Issuu

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraat klasse Op familiebezoek Op famyljebesite

1931-2006

Vijfenzeventig jaar zestienkwad

draat klasse Op familiebezoek Op famyljebesite

ISBN-10:

90-810682-1-0

ISBN-13: 978-90-810682-1-5 Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt met financiĂŤle hulp van de International Gas Union ter gelegenheid van het 23e World Gas Conference 2006 U I TG E V E R

Het Park, Amsterdam-Warmond info@hetpark.com R EDAKTI E

Ed Bok, HOOFDREDAK TEUR Michiel Scholtes Paulus Mooyman Pieter Lanser Siebe van der Zee Ben van Rooijen Taede Visser Ancel Riesener VORMGEVI NG

Ancel Riesener en Madzy Dekema Studio 4 bv BNO, Amsterdam F OTO G RA F I E

Archief Pieter Lanser Archief RenĂŠe Weissbach Archief Ed Bok Archief Jan de Haas / G.L.W. Oppenheim Archief familie Helder Archief Jan Faber DRUK

Alkemade Printing, Lisse N O OT VA N D E U I TG E V E R

Hoewel er uiterste zorg aan deze uitgave is betracht, kunnen mogelijke fouten nooit aanleiding zijn voor enige aanspraak. Onze excuses hiervoor bij voorbaat. De rechten van deze uitgave liggen bij de redaktie, de fotografen en de vormgever.

WARMOND ,

30 april 2006

1931-2006

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek Op famyljebesite Michiel Scholtes en Ed Bok

Het Park (logo)

A M S T E R DA M

WA R M O N D

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Koos Kuin

Als voorzitter van de 75-jarige klassenorganisatie van de zestienkwadraat voel ik mij zeer vereerd om uw gastheer te zijn. Met dit prachtige jubileumboek hoop ik echt dat u het naar uw zin heeft met uw bezoek aan deze zestienkwadraatfamilie.

Voorzitter Nationale Klassenorganisatie Zestienkwadraat

Welkom bij de familie Waarom een familie zult u zich misschien afvragen. Dat zal ik u uitleggen. Veel zestienkwadraatzeilers doen dat al van generatie op generatie. Bij beroemde bouwerfamilies zoals Helder, Visser of Alberda, die ook fantastische zeilers voortbrachten gebeurde hetzelfde. Dan heb je daarnaast die verenigingen die als echte familieleden van de zestienkwadraat generaties achtereen wedstrijden organiseren en waar de klasse zich al net zo lang thuisvoelt. Het zijn al deze families die de klassenorganisatie van de zestienkwadraat springlevend houden. Leuke mensen, gastvrij, fantastische zeilers en niet te vergeten een prachtig schip dat Nederland aan het zeilen heeft gezet. Ik wil iedereen heel hartelijk danken voor hun bijdragen en het vele werk aan dit jubileumboek en ik wens deze grootste klasse van Nederland toe dat er nog vele boeken zullen volgen. Geniet alvast in dit boek van een bijzonder gezelschap waar u nog steeds op alle plassen in Nederland aan boord kunt stappen voor een fantastische toertocht of een zeilwedstrijd op absoluut topniveau.

Bestuur Bulthuisgroep 1957 - 2006

1957

1960

1961

1962

voorzitter

secretaris

penningmeester

commissaris

S. A. Visser

M. Veenstra

S. vd Steeg

P. Amsterdam

S. vd Steeg

M. Veenstra

T. v Eijck v Heslinga M. Veenstra

T. v Eijck v Heslinga T. Visser

L. Minks

1978

voorzitter

secretaris

penningmeester

R. Zaadstra

Y. Jonker

G. vd Meulen

commissaris J. de Vries

H. Kuipers

T. de Haan

T. Radsma

A. Swart

S.A. Visser

1982

R. Zaadstra

Y. Jonker

J. de Vries

W. Postma

H. de Jager

T. Radsma

W. Jonker

S.A. Visser

1988

J. de Vries

P. Zijlstra

J. Cramer

W. Postma

P. Zwart

T. Radsma

B. Seinen

S.A. Visser

1991

J. Cramer

P. Zijlstra

1993

J. Hoekstra

P. Zijlstra

H. de Jager

J. Cramer

P. Zwart

J. Koopmans

P. Zwart

W. Postma T. Radsma

R. Schildkamp 1965

J. vd Goot

T. Viser

L. Minks

A. Viser W. Postma

1997

J. Hoekstra

J. Jongsma

T. Radsma

1968

J. vd Goot

T. Visser

Y. Jonker

S.A. Visser

J. Koopmans

P. Zwart

R. Schildkamp

2001

R. Schildkamp

J. Jongsma

J. Koopmans

W. Postma

P. Zwart H. Eggink

T. Radsma 2004 1972

J. vd Goot

Y. Jonker

G. vd Meulen

C. de Jong

J. Vissia

T. Visser

T. de Haan

M. Vos H.J. Vissia

C. vd Ploeg 2006 1974

R. Zaadstra

Y Jonker

G. vd Meulen

C. de Jong

J. Vissia

T. de Haan

M. Vos

T. Visser D. Schouwstra

C. vd Ploeg

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Bestuur Nationale Klassenorganisatie zestienkwadraad 1958 - 2006

1958

voorzitter

secretaris

penningmeester

G.Kreulen

J. de Haas

J. Blonk

commissaris

P. Booy

1963

voorzitter

secretaris

penningmeester

commissaris

G. Kreulen

J. de Haas

T. van Eyck v Heslinga

J. Botterweg

T. Visser

J. Bol

J. Alkema

J. Schiet

J. Bodegraven

E.W. vd Veen

P. Booy

W. Barzilay

J. Botterweg

A. Taselaar

H. Worst

J. Bodegraven H. Worst

1964

G. Kreulen

J. de Haas

P. Booy E.W. vd Veen

1960

G. Kreulen

J. de Haas

J. Blonk

H. Felix

W. Barzilay

P. Booy

H. Felix

J. Botterweg

J. Bodegraven

J. Schiet

J. Alkema

E.W. vd Veen

T. Visser

W. Barzilay

H. Worst

J. Bodegraven H. Worst

1968

J. van Rietschoten J. de Haas

J. de Haas

P. Booy W. Barzilay

J. Dijk

G. Vegter 1962

G. Kreulen

J. de Haas

J. Blonk

H. Felix

J. Bodegraven

P. Booy

J. Alkema

J. Botterweg

T. Visser

J. Schiet

H. Worst

H. Worst J. Bodegraven

1970

J. van Rietschoten J. de Haas

J. Visser

E.W. vd Veen [vv]

J. Dijk

G. Vegter T. Viser

G. Jongsma J. van Rietschoten

1972

J. van Rietschoten J. de Haas

W. Gortzak

E.W. vd Veen [vv]

1975

R. Breur

J. de Haas

E.W. vd Veen [vv]

J. vd Goot G. Vegter

W. Gortzak

G. Vegter R. Zaadstra J. van Gerner

1976

voorzitter

secretaris

penningmeester

commissaris

R. Breur

J. de Haas

W. Gortzak

G. Vegter

E.W. vd Veen [vv]

1977

J. van Kesteren

J. de Haas

W. Gortzak

1982

voorzitter

secretaris

penningmeester

J. van Kesteren

J. de Haas

W. Gortzak

commissaris

J. Heeren

J. van Gerner

E. Krens

R. Zaadstra

S. vd Zee

J.J. van Zeilen

H. Wijchers

S. vd Zee

J. de Vries

J. van Rietschoten

D. Schmidt

J. van Kesteren

R. Zaadstra

J. van Gerner

1983

H. Wijchers

J. de Haas

W. Gortzak

J. Heeren

R. Zaadstra

E. Krens

J.J. van Zeilen

S. vd Zee

J. van Rietschoten

J. de Vries

H. Wijchers

E. Moret

S. vd Zee

R. Zaadsra H. Bijlsma

1978

J. van Kesteren

J. de Haas

W. Gortzak

J. van Gerner R. Zaadsta

1984

H. Wijchers

J. de Haas

E. Moret

J. Heeren

J.J. van Zeilen

E. Krens

J. van Rietschoten

R. vd Bosch

H. Wijchers

J. de Vries

S. vd Zee

R. Zaadstra H. Bijlsma

1979/

J. van Kesteren

J. de Haas

W. Gortzak

1980

1981

R Zaadsra JJ van Zeilen

J. van Kesteren

J. de Haas

W. Gortzak

1985

H. Wijchers

J. de Haas

E. Moret

J. Heeren

J van Rietschoten

E. Krens

H Wijchers

R. vd Bosch

S vd Zee

J. de Vries

J Heeren

R. Zaadstra

J de Vries

H. Bijlsma

J Heeren

1986

H. Wijchers

J. de Haas

E. Moret

J. Heeren

JJ van Zeilen

G. Engberts

H Wijchers

R. vd Bosch

J van Rietschoten

J. de Vries

R Zaadstra

R. Zaadstra

J de Vries

H. Bijlsma

S vd Zee E Krens

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

1987

1988

voorzitter

secretaris

penningmeester

J. vd Goot

G. Engberts

E. Moret

J. vd Goot

G. Engberts

E. Moret

commissaris

J. Heeren

1992

voorzitter

secretaris

penningmeester

commissaris

J. vd Goot

C. de Jong

D. Perdok

T. Huizinga

H. Juray

S. vd Zee

R. vd Bosch

L. vd Brekel

H. Bijlsma

G. Kuper

J. de Vries

D. Feldmann

R. Zaadstra

R. den Oudsten

J. Heeren

1993

R. de Groot

C. de Jong

D. Perdok

K. Koopmans

H. Juray

G. Kuper

R. vd Bosch

S. vd Zee

R. Zaadstra

D. Feldmann

E. de Vries

R. den Oudsten

H. Krimpenfort

R. Zaadstra A. da Silva Alves

1989

J. vd Goot

G. Engberts

E. Moret

E. de Vries H. Juray

1994

R. de Groot

C. de Jong

D. Perdok

K. Koopmans

R. vd Bosch

G. Kuper

R. Zaadstra

S. vd Zee

H. Krimpenfort

H. Bouwstra

J. Heeren

R. de Oudsten R. Zaadstra

1990

J. vd Goot

G. Engberts

D. Perdok

C. de Jong

A. da Silva Alves

H. Juray E. de Vries

1995

R. de Groot

C. de Jong

D. Perdok

K. Koopmans

L. vd Brekel

G. Kuper

S. vd Zee

D. Feldmann

H. Bouwstra R. den Oudsten

1991

J. vd Goot

G. Engberts

D. Perdok

C. de Jong

R. Zaadstra

E. de Vries

A. da Silva Alves

R. Zaadstra L. vd Brekel

1996

R. de Groot

C. de Jong

D. Perdok

K. Koopmans

D. Feldmann

G. Kuper

H. Bauwstra

R. den Oudsten

R. den Oudsten S. vd Zee R. Zaadstra

1997

voorzitter

secretaris

penningmeester

commissaris

R. de Groot

C. de Jong

R. Perdok

K. Koopmans

voorzitter

2003

secretaris

J.A. den Oudsten R. Brouwer

penningmeester

K. Kuin

commissaris

S. Ooms

G. Kuper

S. vd Zee

H. Bauwstra

P. Lanser

J. Webbink R. Zaadstra

1998

J.A. den Oudsten R. Brouwer

R. Perdok

2004

K. Kuin

R. Brouwer

F. Hartman

R. van Dijk

S. vd Zee

A. Janssens

P. Lanser

E. Bok

2005

K. Kuin

F. Hartman

R. van Dijk

A. Janssens

S. vd Zee

P. Lanser

R. Zaadstra B. Ooms

1999

J.A. den Oudsten R. Brouwer

R. Perdok

2006

K. Kuin

F. Hartman

J. Webbink

P. Lanser

E. Bok

P. Lanser B. Ooms P. Mooyman R. Zaadstra S. vd Zee

J.A. den Oudsten R. Brouwer

H. van Dalen

E. Bok P. Mooyman P. Lanser S. vd Zee

2001

J.A. den Oudsten R. Brouwer

H. van Dalen

S. Ooms S. vd Zee P. Lanser

2002

J.A. den Oudsten R. Brouwer

K. Kuin

R. van Dijk S. vd Zee

A. Janssens

2000

F. Hartman

P. Mooyman

S. Ooms S. vd Zee P. Lanser

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Sneekermeer 2005. Ik sta op het achterdek van het beroemde startschip. Overal gaat de oever schuil achter zestienkwadraten. Hun witte waaiers verschuiven, overlappen, verdringen. Ze dansen schijnbaar chaotisch tot een onzichtbare hand ze tegen de startlijn dwingt. Dan laat de hand ze los en gaan ze, zo lijkt het, op vossenjacht.

Michiel Scholtes

Inleiding Wat is die ‘kwadraat’ een oer-Nederlandse boot. Zijn rechte deklijn, lage vrijboord en brede gaffeltuig zijn nuchter en doelmatig. De neus is volks, de spiegel breed en zonder overdaad. Pas als je langer en beter kijkt, ontdek je een charme die op den duur verslavend blijkt. Helling maakt de deklijn rond. Zelfs bij weinig vaart zuigt de spiegel het water aan en lost het speels aan het uiterste randje van de romp. Elke gezichtshoek verrast. Als relatieve buitenstaander kan ik maar een gevolgtrekking maken: de boot is erg mooi. Passie wortelt meestal in de kindertijd. Hoeveel zestienkwadraatzeilers verhalen niet van herinneringen aan zeiltochten met ouders, die ze als peuter beleefden als tovenarij? Hoeveel zeilers stalen in de kwadraat hun eerste zoen of maakten er hun eerste kind? Niet zelden is de boot drager van een echte familietraditie, van een eer die vader en moeder in tientallen seizoenen bijeen hebben gezeild en volwassen kinderen liefdevol koesteren. In mijn familiealbum zitten sepia foto’s met kartelranden van ouders, ooms en tantes in een overvolle zestienkwadraat. Goed zeilen leerde ik op de zeilschool in Nieuwkoop, vanzelfsprekend in een zestienkwadraat. Bovendien is deze boot de sleutel tot een landelijk sociaal netwerk, een bindmiddel zonder weerga, een bron van gezelligheid en een brug tussen generaties en regio’s. De boot is voor heel veel zeilers dus geen ‘gewoon’ speeltje, maar iets groters dan het dagelijks leven, iets diepers dan alleen maar zomerpret. Voeg daarbij de warmte van hout als medium tussen de mythische wereld van het kind en de onttoverde werkelijkheid van de volwassene, en veel van de nostalgische liefde voor de boot is verklaard. 12

Maar dat is niet het hele verhaal. Tegenover het sociale staat het individuele. Wij zeilers kennen het allemaal; werken met water en wind maakt prettig zelfbewust. Zeil de plas op en je herontdekt jezelf. Soms lijkt het op een roes. Het barst uit je borstkas. Geen wonder, zeilen bevrijdt van de valse originaliteit die overal te koop staat uitgestald. Onder zeil wordt de relatie met wereld weer gezuiverd van alle bijzaak. Waar komen het individuele en het sociale bij elkaar? In de wedstrijdzeilerij. Daar krijgen juist strijdlust en eerzucht ruim baan. Ik heb het zelf gezien. Zestienkwadraatzeilers kunnen wedstrijdzeilen met het mes aan dek. Kreten als ‘Ik vaar een luik in je boot’ en gescheld tegen een wedstrijdleider lijken mij geen bewijs van onverschilligheid. Bij sommige zeilers gaat dat zo ver dat het hun relaties schaadt. Ze zijn wel erg gevoelig voor de glorie van het winnen, en kwetsbaar voor verlies. Plezier en woede liggen in de klasse soms alarmerend dicht bijeen. Zo dicht, dat er van alle kanten wordt gesust, in het belang van de toekomst van de klasse. Iemand zei: ‘Het is maar een spel. Maar het is zo belangrijk als je het zelf maakt. Tot in de zeventiger jaren democratiseerde de zestienkwadraat de zeilsport. Sindsdien loopt de deelname terug. In 2005 bij de Sneekweek kwamen er zo’n 50 boten aan de start, waarvan tien in de A1. In 1970 waren dat er nog 120 in vier groepen: A1 en 2 en B1 en 2. Er staat geen jonge garde klaar om de vertrekkende ouderen te vervangen. Het aanbod van activiteiten voor jongeren is te groot om ze te binden aan een sport. Bovendien is een houten boot voor jongeren relatief duur en tijdrovend in het onderhoud. Duur ten opzichte van nieuwe moderne plastic boten. Jongeren spreiden hun kapitaaltje liever dan alles te investeren in één boot. Bovendien, je zult in zo’n houten klassieker maar een gat varen. Hoe krijg je dat dan weer gefinancierd? Het zijn doorgaans mannen die halverwege hun geslaagde loopbaan nieuwe kwadraten laten bouwen of oude restaureren. Geen wonder dat men spreekt van een ‘mannenboot’. Vrouwen kopen zelden boten, die zorgen en zeilen mee. Dus als de klasse instroom van onderaf wil, dan moet ze daartoe beleid voeren. Boten beschikbaar stellen aan jonge zeilers uit flits, schakel en splash. 13

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Een jeugdcompetitie organiseren. Een Ladyâ€™s Cup misschien. Een fonds oprichten waaruit jonge zeilers renteloos kunnen lenen voor de aankoop van een kwadraat. Zomaar wat suggesties die ik de afgelopen maanden in de klasse tegenkwam. De zestienkwadraat is vijfenzeventig jaar jong. Het ontwerp bezielde ontelbaren en bruist nog steeds van leven. De boot is exclusiever geworden, zo niet een luxe. Maar de boot roept bij velen nog steeds passie op en erin zeilen is een uitdaging waaraan ook de beste zeilers geen weerstand kunnen bieden. Er bestaat dan ook geen twijfel dat de klasse over 25 jaar nog steeds zal bloeien. Sterker nog, in een virtuele weggooicultuur neemt de behoefte aan iets echts en duurzaams alleen maar toe. Alle kans daarom, dat de zestienkwadraatklasse straks gewoon weer gegroeid zal zijn.

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Het zal niet veel moeite kosten om een dik boek te vullen met anekdotes en belevenissen rond Jan de Haas en de Zestienkwadraat. De aardappel- en uienhandelaar uit Amsterdam-Noord die initiator, medeoprichter, redacteur, organisator van de Nationale Klassenorganisatie wordt en meer dan dertig jaar aan het bestuur van deze klasse verbonden blijft. Jan maakt het vijfenzeventigjarige jubileum niet meer mee. Op 29 november 2005 overlijdt Jan de Haas op vijfentachtigjarige leeftijd in zijn geliefde Loosdrecht.

Jan de Haas (1920-2005)

Jan de Haas Pater familias van de Zestienkwadraat Klassenorganisatie Heel terecht is Jan de Haas al vele malen gedecoreerd voor alle inzet voor de Klassenorganisatie en de zeilsport. Hij is erelid van vele verenigingen en een grote persoonlijkheid, die het ontstaan van de Zestienkwadraat heeft meegemaakt en mede de basis heeft gelegd voor een Nationale Klassenorganisatie zoals deze nu nog steeds floreert. Wat Hendrik Bulthuis voor de Zestienkwadraat heeft betekent, betekent Jan de Haas voor de grootste Klassenorganisatie van Nederland. Met een jubileum van vijfenzeventig jaar van de Klasse en elk toekomstig jubileum kom je gewoon nooit om Jan de Haas heen. Naast de grote inzet van vele anderen blijft Jan de Haas de pater familias van deze Klassenorganisatie. Dat zal hij ook altijd blijven. Maar hoe je pater familias wordt is een ander verhaal. Een verhaal dat vier zeilers vertellen. Het hadden er ook vijftig kunnen zijn. Maar deze vier zeilers schetsen een prachtig 16

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

vierluik over de mens Jan de Haas, de opkomst van de Zestienkwdraat, het toenmalige tijdsbeeld en het ontstaan van de Nationale Klasse. Het zijn Jan van Rietschoten, voormalig bestuurslid en voorzitter van de Klassenorganisatie, Jan Heeren, vijftien jaar fokkenist van Jan de Haas en Siebe van der Zee, het technisch geweten van de Zestienkwadraat en van een latere zeilgeneratie. Tot slot het verhaal van Jetze van der Goot, de enige Friese voorzitter van de Klassenorganisatie. Alle vier zijn het echte zeilers die de familie van de Zestienkwadraat een warm hart toedragen.

Elke maandag kwart over twaalf Jan van Rietschoten

Als ik samen met mijn vriendin Alie in de vijftiger jaren met de 2688 de plassen opzoek, kom ik zeiler Jan de Haas tegen. Voor ons, komende van de rivieren, is alles nieuw. We hebben geen flauw idee waar de boeien liggen. De 2688 hebben wij zelf gebouwd, maar die komt bij het snelle werk niet echt mee. Daarom wordt deze ingewisseld voor een echte Helder. Elke keer wacht ons aan de Loosdrechtse plassen een warm onthaal door Jan de Haas, Jan Schiet en natuurlijk Bob Ooms. In die tijd kijken wij echt op tegen de toppers van toen. Ook Jan de Haas gaat meestal in de voorste gelederen mee. De onderlinge contacten worden steeds intenser en de zeilers uit Loosdrecht zijn op een goed moment ook bereid om naar de Kralingse plas te komen. Uiteraard bieden wij ze thuis in Rotterdam slaapplaatsen aan. Het is in die tijd best een onderneming om zonder trailer met je schip, slaapzak, bemanning en proviand op een andere plas te gaan zeilen. Na de wedstrijden op zaterdag nemen wij de hele club mee om te feesten in de binnenstad. Jan de Haas voorop, met een enorme dosis humor. Weinig cafĂŠs worden gespaard en in de kleine uurtjes komen we terug om nog een afzakkertje te pakken 19

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

en te gaan slapen. Terwijl iedereen ’s morgens zijn kater ligt uit te stomen staat Jan de Haas om zeven uur pontificaal klaar om naar de mis te gaan voordat de wedstrijden beginnen. ’s Avonds een vent, ’s morgens een vent. Eind vijftiger jaren ontstaat een hechte club zestienkwadraatzeilers op de Loosdrecht. Jan de Haas is een belangrijke spil. In 1961 doen de Friese zeilers ook mee en in 1963 vraagt Jan mij voor het bestuur. Jan heeft zich genesteld als secretaris en in die functie voelt hij zich dertig jaar lang als een vis in het water. Vooropstaat natuurlijk de gezelligheid en om als één front onze wensen kenbaar te maken naar het watersportverbond, de zeilverenigingen en voor de naleving van bouwvoorschriften van het schip. Vanuit het bestuur leren wij elkaar beter kennen en waarderen. Niet alleen tijdens vergaderingen en evenementen, maar ook daarbuiten. Of we rijden samen naar Friesland om overleg te plegen en contact te houden met de Bulthuisgroep. Bij Jan de Haas staat de Klassenorganisatie op de eerste plaats, daarna komt het thuisfront, zijn werk en de rest. In die volgorde. Zelden heb ik zo’n gedreven persoonlijkheid meegemaakt die ook zaken kan overlaten. Anderen pakken dat dan op, zodat ‘zijn club’ er beter van wordt. In 1968 word ik gevraagd om voorzitter te worden. Ik vind het een grote eer om tussen zoveel gedrevenheid een prille Klassenorganisatie in goed vaarwater te houden. Jan de Haas blijft als secretaris de motor en inspirator en zorgt ervoor dat er elf maanden per jaar het clubblad Nieuws en Praat bij een snel stijgend aantal leden op de deurmat valt. Dertig jaar lang doet hij dit met overgave met onderwerpen die altijd over iets gaan en de Klassenorganisatie bij alle watersportpartijen veel aanzien verschaft. In deze periode groeit de Klassenorganisatie van een kleine honderd naar een dikke vijfhonderd leden. Dat betekent voor het bestuur veel werk aan de winkel. Jan de Haas ontgaat niets, hij houdt voeling met alle ontwikkelingen en belt mij elke maandagmorgen om kwart over twaalf op om alles even af te stemmen. Zodat wij als bestuur of commissie actie kunnen ondernemen als dat nodig is. En Jan de Haas bleef ons bellen. Op onze verjaardagen. Hij is er nog nooit één vergeten. Dat zullen we erg missen.

Ridderkerk, november 2005 Jan en Alie van Rietschoten

Met de start van de Nationale Klassenorganisatie ben ik nog niet van de partij. Ik zit dan op zee. Eenmaal aan de kant in 1970 stap ik toch weer in mijn jeugdliefde en begin met wedstrijdzeilen. Tjonge, als wedstrijdzeiler kijkt iedereen toch tegen je op! Althans in die tijd van generatiekloven en het doorbreken van taboes, de zestiger jaren. Ik ben er net zo eentje en heb hele andere opvattingen over tuigen, tactiek en de Zestienkwadraat. Gewoon lekker tegendraads en gaan met die banaan. Dat valt natuurlijk op, vooral omdat ik als jong broekie lekker meekom.

Siebe van der Zee

De Heren Rebellenclub Enfin, ik word al snel aangetrokken door die Zestienkwadraatklasse. Je hoort waar ze mee bezig zijn en wat ze bereikt hebben in de toenmalige alleenheerschappij van het Verbond en de verenigingen. Maar vooral de manier waarop ze de zaken aanpakken: als één front met alle zeilers. Lekker rebels, zal ik maar zeggen en dat ligt me. Altijd positief en vooral een heer blijven. Daar wil ik bij horen en ik laat geen ledenvergadering voorbijgaan. Altijd een volle bak en de vrouwen mee. Er moet weer geknokt worden. Niet tegen het bestuur, maar tegen de conventies en regels van de boze zeilbuitenwereld. Er zitten echte heren aan de bestuurstafel en we voelen ons allemaal een beetje rebellenclub. Een heerlijk gevoel die saamhorigheid omdat onze Klassenorganisatie vooral in het westen als een vreemde eend in de bijt wordt gezien. Persoonlijk vind ik ‘meneer de Haas’ de leukste rebel. Schijnbaar bloedserieus met de meeste kennis van zaken, maar altijd vriendelijk en vooral humoristisch als je dichterbij komt. Vooral als er een kruik op tafel wordt gezet. Hij wil veel van me weten en... ik mag ‘Jan’ zeggen. Nu hoor ik er helemaal bij. Dat stimuleert me om verder te experimenteren en Jan vraagt mij om Commissaris voor de Klassenorganisatie te worden. ‘Wat moet ik dan doen’, vraag ik aan Jan. ‘Nou, gewoon een beetje recepties aflopen en de Klasse vertegenwoordigen’, zegt Jan. Lekker rebels, denk ik, en in 1975 vraagt Jan mij in het bestuur voor technische zaken. 21

Hoe komt hij erop... dus ik naar de winkel voor een blauwe blazer. Toch is het leuk tussen die blauwe rebellen. De Kaag komt met een eis voor een reefinstallatie en het Verbond wil dat de schepen voortaan anders gemeten worden. Niet dus. We voelen ons in ons element met Jan voorop. We maken zelf uit wat het beste is voor onze klasse. Uiteraard in goed overleg en met heel veel overtuiging. Ik herinner me ook als de dag van gisteren dat we Jan in de bloemetjes hebben gezet met zijn 25- jarig jubileum tijdens een gewone ledenvergadering in Emmeloord. Nietsvermoedend gaan daar opeens de gordijnen van het toneel open en staat Jans boot in vol ornaat opgetuigd. Alle deuren vliegen open en busladingen zeilers stromen binnen. Dat soort verrassende feestjes horen typisch bij Jan en de Zestienkwadraat. Voor mij is deze tijd een hoogtepunt binnen de Klassenorganisatie. Jaarlijks komen er vele nieuwe schepen en leden bij. En genoeg dingen om over te vergaderen. In Friesland worden de eerste schepen in epoxy gesignaleerd. Ik ben er als de kippen bij en vind het een enorme vooruitgang voor de Klasse. Het bestuur is het niet met me eens en Jan de Haas zwijgt. Als jonge rebel trek je je conclusies en neem je afscheid. Dat doet toch een beetje pijn. Jaren later sta ik met Jan op de steiger. Jan helpt zijn neefje met een Optimist en wij onze kinderen. Voor ons ligt een prachtige Zestienkwadraat. In glanzend epoxy. Jan kijkt me aan en zegt: â€˜Siebe, je had toen gelijk.â€™ Dat was voor mij de mooiste erkenning van echte rebel, als rebel van een Heren Rebellenclub. Zonder deze rebellen, met Jan de Haas voorop, was het nooit zo fantastisch gelopen.

Hillegom, november 2005 Siebe van der Zee

’s Zomers bij de Vrijbuiter in Loosdrecht. Een gezellige vereniging, waar steeds meer families met zeilers aanspoelen. Mijn ouders liggen er met hun kruiser. Een paradijs voor pubers van vijftien jaar, zoals ik. Je hebt er ook de vereniging Het Witte Huis, die veel wedstrijden organiseert, en het sjieke KWVL met mooie stropdassen en schepen. Er is een duidelijk klassenverschil tussen de verenigingen. Bij de Vrijbuiter gaat het er gemoedelijk aan toe en onze vereniging heeft een grote aantrekkingskracht op ‘de boot voor de gewone man’, de Zestienkwadraat.

Jan Heeren

Een fantastische eigenheimer Elke vereniging organiseert wedstrijden en als je mee wilt doen moet je er lid van zijn. Die Zestienkwadraten vormen één familie. Eén van die familieleden van het eerste uur is meneer Jan de Haas die na de oorlog elk weekend fietsend van Amsterdam naar Loosdrecht komt. Hij slaapt er op z’n boot of in de schuur van Eldert van Oost. Elk weekend is Jan de Haas van de partij. Elk weekend worden er wedstrijden gevaren. De Kaagweek komt eraan. Een topevenement met prachtige prijzen waar elke zeiler naar uitkijkt en Jan vraagt mij als jongen van vijftien om te bemannen. Hij is achttien jaar ouder, stelt mijn ouders gerust en ik mag mee met al die grote zeilers. Loosdrecht vertrekt op de buitenboordmotor naar het Vennemeer. Ik weet niet meer of we goed gezeild hebben, maar wel dat ik alles heb kunnen doen wat ouders liever niet willen horen. Vijftien jaar lang blijf ik bij Jan de Haas aan boord. Aan boord zegt Jan nooit veel. Eigenlijk helemaal niets. Hij is volop in concentratie, kijkt rond en alle manoeuvres gaan vanzelf. Hij hoeft ook niets te zeggen, want ik 23

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

voel precies aan wanneer we overstag moeten. Nooit heeft hij zitten vitten. Als ik in de trapeze hang en Jan krijgt de volle laag over zich heen, dan vertrekt hij geen spier. We komen altijd lekker mee, pakken veel mooie prijzen, maar de absolute top zit er voor ons niet in. Ik heb hem één keer apetrots gezien. Dat is met een uitnodiging van het Verbond om de Nationale Kampioenschappen mee te varen op de Westeinder plassen. Daarvoor word je uitgenodigd, in die tijd een grote eer. Maar het gaat Jan veel meer om het totale spektakel dan om te winnen. We maken samen zeker veertig starts per jaar en toeren heel wat wedstrijden af. Jan heeft als eerste een trailer. Dat is wel zo comfortabel. Aan de kant is Jan een heel ander mens. Binnen ons kluppie wordt vooral heel veel plezier gemaakt. Ook de draak gestoken met de andere verenigingen en klassen. Als Jan op drift raakt, dan rolt iedereen met buikpijn over de vloer van het lachen. Zo zit Jan met een toiletbril met klep voor zich aan een keurige tafel van een keurige vereniging. Elke keer opent hij de klep als hij een hap van zijn soep neemt en sluit de klep dan weer. Onze gastheren weten niet wat ze met ons aanmoeten. Of we rijden in colonne naar het noorden. Voorop rijdt een gillende brandweerauto van één van onze zeilers, gevolgd door twaalf schepen. Onder politie-escorte worden we naar de jachthaven gereden. Zulke grappen zijn schering en inslag. Toch broeit er meer dan alleen maar lol op de Vrijbuiter. Vanuit onze underdogpositie willen wij ons sterker maken naar andere verenigingen en het Verbond. Zeilen kunnen we als de beste, maar we voelen ons te afhankelijk van regeltjes die anderen ons opleggen. Omdat de Vrijbuiter inmiddels is uitgegroeid tot een thuishaven van zeker vijftien Zestienkwadraten wordt er besloten om een klassenorganisatie op te richten. Jan vindt hierin zijn roeping en de rest van het verhaal kent u. Als ik hieraan terugdenk, dan zie ik een serieuze Jan de Haas. Wij als losbollen moeten een beetje getemd worden voor de grote zaak. Dat zien we best zitten, maar het schept ook verplichtingen. Daar moeten we aan wennen. Jan is een meester in het organiseren en wij staan als één blok achter hem. Maar Jan is ook een eigenheimer die soms niet helemaal bij te benen is. Daardoor lopen wederzijdse verwachtingen wel eens klem. Gelukkig zijn er meer fantastische mensen die Jan en de club helpen op stoom te blijven. Eigenlijk is het een fantastische leerschool voor iedereen. Ook voor alle families die erbij betrokken zijn. Je leert van elkaars makke en kwaliteiten door samen een organisatie op te bouwen. Volgens mij kan Jan daar enorm van genieten. Daarom heeft hij alles over voor zijn Loosdrechtse familie, die in nog geen tien jaar uitgroeit tot een Zestienkwadraatfamilie met honderden leden.

Wat daar allemaal voor komt kijken, is te lezen in het vorige jubileumboek. Maar de grootste kracht van Jan blijft die oprechte interesse voor alle leden en met name die mensen die hij zijn leven lang dankbaar blijft voor hun inzet en gastvrijheid om het zeilen en zijn â€˜Klasseâ€™ leuker te maken voor iedereen. Die oprechte interesse heeft Jan vele vriendschappen voor het leven bezorgd bij een generatie die inmiddels behoorlijk is uitgedund. Ik prijs mij een gelukkig mens dat ik dankzij deze fantastische eigenheimer de mooiste herinneringen kan ophalen. Op de kruk bij Heineke, bij het Witte Huis, de KWVL en al die watersportverenigingen tussen Sneek en de Maasplassen. Jan, doen we nog een rum-colaatje?

