Page 1


Сценарио

Сара Колаоне

ht s

Лука де Сантис

Цртеж

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

ВО ИТАЛИЈА СИТЕ СЕ МАЖИ


Лука де Сантис и Сара Колаоне

ВО ИТАЛИЈА СИТЕ СЕ МАЖИ Библиотека

АПСОЛУТНИ ПОЧЕТНИЦИ Книга 3 Издавач

БУНКЕР Бул. Св. Кирил и Методиј 40/5, Скопје info@bunker.com.mk

ht s

Главен уредник

rig

Владимир Битољану

Al l

Уредник

r.

Јован Битољану

ke

Превод од италијански

Лектура

Милена Стојановска

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

Наташа Гогова

Дизајн, типографија и подготовка за печат

Ласко Џуровски, ТОТЕМ д.с. Печати

nt

Пропоинт - Скопје

Sa

Тираж

Наслов на оригиналот

de

300

©

In Italia sono tutti maschi

EV

IE

W

Copyright text and illustrations ©Sara Colaone and Luca de Santis 2018. All rights reserved.

PR

Издавањето на оваа книга го поддржаа:

Министерство за култура на Република Северна Македонија

Град Скопје Скопје, 2019


Приказна за раскажување

ht s

од Томазо Џартозио и Џанфранко Горети

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

Постојат приказни кои постојано се раскажуваат, небаре им е пишано да ги полнат полиците по книжарниците: помислете само на сагите за сериските убијци. Но има и поинакви, приказни, кои како никогаш да не требало да најдат некој што ќе ги повторува или кои во краен случај ќе останат доверени на шепотот на универзитетските библиотеки. Прогонот на хомосексуалците е полн со страници од ваков вид. Особено во нашата земја којашто покрај суровата сила, многу почесто и поитро ја користела тишината како инструмент за репресија против геј популацијата.

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

Уште од 1928 година, фашистичките власти ги интернирале хомосексуалците (речиси секогаш само мажите, темата на жените лезбијки е предмет на посебна дискусија) во помали места или на острови претежно во Јужна Италија, во времетраење од една до пет години. Не случајно биле избрани прогонството и притворот - едноставни полициски мерки. На тој начин сè се случувало во огромна дискреција, без судии, адвокати, новинари, далеку од очите на јавноста. На почетокот ова се случувало поретко, прогонувани биле само оние кои веќе имале сторено други престапи или, пак, едноставно биле преочигледни. Но кон крајот на 30-те години, веројатно поради доближувањето до нацизмот, кој во 1938 донесе расни закони, нападот против „педерастите“ (така биле нарекувани) значително се интензивираше. За кратко време, низ цела Италија, беа притворени стотици хомосексуалци. Не беа поштедени дури и најпритаените и најисплашените. Некои од нив штотуку станале полнолетни. Сан Доминио деле Тремити, на пулиските брегови, се издвојуваше од другите места за издржување казна. Тоа беше остров каде што беа притворени само хомосексуалци. Тие не смееја да се мешаат со „нормалните“ затвореници од Сан Никола, друг остров од тој архипелаг. Потоа дојде војната. Оние кои беа во заточеништво се вратија дома каде што ги чекаа скандал и презир. Дури и после ’45-тата, новородената Република


воопшто не се погрижи да ги обесштети оние кои претрпеле не толку „херојско“ прогонство. И самите хомосексуалци претпочитаа да не се истакнуваат многу: хомофобијата воопшто не беше исчезната. Настапи тишина. За угнетувачите, за угнетените, за непристрасните набљудувачи. Поминаа години…

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

ht s

Првите срамежливи истражувања за овие заборавени настани беа спроведени во втората половина на 80-те години. Малкуте книги на оваа тема почнаа да излегуваат на виделина пред само некоја година, речиси 60 години по настаните, откако најголемиот дел од протагонистите не беа повеќе помеѓу живите. Но, често, по долгата тишина, истовремено кај различни луѓе, се јавува потребата настаните да бидат раскажани: малку од совпаѓање, малку од потреба. Додека ја пишувавме книгата „Градот и островот. Притворот на хомосексуалците во фашистичка Италија“ (Рим, Донцели, 2004), која раскажува за случувањата на група на притвореници-жртви на големите рации во Катанија во 1939 год., не помислувавме дека тандемот Сара Колаоне и Лука де Сантис ќе го реализира делото кое сега го држите в раце. (И неслучајно е што уште пред историчарите токму уметниците го направија првиот чекор: режисерот Еторе Скола во филмот „Посебен ден“, писателот Џорџо Басани во „Златни очила“).

