Page 1

nummer

33

m a a r t 2 0 07

Afstemming met opdrachtgevers over duurzaam beheer klimaatinstallaties Op 1 februari jongstleden vond er op initiatief van ISSO, in samenwerking met TNO Bouw en Ondergrond en Halmos, de workshop ‘Duurzaam beheer van klimaatinstallaties’ plaats. De aanleiding hiervan was het onderzoek dat TNO en Halmos medio 2005 in opdracht van SenterNovem hebben uitgevoerd en waarbij de prestaties van een groot aantal klimaatinstallaties zijn bekeken. De conclusie van dit onderzoek luidt dat minder dan 30 procent van de klimaatinstallaties in de utiliteitsbouw naar behoren werkt. Tevens blijkt dat het

• • • • • • • • • • • • • • • 2

ISSO-info nummer 33

ISSO publicaties 75 en 82 over EPA-advies zijn definitief 2 Kennisoverdracht EPA 3 CommunicatiePlatform Legionella stopt 4 Elektrische energie, vanzelfsprekend?! 5 Speciale website voor vervullen zorgplicht legionella 6 Toepassen nieuwe ontwerpvoorschriften voor sanitaire installaties 6 Nieuwe ISSO-publicaties 7 Drie nieuwe ISSO medewerkers 7 ISSO komt met 'Kleintje Meetmethoden' 8 N-BRL 6010 vormt belangrijke schakel in de keten van certificaten 9 Nieuw in ISSO-Digitaal.nl 9 ISSO-publicatie 77 vormt technische basis voor HUMAS en ELUX 10 Levensloopbestendig Renoveren 10 Noodstroom in de woning: noodzaak of niche? 12 Vereniging Eigen Huis positief over de nieuwe ISSO/GIW-voorschriften

I S S O i n f o 33

energiegebruik gemiddeld 25 procent hoger ligt dan wat de ontwerpgegevens aangeven. Binnen het onderzoek is tevens gebleken dat 90 procent van de comfortklachten worden veroorzaakt door de klimaatinstallatie. De technische conditie van de installatie is veelal in orde maar het functioneren (comfort, energie) van de techniek valt tegen. Het zijn vooral de ‘vingers’ van de installatie - defecte en onjuist ingestelde componenten als regelaars, temperatuur- en druksensoren, thermostaten - die dit veroorzaken. De vingers zijn wel aanwezig maar functioneren en presteren niet zoals is beoogd. Aanvullend onderzoek van TNO in meer dan 50 kantoorgebouwen heeft aangetoond welke specifieke onderdelen in de installatie veelal niet juist functioneren en een zwakke plek zijn in de kwaliteitsketen. Wat blijkt: er zijn voldoende mogelijkheden om een grote kwaliteitssprong te gaan maken. De krachten van de marktpartijen moeten dan wel gebundeld worden. Voor de gebouw- en installatiebeheerders is daar een belangrijke rol weggelegd.

publicaties) op dit gebied en anderzijds hoe de realisatie van deze richtlijnen geïnitieerd kan worden. Deze richtlijnen hebben tot doel om gebouw- en installatiebeheerders te informeren hoe de daadwerkelijke functionele kwaliteit van installaties gerealiseerd en beoordeeld moet worden. Een belangrijk onderdeel daarbij is het creëren van bewustwording bij marktpartijen. Bijna alle beheerders zijn er zich van bewust dat hun klimaatinstallatie niet presteert zoals in het ontwerp was bedoeld. Over de verantwoordelijkheid zijn de aanwezigen het ook eens. Deze is niet toe te schrijven aan één partij maar ligt in het gehele realisatie- en beheerproces en bij alle betrokkenen. De aanwezigen waren het dan ook unaniem eens met de oproep dat het tijd wordt te onderzoeken hoe men deze zaken kan verbeteren. Mogelijke publicaties die hier een bijdrage aan kunnen leveren zijn: • algemene publicatie over kwaliteitsborging/duurzaam beheer in gebouwen; • richtlijn functionele inspectie installaties (hoe de functionele prestatie van de installatie vast te stellen); • hoe gebouwen te monitoren/waar meetpunten aanbrengen/analyses/van data naar informatie; • prestatie-indicatoren en prestatiecontracten voor alle bouwfasen.

INVENTARISATIE Tijdens de workshop heeft men enerzijds geïnventariseerd hoe de gebouw- en installatiebeheerders aankijken tegen niet optimaal functionerende installaties en of er behoefte is aan richtlijnen (ISSO1

ISSO zal deze publicaties in samenwerking met de diverse partijen opstellen. Voor meer informatie over dit project kunt u contact opnemen met Kees Arkesteijn, k.arkesteijn@isso.nl. m a a r t 2 0 07