Oud-Loosdrecht, november 2005 Jan Heeren

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Fryslân leit fierder fan Hollân ôf as Hollân foar de Friezen. Dat is noch altyd sa, frjemd genôch. Dochs binne it dy kontakten mei Loosdrecht fan it iere begjin, dêr’t ik mei in protte wille oan werom tink. Dat binne benammen de jierlikse útwikselingswedstriden, as wy it iene jier yn Loosdrecht syle en it oare jier de Hollanners hjir yn Fryslân ûntfange. Dy kontakten hawwe gâns bydroegen oan it ta stân kommen fan de lânlike Klasseorganisaasje. Jan de Haas is der steefêst by. Altyd in bytsje op de achtergrûn, alteast ferlike mei de oaren. In plezierich minske. Yn dy tiid bin ik in perioade foarsitter fan de Bulthuisgroep, eigentlik de Fryske foarrinner fan de lânlike Klasse-organisaasje. De Sechstjinkwadraat is ommers nei de oarloch yn Fryslân it wichtichste iepen wedstrydskip en yn it westen moat dat der noch fan komme.

Jetze van der Goot

In ‘ambassadeur’ fan de Fryske Sechtsjinkwadraat It heucht my net mear wa’t it inisjatyf ta de útwikselingswedstriden nommen hat, mar it wie in aardige manier om meiïnoar yn ‘e kunde te kommen. Ik gean graach nei it westen ta en fyn it in goede saak dat de Bulthuisgroep diel útmeitsje sil fan de lânlike Klasseorganisaasje. Net alle Friezen tinke dêr gelyk oer. Mar om’t de Bulthuisgroep syn regiofunksje hâldt, kriget eltsenien syn gerak. Myn kontakten mei Jan de Haas hawwe dêr grif ta bydroegen. Boppedat steane der in protte entûsjaste minsken achter de nije Nasjonale Klasseorganisaasje. Sy krije it foarelkoar om as earste klasseorganisaasje iepen kampioenswedstriden te organisearjen. Yn dy tiid in unikum. Mei in grut motorskip fol mei Fryske Sechstjinkwadraten dogge wy op de Alkmaarder mar mei. Einlings kin eltsenien meidwaan. It wurdt in geweldich feest en it is hiel wichtich foar de kontakten tusken de Friezen en de Hollanners. Dêrtroch wurdt de Sechtsjinkwadraat in echt nasjonaal skip. As ik yn 1987 ta foarsitter fan de Nasjonale Klasseorganisaasje keazen wurd, is Jan de Haas noch altyd yn ‘e buert. Neffens my is hy dan al earelid en ferskynt er regelmjittich op gearkomsten om advys te jaan. Yn dy perioade organisearje wy ek it sechtstichjierrich jubileum fan de klasse yn Burgum en lizze wy blommen by it byld fan Hendrik Bulthuis. 26

Oersetten troch Diet Algra-Bron,

Een ambassadeur voor de Friese Zestienkwadraat Friesland ligt verder van Holland dan Holland voor de Friezen. Dat is nog steeds zo, gek genoeg. Toch zijn het die contacten met Loosdrecht in het prille begin waar ik met heel veel plezier aan terugdenk. De jaarlijkse uitwisselingswedstrijden waar wij afwisselend het ene jaar op Loosdrecht varen en het andere jaar de Hollanders hier in Friesland ontvangen. Die contacten hebben veel bijgedragen aan de totstandkoming van de landelijke Klassenorganisatie. Jan de Haas is er steevast bij. Altijd een beetje op de achtergrond, althans vergeleken met de anderen. Een heel plezierig mens. In die tijd ben ik een periode voorzitter van de Bulthuisgroep, eigenlijk een Friese voorloper van de landelijke Klassenorganisatie. Immers, in Friesland is de Zestienkwadraat na de oorlog het belangrijkste open wedstrijdschip en in het westen moet dat dan nog komen. Wie het initiatief voor de uitwisselingswedstrijden heeft genomen kan ik me niet meer herinneren, maar het was een leuke manier om bij elkaar in te burgeren. Ik ga graag naar het westen en vind het een goede zaak dat de Bulthuisgroep deel gaat uitmaken van de Landelijke Klassenorganisatie. Niet alle Friezen denken daar zo over. Maar omdat de Bulthuisgroep haar regiofunctie behoudt, komt iedereen aan zijn trekken. Mijn contacten met Jan de Haas hebben daar zeker aan bijgedragen. Bovendien zitten er veel gedreven mensen achter de nieuwe Nationale Klassenorganisatie. Zij krijgen het als eerste klassenorganisatie voor elkaar om open kampioenschappen te organiseren. 27

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Tsjonge, wat liket dat al wer lang lyn. Mar wat my altyd skerp op it netflues stean bliuwt, is dat troch de Nasjonale Klasseorganisaasje de ofstân tusken Hollân en Fryslân folle lytser wurden is, mei troch de geweldige ynset fan Jan de Haas. In echte ‘ambassadeur’ fan de Friezen likegoed as fan de Hollanners en foaral fan de Sechtsjinkwadraat.

In die tijd een unicum. Met een groot motorschip gevuld met Friese Zestienkwadraten zijn we van de partij op het Alkmaardermeer. Eindelijk kan iedereen meedoen, het wordt een fantastisch feest en is heel belangrijk voor de onderlinge contacten tussen de Friezen en de Hollanders. Daardoor wordt de Zestienkwadraat een echt nationaal schip. Als ik in 1987 tot voorzitter wordt gekozen van de Nationale Klassenorganisatie is Jan de Haas nog altijd in de buurt. Volgens mij is hij dan al erelid en verschijnt hij met regelmaat op vergaderingen om advies te geven. In die periode organiseren wij ook het zestigjarige jubileum van de klasse in Bergum en leggen wij een bloemetje bij het beeld van Hendrik Bulthuis. Tjonge, wat lijkt dat alweer lang geleden. Maar wat mij altijd scherp op het netvlies blijft staan is dat dankzij de Nationale Klassenorganisatie de afstand tussen Friesland en Holland aanzienlijk verkleind is. Mede door de fantastische inzet van Jan de Haas. Een echte ambassadeur voor zowel de Friezen als de Hollanders en de Zestienkwadraat in het bijzonder. Leeuwarden, november 2005

Ljouwert , novimber 2005

Jetze van der Goot

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Siebe van der Zee blijft je verbazen. Heel veel mensen weten veel van de zestienkwadraat, maar Siebe is een wandelend geschiedenisboek. Noem een naam, een zeilnummer en hij vertelt de rest: bouwer, vorige eigenaren, restauraties, ongelukken, successen en teleurstellingen. Als hij het niet weet rust hij niet voor hij het antwoord vindt. Hij rukt uit zodra hij lucht krijgt van iets nieuws of iets ouds. Hij zeilt wedstrijden, restaureert zestienkwadraten, helpt anderen met hun project en zit sinds 1992 (weer) in de Technische Commissie (TC) die over de eenheid van de klasse waakt. Noem hem Mister Draat. Luister...

Ik zie alles Verdrukking ‘Een kwadraat kun je met een meisje varen, makkelijker dan een boot met een genua en spinaker. Het gaat iets minder hard, maar het stuurt subtiel en voorin moet je tactisch varen, anders hang je zo achterin.’ Zo begint Siebe zijn betoog over de kwaliteiten van de zestienkwadraat. ‘Geen wonder dat ‘ie tegen de verdrukking in is gegroeid. Ja, de verdrukking, want het Verbond [KNWV, RED.] stimuleerde destijds zeilers om over te stappen in de spanker, het vond de zestienkwadraat achterhaald en wilde naar hechthout. De zestienkwadraat was aanvankelijk een echte noordelijke klasse, een product van de NNWB. De Pampus was het chique antwoord van het westen op de noordelijke ‘poor-mensboat’. De groei van de zestienkwadraat in het westen, vooral bij de Vrijbuiter op Loosdrecht, dwong het Verbond in 1958 de klasseorganisatie te erkennen. Bedenk dat het Verbond tot in de tachtiger jaren bepaalde wat er technisch gebeurde, TC’s werden hooguit geraadpleegd. De klasseorganisatie was feitelijk een reactie op het autoritaire Verbond van toen. Nu is dat andersom, het Verbond neemt adviezen over van TC’s, bijvoorbeeld over dispensatie voor bepaalde boten. Laatst ging het om een kwadraat met een doorgezakte kont, wel 7 of 8 mm buiten de tolerantie. De TC adviseerde tegen dispensatie, een hangkont verlengt immers de waterlijn, en het Verbond gaat meteen mee; dat noem ik goede samenwerking.’

Stip en streep Over toleranties doet Siebe graag een boekje open, het is een van zijn specialiteiten. 31

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

‘Bij het oorspronkelijke ontwerp van 1931 had je maar weinig meetpunten, roer en kiel waren vrij. Men experimenteerde erop los. De invoering van de stipklasse in 1938 bracht wat orde, kiel en roervorm lagen vast. Maar bouwers tornden nog altijd aan de waterlijn, wat leidde tot de kattenrug en de druipkont. Zo’n druipkont werd bewust zo gebouwd om de waterlijn te verlengen. De overgang naar de streepklasse in 1949 snoerde de vormen verder in. Stipklassers lieten zich ombouwen, de nog bestaande toerklasse stierf als wedstrijdgroep een zachte dood. Er kwam eenheid in de dieptematen en alle ballast kwam van dezelfde gieterij in Foxhol. De laatste stipklassewedstrijd verzeilden ze eind jaren vijftig. De meetmethode is sinds zeilnummer 2500 niet wezenlijk meer veranderd. Wel is de maaswijdte flink verkleind; een druipkont had laatst zijn meetbrief laten verlopen en kwam niet meer door de herkeuring. En nog steeds zijn er nog oude schepen met een geldige meetbrief die bij hermeting waarschijnlijk geen nieuwe meetbrief zouden krijgen. Vroeger waren de oude stipklassers bij harde wind sneller dan streepklassers, dat zegt genoeg. Hoe je daarmee omgaat is een zaak van persoonlijke ethiek. Ik restaureerde de 197. Die had een geldige meetbrief. Ik had het daarbij kunnen laten, maar heb hem toch aangeboden voor herkeuring; als voorzitter van de TC kan ik slechts de strengste interpretatie volgen. Voor 1992 maten de meters dieptematen vanuit een basismeetlijn 15 cm boven dek, waardoor in boeg en achterschip niet goed gemeten werd, het dek zat in de weg, de spiegel was vogelvrij. Nu meten ze vanaf een basismeetlijn 80 cm onderdoor. De hoogte tot de onderkant spiegel moet exact 512 mm zijn. Met deze maat valt of staat een zestienkwadraat. Elke druipkont glijdt daarop uit.

Van slap naar stijf Bouwers zoeken nog steeds naar uiterste toleranties. Die toleranties zijn intertijd tamelijk ruim gehouden ten behoeve van de amateurbouw. Wat mij betreft te ruim, in de zestiger jaren hadden ze eigenlijk verkleind moeten worden. Achteraf jammer dat het niet is gebeurd. In de dieptematen is nog steeds een tolerantie van 2.6 mm mogelijk. Werven streven naar maximale kontbreedte en een zo plat mogelijk onderwaterschip voor betere planeereigenschappen. Volgens de oude methode (alleen gespijkerd) gebouwde wedstrijdboten gingen maar vier jaar mee, daarna werden ze te slap, het was een wegwerpboot. Rond 1960 ging een bouwer hol-bol en verlijmd bouwen. Daarmee kreeg je stijvere rompen die liepen als een speer. Verlijming met epoxy geeft nog meer stijfheid. Bovendien neemt de romp van zo’n boot geen water meer op, hij gaat eindeloos mee. En hij blijft op zijn minimumgewicht van 280 kilo. Op dat rompgewicht wordt nu goed gelet. Vroeger wogen ze de boot en de kiel in zijn geheel, wat leidde tot rompen van 20 kilo te weinig en kielen van 20 kilo teveel. Sinds het begin van de zeventiger jaren 32

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

wegen ze romp en kiel apart. De rompen zijn nu praktisch uitgeĂŤvolueerd. Ze zijn vlakker en breder geworden, net binnen of op de toleranties, die hoeven nu niet meer te worden aangepast. Bouwers kunnen nog wel van alles doen aan de uitstraling en de afwerking. Daarin zit duidelijk verschil, je kiest op basis van je smaak.

Groot goed Er was intertijd in de TC veel verzet tegen epoxy, men wilde het verbieden. Dat leek mij verkeerd en ik stapte eruit. Gelukkig is het spul toch aanvaard. Er spelen nu weinig echte kwesties meer, er is geen klassebrede discussie over aanpassingen. De klassenorganisatie is resoluut geweest, knopen zijn op tijd doorgehakt. Wel zijn er nieuwe materialen voor beslag: titanium, koolstof. Beslag op de kwadraat is vrij. Dat wordt een punt op de komende vergaderingen. Mylar voor de zeilen mag niet van het Verbond, en dat is maar goed ook. Nee, we hoeven niets te doen om jongeren te trekken, de boot is snel genoeg, planeert makkelijk en is vrouwvriendelijk. De kracht van de klasse ligt niet in het verleggen van grenzen maar juist in de eenheid, nostalgie en je moet willen zeilen in een boot met geschiedenis. We moeten ook niet aan spinakers, aluminium rondhouten lichtgewicht beslag, geperforeerde vlonders en koolstof mastkapjes. Met die spullen word je geen kampioen. De zeilen zijn perfect, tussen de vier grote zeilmakers is nauwelijks meer verschil. We zijn een echte eenheidsklasse, dat is een groot goed. De sociale controle is vrij groot en er is een uitgebreid geruchtencircuit. Je kunt een gerucht loslaten en precies volgen hoe het zich door de klasse verspreidt. Natuurlijk blijven we alert, er zijn altijd individuele gevallen. We vonden eens een holle, met purschuim gevulde kiel. Maar al te gekke dingen gebeuren nu niet meer. Kleinigheden die niet mogen: verlengd roerblad, andere schootvoering, kleine rompaanpassingen. Daar ga ik dan op af. Het waardeloze van mij is dat ik alles zie.â€™

Tussen vergetelheid en glorie Zeilvirus Als je bij een zestienkwadraatzeiler thuis komt, zie je dat meteen. Ook bij Taede Visser. Dat begint al in het halletje van zijn woning in Grou waar gelakte rondhouten achter de kapstok staan. Overal hangen foto’s van zestienkwadraten en hier en daar prijken prijzen en aandenken aan al lang vergeten wedstrijden. Hoewel, zijn kampioenschap in 1993, met Jan Elzenga als bemanning, zal veel zeilers in het geheugen zijn gegrift. Maar daarover later. Laat Taede eerst vertellen hoe hij in de zestienkwadraat gekomen is, want zijn leven valt bijna samen met de geschiedenis van de klasse. Van alle huidige zeilers en bestuurders in de klasse is hij waarschijnlijk het langst actief geweest: in 1961 secretaris van de Hendrik Bulthuis Groep en bestuurslid van de klasseorganisatie, tien jaar lang in verschillende functies. Hij kreeg daarvoor de Gouden Speld van Verdiensten (1972). ‘Dat’, legt hij uit, ‘ging eigenlijk geheel vanzelf. Mijn overgrootvader was beroepsvisser in Oostermeer. Mijn vader kwam daar graag. Hij was banketbakker en had een week vakantie per jaar, die natuurlijk helemaal op ging aan varen. Hij deed niets liever dan zeilen en mijn moeder deed niet voor hem onder. Dus huurden ze een wrakke zestienkwadraat en bonden mij – kleine opdonder van zes – in een 35

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

zwarte regencape tegen het buizen, aan de mast. Ik vond dat geweldig, had vanaf die plek goed overzicht en leerde zo wat kruisen was.’ Zijn verhaal toont maar weer eens aan hoe ouders het zeilvirus al vroeg aan hun kinderen doorgeven. Maar bleef het bij huren? Zeker niet. Taede: ‘Mijn ouders bestelden in het begin van de oorlog een nieuwe zestienkwadraat bij werf ‘De Nijverheid’ van de gebroeders Drijver in Leeuwarden. Drijver wachtte met afbouwen tot na de oorlog omdat anders de Duitsers ermee aan de haal zouden gaan. De boot kwam maar net door de meting van meter J. Olij, maar eigenlijk deugde het niet.’ Wanneer raakte hij verslaafd aan het wedstrijdzeilen in de zestienkwadraat? ‘In 1952 mocht ik mee met Piter Boorsma in de 2595, maar eigenlijk was ik toen nog te licht’, lacht Taede. ‘In 1953 bemande ik bij Klaas Roeda; van hem heb ik veel geleerd want hij was in het zeilen heel systematisch. Je moet je voorstellen wat voor reizen je als jongen maakte met zo’n boot. Wij naar Loosdrecht voor de Holland Week en de Nieuw Loosdrecht Week. Dat ging niet op een trailer achter de auto hoor. Nee, we zeilden met andere Friese deelnemers naar Lemmer, daar hesen ze onze zestienkwadraten op de Lemmerboot (toenmalige veerboot) – ik weet nog dat ik sliep onder het klapperend kuipzeil. In Amsterdam laadden ze ons uit en dan zeilden we over de Vecht tot we er waren. Terug zeilden we stroomopwaarts over de Rijn. We ankerden en sliepen tussen de kribben. Dan de IJssel af langs Kampen en weer naar de Lemmer. Je was weken weg. Eén jaar later was ik maat bij Siep van der Steeg. Ik was de eerste in Friesland die in de trapeze stond, een toen net toegelaten nieuwigheid. Daartoe schroefde ze een overdreven grote voetenplank buiten op het potdek, die verdween gauw want nodig was ’ie niet.’

Katoen Taede Visser kan uren over de zestienkwadraat vertellen. Waarom is hij zo aan de klasse verknocht geraakt? Dat verklaart hij graag. Taede: ‘De zestienkwadraat is zowel als toerboot en als wedstrijdboot te gebruiken. Door de goede wendbaarheid is het ook in tactisch opzicht een prachtboot. De deelname was in de zestiger jaren groot en het niveau van de deelnemers was hoog. Ik wilde toen wel doorgaan als zeezeiler, maar mijn vrouw bleek snel zeeziek en dan is de lol er snel af. Intussen was ik de sociale contacten binnen de zestienkwadraatklasse even belangrijk gaan vinden als de hogeschool van het wedstrijdzeilen. Ik ben altijd wedstrijd blijven zeilen in de zestienkwadraat, dat heeft me altijd geboeid.’ Hoe heeft dat wedstrijdzeilen zich ontwikkeld? Visser belicht een paar aspecten. ‘Vroeger waren de verschillen in binnenkomst heel groot. Dat had twee oorzaken: het gewichtsverschil tussen de boten en het katoenen tuig Alleen de besten konden een katoenen zeil goed inzeilen. Katoen was altijd gevoelig voor nat en droog, krimp 36

en rek. Het moest altijd met losse lijken onder de huik want als het nat werd, kromp en vastzat, dan rekte het model er uit. Je moest bij het inzeilen voorkomen dat het meteen vol werd belast. De bolling verplaatste zich bij windkrachtveranderingen heel sterk. En dan het achterlijk. Zeilen van Molenaar bijvoorbeeld waren daar altijd te krap; je ging met de kop in de wind aan de wal liggen, je hees zoâ€™n nieuw zeil nat en zette dan de schoot stijf door om het achterlijk te rekken, anders zeilde het niet. De Vries zeilen uit Grou waren juist altijd ruim in het achterlijk. Als nieuw zeil waren ze goed, maar ze waren sneller uitgezeild. In 1957 kreeg je de eerste dacron zeilen voor de zestienkwadraat. Dat was slikken, je had een katoenen zeil voor 300 gulden en dacron zeil kostte je al snel 480 gulden. Weliswaar beweerde men dat 37

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

dacron niet sleet, maar dat joeg de zeilmakers weer schrik aan want die zagen zichzelf al werkeloos. Het tegendeel bleek en iedereen ging om. Sindsdien hoefde je zeilen niet in te zeilen, dat trok de kansen gelijk en maakte de verschillen tussen topzeilers en matige zeilers een stuk kleiner.’

Gewicht ‘Dat de boten steeds meer naar het minimumgewicht van 380 kilo tendeerden, had natuurlijk ook een nivellerende invloed. Je moet bedenken dat een zestienkwadraat in de vijftiger jaren makkelijk 450 kilo woog. Het waren Helders concurrenten, de Vissers, die met de 2508, 2509 en 2510 begonnen met ‘kaalbouwen’: geen kastjes, lichter en sneller. Helder reageerde met de 2534, 2535 en 2536, die met zo’n 320 kilo nog lichter waren. De Helders kwamen er mee naar Friesland en wonnen alles met vijf minuten voorsprong. Er gingen toen indianenverhalen dat de Helder-boten niet deugden. Ze waren echter precies aan de maat. Vanaf 1955 werd er een minimumgewicht van 380 kg voorgeschreven. Dit, gecombineerd met de trapeze en dacron zeilen, maakte de boten veel meer gelijkwaardig. Einde zestiger jaren was men bij de bouw de toleranties gaan uitbuiten: de boeg iets minder vol in de voorste twee spanten, achterin de kimmen wat harder, de kielbalk wat rechter en het vlak wat platter. Daar konden de oude boten van Helder niet tegenop. Die zijn juist wat boller in de kop en wat weker in de kont, waardoor ze aan de wind meer stampen en trager zijn bij ruime wind. Je merkte dat bij windkracht 4 als een Helder net niet en een ander net wel planeerde. In de loop van de zestiger jaren bleek dat boten van Veelenturf, Kerkhoven-Jansma en Tijsterman sneller waren dan die van Helder. Toch bouwden de Helders tot in de zeventiger jaren, dus nog tien jaar ‘ronde’ zestienkwadraten. Helder zag het wel en drong bij het Verbond aan op meten met minder tolerantie, maar dat kwam er niet van. Zeilmaker Jan Elzenga en ik plakten en knipten in 1990 tussen kerst en oudjaar zelf een zeil. We zochten naar het volmaakte achterlijk. Op het Pikmeer bleek het experiment geslaagd, maar de oude Helder-boot die ik al 35 jaar had, maskeerde de kwaliteiten van dat zeil. Daarom kocht ik in 1993 een tweedehands boot bij Herman van Eijk in Reeuwijk, de 4359, een mooi compromis tussen alle meespelende factoren. Met mijn Van Eijk kwam ik ineens weer in de voorhoede en vanaf ’93 zat ik in de Sneekweek altijd bij de eerste vijf . Twee jaar geleden hebben Jaap Helder en zijn zoon Joop in mijn boot wedstrijdgezeild, eerst als bemanning met mij, daarna samen. Ze merkten direct het verschil met de boten van hun vaders.’

De kwestie In 1993 werd Taede Visser met Jan Elzenga Nederlands kampioen. 38

Maar een vervelende kwestie vergalde zijn succes. Eigenlijk wil hij geen oude koeien uit de sloot halen. In het jubileumboek kan zijn verhaal niet ontbreken. Na flink aandringen vertelt hij schoorvoetend wat er speelde. â€˜Het gaat allemaal om de geschiedenis van mijn 4359. Stel je voor, in 1988 laat Pierre Bergsma bij Herman van Eijk een boot met lattendek bouwen. Die begint te werken en loopt scheurtjes op, voornamelijk in het dek. Bergsma ruilt hem in voor een nieuwe zestienkwadraat en 39

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Van Eijk neemt zijn oude in. Hij repareert de scheurtjes en leent de boot uit aan JanWillem van den Hondel, een topzeiler. En verdomd, in 1991 wordt Jan-Willem kampioen met deze ‘opgelapte’ boot.’ Het jaar daarop zeilt Lodewijk de Baas de 4359 en wordt kampioen. De boot wordt voor de tweede keer Nederlands kampioen! Dan koopt Taede Visser de boot. Taede: ‘In 1993 win ik ten koste van de Amsterdammer Maarten Jamin. Die kiest na de start in de slotwedstrijd voor de verkeerde boeg en verzeilt hopeloos in het middenveld. Daarmee verovert de 4359 voor de derde keer de kampioenswimpel. Volgens sommigen kan dat geen toeval zijn. Er klinken protesten en eisen tot hermeting. Dat is raar, de boot heeft een geldige meetbrief, verstrekt na een experiment op de Midwinter te Nieuwkoop, een met het roer meedraaiende scheg. Krijg ik een brief van het Verbond dat de boot moet worden over gemeten. Ik boos. Bel Siebe van der Zee van de Technische Commissie. Wat blijkt? Die heeft een anonieme brief ontvangen waarin staat dat mijn boot buiten de toleranties zou vallen. Dit door spanningen in de romp als gevolg van de reparaties van Van Eijk. Ik maak bezwaar tegen deze procedure. Het Verbond mag toch niet ingaan op een anonieme beschuldiging? Maar de TC van het Verbond beweert dat niet de anonieme brief maar algemene twijfel de doorslag geeft. Dus een hermeting, in het belang van de klasse. Voor de zekerheid eerst met de boot naar Herman van Eijk. Die meet en meet… Niks aan de hand. De boot zal hermeten worden door twee meters, Klaas Plaatje en Ward Walter. Op de afgesproken datum verschijnt Walter iets later, dus Plaatje begint met de meting. Geen afwijkingen. Als Walter komt, wordt de boot nogmaals gemeten. Alles binnen de toleranties. De boot is nu viermaal gemeten, toen hij nieuw was, door Van Eijk, door Plaatje en door Plaatje en Walter samen. Vier keer binnen de toleranties, maar viermaal verschillende maten in de orde van enkele millimeters. Link was het wel, het gaat om millimeters, een meetfoutje en mijn kampioensboot zakt af tot toerboot. En waarom al dat gesteggel? Ja, mijn boot is snel. Maar wie naar de context van die kampioenschappen kijkt, die ziet dat het topzeilers en omstandigheden waren die van de 4359 drievoudig kampioen maakten.’ Taede Visser valt stil. Na een heel leven in de ‘draat’ weet hij hoe weinig ruimte er soms zit tussen vergetelheid en glorie.

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Aan snelheid geen gebrek Jachthond Wat zegt het als iemand boven zijn zaak woont? Het kan natuurlijk gewoon praktisch zijn, maar het suggereert toch een samenvallen van persoon en werk. Dat is zeker de indruk die je krijgt bij Herman van Eijk in Reeuwijk. Hij woont letterlijk bovenop zijn werk en je overdrijft niet als je zegt dat hij eigenlijk aan boord slaapt. Want hij hoeft vanuit de huiskamer maar een heel klein trapje af en hij kijkt vanaf een overloop op de dekken van zijn creaties. Nog een trapje en je kunt je hand laten glijden langs de twee glanzende gladde rompen van de zestienkwadraten die hij onder handen heeft. Een van die twee boten is de Aeolus, gloednieuw, in het laatste stadium van afbouw. Het eerste wat opvalt is de kuiprand, die als een gestileerde vleugel verder verlaagd naar achteren loopt. Zonder dekbeslag en tuig doet de romp verder wat kaal aan. Ook de afwezigheid van een voetlijst, van een waterkering langs de achterkant van de kuip en van een middendekbalk in relief versterkt die indruk. Van Eijk bouwt een strakke romp zonder toeters en bellen. In het dek ingelaten lichte ramin latjes langs het boord en midscheeps vormen de enige versiering. De boot heeft iets van een gladharige jachthond, zet de loodsdeur open en hij gaat ervandoor. Het hout vertoont afwisselend licht- en donkerbruine streepjes, de romp is blijkbaar niet op vlam gebouwd. Waarom niet? Herman van Eijk, een krachtige veertiger, geeft college: ‘Kijk, als een klant me vraagt om op vlam te bouwen dan bouw ik op vlam. Dan zaag je de stam zo.’ Hij tekent de doorsnee van een stam op een stuk papier en maakt een zagende beweging met zijn hand. ‘Dat is meer werk, je moet de 42

delen nummeren, dat maakt het duurder. Ik bouw liever met zuiver kwartiers tot halfkwartiers hout, kijk, zo, haaks op de jaarringen. Dat geeft dat licht-donker patroon van de nerf.’ Hij trekt een vinger door de goudgevulde groef met witte schaduw onder de dekrand die doorloopt tegen een gouden eikenblad: het beeldmerk van Van Eijk. ‘Die waterlijst op het gangboord laat ik liever weg, die doet na een paar wedstrijden teveel pijn aan je kont. Ik houd van eenvoud, van strak, dat is ook makkelijker in het onderhoud.’

Tijdwinst Is hij van huis uit een botenbouwer? ‘Nee hoor, bij mij is het bouwen pas laat voortgekomen uit het wedstrijdzeilen, niet andersom. Mijn vader had zo lang als ik me herinner de 1607, in de oorlog door amateurs gebouwd. Daar zeilden mijn broer, zussen en ik veel mee, de boot was overigens in slechte staat. Toen zeilde ik al wedstrijd in de FJ en ik wilde een zestienkwadraat waar ik wedstrijd mee kon varen. Dus nam ik daarvoor vaders snellere Veelenturf. Vader klagen dat hij dan altijd in die oude 1607 moest. Toen heb ik die 1607 helemaal gerestaureerd. Zo is het begonnen.

Vervolgens heb ik achter het ouderlijk huis een nieuwe boot gebouwd, de 4346. Mijn maat Jan-Willem van den Hondel zaagde en schaafde en mocht als tegenprestatie mee naar het NK. Dat was in 1986. Jan Willem en ik gingen meteen veel harder dan de rest, we wonnen alles met overmacht. Dat bezorgt je een naam. Ik kreeg meteen drie bouwopdrachten, daarna kon ik niet meer terug uit het vak. Daarom wilde 43

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Hans van Drunen, toentertijd mijn zwager, in 1996 een nieuwe boot van mij, dat werd de 4413, waarin hij sindsdien twee keer kampioen is geworden.’ Dan heeft hij zeker alleen ervaring met hol-bol bouwen? ‘Zeker niet, van mijn 35 boten heb ik er vijftien traditioneel gebouwd, elke lat arms-geschaafd. Maar hol-bol met epoxy geeft een enorme tijdwinst, ook al moet je achteraf in de ronding tot 1 mm. wegschuren om alles glad en rond te krijgen. Het liefst kom ik dan een fractie onder het voorgeschreven rompgewicht van 280 kilo uit. Daarvoor moet je goed letten op het soortelijk gewicht van het hout dat je gebruikt en niet een te zware stam kopen.’

Leiden in last Wat is het geheim van zijn snelle boten? Is er wel een geheim? Van Eijk doet er nuchter over. ‘Het is eigenlijk eenvoudig, ik buit de toleranties uit om een vlakker schip te krijgen, met een langere waterlijn en betere planeereigenschappen. Daarbij laat ik voor de rompvorm minimaal 25% over om niet het risico te lopen dat ze de meting niet overleven. Is die tolerantie 10 mm, dan benut ik daarvan 7.5 mm. Maar voor het uitbuiten van de klassevoorschriften ga ik tot het puntje! In het niet beschreven grijze gebied haal ik mijn winst. Let wel, ik besef als eerste dat een klasse gebaat is bij eenheid. Ik zit zelf in meerdere technische commissies, dus ik protesteer niet als een klasseorganisatie het grijze gebied dicht regelt. Sterker nog, ik verberg niets, waarschuw zelfs vooraf als ik iets uitbroed. Meestal reageert er dan niemand, tot ik de grens opzoek en iedereen wakker wordt, dan is Leiden in last. Zo was de profielronding van de kiel onduidelijk beschreven. Ik maakte een snellere kiel, waarop de officiële tekening werd aangepast. Zo heb ik een aanvaring gehad met Siebe van der Zee. Ik vind dat de zestienkwadraat zwaar stuurt. Dus haalde ik het schegje los en zette het op de voorkant van en meedraaiend met het roer. Inderdaad, een balansroer. Dat stuurde veel beter. Dacht je dat ik dat geheim hield? Nee hoor, ik legde het aan iedereen uit. Daarop wilde Siebe van der Zee als voorzitter van de TC dat het Verbond mijn meetbrief zou innemen, want volgens regel 3 gaat de eenheid van de klasse voor alles. Na een klacht van Siebe gebeurde dat ook. Op zich niet erg, die scheg zat zo weer op zijn plek. Maar waarom is dat roer niet als verbetering in de klassevoorschriften overgenomen? Het was een ingreep van niets, goedkoop ook, iedere amateur kon het zelf en aan het traditionele uiterlijk deed het niets af.’ Waar ligt dan volgens Herman van Eijk de grens waar je niet overheen moet? Bekijkt hij het als bouwer wel genoeg vanuit het algemeen belang van de klasse? Hij vindt van wel. ‘Het is waar, klanten willen allemaal de snelste boot. Maar als ik de eenheid van de klasse afbreek, gooi ik mijn eigen glazen in. Dus zoek ik mogelijkheden om toch nog snellere boten te bouwen uitdrukkelijk binnen de tekeningen. Mijn boten 44

varen al vooraan, wie er wint maakt me niet uit zolang het maar een klant van mij is. Eigenlijk zijn mijn rompen sinds de 4346, die eerste uit 1986, hetzelfde gebleven. Aeolus is mijn eerste bouwopdracht in vijf jaar. Nieuwe boten gaan eigenlijk te lang mee, dankzij epoxy. Die moderne materialen werpen absoluut hun vruchten af, maar niet voor bouwers. Gelukkig krijg ik nogal wat restauraties en schadegevallen. Verder leef ik me lekker uit in het modern bouwen van FDâ€™s en O-jollen. De zestienkwadraatklasse is daarvoor net even te behoudend en te traditioneel.â€™

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Van de hel in de hemel Warme drank ‘Mijn grootvader was beurtschipper in deze streken. Hij voer vanuit Amsterdam langs Hollandse dorpen en stadjes. Hier rond Nieuwkoop zaten begin vorige eeuw nogal wat smederijen en ik weet dat hij nogal wat ijzerwerk vervoerde. ’s Winters, als er ijs lag, hadden schippers het zwaar. Je kent die verhalen wel, dan lagen ze ergens ingevroren, verdienden geen cent en probeerden schaatswedstrijden te winnen of als loswerker iets bij te verdienen. Opa en oma pakten het anders aan. Op een winter lagen ze hier in Nieuwkoop en verkochten koffie en chocolademelk aan schaatsers. Dat beviel en in de lente besloten ze een café te beginnen; er kwamen hier genoeg sportvissers met behoefte aan warme drank. Van het een kwam het ander. Die vissers wilden best vanuit een roeiboot vissen, dus begonnen opa en mijn vader met het bouwen van visboten, die ze vervolgens verkochten of verhuurden. Toen zat het gezin al niet meer op het beurtscheepje, maar woonde en werkten ze in en rond het molenhuisje van de graanmolen die hier toen stond. Ze begonnen in die kleine woning een hotelletje, sliepen zelf op de bank of in een schuur als het moest. En zo breidden ze telkens wat uit. En natuurlijk kwam er op een goede dag een burgerman die een zeilboot bestelde; dat was in 1953. Zijn eerste zestienkwadraat bouwde mijn vader in 1956, samen met mijn grootvader. Sindsdien hebben we er tegen de honderd gebouwd. Daarvan varen er nu nog zo’n veertig op de wedstrijdbanen. Steeds hebben we er een twintigtal in de verhuur. Een deel daarvan vervangen we nu door polyester rompen met een houten dek. Ik weet het, dat is vloeken in de kerk, maar je vindt nu eenmaal niet 46

zomaar een betaalbare houten vervanging voor een versleten houten zestienkwadraat.’