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

Вистинска среќа е тоа што еден толку важен дел од геј историјата, и воопшто од италијанската историја, е раскажан во форма на графички роман, уметност која е толку блиска со современиот сензибилитет, и која има моќ да допре до бројни, нови читатели. И ни беше многу мило што, и покрај нужните поедноставувања и драматизации кои ги налага самиот книжевен род, во делото станува збор за нарација која во целост ја почитува историската вистина, и тоа толку верно што наместа цитира делови од постоечка документација. Ликовите од страниците кои ќе ги читате изговараат горчливи, драматични, трогателни, но исто така и шеговити и остроумни реченици: во суштина, приказната на „изопачените“ (уште еден збор од модата во тоа време) е речиси невозможно да се сведе на каква било строга реторика и таа му пркоси на вечниот фашизам на нашата официјална култура. Сепак, некои од овие реченици би можеле да ги најдете и во некои од правливите распити собирани меѓу ѕидовите на полициските згради од пред 20 години и потем зачувани на полиците на Државниот централен архив. Или пак би можеле да ги чуете на касетите на кои ги снимавме нашите интервјуа со ретките кои досега се осмелија да прозборат за претрпеното насилство. Ова е вистинскиот момент да се спомне колку ни беше необично кога ги откривме ликовите коишто ги создадоа Сара и Лука: Франческо, Антонио, 4


ht s

Сабино и останатите. Во очите сè уште ни беа врежани портретите на нивните оригинални личности, фотографиите вметнати во досиејата кои ги правела полицијата за секој од заточениците. Понекогаш бевме сигурни дека сме „препознале“ некого. Бруно А’Капрара, на пример, онака како што ни го пренесе Лука и нацрта Сара, ни се виде „скроен“ според ликот на едно сицилиско момче, Силвано А’Капрара, присутно во нашата книга. И потем се враќаат речениците, епизодите… Всушност, скрупулозно пренесувајќи ја вистината за притворот на хомосексуалците, веднаш забележавме дека постои една романескна вистина; сега, читајќи го стрипот, тој фантастичен потенцијал доби крилја. Без воопшто да ја изгуби од вид земјата, конкретната реалност.

IE

W

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

Уште нешто: Колаоне и Де Сантис ја внесоа приказната за затворениците во еден расказ врамен и адаптиран на денешниот свет. Роко и Нико, режисерот и камерманот, сакаат да снимат документарец за притворот на хомосексуалците. Нивниот единствен сведок е, сега веќе остарениот, Антонио, наречен Нинела. Ваквата рамка не е само наративна итрина, начин да се збогати приказната и да се продлабочи сликата. Таа, пред сè, го нагласува двојниот проблем кој силно се наметнува со секое припомнување, вистинито или замислено: односот помеѓу сегашноста и минатото, помеѓу историчарот и сведокот. Тој однос е секогаш комплексен, затоа што сегашноста се стреми да создава поедноставена и уверлива слика за минатото, и затоа што историчарот понекогаш игнорирајќи ја човечноста, ги третира настаните како „документи“ (или како што вели Роко „материјал“). А односот станува уште посложен кога е во прашање историјата на геј популацијата од минатиот век. Хомосексуалците од триесеттите години несомнено живееле во едно многу похомофобично опкружување од денешното. Но, тие честопати имале силно изразено и непоколебливо чувство за својот идентитет, којшто, патем, бил многу поразличен од идентитетот на денешните хомосексуалци. Токму истрагите на полициските началници ни овозможија да ја доловиме виталноста на хомосексуалната реалност во место и време кои поставувале пречки од секаков вид.

