլմի հրատարակուած համացոյցը հետեւեալն է. «Շահանը՝ յոգնած ակտիվիստ մը, որ դարձած է մարդասպան, կը հեռանայ իր երեխայէն՝ միանալու կանանց աշխարհազօրին Արեւմտեան Ասիոյ լեռներուն մէջ։ Թէեւ դժկամութեամբ, ան կապ մը կը հաստատէ գաղափարապաշտ յեղափոխականի մը հետ՝ վերջնական պաշտպանութիւն մը կազմակերպելու այն փորձարարական ուժերուն դէմ, որոնք դժոխային կերպով մտադիր են ոչնչացնելու իրենց հայրենիքը»։ ֎

CASSANDRA HEALTH CENTRE ARMENIAN MEDICAL CENTRE & PHARMACY Dr. Rupert Abdalian Gastroenteology

Dr. Mari Marinosyan Family Physician

Dr. Omayma Fouda Family Physician

Dr. I. Manhas Family Physician

Dr. Virgil Huang Pediatrician

Dr. M. Seifollahi Family Physician

Dr. M. Teitelbaum Family Physician

Physioworx Physiotherapy

Vartan (PharmD, RPh), Sarkis (BScPhm, RPh) & Maral Balian (PharmD, RPh)

Դեղագիրներու պատրաստութիւն՝ շաբաթական յատուկ տուփերու մէջ: Արեան ճնշման քննութիւն եւ հետեւողականութիւն՝ անվճար: Շաքարախտի քննութիւն: Դեղերը իրենց հասցէներուն առաքելու անվճար սպասարկութիւն: Տարեցներու 10% զեղչ: Կը յարգենք եւ սիրով կը կատարենք բոլոր ապահովագրական ընկերութիւններու պայմանները: Same day Clinic բաց է շաբաթը 5 օր: Կրնաք բժիշկներու ժամադրութիւն ստանալ եւ տեսնուիլ նո՛յն օրը, հեռաձայնելով՝ 416-331-9111

SAME DAY CLINIC ONSITE Call for an appointment 416-331-9111 Դիմեցէք մեզի եւ պիտի դառնաք մեր մնայուն յաճախորդը 2030 Victoria Park Ave. (south of Ellesmere) North York, ON M1R 1V2

Tel: 416-449-2040 Fax: 416-449-2048

17

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ԿԱՐԾԻՔ

OPINION

Ողբերգութիւ՞ն, թէ կատակերգութիւն. բեմն անարգելը ե՞րբ աւանդութիւն դարձաւ Ռուբէն Ճանպազեան Մենք՝ հայերս, մեծապէս կը հպարտանանք մեր մշակութային եւ արուեստի աւանդով։ Կը սիրենք պարծենալ, որ ժողովուրդ մըն ենք, որ կը գնահատէ արուեստը. կը հրճուինք կրկնելով, որ մենք բանաստեղծներու, երաժիշտներու եւ մտաւորականներու ազգ ենք, որ թատրոնը մեր արեան մէջ է… Չէ՞ որ Տիգրան Մեծը վեհաշուք թատրոն մը կառուցած է Տիգրանակերտի մէջ՝ դեռ այն ատեն, երբ Հռոմի մէջ նոյնիսկ թատերական մշակոյթ չկար։ Չէ՞ որ Արտաւազդ Բ. գահաժառանգը յունական ողբերգութիւններ գրած է։ Չէ՞ որ Վենետիկի մէջ Մխիթարեանները հայերէնի թարգմանած են Մոլիերի ու Շէյքսփիրի գլոխգործոցները: Այո, այո, կրնանք մէջբերել պատմական նուաճումները։ Բայց եկէք պահ մը վերադառնանք ներկային ու քննենք Երեւանի մէջ թատրոն, օփերա կամ այլ ներկայացում մը դիտելու այսօրուան իրականութիւնը։ Սկսիմ ենթադրութիւնով մը. եթէ անցեալի մեր հայ մեծ թատերագիրներն ու բեմադրիչները կարենային տեսնել այն, ինչ որ տեղի կ՚ունենայ բեմին միւս կողմը, անոնք պիտի վերագրէին իրենց ողբերգութիւնները՝ ներառելով ժամանակակից հայկական թատրոնի հանդիսատեսի իրական կատակերգութիւնը։ Սա միայն միանգամեայ յուսախաբութիւն մը չէ. շուրջ տարի մը առաջ Ֆեյսպուքի մէջ գրառում մը ըրած էի ճիշտ այս խնդրին մասին, որ յառաջացուց մեկնաբանութիւններու տարափ մը. մարդոց մեծ մասը համաձայնեցաւ, մինչդեռ ուրիշներ փորձեցին արդարացնել վարքագիծը՝ պնդելով, որ ատիկա պարզապէս մշակոյթին մաս կը կազմէ։ Բայց իսկապէ՞ս այդպէս է. պէ՞տք է որ այդպէս ըլլայ։ Եթէ ամբողջ ներկայացման ընթացքին հեռաձայնազանգերով, խօսակցութիւններով եւ անվերջ ելլել-իջնելով խանգարելը դարձած է մեր արուեստը «գնահատելու» ձեւը, ապա կը կարծեմ՝ ժամանակն է վերանայիլ, թէ ինչ կը նշանակէ յարգել արուեստը։ Օրինակ բերեմ իմ՝ վերջերս դիտած թատերական ներկայացումը, որուն հեղինակն է սիրելի ընկերներէս մէկը։ Յուզիչ գործ մը՝ այժմ կորսուած հայրենիքի մը մասին, գեղեցկօրէն զարդարուած հայրենական բարբառով եւ աւանդոյթներով: Սկզբունքով, այս ներկայացումը դիտելը պէտք էր յուզիչ, զգացմունքային փորձառութիւն մը ըլլար, սակայն, ան դարձաւ մեր որոշ հայրենակիցներու՝ արուեստը «գնահատելու» կործանարար ձեւի ցուցադրութիւն մը։ Մէկ խօսքով՝ խայտառակութիւն. անդադար խօսակցութիւններ, ծիծաղի պատահական պայթիւններ եւ հեռաձայնի զանգեր, որոնք կ՚ընդմիջէին լռութիւնը՝ ինչպէս հարուածային գործիքներու անփորձ ու անտեղի կատարում մը։ Հաշուեցի 25 զանգ. այո, ընկերներով հեռաձայնազանգերու եւ պատգամներու «տնկ»-ոցներ հաշուելը խաղ դարձուցած ենք