Mooiste en snelste Aan het woord is Edwin Tijsterman, derde telg uit het gelijknamige geslacht van zestienkwadraatbouwers. Hij staat in zijn kantine, waar het barretje de ruimte moet delen met zwerfgereedschap, dozen, een koffiezetautomaat en werkmanskleren aan een haak. Het opvallendst is een schilderij over twee wanden, een gezicht op Nieuwkoop vanaf de plas. Ik merk op dat veel zestienkwadraatzeilers zweren bij een bepaalde bouwer. Op mijn vraag wat zijn geheim is en waarom iemand een nieuwe boot juist bij hem zou moeten bestellen, glimlacht hij geheimzinnig. Hij kijkt hij even naar de grond en zegt dan zonder te knipperen: ‘Omdat onze boten de mooiste en de snelste zijn. Kijk, in 1988 bouwde ik mijn eerste zestienkwadraat, de 4365, naar het voorbeeld van pa. Zeilkennis had ik niet en toch kwam ik mee met de twintig beste zeilers van het veld. Dus moeten mijn boten wel tot de snelste behoren.’ Hij schiet er zelf van in de lach, alsof hij toegeeft dat zijn stelling wel wat relativering behoeft. ‘Er zit natuurlijk meer aan vast. Zo bouwde Herman van Eijk intertijd een boot die het onder de fanatieke Reeuwijkers heel goed deed. Zoiets geeft een bouwer een beste naam. Maar er spelen heel veel factoren mee. Bijvoorbeeld, een boot is snel als je er veel mee oefent, en dat doen die Reeuwijkers. Door de strenge regels zit er niet veel verschil meer tussen boten van de ene of de andere bouwer. Het onderscheid is voor 95% esthetisch. Maar ja, die overblijvende 5% hè. Natuurlijk gaan wij hier tot het uiterste om de toleranties die er zijn uit te buiten. Het geheim zit hem in het maximaliseren van de waterlijn en het vlak houden van het onderwaterschip. Nee, verschillen in zeeg zijn zo klein, die vallen optisch niet op. Vroeger mat men boven het dek en werd er wat meer zeeg gezocht, nu meet het Verbond onder het vlak en is die verleiding weg. Een platte pannenkoek zeilt nu eenmaal het snelst. Vroeger kon je niet zo dicht tegen de marges bouwen, het hout wilde zich strekken en de romp vervormde als je hem van de mal lichtte. Je liep dan het risico dat de boot geen meetbrief kreeg. In 1986 kwam daarin een omslag, toen keurde de klassenorganisatie het gebruik van epoxy goed. Van Eijk was de eerste die het toepaste in de 4358. Door epoxy blijft de romp stijf, zodat je heel scherp kunt bouwen op de toleranties zonder kans dat de boot later buiten de keuring valt.’

Ook mooi op de trailer Maar wat onderscheidt een Tijsterman dan van een andere zestienkwadraat? Met schuurstof in zijn krulhaar en een timmermanshand op het blonde haar van zijn zoontje zegt hij: ‘Die van mij is ook mooi op de trailer, eigenaren zijn er bloed47

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

zuinig op, op het gevaar af dat ze er minder fanatiek mee zeilen. Allemaal sipo mahony, de beste kwaliteit. Ik leg van ramin lichthouten streepjes in het dek en in het 32 deels verlijmde schootpaaltje voor het voetblok van de grootschoot. Ramin zit ook in de middendekbalk; al mijn boten hebben zo’n balk, anders krijg je een saai dekaanzicht. De helmstok is standaard vijfdeels mahony en ramin verlijmd. Ook de ramin schuurlijst is standaard. Onze boten herken je verder aan de verlijmde binnenlat, een klant moet ons echt vragen om die weg te laten. En we stralen het zeilnummer in de kuipvloer. We leveren de boot echt zo compleet en zo mooi mogelijk vanaf euro 38.000,-. Dat is zo’n 842 uur arbeid.’ Een snelle rekensom leert dat zoiets er eigenlijk niet uit kan, waarom zo’n lage uurprijs, vanwege de concurrentie? Omdat je anders nooit meer een opdracht krijgt? Edwin Tijsterman schudt van nee. ‘Uit liefde voor de zestienkwadraat. Het is een virus dat je meekrijgt. Waar opa het heeft opgelopen weet ik niet. Vader had het zeker en ik weet zelf geen leukere boot om te bouwen. De zestienkwadraat is de mooiste en grootste klasse die ik ken. Echt Nederlands ook, een zuinige boot, net onder de toenmalige belastinggrens gebouwd, van pannelatten, voor het ‘klootjesvolk’. Een uniek ontwerp, dat zeilt als een speer. Worden er dan geen nieuwe houten zestienkwadraten besteld? Edwin Tijsterman knikt bedachtzaam. ‘Je kon vijfentwintig jaar geleden landelijk toch wel vier bouwopdrachten per jaar verwachten. Dat is nu misschien 0,6 gemiddeld. Wel pakken steeds meer mensen een klassieker bij de kop. Maar dat gaat vaak mis. Ik krijg wel vijf keer per jaar amateurs hier die vastlopen met een restauratieproject. Maar er blijft hoop. Jonge mensen vragen hier of ze een polyvalk kunnen huren, want daar hebben ze les in gehad. Dan komen ze terug van een dagje met de 16 m2 en dan roepen ze enthousiast: Wat zeilt dat lekker zeg! Die mensen komen van de hel in de hemel. Daar komen bouwopdrachten van.’

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

De bouwer van Ottenhome ‘Voor de eerste zestienkwadraten die wij bouwden, vlak na de oorlog, haalden we hout van een paar vliegtuighangars. Die hadden de Duitsers gebouwd op het vliegveldje van Hilversum. De lengte van die latten was precies goed; een goeie 6.2 meter. We doopten die boten Beatrix, Margriet en Irene, een soort dubbele wraak op de bezetter.’ Aart Vlakveld moet hartelijk lachen bij die herinnering. Zijn grijze kop straalt. Hij heeft met zijn 74 jaar flink wat jeugdigheid behouden. Bij Ottenhome zou je Aart Mister Zestienkwadraat kunnen noemen. Misschien verdient hij die titel ook wel landelijk. Als bouwer tenminste. Aart: ‘In vroeger jaren bouwde ik er wel honderd voor huurvloten over heel Nederland. We leverden zestienkwadraten aan Tijsterman op Nieuwkoop, aan zeilschool De Wijde Aa van Peek, aan de Otter hier verderop, volop aan Friese zeilscholen en ook aan Somers in Roermond. Somers – hij bediende de zeilers op de Maas en de grindgaten - veranderde dan een kleinigheid aan die boten en verkocht ze dan alsof hij ze zelf had gebouwd. Dat zou ik nu nog kunnen bewijzen, we beitelden altijd een nummer in op een geheime plaats. Nee, we bouwden geen wedstrijdschepen, anders moest je op gewicht letten. We konden het wel hoor, we hebben nog gebouwd voor de jongens van Spaargaren uit Kampen en die ver50

kocht je echt geen kilo teveel. Ik heb nog volop gewerkt met geschaafde latten, dus dat je in één keer schaven van steven tot spiegel een sluitende naad had. Pas later gingen we over op ‘holletje-bolletje’ (latten met een gefreesde holle en bolle kant die meteen in elkaar pasten, red.). In de vijftiger jaren verkochten we een eenvoudige nieuwe zestienkwadraat voor 1250,- gulden (nog geen euro 600,-). En dat in een tijd dat je nog van betere huize moest komen om te kunnen zeilen. Voor bijna iedereen te betalen, daarom was die boot zo’n succes.’ Vlakveld weet nog goed dat hij, boerenjongen, bij Ottenhome begon. ‘Bert Dwarshuis was een boer van hier. Die trouwde er een van Otten, vandaar de naam. Hij was zuinig. Je meldde je om half acht bij de baas en dan kreeg je een consumptiebon voor de middagpauze. Kwam je ook maar iets te laat, geen consumptiebon. Toch waren ze hier blij met Dwarshuis. Hij haalde jongens van school om bij hem te komen werken. De gezinnen waren groot en als er dan wat verdiend kon worden…’ Loosdrecht was toen nog niet overgenomen door mensen van buiten. Het was een arme streng-christelijke gemeente. Heel wat Loosdrechtenaren hadden dit dorp toen graag willen afsluiten met hekken aan het begin en eind van de dijk. De verhoudingen waren toen heel anders. Zeilen op zondag was zonde. Ook mevrouw Dwarshuis verzette zich er altijd tegen, zonder veel gevolg, want juist dan kwamen de mensen varen en de inkomsten wogen zwaarder. Je moet je voorstellen hoe dat hier toeging. Met honderden zestienkwadraten in de haven, waar massaal op werd geslapen, leek het hier wel een drijvend dorp. En dan gebeurde het regelmatig dat de politie hier op de steigers trouwboekjes kwam controleren. Waarom? Nou, omdat jongens en meisjes anders niet samen in een boot mochten slapen natuurlijk. Niet dat het daarom een moeilijke boel was. Neem de familie Van ’t Hek die bij ons kwam zeilen. Ja, die van Youp. Die man had tien zonen en was vertegenwoordiger van een bedrijf in wc-papier. Liep hier rond en riep dan: “Het moet zomer worden jongens, dan eten de mensen meer groen en dan schijten ze meer”. Altijd vrolijkheid hier. Youp heeft het niet van een vreemde.’

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Zestienkwadraat versus luxe sloep Buien trekken over de Loosdrechtse plassen. Golfpatronen, opgejaagd door de westenwind, trekken over het water van west naar oost. Soms is het water loodgrijs, dan weer brandt een felle zonnestraal door de wolken. Vervolgens stort zilver zonlicht zich uit over de plassen tot een nieuwe bui alles verduistert. Om uren naar te kijken. In eindeloze variaties is dit het uitzicht vanuit de â€˜capitainerieâ€™ van Ottenhome, verhuurder van zestienkwadraten aan de Oud Loodrechtse Dijk. Voor zestienkwadraatzeilers is Ottenhome een begrip. Het door de familie Dwarshuis opgerichte hotel/bootverhuurbedrijf bestaat al meer dan 75 jaar. Op het hoogtepunt lagen hier rond de 400 zestienkwadraten aan de steigers. En Ottenhome bouwde duizenden toerzestienkwadraten, boten die weinig kans maakte op een meetbrief, maar gretig aftrek vonden bij andere bootverhuurders en bij zeilscholen. De gekrompen huurvloot biedt tot op de dag van vandaag vakantieplezier aan talloze gelegenheidszeilers zonder eigen boot. Miljoenen Nederlanders deden hier hun eerste zeilervaring op en raakten verslingerd aan de watersport. Weinig bedrijven hebben zoveel bijgedragen aan de democratisering van de ooit zo elitaire zeilsport. Ottenhome is een instituut. Helaas is het ook een bedreigd instituut. Huisbaas Fortis wil er een villapark bouwen 52

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

op een aantal aan te leggen schiereilanden. Dat het bestemmingsplan hiertoe moet worden aangepast, lijkt niet meer dan een tijdrovende formaliteit. Hoe moet het dan met het bedrijf? Uitbaatster van het bedrijf, Annemiek van de Water, kijkt glimlachend over het gebied. ‘Inderdaad, de toekomst is onzeker. Ik kan me gewoon geen Loosdrecht voorstellen zonder Ottenhome. Ik werk hier al 25 jaar, waarvan vier jaar als zelfstandig ondernemer. Toen ik hier in dienst kwam, wist ik niks van de watersport. Ik kon niet eens zeilen. Mensen hier vroegen: ‘Als je dat niet kunt, hoe wil je dit bedrijf dan runnen?’ Maar ik had een hotel met 400 bedden gerund en dacht: die paar honderd zestienkwadraten krijg ik ook wel weg. Toch was het niet makkelijk. Het gezin Dwarshuis was net vaderloos geraakt. De kinderen, 19 en 20 jaar oud, waren onervaren en onzakelijk. Er was geen leiding, de tent ging open als het mooi weer was. Al gauw kon het niet meer en moest er verkocht worden. Koper was Louis de Bruin. Die had vertrouwen in mij en in mijn business-to-business concept: verzorgde zeildagen voor bedrijfspersoneel.’ Is Ottenhome daarmee niet vervreemd van de gewone zeiler? Annemiek vindt hartstochtelijk van niet. ‘Tuurlijk, Carolijn Brouwer traint hier ABN-personeel om hun wedstrijdresultaten op te krikken. Maar we houden bijvoorbeeld ook Maritieme Maandagen: gratis zeilen met vrijwilligers via de Vrijwilligers Centrale. Nee, Ottenhome is van iedereen. Watersport verbroedert en hier is dat dubbel waar. Als hier een groep zeilers binnenkomt, staat binnen de kortste keren de helft in zijn onderbroek en dampen de natte kleren op de verwarming. Die sfeer. De zestienkwadraat maakt daar onlosmakelijk deel van uit. Zonder zestienkwadraat geen Ottenhome. Een normaal horecaconcept gaat gemiddeld vijf jaar mee, maar de combinatie met de zestienkwadraat kent geen looptijd. We verhuren er nog steeds een kleine honderd, en die zijn met mooi weer allemaal het water op. Onze steigers zijn er helemaal op ingericht, met polyvalken zouden we bij een bepaalde windrichting helemaal in de problemen komen. Men roept wel dat met een valk een man meer mee kan. Maar de zestienkwadraat-traditie is me heel veel waard. Die maakt ons bijzonder.’ Bijzonder of niet, hoeveel ruimte Fortis aan het bedrijf zal laten, is nog onbekend. Een afgeslankt verhuurbedrijf? Of komt straks de hele vloot zestienkwadraten op de markt? Nu vinden er nog 125.000 zeilers jaarlijks de weg naar Ottenhome. Dat is een heel andere wereld dan die van een handvol particulieren die dit stuk oever straks voor zichzelf opeist. Niet die van de zestienkwadraat, maar van de luxe sloep. Dat zal het einde zijn van een tijdperk, ook al blijft Ottenhome bestaan.

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Windekind gerestaureerd Boelsma... Boelsma. Het is zoeken op het Ges-industrieterrein bij Sneek. Botenbedrijf na botenbedrijf doemt op uit de januarimist, allemaal modern, glas en staal, polyester rompen voor de deur. Ah, daar is het, de naam in neon wijst de weg. Nota bene aan de Hendrik Bulthuisstraat! Hier wordt de Windekind gerestaureerd. Eenmaal op het terrein is alle twijfel weg. Hier geen plastic boot. Onder een berijpt blauw dekzeil staat op de trailer een puntgave zestienkwadraat. Het helblauwe onderwaterschip paart met het blauwe dekzeil; daartussen glanzend gelakt mahonie. Roer en kiel zijn aan de achterkant vlijmscherp. Ik til het dekzeil op en lees midscheeps in gouden letters: Challenge een prachtige Doevendans. De hele boot ademt toewijding. Binnen in de werkplaats dezelfde indruk van klassiek vakmanschap. Dat overnaadse kajuitjacht van Kroes komt hier niet toevallig terecht. Die sleetse en bestofte zestienkwadraat evenmin. En kijk die 12-voetsjol eens glanzen van de lak. Aan de wand geen blote dames, maar grote kleurenfoto’s van pampussen en zestienkwadraaten. Wat terzijde ligt nog een zestienkwadraat, duidelijk in restauratie, deels nog vermoeid door jarenlang gebruik, deels verjongd en nu al ongeduldig om het water op te gaan. Dit moet de Windekind (2875) van de Heer Yntema zijn. ‘Dat klopt’, bevestigt even later Rienk Alberda, die de restauratie van de boot uitvoert. Hij zit samen met Pieter Boelsma zelf aan de koffie in de kantine. Alberda? Is dat niet ook de naam van die vroegere werf die hele mooie zestienkwadraten bouwde? ‘Jazeker, dat was mijn vader, Johannes Alberda. Die was timmerman en molenmaker, maar begon in de oorlog met het bouwen van boten, waaronder zestienkwa56

draten. Hij kwam op in de tijd dat zeilers ontdekten dat de plattere boten harder gingen dan de geveegde en dat de befaamde Helders wat dat betreft eigenlijk te rond bouwden. Het was ook mijn vader die van de werf van Wester de bouw van zestienkwadraten voor de VS, de Celebrity Class, overnam. In topjaren kwamen er wel 80 boten bij Johannes vandaan. Uiteindelijk werd de werf overgenomen door Potma. Toen werkte ook Pieter daar (Rienk Alberda knikt naar de werfbaas aan de andere kant van de koffietafel). Die bouwde daar toen de eerste hout-epoxy zestienkwadraat, de 4323, en trouwens ook de eerste hout-epoxy pampus, valk en 12-voetsjol. Daardoor heeft hij nu een epoxyallergie en doe ik hier de restauratie van de Windekind.â€™

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Maar waarom deze boot, is het een Alberda? Rienk legt uit: ‘De Alberda-werf had een een eigen stijl. Toen ik de Windekind zag zeilen, herkende ik haar meteen als een Alberda. Ze is om te beginnen op vlam gebouwd. Daarvoor koop je een stam per zij, die verzaag je tot latten, nummer je en breng je zo aan dat de romp aan weerszijde de gave vlam van een schaaldeel krijgt. Het resthout gaat in het vlak, want daar zit het niet in het zicht. Verder herken je een Alberda aan de vorm van het beslag. Dat ontwikkelden we zelf, maakten een houten mal en lieten het beslag dan gieten in messing. Typisch Alberda is ook het zebra-lattendek: telkens een lat mahonie en dan twee latten avodiré of wit mahonie. Voor mij was dit dek de voornaamste reden om de restauratie ter hand te nemen. Waarschijnlijk is dit de voorlaatste wedstrijdzestienkwadraat die op vaders werf is gebouwd.’ Zou je niet goedkoper en beter een gloednieuw exemplaar kunnen laten bouwen in plaats van een oude boot op te knappen? Rienk Alberda vindt van niet. ‘Zo’n boot is nog in de originele staat, dat is de moeite waard om te behouden. Gezien de leeftijd – ze is zeker 48 jaar oud – verkeert ze in goede staat. Ze was wat lek, maar het was een goede boot en dat is het nog. Ze is ook nooit zonder meetbrief geweest. Natuurlijk zijn er bij het drogen wat naadjes opgetrokken. Als je onderdeks kijkt, zie je hier en daar licht door kiertjes schijnen. Maar dat geeft niets, die zitten nu vol epoxy en het geheel is oersterk.’ Wat is het belangrijkste waar je op moet letten bij het gebruik van epoxy? Rienk denkt even na. ‘Het komt op heel veel dingen aan, maar heel belangrijk is het vochtgehalte van het hout. Epoxy sluit dampdicht af. Als je het hout te nat inpakt dan verpulvert het in de epoxy. Je pakt het pas in als de vochtmeter niet meer aangeeft dan 15%. Vanaf dat moment komt er niets meer bij en gaat er niets meer uit. Daarbij denk je natuurlijk ook aan de snelheid. De 2875 was altijd al een snelle boot en dat moet zo blijven. Eigenaar Yntema had een zeegaand jacht, maar wil nu gaan wedstrijdzeilen met deze boot. Je bouwt dus zo licht mogelijk om gewicht als nadelige factor uit te sluiten, dan hoeft de wedstrijdzeiler daar tenminste geen twijfels over te hebben.’ Even later kruipen we op onze knieën rond de Windekind. Het mooi gebogen boeg

beslag bestaat uit één stuk met het stevenbeslag. In de kop zitten zwarte naadjes en hier en daar spijkervlekjes, maar storend is dat niet, de boot leeft. De vlam is ononderbroken, als van een gebogen plank. De bies is ingefreesd, met bladgoud ingelegd en aangezet met een eronder geschilderde zwarte schaduw. Het licht-donker opgelegde zebradek met middendekstrook doet denken aan gestreepte dandycolberts van het Fin de Siècle en chique markiezen van de Belle Epoque. Op het gangboord ligt een voetlijstje tegen het wegglijden van de voet. De roerkoning verlaat het achterdek door een houten schoentje. Aan de kuiprand zitten siereinden en de lijst onder de helmstok is gewelfd. Rienk Alberda rommelt in een kast en haalt een houten voorwerp te voorschijn in de vorm van een lier. ‘Kijk’, zegt hij lachend, ‘de originele mik.’ De boot wordt omringd met aandacht en liefde.

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Zeilen langs de grens Stel je voor, een oude witgepleisterde hoeve met een rood pannendak, dik in de bomen. Over de volle breedte van de eerste verdieping een balkon met tafeltjes, stoeltjes en parasols. Glaswerk tinkelt, wijn flonkert. Trappen leiden naar een breed gazon, dat uitloopt op een haven met drijvende steigers waaraan onder andere vele tientallen zestienkwadraten liggen te glimmen in de zomerzon. Dat moet wel het verenigingsgebouw van een eerbiedwaardige Friese of Hollandse zeilclub zijn. Mis. Deze idylle ligt aan de rand van Roermond. Het is de basis van de Roermondse Roeien Zeilvereniging Maas en Roer aan de Maasplassen. Heel veel zeilers in het noorden en westen hebben geen idee hoe hier de klasse bloeit. Alleen al de RR&ZVMR telt zoâ€™n zestig zestienkwadraten. En er wordt driftig mee gezeild. Maar dan wel op zijn Limburgs, dat wil zeggen in stijl en onder het genot van al het goede der aarde. Ton Kitselaar (4171), die bij de vereniging verschillende functies bekleedt, waaronder die van havencommissaris, legt het graag uit.

Chic â€˜Onze vereniging, opgericht in 1909, is een van de oudste van het land. Het was een initiatief van echte notabelen: artsen, fabrikanten, officieren. Aanvankelijk werd er alleen maar geroeid. Roeien was chic. Ze roeiden op de Maas, maar ook wel grote tochten naar Duitsland en Holland. Pas na de Tweede Wereldoorlog liet de vereniging de eerste zeilers toe. Daar keken de roeiende leden aanvankelijk op neer. Moest je die vrijgevochten types met hun zelfgebouwde boten wel toelaten? In de vijftiger jaren nam de zeilsport hier flink toe. Dat gaf spanningen met de roeiers, want hoe 60

verdeelde je het beschikbare budget tussen de twee groepen? En welke criteria legde je aan bij de ballotage van die zeilers? Die ballotage was hier toen gewoon, een doopceel werd openbaar gemaakt en alle leden mochten bezwaar maken tegen toelating, zoiets als een ban voor het huwelijk. Dat lijkt nu erg elitair, maar het hoort bij onze katholieke en sociale geschiedenis van machtige industriëlen en prelaten. Zo zie je ook dat vrouwen bij ons erg actief zijn in allerlei walfuncties, maar niet in de zeilerij, niet in de zestienkwadraat. Traditie. Men noemt Roermond nog steeds gekscherend de ‘stad met de zeven standen’, dat zegt genoeg.’

Terugloop en opleving Met het naoorlogse graven van grindgaten langs de Maas nam het bezeilbare wateroppervlak sterk toe. De valkenklasse groeide. Maar ook de zestienkwadraat werd populair. Niet in de laatste plaats door botenbouwer Somers, die overigens niet schroomde aan de vraag te voldoen door boten te bestellen bij Ottenhome. Zoon Jos Somers (2531) is nog steeds heel actief in de klasse. Hij en bemanning Jos Heijnen wonnen bijvoorbeeld de plaatselijke Pinksterwedstrijden in 2005 en werden tweede in het 16m2-evenement, na John Lieshout (4325). Met Renee Somers won Jos ook de Victoriacup van dat jaar. De naam Somers en de zestienkwadraat in Limburg zijn nog steeds met elkaar verstrengeld. In het vorige jubileumboek lazen we over de bloei en groei van de klasse in Limburg. Die is in de afgelopen twintig jaar niet doorgezet. Pas de laatste jaren zit er weer muziek in, zoals meestal omdat een aantal gepassioneerden er de schouders onder zetten. Ton Kitselaar is zo’n actieveling. Ton: ‘We zijn mensen weer gaan enthousiasmeren voor onze traditionele evenementen als de Victoria Cup en de ‘Over Fifty Cup’ voor vijftigplussers. Dat gaat nu heel goed, we hebben weer flinke velden. Dat geldt ook voor de Chardonnay Cup. Dat is een familiewedstrijd op de Maas, naar een uitspanning en terug. Heel informeel allemaal. Behalve dan dat je moet wachten op een schriftelijke uitnodiging van de ‘heren’ van de organisatie, met officieel briefhoofd en al. Maar vergis je niet, er wordt wel hard gezeild hoor. Alleen hebben we het programma wat aangepast. Vroeger ging het op de terugweg na het feestje halverwege wel eens mis, omgeslagen boten en zo. We vonden dat niet verantwoord. Nu houden we het feestje na terugkomst in de haven.’

Bescheiden en hoffelijk Maas & Roer is ook uitzonderlijk door het hoge aantal Duitse leden. Wel 40%, en dat is nog laag in vergelijking met het percentage bij andere Limburgse verenigingen. Ton vertelt hoe zijn vereniging tegenover onze buren stond en staat. ‘Ons vaarwater is natuurlijk ook voor Duitsers heel aantrekkelijk. Bovendien voorzag Somers ze graag van nieuwe zestienkwadraten. Maar ook wij gaan regelmatig zeilen op stuw61

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

meren in Duitsland. Bij de Ruhrsee gaat je boot te water op een treintje, soms tientallen meters naar beneden. Heel apart. Natuurlijk keek men onze oosterburen hier vlak na de oorlog met een scheef oog aan. Dat heeft ook wel zijn sporen nagelaten op de samenstelling en het beleid van de vereniging. We hebben hier vanouds Engelse sub-clubjes van Britse vliegbases over de grens, zoals de British Roermond Sailing Club. Bij ons is het beleid dat we eerst Roermonders aannemen, dan andere Nederlanders, dan Belgen en Duitsers. Het moeten wel zeilers zijn, of zeilers die vanwege hun hoge leeftijd niet meer kunnen zeilen en uitwijken naar een motorscheepje. Pas in 2003 hebben onze Duitse leden stemrecht gekregen. Het bestuur nam daartoe zelf het initiatief. Duitse leden hebben daar nooit om gevraagd, ook al waren ze al veertig jaar lid; die voelden zich hier altijd te gast en stelden zich bescheiden op, heel hoffelijk. Maar wij vinden dat ze erbij horen. We vertalen ons blad ’t Spant en de notulen in het Duits en ook onze website heeft een versie in het Duits.’ Als we suggereren dat Maas & Roer zich misschien geïsoleerd voelt ten opzichte van de rest van zestienkwadraat zeilend Nederland, dan ontkent Ton Kitselaar dat met klem. ‘Nee hoor, wij zetten de zestienkwadraat op de trailer en gaan overal heen. Zeker dit jubileumjaar. De vereniging gaat zeker naar twee evenementen: naar de Jubileumwedstrijden en naar het NK. Ik reken toch zeker op tien Limburgse deelnemers of meer. En ja, daar zitten ook onze Duitse vrienden bij.’

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Mijn aandeel is een erezaak Zestienkwadraatzeilers zou je op veel manieren kunnen indelen. Bijvoorbeeld naar hun favoriete zeilmaker. Sommigen zweren bij merk zus, anderen bij merk zo. Waarom is niet altijd duidelijk. Verwachten ze werkelijk harder te gaan met het zeil van zeilmaker X, hoort het bij een familietraditie, is het bijgeloof of gewoon een lekker gevoel bij een bepaald merk?

Sparren Jaap Jongsma van zeilmakerij Molenaar in Grou glimlacht. Hij weet het niet, zegt hij, of wil het niet zeggen. Dan filosofeert hij: ‘Het is toch in de eerste plaats een kwestie van gevoel. Kijk, mijn vader bouwde zijn eigen zestienkwadraat, die bleef ongemeten. Maar ik zeilde best fanatiek in de flits, dat was zo rond 1976. Dus kocht vader een gemeten boot, de 3331. ‘Want met die drift van jou’, zei hij, ‘kunnen we best een wedstrijdje varen.’ Ik in 1978 bij vader aan de fok. Voor je het wist was ik in de klassesfeer opgenomen, het werd zestienkwadraat voor en na. Later toerden we rond met een motorjacht en de boot langszij. En in 1986 won ik de hoofdprijs in de B op het Schildmeer. Zo’n niveau haal je niet op jezelf. Ik kom uit Lemmer en daar hadden we iedere donderdagavond oefencompetitie op de Brekken. Op hoogtijdagen 64

deden er wel zo’n 22 boten mee, drie starts op een avond. Mijn fokkenist Klaas Samplonius en ik, we misten er zelden een. Gerard Pabruwee, toenmalig Nederlands kampioen, en kampioen Bauke Kuipers maakten deel uit van die groep, die krikten het niveau geweldig op. Nou, dan wil je wel groeien. Jongens die vlak voor het kampioenschap zaten, kwamen naar Lemmer om met ons te sparren; als je in Lemmer meekwam, dan zat het wel goed met je kansen. De organisatie zat bij de Vereniging Zevenwolde, die ontving iedereen hartelijk. Als zo iemand van buiten won, dan werd ’ie ook bij ons gehuldigd, als iemand van Lemmer zeg maar.’ Jaap praat steeds in de verleden tijd. Hoe is het dan nu in Lemmer? Jaap haalt de schouders op. ‘Mensen hebben het steeds drukker gekregen. Ze handelen economischer. Je bent nu al blij met vijf zestienkwadraten op de Brekken. Er is zo veel te doen. De kinderen willen ook voetballen en schaatsen. Wel heb ik een zoon in de flits, dat geeft vertrouwen in de toekomst. In het afgelopen regionale kampioenschap zestienkwadraat (2005) werd ik tweede, met mijn zoon aan de fok. Ik blij en trots. Hij weet van trim en tactiek al zo verbazend veel.’

Ze buiten alles uit Maar hoe zit het nu met die clans? Welk belang heeft hij als zeilmaker bij de klasse? Jaagt hij vanwege het prestige bijvoorbeeld op kampioenen? Daar wil hij niet van horen. ‘Nee, iedere zeiler is welkom. Kwadraatklanten kom ik voortdurend tegen, ze maken deel uit van mijn sociaal netwerk, we gaan met ze uit eten. Dan wil ik ze altijd recht aan kunnen kijken. Natuurlijk vecht je daarbij voor je marktaandeel. Dat aandeel is een erezaak, mijn trots. Raak je een klant kwijt, dan moet je dat wel van je schouders af laten glijden, anders heb je geen leven.’ Waarom kiezen zestienkwadraatzeilers voor een bepaalde zeilmaker? Jaap: ‘Echt slechte tuigen zijn er niet. Maar een zeilmaker zoekt prioriteiten, samen met de zeiler. Een duurzaam tuig bijvoorbeeld gaat niet samen met topprestaties. Als je de beste wedstrijddoeken kiest, zit je na twee jaar toch voor de noodzaak van een nieuw tuig. Nieuwe doeksoorten met veel coating bijvoorbeeld kunnen na een start kapot zijn als door te veel geklapper op de startlijn de coating breekt. Zelf mag ik graag experimenteren. Ik leg hier en daar wel eens een fokje neer, zo van: “Joh, probeer dat eens. Kijken hoe het uitpakt.” Hoe bouw je een zeil op? Waar naai je een extra stukje doek in om plaatselijke rek op te vangen? Welke kwaliteit, welke eigenschappen kies je voor dat extra stukje doek? Daarbij hebben we veel meer keus dan vroeger. Toen Molenaar in 1720 begon, hoefde je die vragen niet te stellen. De doeksoorten van nu zijn veel beter bestand tegen vervorming. Je bakt de vorm vooraf al in het tuig. Ze bieden ook veel meer trimmogelijkheden. En zeilers van nu hebben ook veel meer kennis van trim dan die van vroeger, ze buiten alles uit. Je moet zorgen dat ze die kennis kunnen toepassen. Staaldraad in de voorlijken tegen rek. 65

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Een Cunningham hole om de bolling naar voren te kunnen trekken, een tweede Cunningham hole voor het diagonaal afvlakken van het zeil. Je kunt niet zonder als je vooraan wilt varen.’