PR

EV

Дијалогот помеѓу Нико, Роко и Нинела со своите моменти на тензија, но и на разбирање, ни ги предочува сите тие разлики. Доказ дека Сара и Лука не сакале само да ни раскажат една приказна, една важна приказна, туку и да нè натераат на размислување што значи и што причинува раскажувањето приказни: какви можности, какви одговорности, какви опасности. Тоа е најголемиот подарок што уметникот може да ѝ го подари на публиката. Рим, јуни, 2008.

5


IE

EV

PR W © de

r.

ke

un

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

nt

Sa

Al l

ht s

rig


За еден час и десет минути сме во Салерно. Да не возиш како баба ми, веќе ќе бевме таму.

Al l

rig

ht s

Не грижи се, сè е под контрола. Имаме траект за Тремити во три. Ќе пресечеме преку Молизе.

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Преку што?

Го има истото остро гласче како баба ми.

W

©

de

Sa

nt

Утринава ми се јави можеби десетина пати. Ако не го најдеме дома, да го чекаме во кројачкиот салон каде што работи.

PR

EV

IE

Што фазон ти е тоа со баба ти? Ништо, зошто? Супер, тогаш да снимиме документарец за твоето фијаско. Знаеш ли колку ни требаше за да го убедиме?

Ми кажа дека сега не сака да го снимаме.

А на негово место ќе ја ставиме Ваудети. Или баба ми.

7


Ама човек, не можеш да ги следиш сите негови глупости...

Да?

Оној одзади, се разбира.

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Ќе престанеш ли со видеокамерата? Подобро види на кој излез треба да се исклучиме.

W

Еве го! Врти! Врти!

IE EV PR

Al l

rig

ht s

Нико?

Ќе се преправам дека не сум чул.

8


Се викам Антонио Анџеликола. Имам 75 години.

W

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

ht s

Отсекогаш сум живеел во Салерно, со мајка ми и брат ми.

PR

EV

IE

На осум години почнав да работам во кројачкиот салон на мајка ми. Кога таа замина во пензија, го зазедов нејзиното место.

Никогаш не си заминав од Салерно. Тука ги знам сите и сите ме знаат мене. Ме викаат Нинела.

9


10

IE

EV

PR W © de

r.

ke

un

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

nt

Sa

Al l

ht s

rig


Салерно, јули, 1938.

r.

Al l

rig

ht s

Антониооо!

Нине, те вика мајка ти.

Добар ден, сињора.

PR

IE

EV

Еве сум, мамо.

W

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

Антониооо!

ke

Добар ден, Нинела.

Антонио, сињора Коласурдо донесе штоф. Мораме веднаш да го скроиме инаку ќе се вознемири.

11

Ја слушнаа низ цело Салерно. Па не можам цел ден да ви бидам модел.


Држи тука, па не можам сѐ сама, Антонио! Откога војната ми го зеде татко ти, не знам што попрво да фатам!

Брат ти е одзади, но првин мораме да го средиме ова.

Микеле дојден ли е?

ke

r.

Al l

rig

ht s

Се враќам веднаш, мамо.

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

Маријароза!

©

de

Sa

nt

Веднаш се враќам.

W

Ајде, ајде... ама враќај се веднаш, инаку госпоѓата одново ќе ми ја раскаже животната приказна.

un

Антонио, те чекам со саати. Добар ден, мамо!

IE

Фала мамо, веднаш ќе се вратам. До гледање, госпоѓо!

PR

EV

Се шегувам, госпоѓо!

12


Антонио, сакам нешто отворено да ти кажам.

Сѐ додека не се вразумиш... ми кажаа дека пак си почнал да го посетуваш локалот за танцување зад плоштадот.

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

ht s

Пак ли ќе зборуваме за тоа?

IE

W

©

de

Sa

nt

Кој ти го кажа тоа?

EV

Си дознав јас. Што мислиш, колку време ќе им треба на нив да дознаат и да направат рација таму каде што се собирате?

PR

Нема да биде прв пат.

Но, овој пат тоа ќе биде OVRA*. Политичката полиција, Анто! Велат дека ги има насекаде! * Organizzazione di vigilanza e repressione dell’antifascismo Организација за набљудување и борба против антифашизмот.