(25-ը համեմատաբար լաւ էր. Գիւմրիի մէջ ներկայացման մը ժամանակ իմ ընկերս ու ես հաշուեցինք 47, թէեւ, արդար ըլլամ եւ ըսեմ, որ այդ ներկայացումը շատ աւելի երկար էր)։ Եւ, օ՜, հեռաձայնի փայլող պաստառները. անարգութեան լուսաւոր փարոսներ, որոնք կը լուսաւորէին մութը, մինչ հանդիսատեսները կը ստուգէին իրենց պատգամները, կը թերթէին իրենց Ինստակրամի էջերը եւ, ամենէն «տպաւորիչ»-ը, աղջնակ մը ուղիղ եթերով կը հեռարձակէր ներկայացումը։ Այո, Ֆեյսպուքի կամ Ինստակրամի մէկ անկիւնին մէջ գոյութիւն ունի թատերական գործի մը ակամայ-աւանգարդ տարբերակ մը, որ յագեցած է դեռահասի մը դողացող նկարահանումով, որ կը փաստագրէ մշակոյթը՝ միաժամանակ զայն ամբողջութեամբ անտեսելով։ Անշուշտ, ոչ մէկ ներկայացում ամբողջական պիտի ըլլար առանց պատանի-աշակերտ հանդիսատեսներու, որոնք հաւաքուած են ինչոր ուսուցողական պտոյտով։ Թէեւ տեսականօրէն սա ազնիւ ճիգ մըն է՝ յաջորդ սերունդին ներկայացնելու կատարողական արուեստները, սակայն գործնականին մէջ՝ ճիշտ հակառակն է։ Այս երեխաները, ճնշուած իրենց ուղեկցողներուն մեղմ խնդրանքներէն, անվրդով կը խօսակցին, կը ծիծաղին եւ կը տեղաշարժին իրենց նստատեղերուն մէջ այնպիսի անհանգստութեամբ մը, որ սովորաբար կը պատահի երկարատեւ թռիչքներու ընթացքին։ Սպասաւորները, հերոսաբար փորձելով կարգ հաստատել, «շը՜շ» կ՚ընեն եւ յուսահատօրէն ձեռքերը կը թափահարեն, ու ի վերջոյ, կ՚ընդունին պարտութիւնը։ Եւ եկէ՛ք չմոռնա՛նք անբացատրելի շարժումներուն մասին. մարդիկ ներս ու դուրս կ՚ելլեն, կարծես թատրոնը կայարան մ’ըլլար, այլ ոչ թէ ներկայացման վայր մը։ Ոմանք կ՚անհետանան երկար ժամանակով, կը վերադառնան կարեւոր տեսարանի մը ընթացքին։ Ուրիշներ բարձրաձայն, երկարատեւ վիճաբանութիւններ կը սկսին նստատեղերու բաշխման շուրջ, կարծես թուագրուած նստատեղերը պարզապէս առաջարկ մը ըլլային, այլ ոչ թէ կանոն մը։ Այս վերջին ներկայացման ժամանակ ամբողջական կռիւ մը ծագեցաւ՝ սպասաւորներուն եւ խումբ մը հանդիսատեսներու միջեւ, որոնք կը փորձէին հասկնալ, թէ ո՛ւր պէտք է նստէին։ Կարեւոր չէր, որ շարքին կէսը պարապ էր. բնականաբար, այս «ճգնաժամը» լուծելու համար անհրաժեշտ էր միացնել հեռաձայնի լապտերը: Եւ այս բոլորէն՝ անվերջ խօսակցութիւններէն, ընդմիջումներէն, անարգանքներէն ետք, մենք կը հասնինք հանդիսաւոր եզրակացութեան: Այն պահուն, երբ ներկայացումը կ՚աւարտի, մենք ականատես կ՚ըլլանք զարմանալի փոխակերպումի մը. խորհրդային ոճի միալար ծափը կը սկսի եւ գրեթէ անխուսափելիօրէն կը հետեւի յոտնկայս ողջոյնը: Նոյն հանդիսատեսը, որ ամբողջ ներկայացումին ընթացքին թատերասրահը դարձուցած էր → 19

18

Ի տարի թիւ 10 [218] ◆ Հոկտեմբեր 2025

ԿԱՐԾԻՔ

OPINION

Overthinking Armenian visibility

By Sophia Alexanian Can people tell you're Armenian without you explicitly telling them? How much information do you need before you detect the 'Armenian-ness' in someone else? How visible are Armenians in your non-Armenian spaces (workplace, school, etc.)?

I've been thinking about this a lot lately. These are rather vain and chauvinistic questions to be concerned with. Can the plebeian masses, the white Anglo-Saxons, and those they've colonized into the mainstream identify that I am not merely one of the cultureless lackeys? Can they sense that I claim an ancient culture, including direct descent from Hayk Nahapet? Are my fellow enlightened compatriots identifiable to me?

I am exaggerating, but only slightly.

I'm no nationalist, and I am rather uncomfortable with attempts to categorize Armenians (more on that later). In fact, I doubt that overanalyzing visible belonging to an ethnic group is a particularly good idea. But given that a person's lived experience of 'Armenianism' varies and is dependent on whether they can be clocked as Armenian while out and about, I think we can indulge in some self-centered analysis.

I'm fairly lucky that my main non-Armenian space (the University of Toronto) is somewhat Armenian-aware, at least within my program/ year. This is best illustrated with a silly anecdote.

An odar (non-Armenian) girl attempting to make small talk with my lab partner asked him if he was Armenian. He was not, but I (a real Armenian!) was standing temporarily undetected next to him. The odar girl's reasoning for asking him the question upon meeting? He had dark hair, dark eyes, and pale skin, similar to another Armenian classmate.

The fact that the ~2.745 (± 0.55) Armenians within our cohort of over 500 persons (based on the last count of blood quantum) lay claim to such a common and ordinary phenotype without much effort suggests something about our ability to gain visibility. But 'blood quantum' is an invisible and quite frankly pointless metric, and not a traditional way of measuring belonging to the Armenian community. So when we're measuring who is visibly Armenian within a non-Armenian space (including UofT), we are looking at other characteristics.

During my first year of university, a professor did an in-class exercise where students were invited to share if they spoke any languages besides

English.

After much internal debate about whether: my linguistic abilities allowed me to claim to speak Armenian; and if it was a good idea to out myself to a lecture hall of 100+ people.

I raised my hand and told the professor that I spoke Armenian, so it could be added to a list that already included Russian, Turkish, and several dozen other languages.

The prof made a point to ask me if my last name ended in '-ian' or '-yan'. Satisfied that my Armenian identity was confirmed, he then moved on to the point of this exercise. Turns out, our class of first year students collectively speaks several dozen languages! But individually, even the most linguistically capable student in the class can only claim f luency in a maximum of four languages (and even that was a bit disputed). Lesson learned: Don't compare yourself to the collective. You will never manage to check all the boxes they do as a single person.