Rand van de afgrond Trimmen zeilers nu anders dan vroeger? Jaap knikt: ‘Om je een voorbeeld te geven, tegenwoordig zet men, als het doorwaait, de gaffel stijler zodat de bolling naar voren en het achterlijk dicht gaat. Maar vroeger werd er bij harde wind juist afgepiekt om het achterlijk open te zetten, veel twist om te lozen. Nu werken zeilers veel meer met de overloop. Harde wind? Hup, los die overloop, naar buiten dat zeil, maar wel met behoud van het ideale profiel. Vroeger was de neerhouder er om op ruime koersen de giek neer te houden, nu gebruiken zeilers hem ook om aan de wind het tuig lekker vlak te houden. Kortom, er wordt veel fijner getrimd en het zeil moet die mogelijkheden ook bieden.’ Wat is daarbij de grootste uitdaging voor een zeilmaker? Jaap aarzelt geen moment. ‘Het achterlijk is het belangrijkst, daar balanceer je als zeilmaker altijd op de rand van de afgrond. Je moet iets maken waar iedereen hard mee zeilt, maar het moet ook niet te moeilijk te trimmen zijn. Als het achterlijk te kort is voor het doek dat erin samenkomt, dan slaat het aan de wind om en wordt het een rem. Te ruim gesneden en je ziet dat het staat te klapperen. Ik weet wat ik voel aan boord en hoe dat te vertalen in een zeil, maar hoe het in de praktijk uitpakt blijft een avontuur. Je sluit als zeilmaker voortdurend compromissen.’ Wat doe je als een zeiler bij je komt met speciale wensen? Jaap Jongsma fronst. ‘Het is niet zo dat ik tuigen ontwerp naar de trimbereidheid van een klant. Al mijn zeilen zijn gelijk. En je kunt kampioen worden, zoals de broers Van Drunen, met een enkel set zeilen: grootzeil, een fok voor licht- en middenweer met wat meer doek achter het voorlijk en een tweede allround en zwaarweerfok. Ja, ik experimenteer, maar zodra iets een verbetering blijkt, verwerk ik dat onmiddellijk in alle tuigen. Niemand vaart met een speciaal voor hem gebouwde garderobe. Jan en Piet beschikken wat mij betreft over hetzelfde zeil.’

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Wij waren de eerste Het bedrijvengebied ‘De Haven’ onder Drachten doet zijn naam weinig eer aan. Het is vooral vlak en groot en vol bedrijfshallen die als kubussen langs rechte straten staan. Ook Zeilmakerij Kort & Smits is geen vermoeid pandje aan een romantische havenkant. Binnen strekt een lange vloer zich uit met overal half in- of uitgevouwen zeilen, losse banen die wachten op een naald, rollen doek aan de wanden, een splash met smetteloos witte zeilen onder het hoge dak. Dan ineens zie je het object van passie dat de familie Kort in de zestienkwadraatklasse al zo lang roem bezorgt: de Obsession (4328), een op vlam gebouwde kwadraat die haar warme flanken speels onder een blauw dekzeil uit steekt. ‘Gebouwd bij Roel Wester in 1984,’ vertelt Wiebe Kort, zestienkwadraatveteraan en vader van topzeiler Thijs Kort, terwijl hij waarderend zijn hand over het hout laat gaan. ‘Weet je hoe ze aan haar naam komt? Dat komt zo, de boot moest gedoopt worden en hier vlakbij was een feestje en daar zong Vanessa haar hit Obsession. Of zij de doop wilde doen. Dat wilde ze wel. Vandaar.’

Een eer Even later zitten we aan de koffie. Wiebe duikt in het verleden. ‘Toen ik in 1963 begon was de zestienkwadraat een rage. Ik was toen zeilinstructeur in Grou en wilde ook zo’n boot. Vader en ik hebben toen meerdere boten in elkaar geknutseld. Vader was ijzervlechter, een man met twee rechterhanden. Hij kocht gezonken boten voor een prikkie, wrakken, soms zo onder het ijs vandaan. Kwam ik met mijn wens om wedstrijd te gaan zeilen. Vader heeft er uiteindelijk zes gebouwd, de laatste in 1968. 68

Zo kwam ik aan de 3588. Nagelnieuw. Daarmee werd ik in 1970 kampioen, de jongste ooit in de zestienkwadraat. En dat in een zelfbouwboot, ook dat was nog nooit vertoond. Wat toen geweldig speelde was om je in de A-klasse te mogen meten met de Helders, ik bedoel met hun boten en met Joop en Jaap. Dat was een eer. En als je een van die Helders in zicht kon houden, was dat een overwinning. Heel veel wedstrijdzeilers van toen waren instructeur in Grou, net als ik. Je ging overal zeilend heen, trailers had je niet, veel Friezen trouwens nog niet. We sliepen onder de dektent, kookten op een primus, pure romantiek. Wij hadden al een buitenboordmotortje, maar er werd nog veel gejaagd en geboomd. De Princenhoftocht was voor ons toen de wedstrijd van het jaar. Die duurde afhankelijk van het weer drie tot acht uur. Een veld van 80 boten was normaal. Stel je voor hoe die allemaal tegelijk door de Kromme Ee moesten. Voor de wind die ondiepe trechter in, schitterend. Tot en met 1967 gingen er maar twaalf boten naar het Nationaal Kampioenschap, de helft uit het Westen. Dat bepaalde het Verbond. Voor de rest was het puur regionaal. De man die dat openbrak, was Jan de Haas. Hij zwengelde bij het KNWV een open kampioenschap aan. Dat lukte en in 1968 kwamen er meteen meer dan 100 boten naar Alkmaar. Wij Friezen wisten dat we sterk waren, we hadden elkaar sterk geoefend. Helder werd eerste, Jan van Staveren tweede. Wiebe Hofstra en ik werden vierde. Wij startten in de laatste wedstrijd met een kater en lagen beroerd onderin.’ Kort glundert bij de herinnering. ‘Maar de wind draaide en toen hebben ze ons niet meer gezien. We werden die wedstrijd eerste, en pakten de vierde plaats over alles.’

De eerste Kort en Smits maken sinds jaar en dag heel wat zeilen voor de zestienkwadraat. Op het water zie je onmiddellijk dat ze naast Hagoort, Kool en Molenaar een van de ‘clans’ zijn in de klasse. Ze zijn in de afgelopen kwart eeuw met de klasse meegegroeid. Wiebe: ‘We werkten allebei bij De Vries, Smits en ik. Het was in de tachtiger jaren met die snelle opkomst van de surfplank. Stel je voor, ik plakte alleen maar nummers op surfzeiltjes en Smits naaide er hoezen aan voor over die steekmastjes. Gek werd je ervan. Toen staken we de koppen bij elkaar en besloten samen verder te gaan. Dat was slim, want ik weet alles van zeilen en welke vorm een zeil moet hebben, en Smits is de beste zeilmaker die ik ken. Hij plakt of tapet niets, dat geeft maar plooitjes en rimpels als er kracht op komt. Hij naait juist alles uit de hand en op het oog. Zeilen kan hij niet, je moet hem niet met een boot wegsturen. Maar hij is een echte kunstenaar in zijn vak. Zo ontwikkelden we een fok waarvan de onderste baan met een naar beneden gebogen naad is aangenaaid. Daarmee was het afgelopen met het klapperen van het onderlijk en de bolling was 69

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

mooier. Anderen moeten onze fok uit elkaar hebben gehaald om het te begrijpen en na te maken. Maar wij waren de eerste. Ons aandeel in de klasse varieert. Dat is volgens mij heel persoonlijk. Iemand van naam zegt dat je dit of dat moet doen en dan volgen velen zijn voorbeeld. Zo zag je een paar jaar geleden veel combinaties, een grootzeil van die en een fok van een ander. Nu zie je dat niet meer en niemand weet precies waarom. Het lijkt wel mode. En al die aandacht voor bijzaken terwijl je nog veel slechte zeilen ziet, vooral scheppende achterlijken. Dat is pas doodzonde, want het geheim van snel zeilen schuilt in het achterlijk.’ Wedstrijdzeilen doet Wiebe niet meer, zijn felle temperament bracht hem te vaak in conflict met de rest van het veld. Maar kwadraatzeiler blijft hij in hart en nieren. Wiebe: ‘Afgelopen november hebben we nog de oude route van de Princenhof gezeild. Windkracht 6. Planerend door het Friese landschap. De brug was dicht, gewoon de mast achterover, met zeil en al, en weer door. Dat is leven.’

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

De goede snit Vier zeilmakers domineren de zestienkwadraatklasse: Kool, Hagoort, Kort & Smits en Molenaar. Soms gedragen die zich ook als een stamverband. Ze hebben elk hun eigen opvattingen. Niet voor niets lagen Molenaarzeilers soms aan de ene kant van het Starteiland en Kort & Smits-zeilers aan de andere kant. Zeilmakers doen ook tegenstrijdige uitspraken. De ene zeilmaker ziet nog veel slechte zeilen in de zestienkwadraatklasse, de ander juist niet. Wat is slecht? Een zeil dat het op alle koersen goed doet en niet veel trim vraagt? Een zeil dat bij elke windschifting en koersverandering zijn optimale vorm verliest, maar wel goed te trimmen is? Het beeld is even gevarieerd als er stijlen van zeilen zijn. Tijd om een paar zeilers naar hun voorkeuren te vragen.

Kwestie van karakter Neem Reeuwijker Hans van Stekelenborg (4372). Hij zeilt met Molenaar en zegt: â€˜Ik zeil liever met een makkelijk zeil. Wat dat betreft zit er wel degelijk verschil tussen zeilmakers. Er zijn er die zeilen afleveren waaraan je veel moet trimmen om 90% van hun vermogen te halen. Verder vind ik de fok een onderschat zeil, vooral aan de wind is die belangrijker dan het grootzeil, met name de ronding voorin. Ik wil dus een zeilmaker die daarmee bezig is. Maar los daarvan zijn er geen slechte zeilen hoor, je kunt met zeilen van alle vier grote merken kampioen worden.â€™ Naar Friesland, naar Peter Syperda (4426). Die zeilt Hagoort. Peter: â€˜Ach, dat hangt samen met je manier van zeilen. Met hoe je stuurt. En dat is weer een kwestie van karakter. Molenaar geeft wat meer druk. Hagoort staat wat meer open en is ook wat 72

makkelijker qua trim. Dat bevalt mij, dan kan ik me meer concentreren op tactiek.’

Sociaal motief Geen fanatieke trimmers deze twee, als je ze wilt geloven. Maar redenen om met een bepaald zeil te varen zijn divers. Neem Marcel Vos (4354). Zijn boot vaart met Kort & Smits. Waarom? Het motief blijkt in de eerste plaats sociaal. ‘In 2000 begon ik met Molenaar. Maar in 2004 zeilde ik het NK met Erik Kort. Toen zei vader Kort dat ik dan natuurlijk met zijn zeilen moest varen. Geef hem ongelijk. Dus voer ik een jaartje met K&S. Nou, dat ging net zo goed. Met harde wind was het even zoeken naar de beste trim, met licht weer stonden ze meteen al goed. Vandaar. Voor Molenaar was het wel rot, maar hij begreep het wel. Je komt gewoon sneller bij een zeilmaker die je goed kent. Ook regionaal, een Fries gaat eerder naar een Fries, een Hollander naar een Hollander. Dwars daardoorheen speelt het voorbeeld van kampioenen. Hard varen met een merk is de beste reclame voor dat merk. Het is allemaal niet zo rationeel.’ Die uitspraak onderschrijft Kerst Koopmans (4432) ook. Hij zeilt Molenaar omdat Jaap Jongsma daar een goede vriend is. Ook sociaal dus. Niet dat hij geen zeilkundig motief heeft. Kerst: ‘Ik ben echt wel vreemd geweest. K&S, De Vries, Hagoort, mijn boot heeft ze allemaal gezien. Je hebt lui die altijd kopen wat de kampioen erop heeft. Ik ging naar Molenaar omdat ik niet harder zou gaan dan de anderen als ik dezelfde zeilen zou hijsen als de rest. En ik kan met Jaap goed praten over mijn wensen. Ik ben een man van vlakke zeilen, ook bij licht weer, ik mag graag hoog zeilen. Toen het niet liep, kwam hij aan boord en gingen we samen varen om te zien wat er aan schortte. Ik riep: ‘Jaap, wat doe ik verkeerd?’ Het klikte meteen.’

Geen hondentrouw Misschien krijgen we uitsluitsel van Maarten Jamin, de kampioen van 2004. Ook hij benadrukt de sociale kant van zijn keuze. ‘Het contact met je zeilmaker is heel belangrijk. Geert Marx verzorgde de service voor Hagoort, die zat erbovenop. Nu hij weg is, moet je maar afwachten wat dat met het Hagoort-aandeel doet. Je moet met je zeilmaker kunnen praten over je setje. Froukje en ik doen dat voor de yngling met Kort & Smits. Dat leidt bij ons tot toch wel moeilijke zeilen, gemaakt om met veel trim concurrentievoordeel te halen. Maar voor de zestienkwadraat maakt Kort & Smits een relatief makkelijk en vergevingsgezind zeil. Wij willen technischer zeilen, daarom kozen we in 2004 voor zeilen van Aad Kool.’ Basjan Faber en Chantal Versteeg (4313) zeilen ook Kort & Smits. Maar Basjan zegt: ‘Het zit toch voor 75 % tussen je oren. Of je bij een zeilmaker blijft is vooral een kwestie van vertrouwen. Omdat je vertrouwen hebt ga je trimmen en dat geeft resultaat. Was ik met Molenaar of Kool gaan varen, dan zou ik daar vast net zo hard 73

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

mee zijn gegaan. Maar het is nu eenmaal geen hondentrouw, als ik iets nieuws zie heb ik altijd belangstelling. De klasse moet technisch blijven groeien. Binnen de grenzen van de traditie en het betaalbare natuurlijk.’ Dat het geen hondentrouw is bewijst ook Rob Klein (4351). ‘Ik zeil nu met Kool-zeilen. Eerder met een tuig van Molenaar, maar dat werkte niet voor mij. Daarvoor, in 2000 hees ik een Hagoort-tuig. Dat zeilde prima. Maar twee jaar later kocht ik nieuwe Hagoort-zeilen en dat liep van geen kant. Ze waren daar overgegaan van mallen op computerontwerpen. Ik denk dat bij die overgang de diepte groter is geworden waardoor het achterlijk te dicht stond. Het is ook ingewikkeld, de buiging van gaffel en giek is lastig te berekenen, terwijl dat wel van invloed is op het achterlijk. Hoe buigt het exact? Dat moesten ze opnieuw uitzoeken. Maar ik ging liever naar een ander dan proefkonijn te spelen voor mijn oude zeilmaker.’ Er is geen consensus. Het laatste woord geven we aan Maarten Jamin. Want hij zegt: ‘Ik vaar in verschillende klassen en kan beter vergelijken dan wie alleen zestienkwadraat zeilt. Kort & Smits en Hagoort maken een open zeil, een zeil met veel twist, dat vlot accelereert. Vergelijkenderwijs dichte zeilen komen van Molenaar en Aad Kool, daarmee maak je meer hoogte, maar het gevaar bestaat dat je ze sneller overtrekt. Kort & Smits vaart tamelijk makkelijk, Kool vraagt trim en Hagoort zit ertussenin.’ Een deskundige samenvatting van de kampioen van 2004. Maar het persoonlijke contact, de eigen vaarstijl en het voorbeeld van de kampioen hebben minstens zoveel invloed op de keuze als de snit. Niemand sluit een overgang naar een ander merk uit. En geen zeil doet werkelijk onder voor de ander. Lid zijn van een ‘clan’ is een kwestie van gevoel.

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Ik hoef niet zonodig de baas te zijn Nederlands Kampioenschap 2005 op het Sneekermeer. Tachtig boten op het water. Op nog geen derde zeilt een vrouwâ€Ś als bemanning. Nergens een vrouwenhand aan de helmstok. Toch curieus, al was het maar omdat bij stevige wind een gemiddelde man meer gewicht in de trapeze hangt. Of omdat het bij licht weer het aankomt op tactisch zeilen in plaats van op kracht. En wie durft beweren dat het vrouwen in de zeilerij aan tactisch inzicht ontbreekt? Niemand sinds gelauwerde namen als Hin, Brouwer, Zuiderbaan, Mathijse, Berkhout en De Koning het water dun zeilen. Is de zestienkwadraat vrouwonvriendelijk?

Niet gelikt Willy Boomsma (4328), bemanning bij Thijs Kort, meent dat traditie en trends vrouwen weg houden uit de zestienkwadraat. Willy: â€˜Vanouds is zeilen een mannensport. Om als vrouw een zestienkwadraat te sturen, zou je een schip moeten kopen. Veel vrouwen komen aanwaaien als vriendin en mogen dan aan de fokkeschoot. Of ze worden na verloop van tijd ingeruild tegen een volgende blom, of ze blijven en voelen zich aan de fok prima op hun plaats. Je hebt wel jonge fanatieke zeilsters, maar daarvoor is de zestienkwadraat niet gelikt genoeg en te gemoedelijk. Die vind je in 76

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

flitsende klassen zoals de 470, de moth of de yngling, trendy boten die een een bepaald soort vrouwen trekken. Voor hen moet de boot passen bij fel gekleurde handschoentjes, mobieltjes en kekke auto’s.’

Verschil in kracht Goed, de zestienkwadraat is geen blaartrekkende Olympische skiff en trekt geen bling-bling gevoelige meiden. Maar de zestienkwadraat blijkt wel een aantrekkelijke klassieker voor vrouwen die serieus willen meezeilen met hun partner. Waarom komen deze zeilsters zo weinig aan de helmstok? We vragen het Esther Poiesz (4354). Esther weet heel goed wat sturen is, ze stuurde jaren in de flits en later in de vaurien. Ze heeft een goede reden om zich lekker te voelen aan de fokkeschoot: ‘Je hebt tussen mannen en vrouwen natuurlijk altijd dat verschil in kracht. Tot en met 4 Beaufort kan ik de boot nog wel aan, daarboven krijg ik de schoot niet meer aan of verlies ik de controle over het roer. Maar los daarvan, je vormt toch een team. Het samenwerken in de boot, zeilen als een geoliede machine, dat geeft me een prima gevoel. Een goede bemanning draagt evenveel bij aan het resultaat dan de stuurman.’ Bij (vrij) krachtige wind komt een vrouw dus kracht te kort. Maar, hoe vaak waait het nu harder dan windkracht 4? Aan de helmstok zou vaker gewisseld kunnen worden, maar dat gebeurt niet. Esther ziet nog andere oorzaken. ‘De meeste meisjes stoppen met varen als ze gaan studeren. Dan krijgen ze andere hobbies en vervolgens kinderen. De vrouwen die ik spreek zijn op latere leeftijd weer als bemanning ingestapt.’ Ellen Koopmans (955, een Helder uit 1940) knapte de boot van haar vader op. Tussen 1980 en 2002 lag vaders ‘Somero’ te verkommeren op de balken van een schiphuis in Grou. Tot plezier van Jaap Koopman liet ze de boot restaureren bij De Jong in Joure, met behoud van originaliteit, maar wel van stip naar streepklasse. In 2003 wonnen zij en Dick meteen de eerste wedstrijd van de Sneekweek in de B. Jaap trots. Ellen zit vol zeilambitie. ‘Ik heb heel veel wedstrijden gezeild. Vanaf mijn twaalfde voer ik als derde man in de dertigkwadraat nummer 17 van Tjeerd Geveke. Tot voor kort zeilde ik wedstrijd met mijn eigen europe uit 1975 en ik bemande tussen ’84 en ’89 in de yngling. Daarna begon ik in de J-24 als bemanning. Maar ik vind niets fijner dan alleen te gaan zeilen in mijn europe.’ De zestienkwadraat vindt ze wel een mannenklasse. Haar eigen rol aan boord ziet ze vooral praktisch. ‘Het zou leuk zijn als er meer vrouwen stuurden. Maar veel vrouwen hebben de ambitie niet om te sturen. Wat mij betreft, ik vind voorin zeilen belangrijker dan zelf sturen, dus laat ik Dick aan het roer, want hij beheerst de helmstok nu eenmaal beter dan ik. En toegegeven, het is voor een vrouw met harde wind wel een lastige boot. Een yngling bijvoorbeeld stuur je met een pink. 78

Daarbij zijn mannen over het algemeen gedrevener. Ook als er een gezin komt zeilen ze vaak door, terwijl veel vrouwen stoppen, ondanks hun zeilpassie. Een man laat vaak een mokkende vrouw achter, maar hij gaat wel. Het lijkt wel of ze die vorm van vrijheid moeilijker kunnen opgeven dan vrouwen, terwijl vrouwen het moeilijker vinden om thuis los te laten. Welke vrouw zegt nu op vrijdagavond: Ik ga lekker zeilen, tot zondag. Toen we nog maar een kind hadden, deed ik dat wel. Later, met meer kinderen hebben we alebei een periode geen wedstrijd meer gezeild. Nu pikken we dat samen weer op.’ Esther en Ellen voelen zich uitstekend in hun rol. Bij Jansje Koopmans (4432) komt de neiging zelf een boot te sturen niet eens op. Jansje: ‘Ik ben een echte fokkenist, die plek vind ik geweldig. Een keer heb ik een wedstrijd gestuurd en ik vond er niets aan. Maar denk niet dat ik in de wedstrijd niet bijterig ben hoor. Dat was ik vroeger ook al toen we nog schakel zeilden.’ Zeilers beweren dat veel vrouwen zich liever niet bemoeien met de agressie rond een wedstrijd en het ook wel lekker om geen eindverantwoordelijkheid te dragen. ‘Dat klopt wel’, zegt Jontine Mooyman (4425) lachend, ‘vooral omdat die mannen zo eigenwijs zijn. Gelukkig vind ik het leuke van wedstrijdzeilen juist de samenwerking. Zeilen is toch bij uitstek iets wat je samen doet. Ik hoef niet zo nodig de baas te zijn.’

Handen vol Toch zijn er wel degelijk sturende vrouwen. Je komt ze tegen op uitslagen van plaatselijke en regionale wedstrijden: Marije Faber uit Sneek (4323) bijvoorbeeld en Jolanda Weiland uit Zoetermeer (3788). Misschien is het toeval, maar Jolanda is partner in Interferio, een trainings- en adviesbureau in leiderschapsontwikkeling en veranderingsprocessen in bedrijven. Ze is gewend aan onafhankelijk beslissen. En ze wil winnen. Haar boot is de Sogno, ex-Donderkop (3788), een gerestaureerde Kerkhoven & Jansma uit 1968. Ze zegt: ‘Ik had al een idee van hoe de boot er uit moest zien, en dat klopte precies, het was meteen mijn boot.’ Ze vaart hem pas sinds 2004. Ooit was ze surfinstructeur op de Morra en later huurde ze met man Tobias wel eens een kajuitjachtje. Omdat ze meer ervaring heeft dan Tobias stuurt zij. Haar eerste tochtje op de Sogno bracht haar terug naar haar Friese kindertijd. Jolanda: ‘Dit was het silhouet van toen. Zo oorspronkelijk. Loopt met een beetje wind meteen als een zonnetje, slaat zo aan, schiet gewoon weg, poefff. Een wild paard bij vijf of meer. Dan is het hard werken. Het viel me wel op dat het zeilen een mannenwereld is. Ook in al die comités zitten voornamelijk mannen. Die vinden me geloof ik wel stoer. Eigenlijk let ik er niet op, ik heb in de wedstrijd mijn handen vol aan mezelf. Nee, ik voel me als sturende vrouw niet geïsoleerd. Maar het zou leuk zijn als er meer vrouwen stuurden. 79

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Bij onze vereniging in Zoetermeer doen we daar ook ons best voor. De klasseorganisatie zou best wedstrijden kunnen organiseren voor sturende vrouwen. Een Lady’s Cup.’

Blij met een man Dat je geen zelfstandig onderneemster hoeft te zijn om een zestienkwadraat te sturen bewijst Dienke Nannenberg uit Zuidlaren. Dienke, geboren in 1951, zeilt de Vier Meren Competitie en elke zondagmorgen wedstrijd op het Paterswoldse meer in velden van een boot of acht. Ook zij verklaart het geringe aantal vrouwen aan de helmstok uit mannelijk fanatisme. Dienke: ‘In bakboord-stuurboord-kwesties zet ik gewoon door hoor, maar rond de boeien pas ik op, dan ga ik niet tot het uiterste. Zo fanatiek als mannen vechten voor een plaats op de startlijn, dan denk ik, gaan jullie maar eerst, vooral bij grote velden zoals op het NK. Het is bij hardere wind voor een vrouw ook wel een zware boot. Bij de gijpboei trekt mijn bemanning het laatste stukje grootschoot aan, dan ben ik blij met een man als fokkenist.’ De manier waarop ze na een droge periode vanwege de kinderen weer ging zeilen, is apart. Ze zat voor haar 50e verjaardag. Man Peter Nannenberg zat in de protestcommissie bij de Oliebollenrace. Hij hoorde dat de 4342 van Jeroen de Groot, een mooie Nijdam, te koop was en sloeg meteen toe. Zo kreeg Dienke op haar verjaardag de ‘Tikkeltje Anders’. Zoiets zouden meer mannen kunnen doen. Je moet voor zo’n cadeau wel een sportieve vrouw hebben. Dienke: ‘Andere vrouwen vinden me erg sportief. Op feestjes komen vriendinnen naar me toe en zeggen: Goh, je hebt goed gezeild hè. Dat hebben ze dan uit de krant. Maar ook mannen waarderen mijn deelname. In het begin keken ze de kat uit de boom, zo van hoe hard zeilt dat mens. Nu geven goede zeilers me advies over trim, zo van: Joh, gooi die mast wat achterover, dat zeilt veel beter. Dat vind ik erg leuk van ze.’ Van onze suggestie dat haar vriendinnen vast trots op haar zijn wil ze niets weten. ‘Dat moet je er niet in zetten hoor, daar ben ik veel te nuchter voor.’

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Holland tegen Friesland? Wedijver tussen Hollandse en Friese zeilers in de zestienkwadraat? Bijna iedereen ontkent het. Er is soms wrijving tussen fanatieke individuele zeilers en dat is heel normaal, roept men dan. Toch, als je doorvraagt, geven veel zestienkwadraatzeilers toe dat er regionale verschillen zijn in zeilcultuur, mentaliteit en temperament. De meesten, waar ze ook vandaan komen, ervaren die verschillen als leuk, boeiend, maar niet meer dan gespreksstof aan de borreltafel. Zeilen moet je, niet zeuren. Fanatiek op het water, vrienden aan de wal. Het moet immers gezellig blijven. Daarvoor zeil je toch met elkaar. En je wilt geen conflicten, die geven de klasse een slechte naam. Een enkeling is feller. Friezen zouden naar binnen gekeerd zijn en niet goed tegen hun verlies kunnen. Hollanders zouden arrogant zijn en ten koste van alles willen winnen. Wat daarvan is waar, wat is mythe? Als het seizoen 2005 afsluit, sleept er nog steeds een wederkerig protest tussen kampioen Hans van Drunen en vice-kampioen Thijs Kort. De Hollander en de Fries hebben elkaar geraakt, zoveel is zeker. Heeft de Hollander zijn Klerejong moedwillig in Korts lij gemanoeuvreerd en Obsession expres aangetikt? Of vond hij vlak voor de start gewoon een gaatje en kreeg Kort, klem tegen de startlijn en met de zwarte vlag op het startschip, zijn boot niet meer omhoog? Aan de wal wordt de strijd voortgezet. Deze keer geen schouderklopjes en verbroedering boven een pilsje. Wie al geloofde in een Friesâ€“Hollandse tegenstelling haalt nu zijn gelijk. Het zoveelste bewijs van Hollandse onsportiviteit zou geleverd zijn. Anderen vinden dat onzin, 82

een overambitieuze zeiler heeft zich laten meeslepen, meer niet.

Niet minder fanatiek We gaan op bezoek bij de familie Kort. Vader Kort put troost uit het verleden. Hij ervoer de sfeer rond de wedstrijden van twintig jaar geleden als prima. Wiebe: “Wat er op het water ook gebeurde, na afloop was alles weer vergeten en vergeven. Dat is in de top van het veld nu anders. Zoon Thijs Kort en zijn bemanning Willy Boomsma (4328) hebben hun eigen opvatting. “Wij geloven niet in een controverse tussen Friese en Hollandse zeilers. Wij leven absoluut niet in onmin met Hollandse zeilers in het algemeen, integendeel zelfs. Er doen zich echter op cruciale momenten de meest verbazingwekkende incidenten voor als er een hoofdprijs te winnen valt. Dit gaat, in ons geval, tussen ons en zeilers die toevallig in Holland wonen, het hadden ook Brabanders of Limburgers kunnen zijn. Het heeft naar onze mening niets te maken met 'cultuurverschillen' tussen het Noorden en Westen. “Als ‘Fries team’ zeilen wij in de zestienkwadraat bepaald niet minder fanatiek dan wie ook in deze klasse. Wedstrijden worden alleen gewonnen door op het scherpst van de snede te zeilen. Het zoeken naar de grenzen van het wedstrijdreglement hoort daarbij, zo zeilen wij zelf ook. Als er maar binnen of desnoods op de grens van het toelaatbare wordt gezeild. Als iemand over die grenzen heen gaat, is het naar onze mening niet een mentaliteitskwestie, maar het puur unfair beoefenen van je sport. Kijk, wij geven als team in een relatief oude kwadraat al vijf jaar lang het dominerende Reeuwijk van katoen. Wellicht vind men dat daar niet leuk.. Naar onze mening is dat eerder de reden van de ontstane vooroordelen dan in de vermeende mentaliteitsverschillen tussen Noord en West.”

Kwajongensachtig Tijd om af te zakken naar Reeuwijk voor de mening van Hans van Drunen (4413). Is de spanning veroorzaakt door zijn te fanatieke stijl van zeilen? Hans van Drunen schudt het hoofd. “Kijk, Friesland is de bakermat van het zeilen en van de zestienkwadraat, daar zijn we het over eens. Dat wij Reeuwijkers de open wedstrijden daar domineren vinden ze niet leuk. Er bestaat ook een vooroordeel dat het rijkere Westen ‘de overwinning koopt’ met steeds nieuwe boten, nieuwe zeilen.” Hij ziet nog een tweede oorzaak. “Hier in Reeuwijk oefenen we veel en proberen we elkaar op alle mogelijke manieren af te troeven. Het gaat er dan kwajongensachtig aan toe, we zoeken de grenzen op, dat maakt je scherp, je leert van ieder kunstje dat je wordt geflikt en die pas je zelf later toe. En na de wedstrijd wisselen we ondereen 83

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

biertje alles uit, ook de vervelende dingen. Dat is het spel. Maar in Friesland trekt de individuele zeiler zich terug. Daarom blijven kwesties smeulen. Het wordt niet goed uitgepraat. De sfeer lijkt naarbinnen gekeerd. Wij daarentegen rijden rond met de boot op de trailer en zijn daardoor veel meer open. Zo werd ik intertijd expres lid van de N.N.W.B. om in Friesland regionaal te kunnen zeilen. Leuk toch?

Hollanders niet slimmer Cultuurverschil? We leggen het voor aan nog een ‘Reeuwijker’, Hans van Stekelenborg (4372), overigens zelf een halve Fries. Hij vindt de hele Fries-Hollandse tegen-

stelling juist onzin. Van Stekelenborg: “Je hebt wel controverses tussen groepen zeilers. Maar die tussen Hollanders en Friezen van nu is louter toeval. Het kan net zo goed voorkomen tussen Hollanders onderling, of met Limburgers. Wij Reeuwijkers zijn nu extra competitief omdat we veel op klein water strijden en heel veel oefenen. Wij zitten dus altijd volop in de actie. Maar iedereen die wil kan net zo goed worden. Wij Hollanders zijn ook niet slimmer dan Friezen met de regels, Friezen protesteren volgens mij niet minder dan Hollanders, dus daarin zijn we gelijk. We moeten echt af van dat groepsdenken, dat is slecht voor de klasse en de betrokkenen.”

Agressiever Op zoek naar nuance vragen we de mening van een Friese veteraan. Taede Visser 84

(4359) loopt al een halve eeuw mee in de zestienkwadraat. Ziet hij een FriesHollandse tegenstelling in de klasse? Taede mag de verantwoordelijkheid voor de onmin graag over de partijen verdelen. Het is volgens hem al jaren hommeles tussen de familie Kort en de Reeuwijkse zeilers. Taede: “Karakter speelt een grote rol. Reeuwijkers zijn nu eenmaal goed in het uitbuiten van het wedstrijdreglement. Dat sterkt sommige in de overtuiging dat de Hollanders Thijs op de baan bewust collectief hinderen; hij is nu al vijf keer als tweede geëindigd. Je kunt het niet hard maken, maar in de onderbuik voelt het wel zo en dat bepaalt te veel de sfeer.”

Het oordeel van een ervaren Fries. Welbesteed aan Peter Syperda, Frieser dan Fries, ex-skûtsjeschipper voor Joure en gedreven zeiler in de zestienkwadraat (4426). Natuurlijk wil hij net als Taede de verschillen niet overdrijven. Toch legt hij minder de nadruk op karakters dan op een verschil in zeilcultuur tussen Hollanders en Friezen. Onbevreesd steekt hij zijn hand in eigen Friese boezem. “Friezen hebben gemiddeld een andere opvatting over sportiviteit dan zeilers uit het Westen. Een Fries vindt algauw dat een ander hem verkeerd hindert als een ander hem op boathandling dwarszit. Bijvoorbeeld, als bij de benedenboei een Hollander een Fries wegbrengt en dan van hem wegklapt en hem in de vuile wind zet, dan is menige Fries boos. Die vindt dat onsportief, je gaat op je beurt om die boei, klaar. Friezen protesteren onderling niet snel, nee, maar als de ene Fries een andere Fries pakt door risi85

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

co’s te nemen met de reglementen, dan zwijgt de benadeelde zijn plaaggeest drie maanden dood.” Woorden naar het hart van Marcel Vos (4354), wedstrijdcoördinator bij de Bulthuisgroep. Als nuchtere Groninger in Friesland bekijkt hij het gewoel in de klasse met afstandelijkheid. Marcel: “Veel westerlingen varen wat agressiever dan wij, die beginnen ook een loefduel in een halfwinds rak en storten zich rond de boeien woester in de drukte. Veel Friezen vinden dat niet leuk, die hebben zoiets van: nu jij er omheen, dan jij en nu ik. Die varen eigenlijk alleen wedstrijd in het kruisrak.” Basjan Faber (4313), de jongste zeiler in de klasse maakt een interessante vergelijking. Hij zeilt ook J-22 en constateert: “In die klasse zeilen Hollanders en Friezen even agressief en iedereen doet aan uitlokking. Dat hoort bij de klassecultuur. Ook ik probeer in de J-22 te winnen op de regels en eis van een ander dat hij daar op anticipeert. Waar dat onsportief wordt, is een grijs gebied. In de kwadraat zeilen Friezen even fel dan wie ook, maar gemiddeld gaan sommige Hollanders verder in het op de regels beslechten van de strijd. Zo kan een conflict ontstaan.” Dat sluit aan bij de ervaring van Maarten Jamin. Als ynglingzeiler verkeert ook hij in de positie om te vergelijken. “De yngling zit vol jonge fanatieke honden. De zestienkwadraatklasse is veel gemoedelijker en gezelliger, want daar zit de top vol zeilers die zich allang hebben bewezen. Maar in belangrijke wedstrijden is die gemoedelijkheid weer helemaal weg. Dan vaart men in beide klassen even hard op de regels en krijg je soms protest op protest. In de yngling hoort dat bij de cultuur. Officieus teamzeilen komt daar regelmatig voor. Een Deen bracht mij al voor de start helemaal weg, zodat ik als laatste startte; cadeautje voor een landgenoot met meer kansen dan hij. In de zestienkwadraat is dat ‘not done’, zelfs elkaar afdekken voor de wind doe je niet. Echt vechten doe je eigenlijk alleen in het kruisrak. Natuurlijk heb je individuen die je doorlaten omdat ze toch geen kans maken en anderen die je hoe dan ook afdekken om dat ene plaatsje hoger op de eindlijst. Maar ook officieus teamzeilen komt voor in de zestienkwadraatklasse. Hollanders zijn er vatbaarder voor dan Friezen. Je merkt ook dat de verdraagzaamheid van Friezen onderling en van Hollanders onderling groter is dan de tolerantie ten opzichte van elkaar.” Voor Thijs Kort en Willy Boomsma gaat zo’n generalisering erg ver. Zij constateren ook geen algemeen mentaliteitsverschil, wel een individuele bereidheid tot winnen ten koste van ‘sportiviteit’, een instelling die je met fanatiek zeilen alleen niet overwint.