13


Јас воопшто не се грижам за синовите, Маријароза. Знаете ли зошто?

r.

Al l

rig

ht s

Си имаме маки со децава.

Аууу!

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

Затоа што ги пративте во Абисинија?

Ох, Боже, простете!

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

Многу вицкасто! Не, откако синовите ми се во фашистичката партија, можам мирно да спијам.

Ве повредив ли многу? Го стори тоа намерно!

Јас? Таман работа! Сигурно се шегувате!

14


Не можам одеднаш да се претворам во некој друг, само затоа што се плашам од нив. Тука сите се плашат, ти, мама, госпоѓа Коласурдо...

rig

ht s

А ти, не?

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

Да, и јас, но пострашно е да се преправам дека сум некој што не сум.

15

Вети ми барем дека ќе бидеш внимателен.


©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

ht s

Салерно, февруари, 1987.

Знаеш ли каде е кројачкиот салон? Да се обидеме таму.

PR

EV

IE

W

Вие сте од телевизија?

Да почекаме една минута.

16


Еве, сега ќе слезе.

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

Ако сакате, повелете внатре на кафе или амаро...

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

ht s

Добар ден, јас сум Роко Антино и го...

к

и Кл

17

Ви благодариме многу, сепак ќе почекаме долу.


ht s

Нине! Нинела!

ke

Треба да имаш дебели живци со мојата помошничка. Ќе го земете ли куферот, ве молам?

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

Нека се симне малата!

un

Си го забораи капутот!

Шо сакаш ма?

r.

Al l

rig

Господине Анџеликола?

18

Нека се симне Нунцијатина!

Што?


Титина, мора да одиме. Ќе ти се јавам кога ќе стигнам. Поздрави ми ја Нунцијатина.

r. Мило ми беше госпоѓо.

Мило ми е.

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

Јас сум му братучетка. Мило ми е и Ви честитам за емисијата. Така се вели, нели?

ke

Да, браво, одлична си. Сега врати се внатре.

Al l

rig

ht s

Нунцијатина не се чувствува добро. А ова се господата од телевизија?

Ајде, ајде, треба да го исчистиш подот во дневната.

Ако ви досаѓа многу, фрлете го в море!

PR

EV

IE

W

Како успеавте да го наговорите старово?

Како?

фрлете го в море! Мислиш не знам дека ме претстави како куќна помошничка?

19


r.

Al l

rig

ht s

Тргаме или ќе продолжите да си дрдорите?

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

На оваа со земјотресот ѝ се здрма и главата. Но, ми помага по дома и ми прави друштво.

Нине, облечи си го палтото. Студено е!

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

Нине, јави се вечерва. Да бидам спокојна.

Аман бре, Кармине!

20


IE

EV

PR W © de

r.

ke

un

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

nt

Sa

Al l

ht s

rig

Август, 1938.

21


ht s rig

ke

r.

Al l

Оттука ли си?

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

Тука се собирате, така?

јас да, а ти?

а ти...

PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

Да, тука е мирно...

...Дојди поблиску, да не нѐ забележат!

22

...види ја ја месечинава вечерва...


IE

EV

PR W © de

r.

ke

un

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

nt

Sa

Al l

ht s

rig

Каде ме влечеш...

Ти реков да дојдеш!

23


PR

EV

IE

W

©

de

Sa

nt

is re , C se ol rv ao ed ne . ,B

un

ke

r.

Al l

rig

ht s

Не можам повеќе!

Стој! Стој!

Не мрдај!

Стој!

Онаму! Да не ни побегнат!

Застани, каде што си!

24


25

Profile for ИЗДАВАЧКА КУЌА БУНКЕР

Во Италија сите се мажи - Привју  

Помеѓу 1938 и 1943 година, околу 300 хомосексуалци беа интернирани на еден остров во јужна Италија. Бидејќи не постоеше законска одредба со...

Во Италија сите се мажи - Привју  

Помеѓу 1938 и 1943 година, околу 300 хомосексуалци беа интернирани на еден остров во јужна Италија. Бидејќи не постоеше законска одредба со...

Advertisement