So what collective standard is set to be able to identify individual Armenians? In my personal experience, there are several key points. These include, but are not limited to: speaking Armenian; having an Armenian first and especially last name; looking stereotypically 'Armenian'; having a connection to the modern Armenian state (such as visiting Armenia in the summer or having relatives there); partaking in Armenian cultural activities (dance, music, etc.); displaying Armenian symbols (Mount Ararat, pomegranates, etc.); and participation/attendance at Armenian community hubs (Armenian churches, schools, etc.). I'm sure I missed one or two, or perhaps ten, other potential external markers of Armenian identity. Still, this list is pretty representative of what I've noticed makes other Armenians visibly Armenian.

Of course, we are always quick to defend against

false negatives.

Not all diasporans speak Armenian!

Not all community members attend church! Some Armenians don't have Armenian names!

These are all valid points.

However, no individual is required to check all the collective boxes. Usually, checking one box is enough to be outed as Armenian. These checkboxes are not a moral evaluation of patriotism or a scientific verification of Armenian identity. These are just potential ways to show Armenian identity externally.

Strangely, there is not much anxiety around false positives, like in the case of my lab partner. I guess because a false positive is a harmless statistical anomaly. Neither the Armenian-assumer nor the Armenian-assumed is harmed.

Obviously, this is not the case in more hostile environments. A few years ago, I met an Armenian girl from Istanbul through a diasporan youth program. She had a very Armenian name, and she told me she made sure to never mention it when asked about it. When she was asked about its origin (because it was an unusual name in Turkey), she'd simply say it was her grandmother's name.

This was a convenient lie by partial omission, in the interest of protecting her safety and comfort.

So, can we choose whether we are visibly Armenian? Is it possible to conceal our identity?

I didn't really realize how visibly Armenian I was until I got to university and was surrounded by people culturally literate enough to pick up on it.

The TAs checking my ID before grading me could tell I was Armenian from my last name. Anyone asking about which languages I speak will figure it out. Discussions about summer break itineraries and future travel plans will give it away.

So to fully conceal my identity, I would need to lie about my summer plans, my future aspirations, my linguistic capabilities, and change my legal name. That's a lot of effort, and I'm fortunate that my environment is safe enough for me to avoid taking those precautions. In fact, it's often beneficial to out oneself as Armenian to find community. I've had an Armenian classmate reach out to me after noticing my profile picture in a group chat was of Neil Hauer, a Canadian journalist who covers Armenian issues on the →

19

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

OPINION

ԿԱՐԾԻՔ ground. I can confidently display Armenian symbols without fear, including Armenian data analysis projects on my resume, and Mount Ararat on my notebooks usually results in positive reactions from Armenians and allies.

There's a temptation now to begin to create categories of Armenians based on their ability to choose their visibility and how their environment reacts. It's tempting to compare the differences in lived experiences. If I were more self-indulgent, I would do a full ethnocentric over-analysis, complete with a graph: level of environment hostility in the x-axis vs default Armenian visibility in the y-axis. We could logically derive a good way to categorize the practical ways Armenian identity impacts day-to-day life.

The issue with this analysis would land me in the same quadrant as Kim Kardashian. Both of us live in diasporic communities in Armenianfriendly North America, and both of us are visibly Armenian by default. However, I'm not sure if my

everyday reality is similar to that of a billionaire media personality.

Categorizing Armenians, even when based on what seems like objective differences in lived experiences, proves to be a futile effort. I can find a million and one ways my experience of 'Armenianism' differs from the other Armenians who share my non-Armenian spaces. It reaches a point where I need to ask why I'm doing this. Is this to gain clarity, empathy, and understanding of the varied circumstances Armenians face? Or is this to isolate myself arbitrarily? In short, is this a tool to build stronger and more inclusive coalitions that cater to different Armenian realities, or is this an excuse to opt out of connecting with people who don't perfectly fit my version of Armenian experience? Am I enabling connection or killing it?

My poor lab partner has been the victim of my ethnocentric over-analysis for nearly a year.

After my article on beauty culture was published, we were discussing the need to preserve ethnic

Ողբերգութիւ՞ն, թէ կատակերգութիւն ... ← 17 սպասասրահի մը, յանկարծ խորապէս կը յուզուի ու չի կրնար զսպել իր հիացմունքը։ Ծաղկեփունջեր կը տրուին կատարողներուն (բայց միայն իգական սեռին, անշուշտ, ինչպէս աւանդութիւնը կը պահանջէ), եւ ամէն ինչ հրաշալի է: Եւ հոս է իրական անհեթեթութիւնը։ Մենք մեզ համոզած ենք, որ մշակոյթի նկատմամբ մեր յարգանքը անկասկած է ու ամբողջական։ Բայց յարգանքը ոչ թէ ներկայանալու եւ ճիշտ պահերուն ծափ զարնելու մասին է, այլ՝ ներկայութեան պահուն ուշադրութեան եւ գիտակցութեան մասին։ Ես ո՛չ մշակութային մասնագէտ եմ, ո՛չ ալ կ’ըսեմ այս բոլորը որպէս մէկը, որ տեղափոխուած է արտասահմանէն՝ գիտելիքներ փոխանցելու համար։ Այս բոլորը կ’ըսեմ, ո՛չ թէ ապացոյցելու, թէ այլուր ամէն ինչ «աւելի լաւ» է։ Սա պարզապէս հարցում մըն է, թէ արդեօք մենք, որպէս ժողովուրդ, որ այդքան կը հպարտանայ իր արուեստի աւանդով, այսօր կը պահպանե՞նք զայն գործնականին մէջ։ Համեմատեցէք ասիկա Պրոտուէյի հետ, ուր խիստ կանոնները կ՚ապահովեն ներկայացումներու անխափան ընթացքը. կամ Թորոնթոյի հետ, ուրկէ ես եկած եմ (եւ որ, ի դէպ, աշխարհի ամենամեծ թատերական կեդրոններէն մէկն ունի. գրաւի կու գամ՝ դուք ատիկա չէիք գիտեր): Մարդոց անփութօրէն խօսակցելու կամ ներկայացման մէջտեղը հեռաձայններու մէջ թերթելու գաղափարը աներեւակայելի պիտի ըլլար երկու վայրերուն մէջ ալ։ Ուշացողներուն կ՚արգիլուի մտնել մինչեւ ընդմիջում եւ հանդիսատեսէն կ՚ակնկալուի բացարձակ ուշադրութիւն դարձնել այն ներկայացումին, որուն համար անոնք վճարած են։ Պատկերացուցէք Պրոտուէյի թատրոնի սպասաւորին սարսափը, եթէ «Glengarry Glen Ross»-ի ներկայացումին մէջտեղը ներկայ մը սկսէր ԹիքԹոքը թերթել։ Եւ, սակայն, Երեւանի մէջ մենք կ՚ընդունինք այս վարքագիծը որպէս անխուսափելի, կարծես ատիկա պարզապէս մեր տեղական թատրոնի մշակոյթին «հմայքին» մաս կը կազմէ: Եթէ մենք իսկապէս կը սիրենք եւ կը յարգենք արուեստը, թերեւս ժամանակն է, որ սկսինք ապացուցել ատիկա՝ ո՛չ միայն ներկայ ըլլալով, այլ վարուելով հանդիսատեսի մը պէս, որ արժանի է այն ներկայացումներուն, որոնք կը պնդենք, թէ կը գնահատենք։ Կամ, թերեւս, ժամանակն է, որ դադրինք մեզ կոչելէ արուեստն ու թատրոնը գնահատող ազգ եւ պարզապէս ընդունինք, որ 2025 թուականին WiFi-ի լաւ կապը աւելի գրաւիչ է, քան որեւէ բան, որ տեղի կ’ունենայ

