1.1 Taal zonder woorden Lichaamstaal is zoals het woord aangeeft de taal die we ‘spreken’ met ons lichaam. Zonder woorden dus, maar wel met signalen die je met je lichaam kunt geven zoals blozen, wegkijken, je benen over elkaar slaan, een hand geven, wenkbrauwen fronsen, je adem inhouden, enzovoort. Lichaamstaal is dus beperkter dan non-verbale communicatie. Dat laatste speelt bijvoorbeeld ook een rol bij schriftelijke communicatie. Lichaamstaal moet direct aan een persoon gezien of gehoord, soms zelfs gevoeld kunnen worden; het lichaam moet waarneembaar zijn. Er zijn lichaamssignalen die niet te controleren zijn, ook al zouden we dat soms heel graag willen. Voorbeelden zijn blozen als je verlegen bent, zweten als je erg zenuwachtig wordt, met de knieën knikken bij grote angst, een bibberende stem krijgen bij een gevreesd publiek, enzovoort.
Afbeelding 1.1 Bij lichaamstaal moet onderscheid gemaakt worden tussen controleerbare en heel moeilijk of zelfs helemaal niet controleerbare signalen. Houding van lichaam en ledematen zijn goed te sturen, gezichtsuitdrukkingen ook nog vaak; maar met blozen en zweten gaat dan al vrijwel niet, terwijl de pupilreflex (zie hoofdstuk 2) volkomen automatisch optreedt. We moeten daarom twee typen lichaamssignalen onderscheiden: de gewone, aangeleerde, veranderbare die onder onze controle staan en de signalen die we niet kunnen beïnvloeden. Het is juist onder andere door tegenspraak tussen deze twee signalen dat bijvoorbeeld bedrog kan worden waargenomen. Een voorbeeld is bewust te glimlachen om vriendelijk en ontspannen te lijken, maar tegelijkertijd onbewust iets te tonen dat op spanning wijst zoals bijvoorbeeld onder de tafel schopbewegingen met een voet te maken. Overigens kan de tegenspraak dus ook al schuilen tussen verschillende wel te beïnvloeden signalen, maar die iemand op een bepaald ogenblik (van bedrog) gewoon niet allemaal tegelijk onder controle heeft.
14