Verbaal sterker Dan de afhandeling van protesten. Voor de protestcommissie speelt niet alleen de 86

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

situatie op het water een rol. Ook de presentatie van de zaak heeft invloed op de uitkomst. Ineens gaat het niet alleen meer om iemands kwaliteit als zeiler, maar als advocaat van zijn eigen gelijk. Niet alleen de waarheid telt, ook de subjectieve voorstelling van de waarheid. Wie we er ook naar vragen, iedereen geeft ongeveer hetzelfde antwoord. Hollandse zeilers zouden verbaal vaak sterker zijn, hun argumenten beter doseren, vaker de doorslaggevende getuige meenemen. Oneigenlijk? Onsportief? In ieder geval zuur voor wie een protest verliest in de overtuiging dat de waarheid geweld is aangedaan. Juist zeilers voor wie de zestienkwadraat alles is, die aan hun boot hechten als aan het leven, raken geëmotioneerd als een uitspraak onrechtvaardig lijkt. Kerst Koopmans (4432) zegt het zo: “Wij Friezen houden van gemoedelijk en sportief zeilen en zitten niet op een protest te wachten. Over het algemeen zijn wij slechte protestgangers. Veel Hollanders zijn daar professioneler, harder in.” Anderzijds vertellen Hollandse zeilers dat hun protesten in Friesland op soms onbegrijpelijke gronden ongegrond worden verklaard. Hun suggestie is duidelijk; in Friesland kruipt het bloed waar het niet gaan kan. Een Hollands protest in het Friese moet daarom glashelder en hard zijn, anders maakt het geen kans. Verbeeld of echt, Friese eigenheid maakt Hollanders vindingrijk. Of is het omgekeerd, maakt Hollandse vindingrijkheid Friezen dwars en eigengereid?

Model of pest? Wat aan te vangen met veronderstelde regionale verschillen in mentaliteit en zeilcultuur? Over een ding zijn wester- en noorderlingen het roerend eens: slepende ruzies doen de toekomst van de zestienkwadraatklasse weinig goed. Maar hoe voorkom je die? Welke uiterste grens mogen gehaaide zeilers bij het uitbuiten van regels niet overgaan? Als iemand dat wel doet, is dat dan onsportief of slim? Wordt het tijd dat iedereen uitgekookter gaat zeilen? Of moet je regels aanscherpen? Je kunt de Reeuwijker stijl een model vinden of een pest, die toont wel aan dat vaak tegen elkaar zeilen en je slimste streken delen met je tegenstanders het niveau omhoog krikt. Kerst Koopmans ziet dan ook een gunstige ontwikkeling: “Hollanders zeilen vanouds veel meer dan Friezen vanuit de clubhuizen van hun verenigingen. Veel Friese zeilers zijn bijvoorbeeld wel lid van het KWS, maar varen met hun moederschip van wedstrijd naar wedstrijd. Daarom vormen wij hier niet zo snel een trainingsgroep zoals de Reeuwijkers. Gelukkig verandert dat wel. De nieuwe Friese zeilers praten nu veel meer met elkaar dan gebruikelijk was. En we investeren veel meer in onze boten en tuigen. West en Noord groeien wat snelheid betreft naar elkaar toe.” Op grond van die waarneming durven we wel een paar stellingen aan. Met elkaar in gesprek blijven is beter dan zwijgen. Onenigheid moet niet nasudderen. Als iedereen 88

meer wedstrijden gaat zeilen, zal iedereen zijn niveau opkrikken. En bovenal, de gezelligheid in de klasse is ons grootste goed, groter dan de plaats op de ranglijst. Dat inzicht vraagt soms om terughoudendheid. Omwille van de goede sfeer die wij zestienkwadraatzeilers koesteren, ook de komende vijfentwintig jaar.

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Vader noemde me klerejong ‘Waarom ik me zo uitleef in die boot? Misschien omdat ik vroeger bij pa in de boot nooit wat mocht zeggen. Die zeilde de Schildweek ’s ochtends in de A met mijn broer of mij als bemanning, ’s middags zeilden mijn broer en ik dan in de B. Denk je eens in, op het water met zeilers als Wiebe Kort, de Rotterdam Joop de Ruyter en Taede Visser. Dat waren vroeger mijn idolen. Maar vader was altijd bezig met het mooie van de boot, hij vergat zowat te zeilen. Altijd poetsen, het dek droogwrijven, ook tijdens de wedstrijd. Voor hem was ik dood gewicht. Dat doe ik nu anders. Ik ben een varken voor mijn boot, maar zeilen is bij mij alles. Zodra we op de wal zijn, is alles betrekkelijk. Maar op het water ben ik bloedfanatiek.’

Modern zeilen Aan het woord is Hans van Drunen, Nederlands kampioen 2005. Hij behoort al jaren tot de sterkste zeilers van het veld. Hoe komt dat? Hans: ‘Wat zeker speelt is dat ik uit de laser kwam. Mijn toenmalige echtgenote Hetty en ik voeren anders dan men in de meeste zestienkwadraten gewend was, zeilden de boot meer rechtop, deden veel meer aan trim.

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

We bouwden alle mogelijke verstelmogelijkheden op de boot, die ook hangend in de banden bereikbaar waren. Uiteraard een doorlopend systeem, over beide boegen bedienbaar. We deden veel meer aan boathandling, tot en met rolltacks aan toe. Met zo min mogelijk roeruitslag, dus wenden met de fokbak. Zorgen dat je al in de trapeze staat nog voor de boot scheef valt. Kortom, modern zeilen met een traditionele boot. Vroeger kreeg de winnende roerganger alleen een kampioenswimpel. Nu krijgt de bemanning ook een prijs. En terecht. Mijn bemanning gaat zonder dat ik wat zeg altijd op de goede plek zitten. Zo niet, dan kun je beter alleen varen. Maar modern zeilen is niet het hele verhaal. Zeilen is ook een ervaringssport, je stapelt slimmigheid op. En je groeit naar een vorm. Ik heb achttien kampioenschappen gevaren. Altijd zat ik bij de beste vijf. Die eerste plaats ontging me steeds. Eigenlijk voer ik tegen mezelf, want iedereen riep: ‘Dit jaar word jij kampioen’, en met die last zeil je dan rond. Het eerste kampioenschap in 1998 voelde dan ook als een bevrijding. De tweede keer was al lekker ontspannen.’

Mes aan dek Hans van Drunen hoort bij de ‘Reeuwijk groep’, zestienkwadraatzeilers die veel en vaak met elkaar oefenen en daardoor elkaars niveau opkrikken. Een nest topzeilers. Welke rol speelt dat bij zijn prestaties? ‘Ik kom oorspronkelijk uit Rotterdam. Toen ik kind was kwamen de betere draatzeilers uit Rotterdam. Die voeren met boten van Tijsterman. Die kennis is op een gegeven moment naar Reeuwijk gekomen en dat werkte hier heel aanstekelijk. Op het water bevochten we elkaar met het mes aan dek. Maar voor het overige wilden we vooral van elkaar leren. We leenden elkaars boten, vraag maar aan iemand als Lodewijk Baas, maakten het elkaar onder het zeilen heel moeilijk en wisselden naderhand ervaringen uit. We hielpen elkaar letterlijk op gang. Dit proces heeft zich in het verleden in heel Nederland op verschillende plaatsen voorgedaan. Nu is het Reeuwijk. Daartegen krijg je nu een reactie, alsof Reeuwijk een gesloten club is waartegen je je moet afzetten.’ Hans heft zijn armen, zo van ‘ik kan het ook niet helpen’. ‘Het ligt natuurlijk ook aan mij. Voor de wind heb je even niks te doen, klets ik altijd met iedereen, moppen tappen en zo. Ja, dat doe ik nou eenmaal. Roep ik tegen de concurrent: ‘Hé, lekker wijf heb je bij je.’ Voor de ontspanning. Wordt niet altijd gewaardeerd.’ Hans grijnst: ‘Vader noemde me vaak ‘klerejong’. Ik zit ook nog in de kleding, dus heet mijn boot Klerejong. Nou, dan weet je hoe het zit.’ Dan weer ernstig: ‘Er was nu wel wat gedoe rond mijn kampioenschap, maar dat moet niet het beeld bepalen. Vergis je niet, ik vaar al 24 jaar met plezier en succes in deze klasse. Dat mag ook wel eens gezegd worden.’ 92

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Twee kampioenschappen. De een al heel lang geschiedenis, de ander nog vers in het geheugen. Daarbij horen twee kampioenen, Sieb van der Meer en Maarten Jamin. En ook twee jaartallen, 1943 en 2004. Ze staan voor oorlog en vrede, schaarste en overvloed, onderdrukking en vrijheid; werelden van verschil. En toch dat ene verbindende element: de zestienkwadraat.

Vriendschap en aanzien Sieb van der Meer, geboren in Leeuwarden, spreekt met zachte stem, maar die is even glashelder als zijn geest en zijn taalgebruik. En deze man, die zijn zeilhobby tot beroep heeft gemaakt, vertelt graag over wat hij heeft meegemaakt. Wat had hij met de toen nog jonge klasse? Wat bracht hem tot het zeil? Over bijna negen decennia klinkt zijn antwoord verrassend modern; steeds getuigen zestienkwadraatzeilers van dezelfde inspiratiebron: de vader. ‘Mijn vader was arts en fanatiek wedstrijdzeiler. Buiten de wedstrijden om was hij elk vrij uur bezig met boten. Hij experimenteerde, altijd op zoek naar verbeteringen. Al in 1937 liet hij in Paterswolde een zestienkwadraat bouwen, daar zeilen zijn kleinkinderen nu nog in. Als kind kreeg ik van hem al boeken als ‘Aerodynamik des Segels’. Natuurlijk word je door zo’n voorbeeld beïnvloed. Zeilen werd me met de paplepel ingegoten. Wij kinderen zeilden toen in larkjes, daar leerden we het in en ik werd meerdere malen kampioen. Daarna stapte ik in de Olympiajol; een prachtboot, in feite een kleine VOR-70 als je naar de lijnen kijkt. Het gevolg was dat ik iets wilde worden in de jachtbouw. Daar bestond in Nederland geen opleiding voor. Maar vader had relaties. Dus kon ik een opleiding jachtbouw volgen in Engeland. Daarnaast werkte ik op een scheepswerf bij Cowes: Groves & Guttridge. Daar bouwden ze toen houten schepen voor de Navy, patrouilleboten. Als buitenlander mocht ik daar helmaal niet werken, in mijn paspoort stond: ‘Any employment payed or unpayed prohibited’. Maar ze lieten me gewoon met alles meelopen. Zo kwam ik ook in aanraking met topwerven als Camper & Nicholson en maakte ik kennis met een genie als Uffa Fox. Terug in Nederland bracht ik het tot adjunct-directeur bij jachtwerf Nicolaas Witsen & Vis in Alkmaar. 94

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Daarna… ’ Hier moeten we Sieb even afstoppen, anders gaan we door over zijn latere bedrijf en zijn Trewes-ontwerpen. Waarneer kwam hij nou in de zestienkwadraat? Dan blijkt dat zijn twee bemoeienissen met de klasse even kort als hevig zijn geweest. De eerste keer, in 1938, tekende hij in opdracht van de NNWV de mallen bij Helder en Visser om via hun maten tot een eenheidsklasse – de stipklasse – te komen. De tweede keer was midden in de oorlog. Sieb: ‘Het was in 1943. Zeg maar gerust een rottijd. De bezetter trad steeds meedogenlozer op, we liepen rond met angst. Je zocht een uitlaatklep en je was dolblij dat je nog in je boot kon stappen. Veel gewedstrijd werd er niet meer, alle klassen waren op hun retour. Maar de populaire zestienkwadraat handhaafde zich, daarin werden nog wel wedstrijden gezeild; een van de weinige activiteiten die de Moffen nog niet hadden verboden. De zestienkwadraat was ook de enige klasse waarin ook in de oorlog nog nieuwbouw werd gepleegd. Dat kon immers goedkoop door amateurs worden gedaan. Grote namen die elders waren uitgezeild kwamen vanzelf in deze boot terecht. Dat gold ook voor mij. Ik woonde toen in Heiloo en wilde wedstrijdzeilen. Dus ik naar scheepswerf Valk in Leeuwarden om een zestienkwadraat te bestellen. Met die boot (1562) zeilde ik naar de wedstrijden. Dat was toen normaal, er waren geen auto’s, geen trailers of buitenboordmotoren. Iedereen zeilde nachten door om ergens te komen. Dat schiep een geweldig sterke onderlinge band. Wedstrijden waren ontzettend fel, maar de vriendschap erna was navenant. Het kampioenschap van dat jaar verzeilden we op de Westeinder. Er waren zo’n 35 boten in drie klassen. En ik won, met mijn huisgenoot Johan van Dijk. Wat wil je, het was wel mijn enige jaar in de klasse, maar ik wist heel goed wat zeilen was.’ Je kunt je afvragen in hoeverre de schaarste aan materiaal toentertijd de uitslag beïnvloedde. Het was het vierde oorlogsjaar en de economie was al zijn vet kwijt. Sieb van der Meer was misschien nog niet zo slecht af. Hij vertelt: ‘Boten die ze toen bouwden waren beroerd, veel slechter dan voor de oorlog. Mijn boot was goed. Ik had zeilen van een soort zakkengoed, gekregen in banen van 20 centimeter van een textielboer. Ik bepaalde zelf de bolling en mijn zeilmakertje naaide op basis daarvan een zeil. Over touwwerk moet je het maar niet hebben, ik had gehamsterd en bezat nog een paar goede katoenen schoten, maar als je iets moest vervangen dan had je last. Af en toe souffleert Trienke Pijnacker haar man. Als ervaren fokkeniste is ze dat wel gewend. Maar toen ze haar man zestig jaar geleden ontmoette had ze van wedstrijdzeilen nog geen verstand. Trienke: ‘Ik zag mijn schoonvader wel eens somber thuiskomen, dan had hij slecht gevaren… Mijn schoonmoeder moest dan maar raden wat 96

hij had meegemaakt en voelde. Zo’n passieve rol wilde ik niet. Toen zei ik tegen Sieb: ‘Je moet me een jaar de tijd geven om me te bewijzen als fokkenist’. Na dat jaar zei hij: ‘Je mag niet meer van boord’.’

Maarten Jamin Ook Maarten Jamin beperkt zich niet tot de zestienkwadraat. Hij is minstens zo actief en succesvol in de yngling en zeilt daarbij in de twee-en-twintigkwadraat2. Hoe bereidde hij zich voor op het kampioenschap van 2004? ‘Heel veel zeilen. Ieder weekeinde twee keer in de week trainen in Friesland. Natuurlijk is de ervaring in de andere klassen ook niet weggegooid.’ Maar, zitten de verschillende eisen die deze boten stellen elkaar niet in de weg? Maarten vindt van niet, wat hem betreft leer je van de verschillen. ‘Een yngling ligt bij een stuurfout meteen stil, in de zestienkwadraat is je stuurtechniek minder wezenlijk, fouten worden minder hard afgestraft. In een yngling komt het sterker aan op boathandling, deels door het voeren van een spi. In de zestienkwadraat gaat

het vooral om teamwork. Froukje kijkt om zich heen en geeft tactische informatie, ik neem de beslissingen. Maar in steeds meer wedstrijden hakt ook zij tactische knopen door, dat is voor haar veel bevredigender. In de zestienkwadraat zijn trim 97

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

30%, boathandling slechts 20% en tactiek 50% bepalend voor het resultaat. Materiaal is minder belangrijk, dat zet ik op 30%; er zijn zeker wel veertig boten waar je kampioen in kunt worden, de rest is te slecht uitgerust en maakt dus geen kans. Neem bijvoorbeeld de FD, in die klasse zijn geld en materieel veel belangrijker en wel voor 60% verantwoordelijk voor de prestatie. Er is ook verschil in bezetting. In de yngling ondervind je internationale tegenstand, de zestienkwadraat heeft een brede Nederlandse top van zeilers die in andere klassen niet voldoende tegenstand meer ervaren, bovendien kun je als oudere in de kwadraat nog heel goed uit de voeten. Verder vaart men in de yngling voorin erg verdedigend; dat komt omdat de snelheidsverschillen in de yngling veel kleiner zijn en ook omdat ynglings veel op zee varen waar de wind constanter is dan op de plas. In de zestienkwadraat vindt men het algauw flauw als iemand voorin dezelfde kant op vaart als zijn achtervolgers.’ Hoe verliep dat in 2004 op het Schildmeer? Maarten kijkt met plezier terug. ‘Het Schildmeer is een redelijk open L-vormige plas. Dat maakt het uitzetten van meerdere banen lastig, maar heeft een klasse het rijk alleen dan is het prima wedstrijdwater. De wind was 3 tot 4 Beaufort, maar trok af en toe aan tot 6. Froukje en ik liepen met alle winden goed. Als het krachtig woei hadden wij voordeel van onze ervaring in de yngling, want dat komt het meer op boathandling aan. Je ziet dan hoe het op andere boten aan controle schort, waardoor de snelheidsverschillen oplopen. Je ziet ook hoe verschrikkelijk hard een Thijs Kort dan zeilt, met zijn lichte bemanning en zijn extra vlakke zeilen.’ Hoe belangrijk is het voor hem om zijn tegenstanders te verslaan? Zijn antwoord is filosofisch. ‘Kampioen worden in de zestienkwadraat, een van de moeilijker klassen, geeft absoluut aanzien in de zeilerij. Iedereen wil ineens even met je praten. En binnen de familie is de geestdrift groot, iedereen vibreert mee. Maar de reis naar de top is heel iets anders dan het bereiken van die top. Ik keek altijd tegen eerdere kampioenen op. Ambitie maakt hongerig naar bewondering. Toen die mij en Froukje ten deel viel, gingen de hemelpoorten echt niet open, je blijft heus dezelfde mens en dat werkt heel relativerend. De prijsuitreiking was niet mijn grootste geluksmoment. Dat was het passeren van de finish.’

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

100

De Nationale kampioenen sinds 1943 Vanaf 1943 werden de Nederlandse Kampioenschappen georganiseerd door het KNWV. In de beginjaren werden er slechts 12 Ă 13 deelnemers (regioafgevaardigden) toegelaten op basis van seizoensprestaties. In 1968 was het de zestienkwadraat2 klassenorganisatie zelf, die er als eerste organisatie in slaagde een voor een ieder toegankelijk open Nederlands Kampioenschap te organiseren met een voorafgaand poulesysteem waar na selectie een kampioensgroep en een evenementsgroep wordt gevormd. Het aantal meetbriefhouders is de laatste jaren constant. De moderne wedstrijduitrusting en bootbouw geeft minder comfort voor de toer- of voor de combinatiezeiler. Waren er in 1985 nog 104 en in 1986 nog 102 inschrijvers, nu varen we met een vloot van ongeveer 70 schepen die vooraf nog steeds selectiewedstrijden doen. Hieronder de gedenkwaardige lijst met alle kampioenen van 1943 tot en met 2005.

101

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

1943 1949 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959 1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977

Westeinder Plassen Westeinder Plassen Sneekermeer Westeinder Plassen Westeinder Plassen Westeinder Plassen Westeinder Plassen Sneekermeer Westeinder Plassen Westeinder Plassen Sneekermeer Westeinder Plassen Westeinder Plassen Sneekermeer Westeinder Plassen Westeinder Plassen Sneekermeer Westeinder Plassen Westeinder Plassen Alkmaardermeer Sneekermeer Beulakerwijde Loosdrechtse Plassen Braasemermeer Sneekermeer Beulakerwijde Alkmaardermeer Braassemermeer Sneekermeer

1562 753 2536 2536 2536 2536 2536 512 2898 2752 2949 2756 2536 3147 3044 3305 3540 3053 3305 3305 3558 3588 3558 3777 3305 3815 3431 4170 4170

Sieb van der Meer & Johan van Dijk Jacques Swart & Piet Booy Rieks Helder & Theo Smeding Joop Helder & Betty Helder Joop Helder & Betty Helder Fokke Jansma & Pim van de Berg Arnold Enstra & Co Raayen Joop Helder & Betty Helder Joop Helder & Betty Helder Jan Bol & Hendrik Kรถnst Homme Wester & Wybren Postma Willem Spaargaren Sr & Jaap Spaargaren Jr Arnold Endstra & Co Raayen Joop Helder & Theo Westen Joop Bodegraven & Tineke Bodegraven Jaap Helder & Dick Klein-Wassink Homme Wester & Sander Krikke Hans van der Kooy & Hans Worst Jaap Helder & Dick Klein-Wassink Jaap Helder & Jaap Helder Jr Albert Helder & Jaap Helder Jr Wiebe Kort & Otto de Vries Albert Helder & Jaap Helder Jr Jan van Staveren & Ferry Hoogervorst Jaap Helder & Jaap Alkema Hans en Jetty van der Kooi / deels John Breur Jan van Zeilen & Johan Freese Bart Kraan & Bart Kraan Jr Martin Heineke & Kobus van der Berg

102

1978 1979 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006

Beulakerwijde Westeinder Plassen Braassemermeer Sneekermeer Beulakerwijde Alkmaardermeer Braassemermeer Sneekeermeer Beulakerwijde Westeinder Loosdrechtse Plassen Beulakerwijde IJsselmeer Braassemermeer Beulakerwijde Sneekermeer Braassemermeer Beulakerwijde Westeinder Plassen Bergumermeer Beulakerwijde Sneekermeer Loosdrechtse Plassen Beulakerwijde Sneekermeer Alkmaardermeer Schildmeer Sneekermeer Loosdrechtse Plassen

4208 4170 4139 4096 4266 4306 4255 4149 4346 4327 4290 4149 4342 4359 4359 4359 4402 4149 4411 4413 4413 4419 4394 4405 4358 4421 4327 4413

Rob Breur & Luc van Munster Martin Heineke & Gerard van Drunen Jr Leo Both & Henri Boere Jentsje Schraa & Jappie van der Ley Gerard Pabbruwee & Gaby Pabbruwee Wouter Hagoort & Henry de Koning Albert Hofland & Luc van Munster Bouke Kuipers & Robert Doornbush Jan Willem van den Hondel & Herman van Eyk Gerard Pabbruwee & Gaby Pabbruwee Ewout Krens & Klaas van Wehring Bouke Kuipers & Tineke Warringa-Kuipers Peter Krens & Mary Krens Jan Willem van den Hondel & Herman van Eyk Lodewijk Baas & Hans van Weelden Taede Visser & Jan Elzinga Lodewijk Baas & Hans van Weelden Hans van Stekelenborg & Wally van Gorp Geert Markx & Will Schonk Hans van Drunen & Hetty van Drunen Hans van Drunen & Hetty van Drunen Robert Noordanus & Georg in de Mauer Geert Geelkerken & Art Geelkerken Jr Ben van den Hoorn & Jan H. Koolmees Henri Boere & Robbert Heisterborg Ronald Lafeber & Hans van Weelden Maarten Jamin & Froukje Kampen Hans van Drunen & Gerard van Drunen

103

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

104

Erelijst Primus Inter Pares Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Braassemermeer Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen

april 1962 april 1963 april 1964 april 1965 april 1966 april 1967 april 1968 april 1969 april 1970 april 1971 april 1972 april 1973 september 1973 oktober 1974 oktober 1975 oktober 1976 oktober 1977

Jan van Staveren Joop Helder Joop Bodegraven BoudewijnBinkhorst Jan Bol Bouw van Wijk Cees Nater Bart Kraan Albert Helder Max Behrend Cees Rozendaal Cees Rozendaal Arie Visser Fred Imhoff Jan van Staveren Fred Imhoff Rienk Alberda

Flying Dutchman 16m2 16m2 Sharpy Draak Regenboog Solo Valk 16m2 Solo Pampus Pampus Draak Solo Regenboog Randmeer Yngling 105

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen Loosdrechtse Plassen

oktober 1978 oktober 1979 oktober 1980 april 1982 oktober 1982 oktober 1983 oktober 1984 oktober 1985 oktober 1986 oktober 1987 april 1989 oktober 1989 oktober 1990 oktober 1991 oktober 1992 oktober 1993 april 1995 oktober 1995 oktober 1996 oktober 1997 oktober 1998 oktober 1999 oktober 2000 april 2002 oktober 2002 oktober 2003 oktober 2004 oktober 2005

Martine Heineke Peter Mertens Leo Both Wilfred Nagel Gerard Pabbruwee Martin Heineke Johan Trompen Geert Geelkerken Gerard Potma Jan van Staveren Harry Amsterdam Martin Heineke Willem Nico Potma Jan Willem v.d. Hondel Henk Kuiper Mark Neeleman Martin Heineke Johan Trompen Jaap â€™t Hoen Hans van Drunen Jan Willem v.d. Hondel Heiko de Boer Martijn van Muijden Maarten Jamin Henri Boere Thijs Kort Wiebe Schippers Mark Neeleman

Regenboog 420 16m2 Stern 16m2 Pampus Valk Pampus Vrijheid Regenboog Regenboog Pampus Flying Dutchman 16m2 Spanker Regenboog Pampus Vrijheid Splash 16m2 Valk Valk Finn Vrijheid 16m2 Schakel Pampus O-jol

106

107

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

108

75 Jaar zestienkwadraat in cijfers Kaag 16x16 heeft de archieven van de zestienkwadraat klasseorganisatie en het knwv doorgespit. De zoektocht ging naar zeilnummers, uitgiftedata van meetbrieven, de bouwers van deze schepen en de prijsontwikkeling van de zestienkwadraat. Het onderzoek heeft een aantal opmerkelijke resultaten opgeleverd. Om te beginnen een lijst van zeilnummers met het jaar van uitgifte meetbrief en bijbehorende bootbouwers. Het meest recentelijk uitgegeven zeilnummer is 4451. Van 2297 meetbrieven zijn de gegevens teruggevonden. Een onbekend aantal zeilnummers werd ooit gereserveerd maar is nooit op meetbrief uitgegeven. Dus blijft het exacte aantal schepen met meetbrief onbekend.

Jaar van registratie meetbrieven De beschikbare gegevens hebben wij uitgezet in een aantal grafieken. De grafiek Jaar van Registratie Meetbrieven laat het jaar van uitgifte zien van het zeilnummer en de registratie van eerste meetbrief. Te zien is de snelle opmars na de introductie van de zestienkwadraat in de jaren 1931-1939. Opmerkelijk is dat zelfs tijdens de oorlogsjaren met onverminderd enthousiasme is gebouwd. Na de bevrijding komt er een inhaalslag, waarna in het midden van de vijftiger jaren de politiek van de regering 109

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

(bestedingsbeperking) en de toegenomen werkloosheid invloed hebben op de groei van de klasse. Begin jaren zestig lijkt de welvaart door te zetten en is er flinke opbloei tot in het begin jaren zeventig, waarna de groei van de klasse afneemt.

Nieuwbouw De meest bekende zestienkwadraatbouwers met het aantal door hen gebouwde schepen en nieuw geregistreerd met meetbrief, is weergeven in de grafiek: Bekende Bouwers (<10 nieuwbouwschepen). Helder in Paterswolde heeft ten minste 175 zestienkwadraten toegevoegd aan de wedstrijdvloot, gevolgd door Visser in Paterswolde (152) en K&J in Aalsmeer (131). De periode waarin zij actief waren in de nieuwbouw van zestienkwadraten en de mate waarin zij hebben bijgedragen aan de groei van wedstrijdklasse is weergegeven in grafiek Perioden van Actieve Nieuwbouw van Bekende Bouwers (> 10 schepen). Opvallend zijn de lange perioden van actieve bouw van Visser (> 50 jaar) en Helder (> 40 jaar), beiden uit Paterswolde, en De Jong in Joure (> 60 jaar). Eveneens opvallend is de productie van De Horse uit Uitwellingerga, die 47 schepen bouwde in een periode van negen jaar (1968 – 1977). De toename van de klasse is nu tot stilstand gekomen. De vloot veroudert en veel schepen verdwijnen. Vooral omdat de kosten van restauratie en onderhoud niet meer als een verantwoorde investering worden gezien.

Waardeontwikkeling De vraag die Kaag 16x16 zich bij het onderzoek heeft gesteld is hoe we de landelijke wedstrijdvloot (de schepen met meetbrief) weer kunnen laten groeien. Het antwoord op de vraag is verbonden met de waardeperceptie die elke eigenaar heeft van zijn eigen schip. Althans dat is een gedachte, waaraan toegevoegd kan worden dat de waarde van de ter verkoop aangeboden gebruikte wedstrijdschepen ver achtergebleven is bij de algemene prijsontwikkeling in de afgelopen veertig jaar. Indien eigenaren zich bewust worden dat de waarde van hun schip, na er bijvoorbeeld tien jaar mee te hebben gevaren, wel eens twee keer zo hoog kan zijn dan de prijs ten tijde van aanschaf, op grond van de prijsstijging van bijvoorbeeld een kop koffie of van een auto, dan worden twee ontwikkelingen gestimuleerd. Enerzijds zullen we zien dat iemand die overweegt om een gebruikt schip van enkele jaren oud te kopen zal besluiten om de geringe méérinvestering te doen en opdracht te geven tot het bouwen van een nieuwe zestienkwadraat. Anderzijds zullen we zien dat het de moeite waard wordt om schepen die thans ‘beyond repair’ zijn, weer te restaureren.De markt is echter klein en gesloten. Een eigenaar die zijn schip wil verkopen, stelt de vraagprijs meestal vast op basis van ’wat vergelijkbaar elders te koop wordt 110

aangeboden’, of ‘een beetje meer of minder dan de prijs die er destijds voor is betaald’ (ervan uitgaande dat de algehele staat van schip onveranderd is gebleven). Dat schiet dus niet op.