features. We agreed that external markers of identity are essential. But he claimed he could tell I was Armenian without relying on physical appearance, last name, or patriotic self-admission.

Apparently, my behavior was enough to give it away.

Behaviour? We were interrupted before I could ask him to clarify.

Behaviour like the self-important over-analysis of one’s own culture? Superficial behaviour like gesturing erratically?

Are these behaviours contagious? Will you start triggering false positives if you spend too many consecutive Friday nights writing hardware description language with me?

He never gave a specific answer. It doesn't matter.

I'm not going to change. The boxes will be checked.

I will be identifiable. I will raise my hand to be sure of it. And I'll include everyone else in my vision. ֎

բեմահարթակին վրայ։ Եթէ միակ ճամբան, որով մենք կը շփուինք արուեստին հետ, անարգանք, անտարբերութիւն եւ չափազանցուած յոտնկայս ծափողջոյններն են (որոնք աւելի շատ կը ծառայեն որպէս ինքնագովութիւն, քան իսկական գնահատանք), ապա, հաւանաբար, մենք ընդհանրապէս մշակոյթին արժանի չենք։ ֎

To advertise in Canada’s only Armenian monthly newspaper, email ads@torontohye.ca

20

Ի տարի թիւ 10 [218] ◆ Հոկտեմբեր 2025

ՍԻՒՆԱԿ

COLUMN

Տիրուկին հետ Անկարելի նամակ սիրելի ուսուցչապետիս՝ Ռոպէր Հատտէճեանին․ Տիրուկ Մարգարեան Կարապետեան «Թորոնթոհայ»-ի խմբագրութենէն՝ Սրտի խոր կսկիծով իմացանք, որ հայ մամուլի մեծ գործիչ, Պոլսոյ «Մարմարա» թերթի երակարամեայ խմբագիր Ռոպէր Հատտէճեան կնքած է իր մահկանացուն։ «Թորոնթոհայ»-ի խմբագրական կազմը իր խորազգաց ցաւակցութիւնները կը յայտնէ Հատտէճեան ընտանիքին, «Մարմարա» թերթի խմբագրութեան եւ անձնակազմին եւ հայ մամուլի մեծ ընտանիքին: Յիշատակն արդարոց օրհնութեամբ եղիցի։ *** Առաւօտ կանուխ ժամը 7-ին, շաբթուան միւս օրերուն նման, Թորոնթոյի 401 մայրուղիին վրայ կը շտապէի դէպի աշխատանքիս վայրը։ Ինքնաշարժիս վրայ, ոչ շատ բարձր, կը թռչէին թիւով եօթը գանատական սագեր, որոնց խլացուցիչ ճիչը սգակիր գուժկաններու լացուկոծը կը յիշեցնէր։ Աշունը իր պաղ շունչը սկսած էր փչել Թորոնթոյի տարածքին ու, բնականաբար, թռչուններուն գաղթը սկսած էր, սակայն այսպիսի բանի ականատեսը չէի եղած նախապէս։ Տասը վայրկեան շարունակ սագերը առաջնորդեցին ընթացքս, երամները զիրար կանչեցին, աջէնձախէն եկան իրարու միացան ու հեռացան գացին դէպի տաքուկ բնութեան գիրկը։ Մանկապարտէզ հասայ ու նախքան դասարան մտնելս դիմատետրս բացի, եւ․․․ գո՜յժ…մէկ դար շարունակ, մօտաւորապէս հարիւր գարուններ ապրած ու հայ գրականութեան հարիւր հազարաւոր ադամանդեայ էջեր նուիրած հայ լեզուի տիտանը՝ Պոլսոյ «Մարմարա» թերթի խմբագրապետ Ռոպէր Հատտէճեան, յաւերժի ճամբորդ եղած էր։ «Որբացանք» կը գրէր «Նոր Մարմարա» թերթը…կարդացի ու սեւակիր սագերուն նման սկսայ մսիլ, լռելեան ճչացի, հեծկլտան մանուկի պէս լացի ու դիմատետրիս մէջ հետեւեալ տողերը գրեցի՝ «Չար գոյժը եկաւ Պոլիսէն, Սգա՛ սիրտ իմ, սեւեր կապէ։ Կաղնին՝ հայ գրականութեան Տապալեցաւ, որբացանք մենք։ Երկինք ցնծա՛, կարմիր կապէ Ու աւետէ տիտաններուն, Որ գրական դաշտն ամպերուն Հարստացաւ գրչով ոսկի»։ Տնօրէնուհիիս մօտենալով՝ «մեծ հայրս կորսնցուցի» ըսի ու այդ նոյն մայրուղիէն անցնելով տուն վերադարձայ՝ հայ գրականութեան սիրահար երամներուն հետ սգալու։ Անկողինիս քովի փոքրիկ սեղանին վրայ խնամքով դրուած եւ ամէն օր կարդացուող` Ռ. Հատտէճեանի ձեռամբ մակագրուած «Անկարելի նամակ մեր սիրելիներուն» գիրքին տողերուն մէջ սուզուեցայ

ու որոշեցի այս անգամ իմ կողմէս անկարելի նամակ մը գրել՝ շատ սիրելի եւ անմոռանալի պարոն Ռոպէրին։ «Պարոն Ռոպէր, շատ կը ներես, որ ինծի նուիրած տասնեակ գիրքերէդ միայն երեքը կրցայ հետս բերել Գանատա։ 2004-ին Հայաստանի մէջ մեր ծանօթութենէն ի վեր երեք երկիր փոխեցի, եւ իւրաքանչիւրին մէջ բոյնիս շիւղերը կպցուցած ժամանակ, նախկին բոյնս յիշելով, հազիւ քանի մը անգին իրեր կրցայ հետս տեղափոխել։ Հիմա, յետադարձ հայեացքով, երբ անցեալ երթամ ու գրականութեանդ հետ ծանօթանալուս օրը յիշեմ, կը հրճուիմ։ Երեւանի մէջ կայացած ուսուցիչներու վերապատրաստման դասընթացքի մասնակիցներէն մէկն էի, ու այդ շրջանին մեր տնօրէն՝ գրականագէտ պարոն Սուրէն Դանիէլեանը գիրք մը դրաւ ափերուս մէջ եւ ըսաւ․ «Տիրուկ ջան, առաջին քսանհինգ էջերը կարդա՛ եւ դրանցից մի պարբերութիւն ընտրիր, որպէսզի վաղը հեղինակին ներկայութեամբ ընթերցես»։ Անծանօթ հեղինակի մը գործերը ընթերցելը շատ դժուար բան էր ինծի համար, սակայն ուրկէ՞ գիտնայի, որ այդ գիշեր Հատտէճեանի գրիչին արեւովը պիտի լուսաւորուէր միտքս ու հոգիս։ Այնպիսի հիասքանչ գիրք մըն էր ձեռքս անցածը, որ անկէ քսանհինգ էջեր միայն ընթերցելը մեղանչելու համազօր արարք մը պիտի ըլլար։

Մինչեւ առաւօտ գիրքը ծայրէ՜-ծայր կարդացի, ապա ընտրեցի Մեսրոպ Մաշտոցի եւ Սահակ Պարթեւի երկխօսութեան հատուածը, ուր Սահակ Պարթեւ կը մեծարէր ուսուցչապետը եւ հրաժեշտի պահուն անոր Սուրբ աջը կը համբուրէր։ Կը յիշե՞ս, պարոն Ռոպէր այդ պահը, երբ բեմին վրայ այդ հատուածը ընթերցելէս ետք յուզուեցայ եւ աջդ համբուրեցի, այդ աջը, որով ոսկեման թելերով հիւսուեցաւ պոլսահայ ներկայ գրականութեան պատմութիւնը։ Մեր երկրորդ հանդիպումը այդ դասընթացքի աւարտական հանդիսութեան օրն էր, երբ Չարենցի «Ես իմ անուշ Հայաստանի»-ն ասմունքելէս ետք վկայագիրս ձեռամբդ ստացայ… ի՜նչ երանելի պահ եւ պատուաբեր յիշատակ։ Հալէպ վերադարձիս հրապարակած գիրքերէդ միայն մի քանի հատը կրցայ գտնել ու անյագ փափաքով կարդացի զանոնք, կարդացի՜ ու կարդացի՛։ Կը զարմանայի, թէ պատկերուած այդ բոլոր առօրեայ դէպքերը ինչպէ՞ս կրցած էիր փիլիսոփայական մօտեցումով, հոգեբանական վերլուծումներով, քաղցրահամ պատմելաձեւով եւ գրական բազմապիսի զարդանախշերով հարստացնել ու մատուցել ընթերցողներուդ։ Գիտե՞ս քանի անգամ՝ «Պտոյտ հայ բանաստեղծութեան քուլիսներուն մէջ» եւ «Պտոյտ հայ գրականութեան քուլիսներուն մէջ» գիրքերդ

→

21

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ՍԻՒՆԱԿ կարդացած, անոնցմէ օգտուած ու զանոնք աշակերտներուս ընթերցած եմ, իսկ՝ «Յակոբ Պարոնեան վերադարձաւ» չափով փոքր, բայց արժէքով հսկայ եւ ծանրակշիռ գիրքիդ միջոցաւ որքա՜ն աւելի մօտէն ճանչցած եւ հասկցած եմ Յակոբ Պարոնեանի երգիծանքը, անձը ու անոր անհատական գիծերը։ Ինչպէս որ գիտես, մեր երրորդ հանդիպումը ծրագրուած էր 2009-ին։ Այո՛, անյագ փափաքն ունէի Պոլսոյ պատրիարքարանը, հայկական եկեղեցիներն ու դպրոցները այցելելու, պոլսահայ հեղինակներուն ու բանաստեղծներուն (Դուրեան, Մեծարենց, Յակոբ Մնձուրի, Ռ․ Պէրպէրեան, Զահրատ, Զարիֆեան, Հրանդ Տինք․․․) շիրիմներուն վրայ խունկ ծխելու եւ ամենէն կարեւորը՝ անոնց շառաւիղը հանդիսացող, գրականութեան կենդանի դեսպան Ռ․ Հատտէճեանն իր «Մարմարա»-ի խմբագրատան մէջ տեսնելու։ Խմբագրատուն այցելելն էր նպատակս, սակայն այդ այցելութիւնը նախախնամութեան դրսեւորումով դարձաւ երեք օրերու վրայ երկարող անմոռանալի յուշերու շարան մը։ Կը յիշե՞ս, թէ ինչպէ՞ս «Գալուստ Կիւլպէնկեան»-ի՝ այդ օրերու տնօրէն Զաւէն Եկաւեանին հետ պայմանաւորուած էինք հանդիպիլ խմբագրատանդ մէջ, այդպէս ալ եղաւ, ապա՝ քու բարի կամեցողութեամբդ ու անոր հիւրասիրութեան շնորհիւ այցելեցինք Սուրբ փրկիչ հիւանդանոցը, Հայոց պատրիարքարանը ու Պալըքլը հայկական գերեզմանատունը։ Խմբագրատան մէջ մեր հանդիպման օրը գիտցայ, թէ արուեստի սիրահար հոգիդ որքա՜ն կը սիրէր գեղեցիկն ու բարին։ Ընտանիքիս անդամները քու փափաքիդ համաձայն խմբագրատանդ մէջ երգեցին, նուագեցին, եւ ես ասմունքեցի։ Յետոյ ծանօթացանք զաւակներուդ՝ Արիին ու Այգին։ «Քանի՞ հատ գիրք կրնաս հետդ տանիլ», հարցուցիր ժպիտով, ու ես՝ «Որքան որ տաս, կը տանի՛մ», ըսի. ուստի տասնեակ գիրքեր մակագրեցիր, նուիրեցիր ինծի ու ընտանիքիս անդամներուն եւ յաջորդ օրն իսկ մեր՝ խմբագրատուն այցելելու լուրը նկարով մը հրապարակեցիր «Մարմարա»-ի առաջին էջին վրայ։ Որքա՛ն երախտապարտ եղանք ամուսինս ու ես, իսկ զաւակներս որքա՛ն հրճուեցան իրենց նկարը տեսնելով ու իրենց անունները հոն կարդալով։ Երբ քեզի «Ուսուցչապետ» կ’անուանէի, կը ծիծաղէիր ու՝ «Ես ո՛չ ուսուցչապետ եմ, ո՛չ ալ