Te koop aangeboden Kaag 16x16 heeft 371 aanbiedingen geanalyseerd van ter verkoop aangeboden wedstrijdzestienkwadraten in het cluborgaan Nieuws en Praat over de periode 1958 (het verschijnen van het eerste nummer) tot en met 2005. Het sample van zeilnummers is weergegeven in de grafiek Onderzocht sample van ter verkoop aangeboden schepen. In het sample zitten ook schepen die vaker van eigenaar zijn gewisseld en ter verkoop werden aangeboden. De historische verkoopprijzen hebben wij geïndexeerd naar de euro met een koopkracht van 2005. We hebben eerst een nieuwe prijsindextabel samengesteld uit de algemene consumptieprijsindex CPI, de prijsindex voor tropisch loofhout, de prijsindex voor boten en de afzet en verbruiksindex (1935-2005 op basis van de gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Om het voorbeeld van een kop koffie weer te gebruiken: een kop koffie kostte in 1980 ongeveer euro 1. Je zou kunnen zeggen, die prijs van 1 euro voor een kop koffie destijds even ‘duur’ aanvoelde als de prijs van een kop koffie vandaag van 2 euro. Dezelfde redenering omgekeerd toegepast, voor iemand die een gebruikte zestienkwadraat kocht in 1980 (toen in guldens, maar omgerekend voor euro 5.000) voelde dat even ‘duur’ aan als iemand die dit schip nu zou kopen voor euro 10.000 (bij onveranderde goede staat van onderhoud). In grafiek Verkoop Vraagprijs (in euro’s 2005 geldwaarde) zijn alle historische vraagprijzen omgerekend in euro’s met een koopkracht van 2005 en vervolgens geplot tegen de bootleeftijd naar het jaar van registratie van de meetbrief. In deze grafiek is eveneens de historische nieuwbouwprijs van een zestienkwadraat op basis van samengestelde prijsindexanalyse weergegeven. Als voorbeeld nemen wij dertien schepen met meetbrief uit 1975 die in Nieuws en Praat te koop zijn aangeboden met vraagprijzen tussen euro 4.000 en euro 12.000 met een koopkracht van 2005). De gemiddelde waarde (op basis van regressiemethode) is euro 8.000 (euro’s 2005). Indien deze schepen in 2005 te koop worden aangeboden, dan zou men een gemiddelde vraagprijs van euro 8.000 mogen verwachten, met een bovengrens van euro 13.000 (bij onveranderde staat van onderhoud). Een ander voorbeeld: de huidige vraagprijs voor een schip uit 1970 op basis van geïndexeerde historische verkoopvraagprijzen van schepen, eveneens uit 1970, zal 111

zeilnummer

1925 1930 1935 1940 1945 1950 1955 1960 1965 1970 1975

jaar van registratie meetbrief

112 1980 1985 1990 1995

160 140 120

100

11 10 10 10

2000 2005

Hof, Nijbeets

Bakker, Leiden

van der Dong, Leek

Boot, Reeuwijk

175 152 131 106 84 69 56 56 50 49 47 35 35 33 27 25 23 21 17 16 15 14 14 14 13 13 12 12 12 12 12 11

van Wijk, Woubrugge

de Dood, Sneek

Nijdam S, Tynaarlo

Adema, Sneek

van der Schaaf, Grou

Akerboom, Nieuwkoop

Vial, Rotterdam

de Vries, Joure

Veenstra & v.d. Made, Grouw

Nijdam, Bunne

Van Dijk, Langweer

Gerritsma, Heeg

Laan, Steendam

de Jong, Waterna

Reeuwijk, Reeuwijk

Van Eijk, Reeuwijk

Bol, Aalsmeer

van der Meulen, Joure

Moedt, Sneek

de Jong, Joure

Doevendans, Sneek

de Vries, IJlst

de Horse, Uiterwellingerga

Lamme, Loosdrecht

Tijsterman, Nieuwkoop

Somers, Roermond

Wester, Grouw

Veelenturf, Bodegraven

Kuipers, Sneek

Alberda, Sneek

K&J, Aalsmeer

Visser, Paterswolde

180

Helder, Paterswolde

200 Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

5000

4500

4000

3500

3000

2500

2000

1500

1000

500

2010

bron: archieven nieuws en praat en knwv

linkerpagina linkerpagina Bekende Bekende bouwers bouwers >>__ 10 10 nieuwbouw nieuwbouw schepen schepen Jaar Jaar van van Registratie Registratie Meetbrieven Meetbrieven rechterpagina rechterpagina Perioden van Perioden van actieve actieve nieuwbouw nieuwbouw van van bekende bekende bouwers bouwers >>__ 10 10 schepen schepen

Van Eijk, Reeuwijk Nijdam, Bunne Hof, Nijbeets de Horse, Uiterwellingerga de Vries, Joure Nijdam S, Tynaarlo Adema, Sneek Tijsterman, Nieuwkoop Bakker, Leiden van Wijk, Woubrugge de Jong, Wartena Somers, Roermond van der Schaaf, Grou Van Dijk, Langweer de Vries, IJlst Akerboom, Nieuwkoop Gerritsma, Heeg Reeuwijk, Reeuwijk Veelenturf, Bodegraven Boot, Reeuwijk Lamme, Loosdrecht K&J, Aalsmeer Veenstra & v.d. Made, Grou Bol, Aalsmeer Laan, Steendam de Jong, Joure van der Dong, Leek de Dood, Sneek van der Meulen, Joure Doevendans, Sneek Wester, Grou Vial, Rotterdam Kuipers, Sneek Moedt, Sneek Alberda, Sneek Helder, Paterswolde Visser, Paterswolde 1925

21 14 10 47 13 12 12 50 10 11 16 56 12 14 35 12 14 17 69 11 49 131 13 23 15 33 10 11 25 33 56 12 84 27 106 175 152 schepen bekend te zijn gebouwd 1930

1935

1940

1945

1950

1955

1960

1965

1970

1975

1980

jaar van registratie meetbrief

1985

1990

1995

2000

2005

2010

2015

bron: archieven nieuws en praat en knwv

113

5000

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000

zeilnummer

500 0 1925

1930

1935

1940

1945

1950

1955

1960

1965

1970

1975

1980

1985

1990

jaar van registratie meetbrief

1995

2000

2005

2010

bron: archieven nieuws en praat en knwv

30.000

25.000

20.000 historische nieuwbouwprijs (CPI benadering)

15.000 gemiddelde verkoop vraagprijzen

streefwaarde vraagprijs bovengrens

trend

10.000 verkoop vraagprijs in euroâ€™s

streefwaarde vraagprijs ondergrens

5.000

0 1925

1930

1935

1940

1945

1950

1955

1960

1965

1970

1975

bootleeftijd naar jaar van registratie meetbrief

114

1980

1985

1990

1995

2000

2005

2010

linkerpagina linkerpagina Onderzocht sample van van ter ter verkoop verkoop aangeboden aangeboden schepen schepen Onderzocht sample Verkoop vraagprijs (in (in euro's euro's 2005 2005 geldwaarde) Verkoop vraagprijs geldwaarde) rechterpagina rechterpagina Verkoop vraagprijsontwikkeling vraagprijsontwikkeling Verkoop

30.000 27.500

verkoop vraagprijs (in euro's 2005 geldwaarde)

2 5.000 22.500 20.000 historische nieuwbouwprijs (CPI index benadering)

17.500 gemiddelde verkoop vraagprijzen in euro's 2005 geldwaarde (regressie benadering)

1 5.000 12.500 10.000 7.500

gemiddelde historische verkoop vraagprijzen in euro's (regressie benadering)

verkoop vraagprijs in euroâ€™s

5.000 2.500 historische verkoop vraagprijs (in euro's)

0 0

bootleeftijd in jaren

115

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

tussen euro 6.000 en euro 12.000 moeten liggen. Hopelijk worden de trotse bezitters van hun zestienkwadraat zich (nog) meer bewust van de waarde van hun bezit en helpt dit bewustzijn de klasse in waarde te laten stijgen en vooral te laten groeien. Kaag 16x16 Ben van Rooijen Siebe van der Zee

116

117

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Wanneer en waar gebouwd

118

Zestienkwadraatklasse In het overzicht op deze en volgende paginaâ€™s vindt u het zeilnummer, het jaar van uitgifte van de meetbrief en de naam van

de bouwer. Van ontbrekende zeilnummers zijn geen gegevens gevonden.