COLUMN ուսուցիչ», կ’ըսէիր ինծի՝ այդ տիտղոսը մերժելով, իսկ ես կը պնդէի՝ «Չէ՛, իմ ուսուցչապետն ես»։ Եւ ինչպէ՞ս ուսուցչապետս չէիր, երբ գիրքերդ կարդալով քեզմէ շա՜տ բան սորվեցայ, գրականութեան պարտէզներուն բուրաւէտ վարդերուն գոյներն ու բոյրերը ընկալեցի, եւ նոյնիսկ քու գրած վերնագիրներէդ մէկը՝ «Համբերէ, որ համ բերէ» նախադասութիւնը կեանքի նշանաբանս ըրի։ Ինչպէ՞ս ուսուցչապետս չես, երբ ինծի սորվեցուցիր ամէն օր փոքրիկ թուղթի մը վրայ գրառումներ կատարել ու անոնց մասին նիւթեր գրել, եւ ինծի ցոյց տուիր գրպանիդ մէջ պահած թղթիկը, որուն վրայ առօրեայ անցուդարձի կամ կարեւոր իրադարձութեան մը վերնագիրը գրած էիր, որպէս յիշեցում յաջորդ օրուան գրելիք նիւթիդ։ Ինչպէ՞ս ուսուցչապետս չես, երբ ինծի առանց գրականութեան դասեր տալու, գիրքերուդ միջոցաւ շարահիւսել սորվեցուցիր եւ անոնց ընդմէջէն պոլսահայ հեղինակներն ու գրականութիւնը մանրամասնօրէն ինծի եւ ընթերցողներուդ ներկայացուցիր։ Ինչպէ՞ս ուսուցչապետս չես, երբ մեզ՝ ընտանիքս, մեծարելով քու սուրբ օճախիդ մէջ հիւրընկալեցիր ու մեր նուիրած գրիչը հայրենի պարգեւներով եւ շքանշաններով յորդող ապակեայ պահարանին մէջ զետեղեցիր։ Ինչպէ՞ս ուսուցչապետս չես, երբ մեր հեղինակներուն յիշած կամ ապրած Պէյօղլուն, Օրթագիւղը եւ Դուրեանի Սկիւտարը տեսնելու արժանի ըրիր զիս։ Ինչպէ՞ս ուսուցչապետս չես, երբ սիրած գիրքիս կողքի նկարին՝ Յակոբ Պարոնեանի արձանին մօտ տարիր ու Պարոնեանի մասին գրածներուդ բացատրութիւնները տուիր ինծի։ Ինչպէ՞ս ուսուցչապետս չես, երբ «Մարմարա»-ին բաժանորդագրուելով ու ամէն օր գրականութիւնդ ընթերցելով միտքս արտայայտելու հորիզոններս ընդլայնեցիր։ Ինչպէ՞ս ուսուցչապետս չես, երբ քու թելադրանքովդ ու մեծահոգի օրիորդ Մաքրուհի Յակոբեանի հիւրընկալութեամբ հայաբնակ Գնալը կղզին տեսանք, «Մարմարա» ծովուն մէջ լողացինք ու Գրիգոր Զօհրապի երեք մանչերուն մկրտուած եկեղեցին ու մկրտարանը այցելեցինք։ Հիմա Պոլսոյ մէջ ունեցած այդ բոլոր յիշատակները կը փայփայեմ ու ամուսինիս նկարահանած տեսերիզը դիտելով, յուզուելով, կը վերապրիմ այդ թանկագին պահերը։ Գիտեմ, հիմա դարձեալ պիտի ծիծաղիս ու մերժես, բայց այդ բոլորը յիշելով ինչպէ՞ս դրժեմ կամ մերժեմ ուսուցչապետս ըլլալդ։ Երկու տարիներ ետք, 2011-ին, Հայաստանի մէջ իրականացած մեր չորրորդ հանդիպման նախօրեակին աղի արցունք թափեցի։ Շատ լացի, որովհետեւ հեռուստալիքէն տեղեկացայ, որ տիկին Սիւզանին եւ օրիորդ Մաքրուհիին հետ Հայաստան ժամանած էք, սակայն ինչպէ՞ս եւ ո՞ւր պիտի կարենայի գտնել ձեզ։ Շատ չարչարուեցայ, բայց գոնէ վերջին վայրկեանին ձեզ գտայ։ Հակառակ անոր, որ միայն քսան վայրկեան ունէիք նախքան ձեր Պոլիս մեկնիլը, սակայն այդ վայրկեանները ու ձեր թելադրանքները իմ դէմս այնպիսի գրական լայն դռներ բացին, որ անոնց շնորհիւ ծանօթացայ լուսահոգի պարոն Մարգար

Շարապխանեանին, գրականագէտ Մարգարիտա Խաչատրեանին եւ տասնեակ գրագէտներու հետ կապեր ստեղծեցի, ու այդ կապերուն շնորհիւ գրողներու միութեան, Աւետիք Իսահակեանի անուան գրադարանին եւ ազգային գրադարանին մէջ ելոյթներ ունեցայ։ Հիմա համոզուեցա՞ր ու հաւատացի՞ր, որ ուսուցչապետս ես, թէ տակաւին չե՛ս ընդունիր ու մերժելով կը ծիծաղիս։ Ա՜խ, պարո՛ն Հատտէճեան, դժբախտաբար, չգիտցայ որ 2014-ին, Հայաստանի մէջ կայացած մեր հինգերորդ անակնկալ հանդիպումը մեր հանդիպումներուն վերջինը պիտի ըլլար։ Հրապարակին մօտ անակնկալ ձեւով հանդիպեցանք, բայց կամովին՝ երկու օրերու տեւողութեամբ, ընտանիքիդ հետ պտըտեցանք Երեւանի գեղատեսիլ վայրերը ու մտերմացանք ողորմած տիկին Սիւզանին, զաւակիդ՝ Արիին ու հարսիդ՝ Քարոլինին։ Ձեզի հետ պտըտած ժամանակ աւելի վարդագոյն դարձած էր մեր սիրելի մայրաքաղաքը։ Կը յիշե՞ս հրաժեշտի պահուն, երբ այտերդ համբուրելէ ետք խոնարհեցայ եւ աջդ համբուրեցի։ Համբուրեցի, այդ փառահեղ աջդ, բայց ո՞ւրկէ գիտնայի, որ հրաժեշտի դրոշմ մը պիտի ըլլար այդ մէկը ու վերջակէտով փակէր մեր հանդիպումներու ցանկին վերջին տողը։ Սիրելի՛ պարոն Ռոպէր, տակաւին քառասուն օրեր պիտի թեւածես երկրի վրայ, արդեօք այդ ընթացքին այս նամակս պիտի հասնի՞ս ընթերցելու։ Այս քառասուն օրերու ընթացքին արդեօք որքա՜ն գրառումներ պիտի ընես եւ որքա՜ն նիւթեր հաւաքես…։ Արդեօք դրախտի մէջ ալ պիտի գտնե՞ս քեզ ոգեշնչող տանդ դէմի ծովեզերքին նմանը։ Արդեօք դրախտ հասնելէդ ետք ինչպիսի՞ դրախտային երանգներով պիտի զարդարես ոսկելար քնարէդ արձագանգող պատմուածքներդ…է՜հ, երնէկ դրախտի մէջ բնակող ընթերցողներուդ։ Սիրելի՛ ուսուցչապետ, տարիներ առաջ Պոլիսէն վերադարձիս յօդուած մը գրած էի ու զայն վերնագրած էի՝ «Հսկայ սիրտ մը կը բաբախէ Պոլսոյ մէջ»։ Ափսո՜ս, հազար ափսո՛ս, որ Հսկայ սիրտդ այսօր դադրած է բաբախելէ, բայց քու շունչդ հոս է, հո՛ս՝ գրականութեանդ իւրաքանչիւր տառին, վանկին ու բառին մէջ։ Ուսուցչապե՛տ, այսօր թաց աչքերով կը խոստանամ օր մը Պոլիս գալ՝ դամբարանիդ վրայ առ Աստուած աղօթք մը բարձրացնելու ու անմահ յիշատակդ յարգելու, բայց այս անգամ եթէ 2009 թուականին նման Շիշլիի գերեզմանատան դռները գոց ըլլան, ո՞վ պիտի հեռաձայնէ եւ պահակներուն պատուիրէ, որ անոնք փակ դռները բանան եւ զիս ներս առնեն։ Ո՞վ, ըսէ՝ ո՞վ…։ Ո՞վ պիտի կարենայ հոն հսկող պաշտօնեաներուն ըսել, որ զիս առաջնորդեն դէպի քեզ ու աւետեն, որ աշակերտդ եկած է իր ուսուցչապետին հետ վեցերորդ հանդիպումը իրականացնելու ու տարիներ առաջ հոն դրուած վերջակէտէն ետք նոր էջ մը բանալու։ Նամակս կը դրոշմեմ միշտ գրելու խոստումով։ Բարի ճանապարհ դէպի անմահութիւն, սիրելի՛ ուսուցչապետ»: ֎

22

Ի տարի թիւ 10 [218] ◆ Հոկտեմբեր 2025

ԱՅԼԱԶԱՆ

ն n] a ի g յ e [v ա ն Լե կան ա կ յ հա անոցը խոհ

ETC.

Ղափամա

(6-8 անձի համար)

Հաշուի առնելով, որ կայ ամբողջ երգ մը` նուիրուած ղափամային` տօնական հրաշք լցօնած դդումին, քիչ մը կ’ամչնամ խոստովանելու, որ Հայաստան ապրելէս առաջ երբեք զայն չէի կերած: Յարութ Փամբուկչեանի կողմէ ժողովրդականացած «Հէյ ջան Ղափամա» երգը, էապէս կը ներկայացնէ կերակուրին բաղադրատոմսը եւ կը նշէ, որ «մօտ ու հեռու» (ներառեալ խնամիներն ու հեռաւոր ազգականները), աւելի քան հարիւր ագահ մարդիկ, եկած էին վայելելու «համեղ եւ բուրաւէտ» դդումը: Հասկանալի է, որ ասիկա եւս կերակուր մըն է, ոը կրնաք գտնել յատուկ առիթներու, ներառեալ` հարսանիքներու, քանի որ ան կրնայ մատուցուիլ բազմաթիւ հիւրերու: Խածնեցէք այս լցօնած դդումէն կտոր մը եւ կը հասկնաք, թէ ինչո՛ւ իւրաքանչիւր հայ չի կրնար զայն չերգել, երբ լսէ այդ յայտնի երգը:

լուսանկարը՝ Սիրուն Բարսեղեանի

Բաղադրութիւնը • 1 միջակ դդում • 3 ճաշի դգալ հնդընկոյզի իւղ կամ vegan կարագ (դդումը եւ բրինձը պատելու համար) • 2 գաւաթ երկար ճերմակ բրինձ՝ եփած • 1⁄2 գաւաթ ծիրանի չիր՝ կտրտած • 1⁄2 գաւաթ սալորի կամ լոռամիրգի (cranberries) չիր՝ կտրտած • 1⁄2 գաւաթ չամիչ կամ հաղարջ • 1/3 գաւաթ մանրուած ընկոյզ • 1/4-1/3 գաւաթ պարզ օշարակ • 1 1⁄2 ճաշի դգալ կասիա • 1⁄2 ճաշի դգալ կոճապղպեղի փոշի (ըստ ցանկութեան) • 1 թէյի դգալ մեխակի փոշի (ըստ ցանկութեան) • 1/2 գաւաթ թարմ նուռ (ըստ ցանկութեան) • 5 ճաշի դգալ եռացած ջուր • աղ՝ ըստ ճաշակի

Պատրաստութեան եղանակը Փուռը տաքցնել մինչեւ 450°F (230°C)։ Կտրել դդումին «կափարիչը» եւ հանել միջուկը` մէկ կողմ դնելով կուտերը: Ձեռքերով պատել դդումը 1-1,5 ճաշի դգալ հնդընկոյզի իւղով կամ vegan կարագով: Աւելցնել քանի մը պտղունց աղ: Մնացած հնդընկոյզի իւղը (կամ veagn կարագը) խառնել տաք բրինձին հետ` մինչեւ իւղը հալի: Աւելցնել համեմունքները եւ խառնել: Աւելցնել չիրերը եւ ընկոյզը ու խառնել: Վերջապէս, ցoղել պարզ օշարակը եւ խառնել: Դդումը լեցնել խառնուրդով եւ աւելցնել տաք ջուրը: Դդումը ծածկել իր «կափարիչով», անհրաժեշտութեան պարագային կտրել ցօղունը, դնել զայն մեծ ափսէի մը մէջ եւ տեղաւորել փուռը: Եփել մօտ 1 ժամ, հանելէն առաջ դանակով ծակել` ստուգելու համար, թէ արդեօք պատրա՞ստ է (պատրաստ ըլլալէն ետք ան պէտք է շատ փափուկ ըլլայ): Կտրել դդումը հաստ կտորներու, իւրաքանչիւր կտորին վրայ դնելով թարմ նռան հատիկներ (ըստ ցանկութեան): Նշում. Այս բուսական ճաշին մէջ կ’օգտագործուի ե՛ւ կարագ, ե՛ւ մեղր, որոնք մենք փոխարինած ենք հնդընկոյզի իւղով եւ պարզ օշարակով: ֎