nummer

jaar

bouwer

1931

Bulthuis, Bergum

1931

Zijlstra, Bergum

103

jaar

bouwer

1933

Zijlstra, Bergum

nummer

jaar

bouwer

207

1935

Visser, Paterswolde

208

1935

Visser, Paterswolde Visser, Paterswolde

1931

Zijlstra, Bergum

124

1934

Visser, Paterswolde

209

1935

1931

Bultthuis, Bergum

125

1934

Visser, Paterswolde

210

1935

Visser, Paterswolde

1931

Langenberg, Leeuwarden

126

1934

Visser, Paterswolde

211

1935

Visser, Paterswolde

1931

Bulthuis, Bergum

127

1934

Visser, Paterswolde

212

1935

Visser, Paterswolde

1931

Zijlstra, Bergum

128

1934

Visser, Paterswolde

213

1935

Visser, Paterswolde

129

1934

Visser, Paterswolde

1932

Visser, Paterswolde

130

1934

Visser, Paterswolde

247

1936

Helder, Paterswolde

1932

de Jong, Bergum

131

1934

Visser, Paterswolde

248

1936

Helder, Paterswolde

132

1934

Visser, Paterswolde

249

1936

Helder, Paterswolde

1933

Visser, Paterswolde

135

1934

Helder, Paterswolde

259

1936

Molenaar, Ridderkerk

1933

Visser, Paterswolde

139

1934

Zijlstra, Bergum

272

1936

Visser, Paterswolde

166

1934

Visser, Paterswolde

Helder, Paterswolde

1933

Visser, Paterswolde

1933

Visser, Paterswolde

1933

Visser, Paterswolde

1933

273

1936

274

1936

Helder, Paterswolde

170

1935

Visser, Paterswolde

275

1936

Helder, Paterswolde

179

1935

van der Werf, Sneek

276

1936

Helder, Paterswolde

Olij & van der Weij, Sneek

189

1935

van der Werf, Sneek

279

1936

Helder, Paterswolde

1933

Visser, Paterswolde

190

1935

Moedt, Sneek

284

1936

Visser, Paterswolde

1933

Helder, Paterswolde

194

1935

Visser, Paterswolde

285

1936

Visser, Paterswolde

1933

Helder, Paterswolde

195

1935

Visser, Paterswolde

298

1936

Meijer, Appingedam

1933

Helder, Paterswolde

196

1935

Visser, Paterswolde

299

1936

Meijer, Appingedam

1933

Helder, Paterswolde

197

1935

Visser, Paterswolde

301

1936

Visser, Paterswolde

1933

Helder, Paterswolde

198

1935

Visser, Paterswolde

302

1936

Visser, Paterswolde

1933

Visser, Paterswolde

199

1935

Helder, Paterswolde

303

1936

Visser, Paterswolde

1933

Zijlstra, Bergum

200

1935

Helder, Paterswolde

304

1936

Visser, Paterswolde

1933

Abbeking, Steendam

201

1935

Visser, Paterswolde

344

1936

Alberda, Sneek

1933

Koster, Sneek

202

1935

Visser, Paterswolde

351

1936

Visser, Paterswolde

1933

Alberda, Sneek

203

1935

Visser, Paterswolde

1933

Visser, Paterswolde

206

1935

Visser, Paterswolde

363

1937

Visser, Paterswolde

119

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

375

1937

Visser, Paterswolde

555

1938

Alberda, Sneek

739

1939

Alberda, Sneek

376

1937

Coops, Hoogezand

556

1938

Alberda, Sneek

743

1939

Kuipers, Sneek

377

1937

Coops, Hoogezand

560

1938

Gerlofs, Sneek

745

1939

Kos, Loosdrecht

385

1937

Visser, Paterswolde

570

1938

Haverman, Drachten

391

1937

Visser, Paterswolde

575

1938

Smith, Hindeloopen

747

1940

Alberda, Sneek

392

1937

Visser, Paterswolde

585

1938

Alberda, Sneek

753

1940

Nooitgedagt, IJlst Alberda, Sneek

393

1937

Visser, Paterswolde

603

1938

Alberda, Sneek

756

1940

394

1937

Visser, Paterswolde

611

1938

Visser, Paterswolde

758

1940

Langenberg, Leeuwarden

395

1937

Drijver, Leeuwarden

612

1938

Visser, Paterswolde

765

1940

Visser, Paterswolde

396

1937

Visser, Paterswolde

613

1938

Visser, Paterswolde

768

1940

Visser, Paterswolde

397

1937

Visser, Paterswolde

619

1938

Kuipers, Sneek

769

1940

Visser, Paterswolde

623

1938

Visser, Paterswolde

770

1940

Helder, Paterswolde

418

1938

van der Werf, Sneek

772

1940

Helder, Paterswolde

422

1938

Visser, Paterswolde

1940

Helder, Paterswolde

624

1939

Helder, Paterswolde

773

425

1938

Brandsma, Groningen

625

1939

Helder/Nijdam, Paterswolde

774

1940

Helder, Paterswolde

459

1938

Zijlstra, Bergum

628

1939

Visser, Paterswolde

775

1940

Visser, Paterswolde

460

1938

Alberda, Sneek

629

1939

Vial, Rotterdam

789

1940

Kampman, Sneek

469

1938

Bruining, Midlaren

630

1939

Visser, Paterswolde

793

1940

de Dood, Sneek

480

1938

Visser, Paterswolde

634

1939

Visser, Paterswolde

801

1940

Coops, Hoogezand

481

1938

Visser, Paterswolde

635

1939

Visser, Paterswolde

809

1940

Alberda, Sneek

482

1938

Visser, Paterswolde

640

1939

Kuipers, Sneek

813

1940

Kuipers, Sneek

483

1938

Visser, Paterswolde

654

1939

Bruining, Midlaren

814

1940

Kuipers, Sneek

484

1938

Visser, Paterswolde

667

1939

Smith, Hindeloopen

821

1940

Alberda, Sneek

491

1938

Visser, Paterswolde

672

1939

Alberda, Sneek

827

1940

Kuipers, Sneek

497

1938

Kuipers, Sneek

673

1939

Alberda, Sneek

828

1940

Helder, Paterswolde

498

1938

Kuipers, Sneek

685

1939

Alberda, Sneek

831

1940

Visser, Paterswolde

506

1938

Helder, Paterswolde

690

1939

Visser, Paterswolde

833

1940

de Dood, Sneek

507

1938

Helder, Paterswolde

697

1939

Alberda, Sneek

835

1940

Folkema, Beetserzwaag

508

1938

Helder, Paterswolde

698

1939

Alberda, Sneek

839

1940

Visser, Paterswolde

509

1938

Helder, Paterswolde

700

1939

Alberda, Sneek

842

1940

Kerstholt, Groningen

510

1938

Helder, Paterswolde

710

1939

Alberda, Sneek

844

1940

Doevendans, Sneek

511

1938

Helder, Paterswolde

715

1939

de Ketting, Surhusterveen

852

1940

Wester, Grou

512

1938

Helder, Paterswolde

719

1939

"Visser", Paterswolde

853

1940

Alberda, Sneek

513

1938

Helder, Paterswolde

722

1939

Alberda, Sneek

855

1940

Alberda, Sneek

519

1938

Alberda, Sneek

730

1939

Alberda, Sneek

856

1940

van der Dong, Leek

524

1938

Nooitgedagt, IJlst

735

1939

Smith, Hindeloopen

864

1940

Helder, Paterswolde

528

1938

Kuipers, Sneek

737

1939

Alberda, Sneek

865

1940

van der Meulen, Joure

120

nummer

jaar

bouwer

866

1940

Helder, Paterswolde

868

1940

Helder, Paterswolde

869

1940

874

nummer

jaar

bouwer

936

1941

Helder, Paterswolde

937

1941

Helder, Paterswolde

Alberda, Sneek

938

1941

Helder, Paterswolde

1940

Kuipers, Sneek

939

1941

Helder, Paterswolde

875

1940

Kuipers, Sneek

940

1941

876

1940

Alberda, Sneek

942

1941

943

nummer

jaar

bouwer

994

1941

Coops, Hoogezand

1013

1941

Timmer, Delfzijl

1026

1941

Kraaier, Zaandam

1031

1941

Camminga, Zaandam

Helder, Paterswolde

1032

1941

Camminga, Zaandam

Vissers, Amsterdam

1034

1941

Camminga, Zaandam

1941

Langeberg, Leeuwarden

1038

1941

Alberda, Sneek

878

1941

Alberda, Sneek

947

1941

Sijperda, Sneek

1046

1941

Langenberg, Zaandam

879

1941

Alberda, Sneek

950

1941

Helder, Paterswolde

1062

1941

Boele, Bolnes

880

1941

Alberda, Sneek

951

1941

Helder, Paterswolde

1080

1941

Kraaier, Zaandam

881

1941

Alberda, Sneek

952

1941

Helder, Paterswolde

1083

1941

Schuil & vanDrie, Bussum

882

1941

Alberda, Sneek

953

1941

Helder, Paterswolde

1087

1941

Kos, Loosdrecht

883

1941

Alberda, Sneek

954

1941

Helder, Paterswolde

1092

1941

Schmitz, Haarlem

884

1941

Alberda, Sneek

955

1941

Helder, Paterswolde

1095

1941

Voorwaarts, Zaandam van der Meulen, Joure

885

1941

Alberda, Sneek

962

1941

de Jong, Joure

1106

1941

886

1941

Alberda, Sneek

969

1941

Rengers, Wezep

1108

1941

van der Meulen, Joure

887

1941

Alberda, Sneek

973

1941

Rengers, Wezep

1110

1941

van der Werf, Sneek

Kuipers, Sneek

894

1941

899

1941

Kuipers, Sneek

900

1941

Kuipers, Sneek Kuipers, Sneek

901

1941

902

1941

Kuipers, Sneek

904

1941

Alberda, Sneek

914

1941

Sijperda, Sneek

921

1941

Kuipers, Sneek

924

1941

Visser, Paterswolde

925

1941

Visser, Paterswolde

926

1941

Visser, Paterswolde

927

1941

Visser, Paterswolde

928

1941

Visser, Paterswolde

929

1941

Visser, Paterswolde

930

1941

Visser, Paterswolde

975

1941

Rengers, Wezep

1112

1941

Arends, Haren

931

1941

Visser, Paterswolde

978

1941

de Neef, Hilversum

1132

1941

Kuipers, Sneek

932

1941

Visser, Paterswolde

980

1941

Visser, Paterswolde

1134

1941

Sijperda, Sneek

933

1941

Visser, Paterswolde

981

1941

Visser, Paterswolde

1136

1941

Alberda, Sneek

934

1941

Visser, Paterswolde

990

1941

Sijperda, Sneek

1137

1941

Alberda, Sneek

935

1941

Helder, Paterswolde

993

1941

Coops, Hoogezand

1138

1941

Alberda, Sneek

121

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

1139

1941

Alberda, Sneek

1256

1942

Alberda, Sneek

1403

1943

Wolthof, Westerbroek

1140

1941

Alberda, Sneek

1257

1942

Alberda, Sneek

1405

1943

Alberda, Sneek

1157

1941

Kerstholt, Groningen

1258

1942

Alberda, Sneek

1406

1943

Alberda, Sneek

1164

1941

Yntema, Roordahuizem

1167

1941

v.d. Werff, Buitenstvallaat

1171

1941

Wildschut, Gaastmeer

1174

1941

Wildschut, Gaastmeer

1182

1941

Visser, Paterswolde

1184

1941

Alberda, Sneek

1203

1941

Alberda, Sneek

1204

1941

Alberda, Sneek Alberda, Sneek

1205

1941

1206

1941

Alberda, Sneek

1208

1941

van der Meulen, Joure

1211

1941

Kerstholt, Groningen

1213

1941

Alberda, Sneek

1214

1941

Alberda, Sneek

1215

1941

Alberda, Sneek

1259

1942

Alberda, Sneek

1407

1943

Alberda, Sneek

1216

1941

Alberda, Sneek

1260

1942

Alberda, Sneek

1408

1943

Alberda, Sneek

1217

1941

Alberda, Sneek

1261

1942

Alberda, Sneek

1409

1943

Alberda, Sneek

1218

1941

Doevendans, Sneek

1262

1942

Alberda, Sneek

1410

1943

Alberda, Sneek

1272

1942

Sijperda, Sneek

1418

1943

Slurink, Kampen

1222

1942

Kuipers, Sneek

1283

1942

Sander, Delfzijl

1419

1943

v.d. Werff, Buitenstvallaat

1229

1942

de Jong, Joure

1295

1942

van der Werf, Sneek

1420

1943

de Waag, Warmond

1232

1942

Kuipers, Sneek

1302

1942

Prins, O' Knollendam

1422

1943

van Dijk, Terkappele

v.d. Werff, Buitenstvallaat

1234

1942

Eeckhof, Joure

1315

1942

Zegers, Oudewetering

1241

1942

Alberda, Sneek

1336

1942

Sanatorium Zonnestraal, Hilversum

1425

1944

1245

1942

Visser, Paterswolde

1353

1942

Piet Hein, Loosdrecht

1431

1944

Scheen, Hoogezand

1246

1942

Visser, Paterswolde

1354

1942

van Tol, Uitgeest

1441

1944

Gielstra, Workom

1247

1942

Visser, Paterswolde

1360

1942

Schmitz, Haarlem

1454

1944

Hoogenes, Zwolle

1248

1942

Visser, Paterswolde

1370

1942

Koning, Zaandam

1493

1944

Laan, Steendam

1249

1942

Visser, Paterswolde

1380

1942

Het Anker, Loosdrecht

1505

1944

Withaar, Meppel

1250

1942

Visser, Paterswolde

1381

1942

Het Anker, Loosdrecht

1508

1944

Winckelbach & Riemeijer, Hoogezand

1251

1942

Visser, Paterswolde

1516

1944

Wildschut, Gaastmeer

1253

1942

Alberda, Sneek

1524

1944

Kliphuis, Hoogezand

1254

1942

1255

1942

1398

1943

Boele, Bolnes

Alberda, Sneek

1399

1943

Boele, Bolnes

1544

1944

Sijperda, Sneek

Alberda, Sneek

1400

1943

Boele, Bolnes

1546

1944

Alberda, Sneek

122

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

1547

1944

Alberda, Sneek

1851

1945

Alberda, Sneek

2021

1946

Visser, Paterswolde

1548

1944

Alberda, Sneek

1852

1945

Alberda, Sneek

2022

1946

Visser, Paterswolde

1549

1944

Alberda, Sneek

1853

1945

Alberda, Sneek

2023

1946

Goossen, Groningen

1854

1945

Alberda, Sneek

2028

1946

Stuit, Oosterlittens

1550

1945

Alberda, Sneek

1855

1945

Alberda, Sneek

2035

1946

Alberda, Sneek

1562

1945

Valk, Leeuwarden

1856

1945

Alberda, Sneek

2036

1946

Alberda, Sneek

1584

1945

de Vries & Ypma, Sneek

1857

1945

Alberda, Sneek

2037

1946

Alberda, Sneek

1599

1945

Kuipers, Sneek

1877

1945

Veen, Drachten

2042

1946

Kerstholt, Groningen

1611

1945

Het Anker, Loosdrecht

1885

1945

de Vries & Ypma, Sneek

2045

1946

Kroes, Kampen

1624

1945

Venema, Westzaan

1886

1945

de Vries & Ypma, Sneek

2049

1946

Visser, Paterswolde

1625

1945

Verhoef, Aalsmeer

1889

1945

van Eland, Oppenhuizen

2050

1946

Jacobs, Koog a/d Zaan

1641

1945

Visser, Rotterdam

1890

1945

de Jong, Joure

2055

1946

van Roggekamp, Delfzijl

1649

1945

Keyzer, Uitgeest

1893

1945

Drijver, Leeuwarden

2057

1946

Knol, Meppel

1650

1945

Hudson, Rotterdam

1897

1945

de Dood, Sneek

2060

1946

Postuma, Heerenveen

1660

1945

Schuil & van Drie, Bussum

1900

1945

de Vries & Ypma, Sneek

1674

1945

Vial, Rotterdam

1904

1945

Kraaier, Zaandam

2061

1947

de Dood, Sneek

1683

1945

Doornbos, Breukelerveen

1906

1945

Fakkeloy, Tienhoven

2067

1947

Scheen, Hoogezand

1687

1945

Bol, Aalsmeer

1917

1945

Biesheuvel, Rijk

2068

1947

Wester, Grou

1698

1945

Bree, Loosdrecht

1926

1945

Schmitz, Haarlem

2069

1947

Visser, Paterswolde

1710

1945

Jager, Drachten

1938

1945

Arendse, Amsterdam

2070

1947

Visser, Paterswolde

1714

1945

Visser, Paterswolde

1958

1945

van Tol, Uitgeest

2071

1947

Helder, Paterswolde

1741

1945

Wildschut, Gaastmeer

1961

1945

Hoekwater, Gouda

2072

1947

Helder, Paterswolde

1747

1945

Blaauw, Steendam

1962

1945

van Burgh, Rotterdam

2073

1947

Helder, Paterswolde

1762

1945

Kuipers, Sneek

1967

1945

Forman, Bolnes

2074

1947

Victoria, Alkmaar

1770

1945

Knol, Meppel

2075

1947

Bruining, Midlaren

1771

1945

Knol, Meppel

1971

1946

Doornbos, Loosdrecht

2081

1947

Visser, Paterswolde

1782

1945

Prins, O' Knollendam

1974

1946

Helder, Paterswolde

2082

1947

Alberda, Sneek

1794

1945

G. Kerstholt, Hoogezand

1975

1946

Agnes, Rotterdam

2085

1947

de Dood, Sneek

1796

1945

Drijver, Leeuwarden

1977

1946

Prins, O' Knollendam

2089

1947

Alberda, Sneek

1809

1945

Sijperda, Sneek

1988

1946

Vial, Rotterdam

2090

1947

Dikkers, Hindeloopen

1812

1945

Brandsma, Rohel

1990

1946

van de Bosch, 's Gravenland

2092

1947

Alberda, Sneek

1813

1945

Nooitgedagt, IJlst

1993

1946

van Hoogevorst, Amersfoort

2093

1947

de Ketting, Surhusterveen

1827

1945

Kuipers, Sneek

1994

1946

Westerhuis, Amsterdam

2094

1947

Smith, Hindeloopen

1835

1945

Visser, Leeuwarden

2002

1946

Stelwagen & van Gorkum, Roordahuizum

2095

1947

Alberda, Sneek

1844

1945

de Vries & Ypma, Sneek

2015

1946

Wiersma, Workum

2096

1947

Alberda, Sneek

1849

1945

Visser, Leeuwarden

2019

1946

Visser, Paterswolde

2102

1947

Bol, Aalsmeer

1850

1945

Alberda, Sneek

2020

1946

Kliphuis, Hoogezand

2104

1947

van Dam, Aalsmeer

123

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

2112

1947

Vial, Rotterdam

2506

1949

Visser, Paterswolde

2531

1950

Visser, Paterswolde

2114

1947

Macdaniel, Reeuwijk

2507

1949

Laan, H. Steendam

2532

1950

Visser, Paterswolde

2166

1947

Vial, Rotterdam

2508

1949

Visser, Paterswolde

2534

1950

Helder, Paterswolde

2184

1947

Meihuizen, Delft

2509

1949

Visser, Paterswolde

2535

1950

Helder, Paterswolde

2201

1947

Alberda, Sneek

2510

1949

Visser, Paterswolde

2536

1950

Helder, Paterswolde

2204

1947

Helder, Paterswolde

2511

1949

Visser, Paterswolde

2537

1950

Helder, Paterswolde

2205

1947

Helder, Paterswolde

2512

1949

Visser, Paterswolde

2538

1950

Helder, Paterswolde

2210

1947

Kuipers, Sneek

2513

1949

Helder, Paterswolde

2539

1950

Helder, Paterswolde

2540

1950

Alberda, Sneek

2211

1947

Visser, Paterswolde

2514

1949

Helder, Paterswolde

2212

1947

de Jong, Joure

2515

1949

Helder, Paterswolde

2216

1947

Alberda, Sneek

2516

1949

de Dood, Sneek

2541

1951

Visser, Paterswolde

2217

1947

Alberda, Sneek

2518

1949

Schrรถder, Kampen

2542

1951

Visser, Paterswolde

2520

1949

Hoogeveen, Zwolle

2543

1951

Visser, Paterswolde

2226

1948

Helder, Paterswolde

2521

1949

Alberda, Sneek

2544

1951

van der Meulen, Joure

2227

1948

de Vries & Ypma, Sneek

2522

1949

Alberda, Sneek

2546

1951

Moesker, Wierden

2229

1948

Hinrichs, Steendam

2523

1949

Alberda, Sneek

2548

1951

Brandsma, Rohel

2232

1948

Pilon, Delfzijl

1949

Jong de, Joure

2549

1951

de Dood, Sneek

2236

1948

Kombrink, Meppel

2240

1948

Steenerken, st Nicolaasga

2242

1948

de Jong, Joure

2250

1948

Blauw, Groningen

2252

1948

Kielman & Huisman, Westerbroek

2302

1948

Reeuwijk, Reeuwijk

2304

1948

Macdaniel, Reeuwijk

2305

1948

van Rooyen, Roterdam

2307

1948

Wismeijer, Rotterdam

2308

1948

Veba, Amsterdam

2313

1948

Triton, Landsmeer

2323

1948

Cieco, Warmond

2412

1948

Veenstra & v.d. Made, Grouw

2415

1948

Schmitz (de Drijver), Haarlem

2524 2525

1949

de Vries & Ypma, Sneek

2550

1951

de Dood, Sneek

2500

1949

Visser, Paterswolde

2526

1949

Rengers, Kampen

2552

1951

de Groot, Emmeloord Kuipers, Sneek

2501

1949

Visser, Paterswolde

2527

1949

Huizinga & van Dijk, Groningen

2553

1951

2502

1949

Visser, Paterswolde

2528

1949

Huizinga & van Dijk, Groningen

2554

1951

Kuipers, Sneek

2503

1949

Visser, Paterswolde

2529

1949

Schrรถder, Zwolle

2555

1951

Doevendans, Sneek

2530

1949

Helder, Paterswolde

2556

1951

Rengers, Kampen

2557

1951

de Jong, Joure

2504

1949

Visser, Paterswolde

2505

1949

Visser, Paterswolde

124

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

Van Leusden, Delft

2558

1951

De Vries, Workum

2591

1951

Wildschut, Gaastmeer

2656

1951

2559

1951

de Dood, Sneek

2594

1951

de Dood, Sneek

2658

1951

De Bolder, Oegstgeest

2560

1951

Kuipers, Sneek

2595

1951

Boorsma, Drachten

2660

1951

Macdaniel, Reeuwijk

2561

1951

Brandsma, Rohel

2598

1951

Helder, Paterswolde

2661

1951

Macdaniel, Reeuwijk

2563

1951

Tuinstra, Enschede

2599

1951

van der Meulen, Joure

2662

1951

Kneulman & Tollennaar, Amsterdam

2565

1951

Laan, Steendam

2600

1951

Veba, Amsterdam

2663

1951

Both, Nieuw-Loosdrecht

2566

1951

de Dood, Sneek

2601

1951

Veba, Amsterdam

2665

1951

Hoekwater, Gouda

2569

1951

Visser, Paterswolde

2602

1951

Veba, Amsterdam

2667

1951

Boot, Reeuwijk

2570

1951

Visser, Paterswolde

2611

1951

Witkamp, Hilversum

2670

1951

Lamme, Loosdrecht

2571

1951

Visser, Paterswolde

2613

1951

Russelman, Zaandam

2672

1951

Krumpelman, Hilversum

2572

1951

Helder, Paterswolde

2614

1951

Lamme, Loosdrecht

2675

1951

Ferwerda, Rotterdam

2573

1951

Helder, Paterswolde

2618

1951

Zegers, Oudewetering

2679

1951

Kraaier, Zaandam

2574

1951

Helder, Paterswolde

2622

1951

Vial, Rotterdam

2682

1951

Scheepswerf Aalsmeer, Aalsmeer

2575

1951

Helder, Paterswolde

2624

1951

Zegers, Oudewetering

2684

1951

Kerstholt, Groningen

2576

1951

van der Genugten, Deventer

2626

1951

Macdaniel, Reeuwijk

2685

1951

Langenberg, Leeuwarden

2577

1951

van der Genugten, Deventer

2627

1951

Krom, Gouda

Lamme, Loosdrecht

2687

1951

2688

1951

van Rietschoten, Ridderkerk

2693

1951

Lamme, Loosdrecht

2698

1951

Kroes, Amsterdam

2699

1951

Stol, Weesperkarspel

2700

1951

Langerhorst, Weesp

2702

1951

Heijn, Wormer

2707

1951

Van der Heide, Badhoevedorp

2709

1951

Van Schaik, Utrecht

2710

1951

Vial, Rotterdam

2711

1951

Hartjes, Doesburg

2714

1951

Windhouwer, Zaandam

2715

1951

van Riet, Leiden

2721

1951

K&J, Aalsmeer

1952

Brinkhuis, Oud-Loosdrecht

2579

1951

Engelsma, Heerenveen

2628

1951

Scherpel, Oud-Loosdrecht

2723

2580

1951

Helder, Paterswolde

2632

1951

de Vries, Amsterdam

2724

1952

Kuypers, Rijswijk

2581

1951

Visser, Paterswolde

2633

1951

Buitendijk, Bolnes

2725

1952

Macdaniel, Reeuwijk de Hoop, Amsterdam

2586

1951

Wester, Grou

2637

1951

Bakker, Koog a/d Zaan

2727

1952

2587

1951

Alberda, Sneek

2645

1951

Bol, Aalsmeer

2729

1952

De Bolder, Oegstgeest

2588

1951

de Haan, Holwierden

2649

1951

Muusse, Zaandam

2732

1952

Veba, Amsterdam

2589

1951

van der Dong, Leek

2650

1951

Both, Nieuw-Loosdrecht

2733

1952

Veba, Amsterdam

2590

1951

Laan, Steendam

2653

1951

Borgmeijer, Amsterdam

2734

1952

Schapers, Rotterdam

125

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

2735

1952

Jongens, Wormer

2783

1952

Bonzet, Vinkeveen

1957

2815

1952

Kuipers, Sneek

2744

1952

Bons, Utrecht

2784

1952

Langenberg, Zaandam

1957

2816

1952

Kuipers, Sneek

2746

1952

Vis, Abcoude

2785

1952

Langenberg, Zaandam

1957

2817

1952

Kuipers, Sneek

2747

1952

van der Roest, Abcoude

2786

1952

Boot, Reeuwijk

1957

2819

1953

Vrielink, Akkrum

2821

1952

Hinrichs, Steendam

2748

1952

Hilhorst, Hilversum

2787

1952

Schouwe, Amsterdam

2750

1952

Gras, Zaandam

2788

1952

Veelenturf, Bodegraven

1957 2824

1953

Kuipers, Sneek

2827

1953

Helder, Paterswolde

1954

2828

1953

Helder, Paterswolde

1954

2829

1953

Helder, Paterswolde

1954

2830

1953

Helder, Paterswolde

1954

2831

1953

Helder, Paterswolde

1954

2832

1953

Helder, Paterswolde

1954

2833

1953

Zijlstra, Bergum 1954

2834

1953

Hinrichs, Steendam

2835

1953

van der Meulen, Joure

2836

1953

Kuipers, Sneek

1954

2837

1953

Kuipers, Sneek

1954

2838

1953

Kuipers, Sneek

1954

2839

1953

Kuipers, Sneek

1954

2752

1952

Bol, Aalsmeer

2789

1952

Kohne, Delft

1955

2840

1953

Kuipers, Sneek

1954

2754

1952

Bol, Aalsmeer

2790

1952

Annewever, Den Bosch

1957

2841

1953

Kuipers, Sneek

1954

2755

1952

Bol, Aalsmeer

2791

1952

Veba, Amsterdam

1957

2842

1953

van der Geest, Leeuwarden

2756

1952

Bol, Aalsmeer

2792

1952

Veba, Amsterdam

2843

1953

Alberda, Sneek

2757

1952

Dragt, Aalsmeer 1953

2793

1952

Veba, Amsterdam

2847

1953

Visser, Paterswolde

2758

1952

Schulp, Amsterdam

2794

1952

Beenhakker, Amersfoort

1955

2848

1953

Helder, Paterswolde

2760

1952

Kuipers, Sneek

2795

1952

Mijnhout, Hilversum

1955

2849

1953

Alberda, Sneek

2762

1952

Akerboom, Nieuwkoop

2796

1952

Vradon, Schiedam

1957

2765

1952

Kuipers, Sneek

2797

1952

Eeckhof, Joure

1957

2850

1954

Helder, Paterswolde

2767

1952

Zegers, Oudewetering

2798

1952

Reeuwijk, Reeuwijk

1957

2851

1954

Helder, Paterswolde

2773

1952

Hollenberg, Utrecht

1956

2800

1952

Visser, Paterswolde

2774

1952

Zegers, Oudewetering

1956

2801

1952

Alberda, Sneek

1952

2852

1954

Helder, Paterswolde

2853

1954

Helder, Paterswolde

2775

1952

Langen, Zaandam

1956

2802

1952

Kuipers, Sneek

2854

1954

Helder, Paterswolde

2778

1952

de Hoop, Amsterdam

1956

2803

1952

Kuipers, Sneek

2855

1954

Kuipers, Sneek

2779

1952

Pennock, Heiloo

1956

2804

1952

Gerritsma, Heeg

2856

1954

Kuipers, Sneek

2781

1952

van Tol, Uitgeest

1957

2805

1952

de Ketting, Surhusterveen

2857

1954

Kuipers, Sneek

2782

1952

van Tol, Uitgeest

1957

2808

1952

Kremer, Delfzijl

2858

1954

Kuipers, Sneek

126

1955

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

2859

1955

Kuipers, Sneek

2903

1957

Schuddebeurs, Schiedam

1957

2944

1959

2860

1955

Kuipers, Sneek

2905

1957

Koridon, Vinkeveen

1957

2945

1959

Lamme, Loosdrecht

2861

1955

Kuipers, Sneek

2906

1957

Hartjes, Doesburg

2946

1959

Lamme, Loosdrecht

2862

1955

Helder, Paterswolde

2907

1957

Richardson, Wageningen

2947

1959

Lamme, Loosdrecht

2863

1955

Helder, Paterswolde

2909

1957

Visser, Paterswolde

2948

1959

K&J, Aalsmeer

2910

1957

Hartjes, Doesburg

2949

1959

Wester, Grou

2911

1957

Gras, Zaandam

2950

1959

Wester, Grou

2951

1959

Voets, Workum

2952

1959

Kuipers, Sneek Kuipers, Sneek

2864

1956

Helder, Paterswolde

2865

1956

Visser, Paterswolde

2866

1956

Kuipers, Sneek

1956

1958

Bosman, Amsterdam

2871

1956

Kuipers, Sneek

2914

1958

Muller, Amsterdam

2953

1959

2872

1956

Kuipers, Sneek

2915

1958

K&J, Aalsmeer

2954

1959

Visser, Paterswolde

2875

1956

Alberda, Sneek

2916

1958

K&J, Aalsmeer

2955

1959

Visser, Paterswolde

2876

1956

Feenstra, Terhorne

2917

1958

K&J, Aalsmeer

2956

1959

Visser, Paterswolde

2877

1956

Brouwer, Joure

2918

1958

Bol, Aalsmeer

2957

1959

Haarsma, Warmond

2880

1956

Kuipers, Sneek

2919

1958

Bol, Aalsmeer

2958

1959

van der Meulen, Joure

2881

1956

Helder, Paterswolde

2920

1958

Bol, Aalsmeer

2959

1959

van der Meulen, Joure

2882

1956

Helder, Paterswolde

2921

1958

Bol, Aalsmeer

2960

1959

Dikkes en Daamen, Hindelopen

2883

1956

Helder, Paterswolde

2922

1958

Bol, Aalsmeer

2961

1959

K&J, Aalsmeer

2923

1958

Akerboom, Nieuwkoop

2962

1959

Algera, Franeker

2924

1958

Reeuwijk, Reeuwijk

2963

1959

Algera, Franeker

2884

1957

Helder, Paterswolde

1956

2912

Lamme, Loosdrecht

1957

2885

1957

Helder, Paterswolde

2925

1958

Reeuwijk, Reeuwijk

2964

1959

van der Zwaag, Dokkum

2886

1957

Helder, Paterswolde

2926

1958

Goosen, Den Haag

2965

1959

K&J, Aalsmeer Brouwer, Opeinde

2887

1957

Helder, Paterswolde

2927

1958

Schippers, Amsterdam

2966

1959

2888

1957

Helder, Paterswolde

2928

1958

Veba, Amsterdam

2968

1959

Middelkoop, Doesburg

2889

1957

Helder, Paterswolde

2929

1958

Reeuwijk, Reeuwijk

2969

1959

Roos, Den Haag

2890

1957

Helder, Paterswolde

2932

1958

van Zinnen, Delft

2970

1959

Kuipers, Sneek

2892

1957

Kuipers, Sneek

2933

1958

K&J, Aalsmeer

2971

1959

de Jong, Joure

2893

1957

Kuipers, Sneek

2934

1958

Boes, Purmerend

2974

1959

Van Tol, Uitgeest

2894

1957

Visser, Paterswolde

2935

1958

Baay, Loosdrecht

2975

1959

van Tol, Uitgeest

2895

1957

Visser, Paterswolde

2936

1958

Hoekstra, Heerenveen

2976

1959

van Tol, Uitgeest

2896

1957

Visser, Paterswolde

2937

1958

Baay, Loosdrecht

2897

1957

Kuipers, Sneek

2938

1958

Reeuwijk, Reeuwijk

2977

1960

K&J, Aalsmeer

2898

1957

Helder, Paterswolde

2939

1958

Boot, Reeuwijk

2978

1960

K&J, Aalsmeer

2899

1957

Helder, Paterswolde

2940

1958

Haarsma, Warmond

2979

1960

K&J, Aalsmeer

2900

1957

Feenstra, Parrega 1959

2981

1960

Honingh, Zaandam

2901

1957

Piet Hein, Warmond

2902

1957

Piet Hein, Warmond

1957

2942

1959

van Tol, Uitgeest

2982

1960

Duiker, Zantpoort

2943

1959

de Waterlelie, Reeuwijk

2983

1960

van de Brink, Westzaan

127

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

2984

1960

Boot, Reeuwijk

3024

1960

Doevendans, Sneek

2985

1960

Bol, Aalsmeer

3025

1960

Doevendans, Sneek

nummer

1958

jaar

bouwer

3068

1960

Doevendans, Sneek

3069

1960

Kuipers, Sneek

2986

1960

Bol, Aalsmeer

3026

1960

Wikenaay, Meppel

1958

3070

1960

Kuipers, Sneek

2987

1960

van Veen, Amsterdam

3028

1960

Jacobs Warnar , Joure

1958

3071

1960

Reeuwijk, Reeuwijk

1958

2988

1960

Helder, Paterswolde

3029

1960

Veenstra, Parraga Fr

3072

1960

Kuipers, Sneek

2989

1960

Helder, Paterswolde

3030

1960

Helder, Paterswolde

3075

1960

Steendam, Drachten

2990

1960

Helder, Paterswolde

3031

1960

Helder, Paterswolde

3077

1960

de Vries, IJlst

2991

1960

Helder, Paterswolde

3032

1960

Helder, Paterswolde

3078

1960

de Vries, IJlst

2992

1960

Helder, Paterswolde

3033

1960

Helder, Paterswolde

3079

1960

van Adrichem, Moordrecht

2993

1960

Helder, Paterswolde

3035

1960

van der Meulen, Joure

3080

1960

de Waterlelie, Reeuwijk

2994

1960

Helder, Paterswolde

3036

1960

Tromp, Amsterdam

3081

1960

Schildstra, Gorredijk

2995

1960

Helder, Paterswolde

3039

1960

Tigchelaar, Workum

3082

1960

Wester, Grou

2996

1960

Lamme, Loosdrecht

3040

1960

van Tol, Haarlem

3083

1960

Bootsma, Blauwhuis

2997

1960

Conijn, Alkmaar

3041

1960

Bol, Aalsmeer

3084

1960

de Jong, Joure

2999

1960

Willemse, Amsterdam

3043

1960

Snaterse, Sassenheim

3085

1960

de Boer, Stommerts

3000

1960

Helder, Paterswolde

3044

1960

Veelenturf, Bodegraven

3086

1960

van Schaik, Almelo

3001

1960

Gerritsma, Heeg

3045

1960

Reeuwijk, Reeuwijk

3087

1960

Doevendans, Sneek

3002

1960

Gerritsma, Heeg

3047

1960

Toenga, Goeinga

3088

1960

Feenstra, Parraga

3003

1960

Alberda, Sneek

3048

1960

van der Meulen, Joure

3089

1960

Bouma, Workum

3004

1960

Kuipers, Sneek

3049

1960

van Workum, Arnhem

3090

1960

Hiemstra, Franeker

3005

1960

Kuipers, Sneek

3050

1960

Vlug, Loosdrecht

3091

1960

Bol, Aalsmeer

3006

1960

Wester, Grou

3051

1960

Technische School Hoofdorp 1961

3093

1960

Veelenturf, Bodegraven

3008

1960

de Jong, Joure

3052

1960

de Jong, Staveren

3094

1960

K&J, Aalsmeer

3009

1960

de Groot, Enschede

3053

1960

van der Kooy, Den Haag

3095

1960

Valk, Workum

3010

1960

Kuipers, Sneek

3054

1960

Dikkes, Hindelopen

3096

1960

Versteeg, Breukelen Skinvoort,

3011

1960

Kuipers, Sneek

3055

1960

Kuipers, Sneek

3097

1960

3012

1960

van der Hout, Den Haag

3056

1960

Kuipers, Sneek

3098

1960

Kuipers, Sneek

3013

1960

Van Dijk, Langweer

3057

1960

Kuipers, Sneek

3099

1960

de Jong, Staveren

3014

1960

van der Meulen, Joure

3058

1960

Kuipers, Sneek

3100

1960

Nieuwenhuis, Leeuwarden

3015

1960

Helder, Paterswolde

3059

1960

Kuipers, Sneek

3101

1960

Vinke & Zwart, Zaandijk

3016

1960

Helder, Paterswolde

3060

1960

Kuipers, Sneek

3102

1960

Bol, Aalsmeer

3017

1960

Helder, Paterswolde

3062

1960

van der Meulen, Joure

3103

1960

Akerboom, Nieuwkoop

3018

1960

de Vries, IJlst

3063

1960

Helsen, Warmond

3104

1960

Baron, Heerenveen

3019

1960

de Vries, IJlst

3064

1960

Versteeg, Breukelen

3105

1960

Manders, Roggel

3020

1960

Dalstra, Bergum

3065

1960

Arendsen, Doetinchem

3021

1960

Gerritsma, Heeg

3066

1960

Toren van Belen, Nieuwekerk a/d IJssel

3106

1961

Nooitgedagt, IJlst

3023

1960

Doevendans, Sneek

3067

1960

Doevendans, Sneek

3107

1961

van der Meulen, Joure

128

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3108

1961

van der Meulen, Joure

3134

1961

Kuipers, Sneek

3157

1961

de Vries, IJlst

3109

1961

Vial, Rotterdam

3135

1961

Kuipers, Sneek

3158

1961

Tempel, Leeuwarden

3111

1961

Schaap, Workum

3136

1961

Kuipers, Sneek

3159

1961

Kuipers, Sneek

3112

1961

Van Dijk, Langweer

3137

1961

Kuipers, Sneek

3160

1961

Lindeboom, Leeuwarden

3114

1961

de Vries, IJlst

3138

1961

Kuipers, Sneek

3161

1961

Lindeboom, Leeuwarden

3115

1961

de Boer, Leeuwarden

3139

1961

Kuipers, Sneek

3162

1961

de Vries, IJlst

3116

1961

Helder, Paterswolde

3140

1961

Anja, Leeuwarden

3163

1961

de Vries, IJlst

3117

1961

Helder, Paterswolde

3141

1961

Bootsma, Sneek

3164

1961

de Jong, Staveren

3118

1961

Helder, Paterswolde

3142

1961

van der Zwaag, Dokkum

3165

1961

van der Schaaf, Grouw

3166

1961

Anja, Leeuwarden

3167

1961

Versluis, Warmond

3168

1961

de Jong, Joure

3169

1961

Verhage, Zwolle

3170

1961

Doevendans, Sneek

3171

1961

Bol, Aalsmeer

3172

1961

Dalstra, Bergum

3173

1961

de Vries, IJlst

3174

1961

Janmaat, Reeuwijk

3175

1961

Veelenturf, Bodegraven

3176

1961

Versteeg, Breukelen Visser, Paterswolde

3177

1961

3178

1961

Vos, Noorderhoogebrug

3179

1961

de Vries, IJlst

3119

1961

Helder, Paterswolde

3143

1961

van der Zwaag, Dokkum

3180

1961

Vreeze, Sloten

3120

1961

Helder, Paterswolde

3144

1961

Reeuwijk, Reeuwijk

3181

1961

de Vries, Brielle

3121

1961

Helder, Paterswolde

3145

1961

Reeuwijk, Reeuwijk

3182

1961

Toren van Belen, Nieuwekerk a/d IJssel

3122

1961

Helder, Paterswolde

3146

1961

Jacobs, Rotterdam

3183

1961

Moedt, Sneek

3123

1961

Helder, Paterswolde

3147

1961

Helder, Paterswolde

3184

1961

Schumer, Almelo

3124

1961

de Jong, Joure

3148

1961

Akerboom, Nieuwkoop

3185

1961

Alberda, Sneek

3125

1961

Lamme, Loosdrecht

3149

1961

Veelenturf, Bodegraven

3186

1961

Baay, Loosdrecht

3126

1961

Robijns, Workum

3150

1961

Veelenturf, Bodegraven

3127

1961

Kuipers, Sneek

3151

1961

Lamme, Loosdrecht

3187

1962

Schildstra, Gorredijk

3128

1961

Kuipers, Sneek

3152

1961

Lindeboom, Leeuwarden

3188

1962

Schildstra, Gorredijk

3129

1961

Kuipers, Sneek

3153

1961

van der Kooy, Den Haag

3189

1962

van der Meulen, Joure

3130

1961

Kuipers, Sneek

3154

1961

van der Schaaf, Grouw

3190

1962

van der Meulen, Joure

3131

1961

Kuipers, Sneek

3155

1961

Huisman, Drachten

3191

1962

van der Meulen, Joure

3133

1961

Bol, Aalsmeer

3156

1961

Gerritsma, Heeg

3192

1962

van der Meulen, Joure

129

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3193

1962

Boot, Reeuwijk

3230

1962

Nauta, Schraard

3254

1962

Vos, Noorderhoogebrug

3194

1962

Visser, Paterswolde

3231

1962

de Groot, Sneek

3255

1962

van Gelderen, Amsterdam

3195

1962

Visser, Paterswolde

3196

1962

Visser, Paterswolde

3197

1962

de Jong, Joure

3198

1962

Muusse, Zaandam

3199

1962

Veelenturf, Bodegraven

3200

1962

Veelenturf, Bodegraven

3201

1962

Veelenturf, Bodegraven

3202

1962

Helder, Paterswolde

3203

1962

K&J, Aalsmeer

3204

1962

K&J, Aalsmeer

3205

1962

Elzenaar, Amersfoort

3206

1962

Veelenturf, Bodegraven

3207

1962

K&J, Aalsmeer

3208

1962

Reeuwijk, Reeuwijk

3209

1962

Lamme, Loosdrecht

3232

1962

Feenstra, Parraga

3256

1962

Fridel, Amsterdam

3210

1962

Bouma, Workum

3233

1962

Helder, Paterswolde

3257

1962

Slotboom, Bodegraven

3211

1962

Vaes, Den Bosch

3234

1962

Helder, Paterswolde

3258

1962

Schooneveldt, Aalsmeer

3212

1962

van der Zwaag, Dokkum

3235

1962

Helder, Paterswolde

3259

1962

Moedt, Sneek

3213

1962

de Vries, IJlst

3236

1962

Helder, Paterswolde

3260

1962

Drijver, Leeuwarden

3214

1962

Moedt, Sneek

3237

1962

Helder, Paterswolde

3261

1962

de Jong, Wartena

3215

1962

Versteeg, Breukelen

3238

1962

Helder, Paterswolde

3262

1962

van Tol, Uitgeest

3216

1962

de Vries, IJlst

3239

1962

Helder, Paterswolde

3263

1962

K&J, Aalsmeer

3217

1962

de Vries, IJlst

3240

1962

Helder, Paterswolde

3264

1962

K&J, Aalsmeer

3218

1962

de Vries, IJlst

3241

1962

Gerritsma, Heeg

3265

1962

de Boer, Sneek

3219

1962

de Vries, IJlst

3242

1962

Somers, Roermond

3266

1962

de Jong, Staveren

3220

1962

Wester, Grou

3243

1962

Somers, Roermond

3267

1962

Kempenaar van der Velden, IJlst

3221

1962

Wester, Grou

3244

1962

K&J, Aalsmeer

3268

1962

Kempenaar van der Velden, IJlst

3222

1962

Wester, Grou

3245

1962

Haarsma, Warmond

3269

1962

Kempenaar van der Velden, IJlst

3223

1962

Wester, Grou

3246

1962

Kluiveduiker, Drachten

3270

1962

Kempenaar van der Velden, IJlst

3224

1962

van der Schaaf, Grouw

3247

1962

van der Meulen, Joure

3271

1962

van Wijk, Woubrugge

3225

1962

Velthuijsen, Baarn

3248

1962

van der Meulen, Joure

3272

1962

Ottenhoom, Loosdrecht

3226

1962

van Rossum, Odoorn

3249

1962

Drijver, Leeuwarden

3273

1962

van der Kooy, Groningen

3227

1962

Lindeboom, Leeuwarden

3250

1962

Krikke, Heerenveen

3274

1962

de Jong, Wartena

3228

1962

Vlug, Loosdrecht

3251

1962

Gerritsma, Heeg

3275

1962

Van Dijk, Langweer

3229

1962

de Jong, Joure

3252

1962

Brandsma, Rohel

3276

1962

Versteeg, Breukelen

130

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3277

1962

Klinkerbouw, Leiden

3314

1963

Bol, Aalsmeer

3353

1963

van der Schaaf, Grouw

3278

1962

Schildstra, Gorredijk

3315

1963

van der Zwaag, Dokkum

3354

1963

van der Zwaag, Dokkum

3279

1962

de Vries, IJlst

3316

1963

Kok, Vinkeveen

3355

1963

Hofkamp, Heerenveen

3280

1962

de Vries, IJlst

3317

1963

Kort, Gorredijk

3356

1963

van Wijk, Woubrugge

3281

1962

Olree, Gouda

3318

1963

Moedt, Sneek

3357

1963

Van Dijk, Langweer

3282

1962

Hulshof, Reeuwijk

3319

1963

Somers, Roermond

3358

1963

Van Dijk, Langweer

3283

1962

Futselaar, Haarlem

3320

1963

Somers, Roermond

3359

1963

Brouwer, Joure

3321

1963

Somers, Roermond

3360

1963

de Vries, IJlst

3322

1963

de Jong, Wartena

3361

1963

Drijver, Leeuwarden

3284

1963

Hoekstra, Jutrijp

3285

1963

ten Koppel, Zwolle

3323

1963

Veelenturf, Bodegraven

3362

1963

de Boer, Leeuwarden

3286

1963

Schildstra, Gorredijk

3324

1963

Veelenturf, Bodegraven

3363

1963

de Waag, Warmond

3287

1963

Schaap, Workum

3325

1963

Veelenturf, Bodegraven

3364

1963

de Vries, IJlst

3288

1963

Bootsma, Blauwhuis

3326

1963

Hinrichs, Steendam

3365

1963

de Waag, Warmond

3289

1963

Hoekstra, Jutrijp

3328

1963

Doevendans, Sneek

3366

1963

Van Dijk, Langweer

3290

1963

Tempel, Leeuwarden

3329

1963

Mutsears, Groenekan

3367

1963

Van Dijk, Langweer

3291

1963

Veelenturf, Bodegraven

3330

1963

Beuker, Workum

3292

1963

Reeuwijk, Reeuwijk

3331

1963

Witkamp, Hilversum

3368

1964

Rebargen, Delft

3293

1963

Reeuwijk, Reeuwijk

3332

1963

Witkamp, Hilversum

3369

1964

Bootsma, Blauwhuis

3294

1963

van Dijke, Rotterdam

3333

1963

de Vries, IJlst

3370

1964

Somers, Roermond

3295

1963

K&J, Aalsmeer

3334

1963

Hospes, Sneek

3371

1964

Somers, Roermond

3296

1963

K&J, Aalsmeer

3335

1963

Muusse, Zaandam

3372

1964

Somers, Roermond