to AMC A nswers 16 quarters Jr. Probb.:.: 12 students Sr. pro

012ÿ4546

Vol. 20, No. 10 [218] ◆ October 2025

ԱՅԼԱԶԱՆ

23

A

չ ա խ առ բ

B C

D

Հորիզոնական 3. (գոյ.) գոհութիւն, երախտագիտութիւն 6. (գոյ.) մեր թերթը քանի՞ տարեկան է 11. (անուն) մեր թերթին անունը 12. (գոյ.) թերթի մը առաջնորդող յօդուածը կամ խմբագիրներու կազմ 13. (գոյ.) թուղթ, էջ, երես, լրագիր

F

E

G

Ուղղահայեաց 1. (անուն) մեր քաղաքը 2. (ածական) ուրիշներուն չնմանող, ուրոյն 4. (գոյ.) հասարակութիւն. ցեղային, կրօնական կամ լեզուական հիման վրայ խմբաւորում 5. (ածական, գոյ.) կարդացող 7. (գոյ.) թերթի մէջ տպուող գրութիւն 8. (ածական, գոյ.) մեքենայով տպուած, ոչ ձեռագիր 9. (գոյ.) աշխատակից յօդուածագիր 10. (գոյ.) առեւտրական ծանուցում

ETC.

I

AA

AB

789 ÿ ÿ ÿ ÿ ÿ ÿ !ÿ" #ÿ $ ÿ% ÿ ÿ ÿ ÿ ! ' ÿ ÿ ÿ!ÿ ( ) * +ÿ,* -!ÿ$ ÿ . ÿ$ / ÿ ÿ + ÿ%) ÿ 0 ÿ1

Զուլալին առանձնատառը

H

AJ

խաչբառին պատասխանները

AC

2 34 & ÿ ÿ ÿ" + "! ' ÿ - $ ÿ 5 ÿ6 + ÿ 7 ÿ ÿ 0 $ ÿ8 + ÿ$ , $ ÿ$ ÿ1 : ÿ - $ ÿ ÿ$ * 8 + ; ÿ ÿ ÿ%)ÿ < +ÿ = ÿ - $ ÿ ÿ " 9ÿ < - ÿ6ÿ> ( ? ÿ ÿ 5 $ 8ÿ,* - @ ÿ ÿ ( $ ÿ- 8

(հայերէն sudoku)

Senior problem ble Junior pro

m

n and ment, Tali e s a b ir e ning out th ing 33 te contain W hile clea a r c ld o n cents), vered a nickels (5 f o R affi disco ix m a coins were ents). A s coins. The rters (25 c a u q d n a ing cents), ced someth ti o n dimes (10 y e th as exactly counting , quarters w they began f o r e b m u up the : the n fter adding A . interesting s e im d umber of nd it came twice the n s, they fou in o c e th als 100 of all dollar equ 1 e total value c n si , r 525 cents y quarters to $5.25 (o t how man u o e r u g fi n you cents). Ca ? they found

their abundance Armenia is known for its sunny provinces and g the land, of fruits. Farmers put their heart into cultivatin cially which may explain why Armenian produce—espe l taste. tiona excep an apricots and pomegranates—has such high school In a recent survey at the ARS Armenian School, results were as students were asked about these two fruits. The

Armen’s Math Corner 20th anniversar y! (answers on pg. 22)

follows: • 30% of the students did not like apricots.

• 36 students did not like pomegranates.

• 60 students liked both fruits. the other).

• 48 students liked exactly one fruit (but not how many • With this information, can you figure out egranates? students didn’t like apricots and didn’t like pom

Canadian Armenian Private Garden Section Planning Ahead Is Simple & Exclusively for The Armenian Community.

Customized Options and Plans available to suit each Family’s Individual Needs.

In Tribute to Armenia, as symbolized by Holy Mt. Ararat, and to the Armenian people who were the first to embrace and adopt Christianity as a State religion in 301, and the first nation to be crucified in 19151923 falling victim to the first genocide of the 20th century. For the glory of a reborn free Armenia world-wide, whose generations of sons and daughters continue to believe in justice world-wide.

Canada

Canadian Armenian Sponsorship

To pre-plan your own agenda regarding Cemetery, Funerals, and Monuments Call direct to the 3 companies listed below

e e Pr ang ery r t r A me Ce

Mount Pleasant Group of Cemeteries

Please Contact our For Your Personalized Appointment Cemetery Family Service Pre-planner Directors Contact: Rosa Crognale Michelle Richards Tel: 416-899-1174 Tel: 416-990-6516 Email: mrichards@arbormemorial.com Email:

Maria Larin Tel: 647-909-1881 rcrogn@mountpleasantgroup.com Email: mlarin@arbormemorial.com

e e Pr ang al r r r A une F

e e t Pr ang en r m r A mu o M

4164 Sheppard Avenue East Scarborough, Ontario MIS 1T3 Contact: Tracy Burton Tel: 416-293-5211 Email: directors@ogdenfh.com

42 Goodmark Place, Suite 1a Toronto ON M9W 6S2 Contact: Fabian Di Maria Tel: 416-566-6486

Email: orders@thefabhavengroup.com

REQUEST & ACTIVATE your own Client Intake Form by contacting PRIVATE CONSULTING LTD. at 416-346-7256 or gpalmer0348@gmail.com (Form to be completed by your own preferred local Armenian Church in North York, Scarborough & Toronto Ont. Canada) Gary Palmer (30 years of experience & has been serving the Canadian Armenian Community & your local Armenian churches in the past.)

Disability Insurance

Life Insurance

Health Insurance

PROJECT 2025 ( UNDER DEVELOPMENT )

PROJECT 2025 ( UNDER DEVELOPMENT )

PROJECT 2025 ( UNDER DEVELOPMENT )

The Client Direct Introduction

Information Pre-Planning Universal Kit

The direct client projects financing available Bank • Investment Group • Private Lender • Sponsorship • Angel Investor The Central Administration • Government Regulated Program Contact Sako: Marketlink call 416-770-8191