3297

1963

K&J, Aalsmeer

3336

1963

Helder, Paterswolde

3373

1964

Doevendans, Sneek

3298

1963

K&J, Aalsmeer

3337

1963

Helder, Paterswolde

3374

1964

Doevendans, Sneek

3299

1963

K&J, Aalsmeer

3338

1963

Helder, Paterswolde

3375

1964

Doevendans, Sneek

3300

1963

K&J, Aalsmeer

3339

1963

de Vries, IJlst

3376

1964

Doevendans, Sneek

3302

1963

Helder, Paterswolde

3340

1963

Groeneveld, Maassluis

3377

1964

Doevendans, Sneek

3303

1963

Helder, Paterswolde

3341

1963

de Vreeze, Sloten

3378

1964

Doevendans, Sneek

3304

1963

Helder, Paterswolde

3342

1963

van der Meulen, Joure

3379

1964

Keessen, Aalsmeer

3305

1963

Helder, Paterswolde

3343

1963

van der Meulen, Joure

3380

1964

de Vries, IJlst

3306

1963

Lindenbergh, Nieuwwolda

3344

1963

Bouwhuizen, Amstelveen

3381

1964

Moedt, Sneek

3307

1963

Nienhuis, Appingedam

3345

1963

K&J, Aalsmeer

3382

1964

Moedt, Sneek

3308

1963

Moedt, Sneek

3346

1963

K&J, Aalsmeer

3383

1964

Fokkema, Wolvega

3309

1963

Lamme, Loosdrecht

3347

1963

Kempenaar van der Velden, IJlst

3384

1964

Wester, Grou

3310

1963

Lamme, Loosdrecht

3348

1963

ten Cate, Hattem

3385

1964

Wester, Grou

3311

1963

Wester, Grou

3350

1963

de Vries, IJlst

3386

1964

Wester, Grou

3312

1963

van Wijk, Woubrugge

3351

1963

Holtrop, Grou

3387

1964

Wester, Grou

3313

1963

Bol, Aalsmeer

3352

1963

de Waag, Warmond

3388

1964

Wester, Grou

131

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3389

1964

Wiegmans, Breukelen

3426

1964

Hoebertus, Jutrijp

3463

1965

Mud, Akkrum

3390

1964

Wiegmans, Breukelen

3427

1964

Kempenaar van der Velden, IJlst

3464

1965

Muller, Maartensdijk

3391

1964

K&J, Aalsmeer

3428

1964

van Wijk, Woubrugge

3465

1965

Gerritsma, Heeg

3392

1964

Immers, Den Haag

3429

1964

van Wijk, Woubrugge

3466

1965

Bakker, Leiden

3393

1964

Reeuwijk, Reeuwijk

3430

1964

Helder, Paterswolde

3467

1965

de Jong, Wartena

3394

1964

Reeuwijk, Reeuwijk

3431

1964

Helder, Paterswolde

3468

1965

Van Dijk, Langweer

3395

1964

Reeuwijk, Reeuwijk

3432

1964

Helder, Paterswolde

3469

1965

Gerritsma, Heeg

3396

1964

Reeuwijk, Reeuwijk

3433

1964

Helder, Paterswolde

3470

1965

Krijhte, Hoogezand

3397

1964

Makkus, Vlaardingen

3434

1964

Helder, Paterswolde

3471

1965

Hofkamp, Heerenveen

3398

1964

van Velzen, Delft

3435

1964

Helder, Paterswolde

3472

1965

Hofkamp, Heerenveen

3399

1964

de Jong, Wolvega

3436

1964

Helder, Paterswolde

3473

1965

Wierenga, Haren

3400

1964

Lamme, Loosdrecht

3437

1964

Helder, Paterswolde

3474

1965

K&J, Aalsmeer

3401

1964

Bakker, Leiden

3438

1964

Verduin, Akersloot

3475

1965

Boot, Reeuwijk

3402

1964

Lamme, Loosdrecht

3476

1965

Versluis, Warmond Veenstra & v.d. Made, Grouw

3403

1964

Visser, Paterswolde

3439

1965

de Jong, Joure

3477

1965

3404

1964

Visser, Paterswolde

3440

1965

van der Meulen, Joure

3478

1965

Veenstra & v.d. Made, Grouw

3405

1964

Visser, Paterswolde

3441

1965

van der Meulen, Joure

3479

1965

Drijver, Leeuwarden Abma, Sneek

3406

1964

van Workum, Arnhem

3442

1965

de Jong, Joure

3480

1965

3407

1964

van de Wal, Sneek

3443

1965

Couperus, Sneek

3481

1965

de Visser, Nootdorp

3408

1964

Keidel, Veenhoop

3445

1965

de Vries, IJlst

3483

1965

de Vries, Terhorne

3409

1964

Vink, Schijndel

3446

1965

Gerritsma, Heeg

3485

1965

de Boarnstream, Irnsum

3410

1964

Veelenturf, Bodegraven

3447

1965

Gerritsma, Heeg

3486

1965

Moedt, Sneek

3411

1964

Veelenturf, Bodegraven

3448

1965

Gerritsma, Heeg

3487

1965

Moedt, Sneek

3412

1964

Veelenturf, Bodegraven

3449

1965

Visser, Paterswolde

3488

1965

Moedt, Sneek

3413

1964

K&J, Aalsmeer

3450

1965

Krikke, Heerenveen

3489

1965

Moedt, Sneek

3414

1964

K&J, Aalsmeer

3451

1965

Hinrichs, Steendam

3490

1965

Moedt, Sneek

3415

1964

Versluis, Warmond

3452

1965

Bakker, Leiden

3491

1965

Moedt, Sneek

3416

1964

Doevendans, Sneek

3453

1965

Bakker, Leiden

3492

1965

Moedt, Sneek

3417

1964

Doevendans, Sneek

3454

1965

Bakker, Leiden

3493

1965

Moedt, Sneek

3418

1964

Doevendans, Sneek

3455

1965

Gerritsma, Heeg

3494

1965

Bosma, Amsterdam Van Dijk, Langweer

3419

1964

Doevendans, Sneek

3456

1965

Valk, Workum

3495

1965

3420

1964

Doevendans, Sneek

3457

1965

Moedt, Sneek

3496

1965

Van Dijk, Langweer

3421

1964

Doevendans, Sneek

3458

1965

van der Dong, Leek

3497

1965

Van Dijk, Langweer

3422

1964

de Jong, Workum

3459

1965

Kort, Kortezwaag

3498

1965

Somers, Roermond

3423

1964

de Schiffard, Grou

3460

1965

Moedt, Sneek

3499

1965

Somers, Roermond

3424

1964

Jonkman, Drachten

3461

1965

Akerboom, Nieuwkoop

3500

1965

Somers, Roermond

3425

1964

Moedt, Sneek

3462

1965

Akerboom, Nieuwkoop

3501

1965

Somers, Roermond

132

nummer

jaar

bouwer

3502

1965

Somers, Roermond

3503

1965

Somers, Roermond

3504

1965

Somers, Roermond

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3526

1965

K&J, Aalsmeer

3552

1965

Drijver, Leeuwarden

3527

1965

Boot, Reeuwijk

3553

1965

Hiemstra, Franeker

3528

1965

K&J, Aalsmeer

3554

1965

Helder, Paterswolde

3555

1965

Helder, Paterswolde

3556

1965

Helder, Paterswolde

3557

1965

Helder, Paterswolde

3558

1965

Helder, Paterswolde

3559

1965

Helder, Paterswolde

3560

1965

Helder, Paterswolde

3561

1965

Helder, Paterswolde

3562

1965

Sark, Voorburg

3564

1965

de Jong, Joure

3565

1965

de Jong, Wartena

3566

1965

de Jong, Wartena Gongrijp, Den Haag

3567

1965

3568

1965

van Wijk, Woubrugge

3569

1965

K&J, Aalsmeer

3506

1965

Hofkamp, Heerenveen

3529

1965

K&J, Aalsmeer

3570

1965

K&J, Aalsmeer

3507

1965

Hofkamp, Heerenveen

3530

1965

Lamme, Loosdrecht

3571

1965

K&J, Aalsmeer

3508

1965

Hofkamp, Heerenveen

3531

1965

Bakker, Leiden

3572

1965

K&J, Aalsmeer K&J, Aalsmeer

3509

1965

Hofkamp, Heerenveen

3532

1965

Bakker, Leiden

3573

1965

3510

1965

Hofkamp, Heerenveen

3533

1965

Moedt, Sneek

3574

1965

K&J, Aalsmeer

3511

1965

Hofkamp, Heerenveen

3535

1965

Lamme, Loosdrecht

3575

1965

K&J, Aalsmeer

3512

1965

Tinga, st Nicolaasga

3536

1965

de Vries, Den Haag

3576

1965

Somers, Roermond

3513

1965

Tinga, st Nicolaasga

3537

1965

Wester, Grou

3577

1965

Laan, Steendam

3514

1965

Tinga, st Nicolaasga

3538

1965

Wester, Grou

3578

1965

van der Schaaf, Grouw

3515

1965

Gerritsma, Heeg

3539

1965

Wester, Grou

3579

1965

Veelenturf, Bodegraven

3516

1965

Van Nus, Warga

3540

1965

Wester, Grou

3580

1965

Veelenturf, Bodegraven

3517

1965

Juffermans, Oegstgeest

3542

1965

Lamme, Loosdrecht

3581

1965

Veelenturf, Bodegraven

3518

1965

Molenaar, Woubrugge

3543

1965

Kok, Vinkeveen

3582

1965

van der Schaaf, Grouw

3519

1965

Kempenaar van der Velden, IJlst

3544

1965

K&J, Aalsmeer

3583

1965

Manders, Roggel

3520

1965

Sollie, Kampen

3545

1965

Bol, Aalsmeer

3585

1965

Van Dijk, Langweer

3521

1965

Tijsterman, Nieuwkoop

3546

1965

Miedema, Kootstertille

3586

1965

Valk, Workum

3522

1965

Kiedel, de Veenhoop

3547

1965

Popma, Wartena

3587

1965

Veenstra & v.d. Made, Grouw

3523

1965

de Boarnstream, Irnsum

3548

1965

van Veenendaal, Tienhoven

3588

1965

Kort, Gorredijk

3524

1965

K&J, Aalsmeer

3550

1965

Tijsterman, Nieuwkoop

3589

1965

Menkema, Appingedam

3525

1965

K&J, Aalsmeer

3551

1965

de Vries, IJlst

3590

1965

van der Wal, Scharnegoutum

133

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3591

1965

Van der Schaaf, Grouw

3615

1966

Van Dijk, Langweer

3640

1966

Veelenturf, Bodegraven

3592

1965

van der Schaaf, Grouw

3616

1966

Lamme, Loosdrecht

3641

1966

Veelenturf, Bodegraven

3593

1965

Ijpma, Bolsward

3617

1966

K&J, Aalsmeer

3642

1966

Veelenturf, Bodegraven

3594

1965

Brandsma, Rohel

3618

1966

K&J, Aalsmeer

3643

1966

Somers, Roermond

3595

1965

Brandsma, Rohel

3619

1966

K&J, Aalsmeer

3644

1966

K&J, Aalsmeer

3596

1965

de Boarnstream, Irnsum

3620

1966

Wester, Grou

3645

1966

K&J, Aalsmeer

3597

1965

K&J, Aalsmeer

3621

1966

Wester, Grou

3646

1966

Boot, Reeuwijk

3598

1965

Boot, Reeuwijk

3622

1966

Wester, Grou

3647

1966

het Zwet, Badhoevedorp

3599

1965

Akerboom, Nieuwkoop

3623

1966

Wester, Grou

3648

1966

het Zwet, Badhoevedorp

3649

1966

Tienstra, Drachten

3650

1966

de Jong, Wartena

3651

1966

de Jong, Wartena

3652

1966

Lamme, Loosdrecht

3653

1966

van der Schaaf, Grouw

3654

1966

van Hoorn, Capelle a/d Ijssel

3655

1966

Moedt, Sneek

3656

1966

Timmermans, Velp

3657

1966

van der Meer, Landsmeer

3658

1966

van der Schaaf, Grouw

3659

1966

Nijdam S, Tynaarlo

3660

1966

Nijdam S, Tynaarlo

3661

1966

Nijdam S, Tynaarlo

3662

1966

Helder, Paterswolde

3600

1965

Wester, Grou

3624

1966

Wester, Grou

3663

1966

Jongsma, Drachten

3601

1965

Moedt, Sneek

3625

1966

de Vries, IJlst

3664

1966

Kort, Kortezwaag

3602

1965

Veelenturf, Bodegraven

3626

1966

Somers, Roermond

3665

1966

Stuurman, Naarden

3603

1965

van Wijk, Woubrugge

3627

1966

Somers, Roermond

3667

1966

de Vries, IJlst

3604

1965

van der Dong, Leek

3628

1966

Somers, Roermond

3668

1966

Somers, Roermond

3605

1965

van der Dong, Leek

3629

1966

Somers, Roermond

3669

1966

Schalk, Aalsmeer

3630

1966

Veenstra & v.d. Made, Grouw

3671

1966

de Plasmolen, Vinkeveen

3606

1966

Stam, Sneek

3633

1966

K&J, Aalsmeer

3672

1966

de Jong, Joure

3607

1966

Lamme, Loosdrecht

3634

1966

K&J, Aalsmeer

3673

1966

de Jong, Joure

3608

1966

Veelenturf, Bodegraven

3635

1966

K&J, Aalsmeer

3674

1966

de Jong, Joure

3609

1966

Visser, Paterswolde

3636

1966

K&J, Aalsmeer

3675

1966

Helder, Paterswolde

3610

1966

Visser, Paterswolde

3637

1966

K&J, Aalsmeer

3676

1966

Helder, Paterswolde

3611

1966

Visser, Paterswolde

3638

1966

K&J, Aalsmeer

3677

1966

Helder, Paterswolde

3612

1966

Adsma, Oppenhuizen

3639

1966

Drijver, Leeuwarden

3678

1966

Helder, Paterswolde

134

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3679

1966

Helder, Paterswolde

3708

1967

Hulshof, Reeuwijk

3737

1967

Wildeman, Appingedam

3680

1966

Vos, Appingedam

3709

1967

K&J, Aalsmeer

3738

1967

Voets, Workum

3684

1966

de Ponti, Vinkeveen

3710

1967

K&J, Aalsmeer

3739

1967

Helder, Paterswolde

3685

1966

Henrichs, Steendam

3712

1967

Bruining, Midlaren

3740

1967

Helder, Paterswolde

3686

1966

Noordstra, genemuiden

3714

1967

K&J, Aalsmeer

3741

1967

van der Meer, Grou

3687

1966

de Jong, Molkwierum

3715

1967

Boone, Oostzaan

3742

1967

Helder, Paterswolde

3688

1966

Lageveen, Oppenhuizen

3718

1967

Warmenbol, Reuver

3743

1967

Helder, Paterswolde

3692

1966

de Vries, IJlst

3719

1967

Somers, Roermond

3744

1967

Veerman, Woerden

3693

1966

Schildstra, Gorredijk

3720

1967

Jongeneel, Delft

3745

1967

Roelinga, Grou

3746

1967

Brouwer, Opeinde

3747

1967

van der Schaaf, Grouw

3748

1967

Kerkhof, Grou

3749

1967

K&J, Aalsmeer

3750

1967

K&J, Aalsmeer

3751

1967

K&J, Aalsmeer

3752

1967

Abma, Sneek

3753

1967

Abma, Sneek

3756

1967

Bouma, Workum

3757

1967

Wiegmans, Breukelen

3758

1967

Wiegmans, Breukelen

3759

1967

de Vries, IJlst

3760

1967

Peelen, Rotterdam K&J, Aalsmeer

3761

1967

3695

1966

de Boarnstream, Irnsum

3721

1967

Jongeneel, Delft

3762

1967

de Otter, Steendam

3696

1966

Kort, Gorredijk

3722

1967

Lamme, Loosdrecht

3763

1967

Kerstholt, Groningen

3697

1966

K&J, Aalsmeer

3724

1967

Oost, Akkrum

3764

1967

Brug, Groningen

3698

1966

K&J, Aalsmeer

3725

1967

K&J, Aalsmeer

3765

1967

Visser, Paterswolde

3699

1966

Douma, Sneek

3726

1967

Veenstra & v.d. Made, Grouw

3766

1967

Doevendans, Sneek

3700

1966

Abma, Sneek

3727

1967

Moedt, Sneek

3767

1967

Veelenturf, Bodegraven

3701

1966

Lamme, Loosdrecht

3729

1967

Slager, Wolvega

3768

1967

Veelenturf, Bodegraven

3702

1966

Hut, Leeuwarden

3730

1967

Visser, Paterswolde

3769

1967

van de Heuvel, Dordrecht

3703

1966

van Wijk, Woubrugge

3731

1967

van Wijk, Woubrugge

3770

1967

Nijdam, Midlaren

3704

1966

Veelenturf, Bodegraven

3732

1967

Lamme, Loosdrecht

3771

1967

Nijdam, Midlaren

3705

1966

Keidel, Veenhoop

3733

1967

van Workum, Arnhem

3772

1967

Nijdam, Midlaren

3706

1966

Hoogendam, Barendrecht

3734

1967

Bruining, Midlaren

3773

1967

Nijdam, Midlaren

3735

1967

Laan, Steendam

3774

1967

Versteeg, Loosdrecht

3707

1967

Bergsma, st Nicolaasga

3736

1967

Damstra & Beima,

3776

1967

Lageveen, Oppenhuizen

135

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3777

1967

K&J, Aalsmeer

3814

1968

K&J, Aalsmeer

3852

1969

Janmaat, Reeuwijk

3778

1967

K&J, Aalsmeer

3815

1968

K&J, Aalsmeer

3853

1969

Janmaat, Reeuwijk

3779

1967

K&J, Aalsmeer

3816

1968

K&J, Aalsmeer

3854

1969

Elzenaar, Amersfoort

3780

1967

K&J, Aalsmeer

3817

1968

de Jong, Joure

3855

1969

Lamme, Loosdrecht

3781

1967

K&J, Aalsmeer

3818

1968

Vaes, Den Bosch

3856

1969

de Vries, IJlst

3782

1967

Adema, Sneek

3819

1968

Hiemstra, Franeker

3857

1969

de Vries, IJlst

3783

1967

Moedt, Sneek

3820

1968

Nijdam S, Tynaarlo

3858

1969

de Ketting, Surhusterveen

3784

1967

K&J, Aalsmeer

3821

1968

Wieffering, Den Haag

3859

1969

K&J, Aalsmeer

3785

1967

de Vries, Joure

3822

1968

Adema, sneek

3860

1969

Laan, Steendam August, Delfzijl

3786

1967

Heller, Foxhol

3823

1968

Veelenturf, Bodegraven

3861

1969

3787

1967

K&J, Aalsmeer

3824

1968

Lamme, Loosdrecht

3862

1969

K&J, Aalsmeer

3788

1967

K&J, Aalsmeer

3825

1968

Lamme, Loosdrecht

3863

1969

K&J, Aalsmeer

3789

1967

K&J, Aalsmeer

3826

1968

van Santen, Den Haag

3864

1969

K&J, Aalsmeer

3790

1967

Laan, Steendam

3827

1968

de Vries, IJlst

3865

1969

K&J, Aalsmeer

3792

1967

Heller, Foxhol

3828

1968

de Vries, IJlst

3866

1969

Swart, IJlst

3793

1967

van der Dong, Leek

3829

1968

Nijdam S, Tynaarlo

3867

1969

K&J, Aalsmeer

3794

1967

Lamme, Loosdrecht

3830

1968

Nijdam S, Tynaarlo

3868

1969

Hiemstra, Franeker

3795

1967

de Jong, Joure

3831

1968

Oegema, Zwaag Westeinde

3869

1969

Govaart, Schiedam

3796

1967

Asjes, Hypolitushoef

3832

1968

de Vries, IJlst

3870

1969

Wester, Grou

3797

1967

Van Dijk, Langweer

3833

1968

de Jong, Grou

3871

1969

Wester, Grou

3798

1967

Wester, Grou

3834

1968

van der Dong, Leek

3872

1969

de Jong, Wartena

3799

1967

K&J, Aalsmeer

3835

1968

Koopmans, Hypolitushoef

3873

1969

de Jong, Wartena

3800

1967

Abma, Sneek

3836

1968

Koopmans, Hypolitushoef

3874

1969

Somers, Roermond

3801

1967

K&J, Aalsmeer

3837

1968

Hiemstra, Franeker

3875

1969

de Jong, Joure

3802

1967

Veenstra & v.d. Made, Grouw

3838

1968

Heller, Foxhol

3876

1969

Veenstra & v.d. Made, Grouw

3839

1968

Heller, Foxhol

Koopman, Nieuwkoop

3803

1967

K&J, Aalsmeer

3804

1967

K&J, Aalsmeer

3805

1967

Veelenturf, Bodegraven

3841

1969

3806

1967

Veelenturf, Bodegraven

3842

3807

1967

Versluis, Warmond

3843 3844

3808

1968

Hiemstra, Franeker

3845

3809

1968

van der Dong, Leek

3847

3810

1968

Wester, Grou

3811

1968

3812 3813

3877

1969

3878

1969

K&J, Aalsmeer

Veelenturf, Bodegraven

3879

1969

K&J, Aalsmeer

1969

K&J, Aalsmeer

3880

1969

K&J, Aalsmeer

1969

K&J, Aalsmeer

3881

1969

de Vries, Joure

1969

van Dijk, Lemmer

3882

1969

van der Schaaf, Grouw

1969

Bruining, Midlaren

3883

1969

Nijdam S, Tynaarlo

1969

Lamme, Loosdrecht

3884

1969

Nijdam S, Tynaarlo

3848

1969

de Vries, IJlst

3885

1969

Versluis, Warmond

Akerboom, Nieuwkoop

3849

1969

Helder, Paterswolde

3886

1969

de Horse, Uiterwellingerga

1968

Doornbos, Breukelerveen

3850

1969

van der Dong, Leek

3887

1969

Bosman, Zeilberg

1968

Doevendans, Sneek

3851

1969

Schildstra, Gorredijk

3888

1969

Oegema, Zwaag Westeinde

136

nummer

3889

jaar

bouwer

1969

Somers, Roermond

nummer

3925

jaar

bouwer

1970

Veelenturf, Bodegraven

nummer

jaar

bouwer

3948

1971

van Schaik, Almelo

3949

1971

K&J, Aalsmeer

3890

1970

de Horse, Uiterwellingerga

3926

1971

Tijsterman, Nieuwkoop

3950

1971

Veelenturf, Bodegraven

3891

1970

K&J, Aalsmeer

3928

1971

de Jong, Wartena

3951

1971

de Horse, Uiterwellingerga

3892

1970

K&J, Aalsmeer

3893

1970

Somers, Roermond

3894

1970

Laan, Steendam

3895

1970

Kok, Vinkeveen

3896

1970

Kok, Vinkeveen

3897

1970

Sikkes, Asendelft

3898

1970

Adema, Sneek

3899

1970

Lamme, Loosdrecht

3900

1970

Lamme, Loosdrecht

3901

1970

v.d. Schaaf, Grou

3902

1970

Bruining, Midlaren

3903

1970

Lok, Zwartsluis

3904

1970

Somers, Roermond

3905

1970

Helder, Paterswolde

3906

1970

Helder, Paterswolde

3929

1971

Vrieswijk, Sneek

3952

1971

de Horse, Uiterwellingerga

3907

1970

Helder, Paterswolde

3930

1971

Abma, Sneek

3953

1971

Appingedam, Appingedam

3908

1970

Helder, Paterswolde

3931

1971

Bruining, Midlaren

3954

1971

Helder, Paterswolde

3909

1970

Scheepsw. Appingedam

3932

1971

Visser, Paterswolde

3955

1971

Laan, Steendam

3910

1970

Wester, Grou

3933

1971

Lamme, Loosdrecht

3956

1971

Veenstra & v.d. Made, Grouw

3911

1970

Wester, Grou

3934

1971

de Vries, Joure

3957

1971

K&J, Aalsmeer

3912

1970

Oost, Akkrum

3935

1971

Hoogendoorn, Waddinxveen

3958

1971

Speelman, Hoogezand

3913

1970

van Dijk, Lemmer

3936

1971

K&J, Aalsmeer

3959

1971

Visser, Workum

3914

1970

van Dijk, Lemmer

3937

1971

K&J, Aalsmeer

3960

1971

Visser, Workum

3915

1970

van Dijk, Lemmer

3938

1971

Tijsterman, Nieuwkoop

3961

1971

de Horse, Uiterwellingerga

3916

1970

van Dijk, Lemmer

3939

1971

Veelenturf, Bodegraven

3962

1971

Lok, Zwartsluis

3917

1970

Potma, Sneek

3940

1971

Somers, Roermond

3963

1971

Doevendans, Sneek

3918

1970

de Jong, Joure

3941

1971

Somers, Roermond

3964

1971

Veelenturf, Bodegraven

3919

1970

de Jong, Joure

3942

1971

Somers, Roermond

3965

1971

Boot, Reeuwijk

3920

1970

Bakker, kortenhoef

3943

1971

de Horse, Uiterwellingerga

3966

1971

Lageweg, Workum

3921

1970

Doevendans, Sneek

3944

1971

de Horse, Uiterwellingerga

3967

1971

Portegijs, Wieringen

3922

1970

Doevendans, Sneek

3945

1971

de Horse, Uiterwellingerga

3968

1971

Nijdam S, Tynaarlo

3923

1970

Doevendans, Sneek

3946

1971

de Jong, Joure

3969

1971

de Jong, Joure

3924

1970

K&J, Aalsmeer

3947

1971

de Horse, Uiterwellingerga

3970

1971

Dalstra, Bergum

137

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

3972

1971

Veelenturf, Bodegraven

3973

1971

Veelenturf, Bodegraven

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

3995

1972

Kok, Vinkeveen

4019

1972

Laan, Steendam

3996

1972

Helder, Paterswolde

4020

1972

Adema, Sneek

3974

1971

Veelenturf, Bodegraven

3998

1972

Lamme, Loosdrecht

4021

1972

Bouma, Workum

3975

1971

K&J, Aalsmeer

3999

1972

Lamme, Loosdrecht

4022

1972

Folkersma, Uiterwellingerga

3976

1971

van Steinvoorn,

4000

1972

Lamme, Loosdrecht

4023

1972

Moedt, Sneek

3977

1971

K&J, Aalsmeer

4001

1972

Kok, Vinkeveen

4024

1972

Moedt, Sneek

3978

1971

Jongeneel, Delft

4002

1972

Wester, Grou

4025

1972

Somers, Roermond

3979

1971

Boot, Reeuwijk

4003

1972

Bol, Aalsmeer

4026

1972

Somers, Roermond

4027

1972

Somers, Roermond

4028

1972

Helder, Paterswolde

4029

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4030

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4031

1972

Veelenturf, Bodegraven

4032

1972

Tighelaar, Workum van Wijk, Woubrugge

4033

1972

4034

1972

van de Veen, Workum

4035

1972

Bruining, Midlaren Versluis, Warmond

4037

1972

4038

1972

Bakker, Leiden

4039

1972

Hos, Assendelft

4040

1972

Poot, Wormerveer

4041

1972

K&J, Aalsmeer

3980

1971

Oost, Akkrum

4004

1972

K&J, Aalsmeer

4042

1972

Muilwijk, Boskoop

3981

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4005

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4043

1972

Tijsterman, Nieuwkoop

3982

1972

de Vries, Joure

4006

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4044

1972

Somers, Roermond

3983

1972

K&J, Aalsmeer

4007

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4045

1972

de Horse, Uiterwellingerga

3984

1972

K&J, Aalsmeer

4008

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4046

1972

Rollingswier, Stiens

3985

1972

Wester, Grou

4009

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4047

1972

Helder, Paterswolde

3986

1972

Schildstra, Gorredijk

4010

1972

de Horse, Uiterwellingerga

4048

1972

Lamme, Loosdrecht

3987

1972

Somers, Roermond

4011

1972

Versluis, Warmond

4049

1972

Laan, Steendam

3988

1972

Lamme, Loosdrecht

4012

1972

K&J, Aalsmeer

4050

1972

K&J, Aalsmeer

3989

1972

Lamme, Loosdrecht

4013

1972

de Jong, Wartena

4051

1972

de Horse, Uiterwellingerga

3990

1972

Lamme, Loosdrecht

4014

1972

Nicolai, Hippolytushoef

4052

1972

de Horse, Uiterwellingerga

3991

1972

Lamme, Loosdrecht

4015

1972

Doevendans, Sneek

3992

1972

Tijsterman, Nieuwkoop

4016

1972

van der Dong, Roden

4053

1973

K&J, Aalsmeer

3993

1972

Somers, Roermond

4017

1972

Akerboom, Nieuwkoop

4055

1973

Veenstra & v.d. Made, Grouw

3994

1972

Akerboom, Nieuwkoop

4018

1972

Engelage

4056

1973

Veenstra & v.d. Made, Grouw

138

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

4058

1973

de Jong, Joure

4095

1974

Hinrichs, Steendam

4117

1975

K&J, Aalsmeer

4059

1973

Nijdam S, Tynaarlo

4096

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4118

1975

K&J, Aalsmeer

4060

1973

Nijdam S, Tynaarlo

4097

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4119

1975

de Jong, Joure

4061

1973

Adema, Sneek

4098

1974

de Jong, Wartena

4120

1975

Pietersma, Rheden

4062

1973

Somers, Roermond

4099

1974

de Jong, Wartena

4121

1975

Lamme, Loosdrecht

4063

1973

Bouman, Sneek

4100

1974

de Jong, Wartena

4122

1975

Lamme, Loosdrecht

4064

1973

de Horse, Uiterwellingerga

4101

1974

Moedt, Sneek

4123

1975

Somers, Roermond

4065

1973

de Horse, Uiterwellingerga

4102

1974

de Vries, Joure

4124

1975

Hos, Assendelft

4066

1973

Valk, Workum

4067

1973

Veelenturf, Bodegraven

4068

1973

de Horse, Uiterwellingerga

4069

1973

de Horse, Uiterwellingerga

4070

1973

Somers, Roermond

4071

1973

van den Heuvel, Helmond

4072

1973

Veenstra & v.d. Made, Grouw

4073

1973

Lamme, Loosdrecht

4075

1974

K&J, Aalsmeer

4076

1974

K&J, Aalsmeer

4077

1974

K&J, Aalsmeer

4078

1974

v.d. Pal, Grou

4079

1974

Laan, Steendam

4080

1974

Somers, Roermond

4103

1974

Jongema, Nijega

4125

1975

Scherpel, Oud Loosdrecht

4081

1974

Wester, Grou

4104

1974

de Jong, Joure

4126

1975

de Jong, Joure

4082

1974

K&J, Aalsmeer

4105

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4127

1975

Laan, Steendam Helder, Paterswolde

4083

1974

Verbeek, Lemmer

4106

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4128

1975

4084

1974

de Vries, Joure

4107

1974

van der Werf, Grou

4129

1975

de Vries, Sneek

4085

1974

K&J, Aalsmeer

4108

1974

Bakker, Leiden

4130

1975

de Horse, Uiterwellingerga

4086

1974

K&J, Aalsmeer

4109

1974

Langenberg, Leeuwarden

4131

1975

de Horse, Uiterwellingerga

4087

1974

K&J, Aalsmeer

4110

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4132

1975

Wester, Grou

4088

1974

Helder, Paterswolde

4111

1974

Van der Heide, Leek

4133

1975

K&J, Aalsmeer

4089

1974

Hinrichs, Steendam

4112

1974

Somers, Roermond

4134

1975

de Horse, Uiterwellingerga

4090

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4113

1974

Versluis, Warmond

4135

1975

de Horse, Uiterwellingerga

4091

1974

Wierda, Bolsward

4114

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4136

1975

de Horse, Uiterwellingerga

4092

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4115

1974

Hof, Nijbeets

4137

1975

de Horse, Uiterwellingerga

4138

1975

Veelenturf, Bodegraven

4116

1975

K&J, Aalsmeer

4139

1975

Veelenturf, Bodegraven

4093

1974

de Horse, Uiterwellingerga

4094

1974

de Horse, Uiterwellingerga

139

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

4140

1975

de Vries, Joure

4181

1977

Wester, Grou

4141

1975

Somers, Roermond

4182

1977

Wester, Grou

4206

1978

Veelenturf, Bodegraven

4142

1975

Douma, Oppenhuizen

4183

1977

van Dijk, Staveren

4207

1978

Tijsterman, Nieuwkoop

4144

1975

Nijdam S, Tynaarlo

4184

1977

Doevendans, Sneek

4208

1978

Tijsterman, Nieuwkoop

4145

1975

Kalsbeek, Wartena

4185

1977

Nicolai, Hippolytushoef

4209

1978

Tijsterman, Nieuwkoop

4146

1975

Wester, Grou

4187

1977

Veelenturf, Bodegraven

4210

1978

Tijsterman, Nieuwkoop

4147

1975

van Wijk, Woubrugge

4149

1976

K&J, Aalsmeer

4150

1976

de Groot, Rockanje

4151

1976

Janmaat, Reeuwijk

4152

1976

Tijsterman, Nieuwkoop

4153

1976

Tijsterman, Nieuwkoop

4154

1976

Bosma, Oosterzee

4155

1976

Laan, Steendam

4157

1976

Doevendans, Sneek K&J, Aalsmeer

4158

1976

4159

1976

Wijnstra,

4160

1976

Adema, Sneek

4162

1976

Hinrichs, Steendam

4163

1976

Kramer, st Nicolaasga

4188

1977

Doevendans, Sneek

4211

1978

Tijsterman, Nieuwkoop

4164

1976

de Horse, Uiterwellingerga

4189

1977

van der Meer, Eestrum

4212

1978

Tijsterman, Nieuwkoop

4165

1976

de Horse, Uiterwellingerga

4190

1977

Somers, Roermond

4213

1978

de Horse, Uiterwellingerga

4166

1976

Tijsterman, Nieuwkoop

4191

1977

de Horse, Uiterwellingerga

4214

1978

de Vries, Joure

4168

1976

de Horse, Uiterwellingerga

4192

1977

K&J, Aalsmeer

4215

1978

Lamme, Loosdrecht

4169

1976

de Otter, Steendam

4193

1977

Heller, Foxhol

4216

1978

Veelenturf, Bodegraven

4170

1976

Veelenturf, Bodegraven

4194

1977

Heller, Foxhol

4217

1978

Lok, Zwartsluis

4171

1976

Somers, Roermond

4195

1977

Hoekstra, IJlst

4218

1978

van der Pal, Grouw

4172

1977

K&J, Aalsmeer

4196

1977

Hof, Nijbeets

4219

1978

Somers, Roermond

4173

1977

K&J, Aalsmeer

4199

1977

Veelenturf, Bodegraven

4220

1978

Somers, Roermond

4174

1977

Somers, Roermond

4200

1977

Veelenturf, Bodegraven

4221

1978

Lamme, Loosdrecht

4175

1977

Nijenhuis, Leiden

4201

1977

Heit, Dieren

4222

1978

Lamme, Loosdrecht

4176

1977

Hos, Assendelft

4202

1977

Veelenturf, Bodegraven

4223

1978

Lamme, Loosdrecht

4177

1977

Somers, Roermond

4203

1977

Veelenturf, Bodegraven

4224

1978

Lamme, Loosdrecht

4178

1977

Tijsterman, Nieuwkoop

4225

1978

de Horse, Uiterwellingerga

4179

1977

Veelenturf, Bodegraven

4204

1978

Veelenturf, Bodegraven

4226

1978

Wester, Grou

4180

1977

Veelenturf, Bodegraven

4205

1978

Hos, Assendelft

4227

1978

Wester, Grou

140

nummer

4228

jaar

bouwer

1978

Versluis, Warmond

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

4265

1979

Heller, Foxhol

4300

1981

Veelenturf, Bodegraven

4266

1979

K&J, Aalsmeer

4301

1981

Veelenturf, Bodegraven

4229

1978

Veenstra & v.d. Made, Grouw

4267

1979

Veelenturf, Bodegraven

4302

1981

Veelenturf, Bodegraven

4230

1978

Hernink, Rotterdam

4268

1979

Veelenturf, Bodegraven

4303

1981

Somers, Roermond

4232

1978

Visser, Wanneperveen

4269

1979

Dijkstra, Leeuwarden

4304

1981

de Groot, Lelystad

4233

1978

K&J, Aalsmeer

4305

1981

Ottenhome, Loosdrecht

4234

1978

van Dijk, Staveren

4306

1981

Wester, Grou

4235

1978

K&J, Aalsmeer

4270

1980

Veelenturf, Bodegraven

4271

1980

van der Pal, Grouw

4307

1981

Potma, Sneek

4272

1980

Akerboom, Nieuwkoop

4308

1982

Tijsterman, Nieuwkoop

4236

1979

Bakker, Leiden

4273

1980

K&J, Aalsmeer

4310

1982

de Vries, Joure

4238

1979

Niezen, Steendam

4274

1980

Tijsterman, Nieuwkoop

4311

1982

Nijdam, Bunne

4239

1979

Schilstra, Balk

4275

1980

Tijsterman, Nieuwkoop

4312

1982

Nijdam, Bunne

4240

1979

Tijsterman, Nieuwkoop

4276

1980

Tijsterman, Nieuwkoop

4313

1982

Veelenturf, Bodegraven

4241

1979

Tijsterman, Nieuwkoop

4277

1980

Somers, Roermond

4314

1982

Ottenhome, Loosdrecht

4242

1979

Tijsterman, Nieuwkoop

4278

1980

Somers, Roermond

4315

1982

Somers, Roermond

4243

1979

Tijsterman, Nieuwkoop

4279

1980

Vial, Rotterdam

4316

1982

Tijsterman, Nieuwkoop

4244

1979

Tijsterman, Nieuwkoop

4280

1980

K&J, Aalsmeer

4317

1982

Kuiper, Appingedam

4245

1979

Tijsterman, Nieuwkoop

4281

1980

de Jong, Joure

4246

1979

Tijsterman, Nieuwkoop

4282

1980

Hof, Nijbeets

4318

1983

de Groot, Rockanje

4247

1979

van der Meer, Amsterdam

4283

1980

de Vries, Joure

4319

1983

Tijsterman, Nieuwkoop

4248

1979

Ottenhome, Loosdrecht

4284

1980

Hovius, Hypolitushof

4320

1983

Hof, Nijbeets

4249

1979

Wester, Grou

4285

1980

Visser, Paterswolde

4321

1983

Hoekema,Giekerk

4250

1979

Wester, Grou

4286

1980

Potma, Sneek

4322

1983

de Jonge, Westerlee

4251

1979

Nicolai, Hippolytushoef

4287

1980

de Vries, Joure

4323

1983

Potma, Sneek

4252

1979

de Vries, Joure

4288

1980

Ottenhome, Loosdrecht

4324

1983

Kuper, Appingedam

Wester, Grou

4253

1979

Stiekema, Hoogezand

4289

1980

Ottenhome, Loosdrecht

4254

1979

Vial, Rotterdam

4290

1980

Veelenturf, Bodegraven

4325

1984

4255

1979

Vial, Rotterdam

4291

1980

Veelenturf, Bodegraven

4326

1984

Wester, Grou

4256

1979

Vial, Rotterdam

4292

1980

Veelenturf, Bodegraven

4327

1984

Wester, Grou

4257

1979

Somers, Roermond

4328

1984

Wester, Grou

4258

1979

Heller, Foxhol

4293

1981

van der Meulen, Sneek

4329

1984

Wester, Grou

4259

1979

Heller, Foxhol

4294

1981

de Vries, Joure

4330

1984

Pedersun, Noordwijk

4260

1979

Veelenturf, Bodegraven

4295

1981

Tijsterman, Nieuwkoop

4331

1984

Wester, Grou

4261

1979

de Boer, Hoogezand

4296

1981

Hof, Nijbeets

4332

1984

Tijsterman, Nieuwkoop

4262

1979

Verbeek, Lemmer

4297

1981

Hutting, Grouw

4333

1984

Zwaga, Workum

4263

1979

Veelenturf, Bodegraven

4298

1981

Tijsterman, Nieuwkoop

4334

1984

Versteeg, Utrecht

4264

1979

Hof, Nijbeets

4299

1981

Veelenturf, Bodegraven

141

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

nummer

jaar

bouwer

4335

1985

de Jong, Wartena

4369

1988

Tijsterman, Nieuwkoop

4403

1993

Tijsterman, Nieuwkoop

4336

1985

Hof, Nijbeets

4370

1988

Wester, Grou

4404

1993

Hovius, Hypolitushof

4337

1985

Wester, Grou

4371

1988

Akerboom, Nieuwkoop

4338

1985

Wester, Grou

4372

1988

Van Eijk, Reeuwijk

4405

1994

Van Eijk, Reeuwijk

4407

1994

Van Nus, Leeuwarden

1989

Hof, Nijbeets

4408

1994

van Niekerk, Gouda

4409

1994

Hennipman, Loosdrecht

4411

1995

Van Eijk, Reeuwijk

4339

1985

Wester, Grou

4340

1985

Wester, Grou

4373

4341

1985

Dalstra, Leek

4374

1989

Van Eijk, Reeuwijk

4342

1985

Nijdam, Bunne

4375

1989

Hofstra, Grou

4343

1985

Nijdam, Bunne

4376

1989

Nijdam, Bunne

4344

1985

Somers, Roermond

4412

1995

Tijsterman, Nieuwkoop

4377

1990

Nijdam, Bunne

4413

1995

Van Eijk, Reeuwijk

4345

1986

Rollingswier, Stiens

4378

1990

van Kouwen,

4414

1995

de Groot, Lelystad

4346

1986

Van Eijk, Reeuwijk

4379

1990

Somers, Roermond

4415

1995

Grootte, Hoogeveen

4347

1986

Veelenturf, Bodegraven

4380

1990

Dank, Puttershoek

4416

1995

Van Eijk, Reeuwijk

Schelling, de Kwakel

4348

1986

Poortvliet, Wartena

4381

1990

van Leeuwen, Hilversum

4349

1986

Tijsterman, Nieuwkoop

4382

1990

Nijdam, Bunne

4418

1996

4350

1986

Hof, Nijbeets

4383

1990

Nijdam, Bunne

4419

1996

Tijsterman, Nieuwkoop

4351

1986

Hof, Nijbeets

4384

1990

Nijdam, Bunne

4420

1996

Tijsterman, Nieuwkoop

4352

1986

Hos, Assendelft

4385

1990

Tijsterman, Nieuwkoop

4421

1996

Van Eijk, Reeuwijk

4353

1986

Andringa, Joure

4386

1990

Van Eijk, Reeuwijk

4422

1996

Schouten, Reeuwijk

4354

1986

de Jong, Joure

4387

1990

Muusse, Zaandam

4355

1986

Kroes, Meppel 4388

1991

4423

1996

de Groot, Midlaren

4424

1996

Van Nus, Leeuwarden

Tijsterman, Nieuwkoop

4356

1987

Van Eijk, Reeuwijk

4389

1991

Tijsterman, Nieuwkoop

4425

1997

Tijsterman, Nieuwkoop

4357

1987

Van Eijk, Reeuwijk

4390

1991

Somers, Roermond

4426

1997

van der Meer, Wartena

4358

1987

Van Eijk, Reeuwijk

4391

1991

Van Eijk, Reeuwijk

4427

1997

Nijdam, Bunne

Tijsterman, Nieuwkoop

4359

1988

Van Eijk, Reeuwijk

4394

1992

Van Eijk, Reeuwijk

4428

1998

4360

1988

K&J, Aalsmeer

4395

1992

Van Eijk, Reeuwijk

4429

1998

van der Meer, Wartena

4361

1988

Nijdam, Bunne

4396

1992

de Groot, Midlaren

4430

1998

Van Eijk, Reeuwijk

4362

1988

K&J, Aalsmeer

4363

1988

Visser, Paterswolde

4364

1988

Richardson, Lunteren

4365

1988

Tijsterman, Nieuwkoop

4366

1988

Nijdam, Bunne

4367

1988

Nijdam, Bunne

4401

4368

1988

Nijdam, Bunne

4402

1960

4397

1992

Otsen, Den Helder

4431

1998

Keessen, Aalsmeer

4398

1992

Veelenturf, Bodegraven

4432

1998

Tijsterman, Nieuwkoop

4399

1992

de Muijnck, Hellevoetsluis

4433

1998

Tijsterman, Nieuwkoop

4400

1993

Van Eijk, Reeuwijk

4434

1999

de Groot, Midlaren

1993

Van Eijk, Reeuwijk

4435

1999

Bergwerff, Rotterdam

1993

Van Eijk, Reeuwijk

142

nummer

jaar

bouwer

4436

2000

Tijsterman, Nieuwkoop

4437

2000

Tijsterman, Nieuwkoop

4438

2000

de Groot, Midlaren

de Jong, Joure

4439

2001

4440

2001

Tijsterman, Nieuwkoop

4441

2001

van der Meer, Wartena

4442

2001

Tijsterman, Nieuwkoop

4444

2002

de Groot, Lelystad

4445

2002

Kooi, Appingedam

4446

2002

van Dam-Schouten, Reeuwijk

4447

2002

van der Meer, Wartena

4448

2003

Juffermans, Oegstgeest

4450

2004

de Groot, Midlaren

4451

2006

Van Eijk, Reeuwijk

143

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraatklasse | Op familiebezoek

Zonder hulp en enthousiasme van velen komt zo’n ‘cadeautje’ nooit van de grond. De eerste dank gaat uit naar de Internationale Gas Unie die wij ook van harte gelukwensen met het 75-jarige bestaan. Daarnaast noemen wij graag de namen van Annette Alkemade, Frank Schiet, Jan Schiet, Diet Algra-Bron en Jan Heeren.

Bedankt 75 kwadraat De lezer van dit unieke boek zal het met ons eens zijn; de zestienkwadraat is op een waardige en welverdiende wijze neergezet als een icoon van e Nederlandse zeilsport. Bij velen komt een gevoel van nostalgie naar boven wanneer ze de foto’s en de herkenbare verhalen op zich laten inwerken. 75 jaar lang domineert de zestienkwadraat het Nederlandse zeillandschap, overal op zijn plaats als tour- en familieboot, maar ook nog steds als wedstrijdboot waarin op een geheel eigen wijze en fanatiek om de beste plaatsen wordt gestreden. Het toeval wilde dat de organisatoren van twee verjaardagen elkaar (nogal eens) in een bekend Gronings café ontmoetten. Het is de Internationale Gas Unie (IGU) die ook haar 75-jarige bestaan viert en van 5 tot 9 juni 2006 het Wereld Gas Congres in Amsterdam organiseert. Er was niet veel fantasie voor nodig om een unieke en constructieve samenwerking tussen vierkante en kubieke meter te laten ontstaan. Het is met veel genoegen dat de IGU en de zestienkwadraat klassenorganisatie terugkijken op deze periode van samenwerking, met als resultaat een prachtig aandenken van de 75e verjaardag van hun schip waarvan vele liefhebbers hopen en verwachten dat het eeuwige leven er voor is weggelegd.

144

Koos Kuin

Bert Panman

voorzitter

programma directeur

zestienkwadraat

Wereld Gas Congres

klassenorganisatie

Amsterdam 2006

Vijfenzeventig jaar zestienkwadraat klasse Op familiebezoek Op famyljebesite â€˜Op Familiebezoekâ€™ is een bijzondere verjaardagsvisite bij de 75-jarige zestienkwadraatklasse. Het open zeilschip, ontworpen door kapper Hendrik Bulthuis uit het Friese Bergum, die de zeilsport in Nederland een enorme impuls heeft gegeven. U gaat op bezoek bij bouwerfamilies, zeilmakerfamilies, zeilersfamilies en watersportverenigingen die dit unieke schip al generaties lang een warm hart toedragen. Een bezoek vol passie, bewondering en competitie. Met prachtige verhalen, schitterende beelden en een overzicht van duizenden schepen met hun nummers en bouwers. Een uniek document over de grootste zeilklasse van Nederland die grote zeilers heeft voortgebracht en ontelbare plezierzeilers onvergetelijke momenten heeft bezorgt. Na 75 jaar bruist de zestienkwadraatklasse van de wedstrijdactiviteiten met een groot familiegevoel dat bij vele komende generaties zal blijven voortbestaan.

isbn-10: 90-810682-1-0 isbn-13: 978-90-810682-1-5

PRIJS EURO

29,50