Alle instrumenten voor uitvoering van de Europese energierichtlijn zijn gereed

ISSO publicaties 75 en 82 over EPA-advies zijn definitief De EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) is een Europese richtlijn met betrekking tot de energieprestatie van gebouwen. Alle lidstaten van de Europese Unie moeten deze richtlijn invoeren. Eén van de onderdelen van deze richtlijn is de vaststelling van de energieprestatie van gebouwen (artikel 4). De EPBD geeft aan dat gebouwen op verkoop- of verhuurmomenten een energieprestatiecertificaat (EP-certificaat) moeten hebben. In Nederland wordt de energieprestatie van bestaande gebouwen uitgedrukt in de Energie-index (EI) en een op het EP-certificaat vermelde waarde van een gestandaardiseerd energiegebruik per m2 gebruiksoppervlak uitgedrukt in MJ/m2. ISSO kreeg medio 2006 van SenterNovem • deel 1: energieprestatiecertificaat; de opdracht om de huidige ISSO-publicade procedure en praktisch handvatie 75 ‘Handleiding Energieprestatieten om een EP-certificaat te maken Advies Utiliteitsgebouwen’ aan te passen • deel 2: EPA-maatwerkadvies; de en ISSO-publicatie 82 ‘Handleiding gereedschappen en praktische richtEnergieprestatie-Advies Woningen’ te lijnen om te komen tot een goed ontwikkelen. De beide publicaties maatwerkadvies bestaan uit: • deel 3: de formulestructuur voor het • algemene inleiding; berekenen van de energiestromen.

Deze ISSO-publicaties zijn bij ISSO te bestellen via de ISSO-winkel op www.isso.nl.

Kennisoverdracht EPA ISSO gaat, in samenwerking met VABI Software BV en OTIB, in het land de volgende kennisoverdrachtactiviteiten verzorgen:

Seminar:

Activiteit

Waar

Wanneer

EPBD Praktijkdag Utiliteit

regio Utrecht

5 juni

Tijdens deze dag wordt op een praktische wijze de komende EPBD-verplichting behandeld. Op basis van de op deze dag opgedane kennis kunnen bedrijven de consequenties voor hun cliënten en organisatie beter in beeld brengen. EPA-Instructies:

EPC Woningen EPC Utiliteit

regionaal regionaal

mei/september/oktober juni/september/oktober

Tijdens deze instructies komen de wijze van opname en de daaruit voortvloeiende verplichtingen aan de orde. Vervolgens werkt men met behulp van de software gezamenlijk een voorbeeld uit. Tevens zal iedere deelnemer aan de hand van een referentiewoning zelf een opname en een berekening maken. Maatwerkadvies Utiliteit Maatwerkadvies Woningen

regionaal regionaal

september/oktober september/oktober

Naast de installatietechnische aspecten zijn bij deze energieadvisering ook de bouwfysische aspecten van belang. Het maatwerkadvies gaat hier daarom uitgebreid op in. Ook de financiële kant wordt aan de hand van voorbeelden toegelicht. Met behulp van software werkt men projecten interactief uit.

Voor meer informatie kunt u www.isso.nl raadplegen.

I S S O i n f o 33

2

m a a r t 2 0 07


CommunicatiePlatform Legionella stopt, maar preventie gaat door Een groots slotsymposium, dat 12 december jongstleden plaatsvond, was het officiële einde van het CommunicatiePlatform Legionella (CPL). Na zes jaar informatie-uitwisseling en het afstemmen van onderzoeksactiviteiten, zijn volgens CPL de belangrijkste doelstellingen bereikt. Via het slotsymposium bracht het CPL wel nadrukkelijk een boodschap voor het voetlicht: nog niet alle kennis is voor handen en de preventiemaatregelen moeten doorgaan. Maar de markt zal dit nu, samen met de overheid, zelf moeten oppakken en uitvoeren. Een van de actuele onderwerpen waarover de komende tijd nog veel te doen zal zijn, is het gebruik van alternatieve technieken voor legionellapreventie in leidingwater. Op het symposium kwamen dan ook enkele mensen op de bühne die onder meer de mogelijkheden en onmogelijkheden van legionellabeheer met deze technieken aan de orde stelden. Ondanks het feit dat deze problematiek nog niet is uitgekristalliseerd, ervaart het

CPL het vraagstuk van legionellapreventie met betrekking tot gebouwgebonden installaties op dit moment goed te overzien. Daarmee is haar belangrijkste doelstelling bereikt. Intussen lopen er nog

wel onderzoeken naar onder meer de effecten van thermische beheersmaatregelen op handhaving van legionella in leidingen van verschillende materialen. Microbiologen zoeken verder, zo bleek

Naar een nieuw Landelijk Overlegorgaan LegonellaPreventie (LOLP) ISSO heeft de taak op zich genomen om een vervolg op het CPL te formuleren. Overleg hiervoor met diverse belangrijke, betrokken partijen is opgestart. Doel van dit overleg is om te zien welk draagvlak er is voor het nieuw ‘landelijk overlegorgaan legionellapreventie’ (LOLP) en welke invulling de partijen hieraan zouden kunnen geven. Het actueel houden van de reeds door ISSO gepubliceerde richtlijnen en voorschriften speelt daarbij vanzelfsprekend ook een rol. Het CPL focuste zich in de achterliggende jaren op zowel individuele als collectieve installaties. Naast leidingwaterinstallaties ging het ook om andere installaties met legionellarisico’s zoals luchtbehandelinginstallaties, met name in verband met luchtbevochtiging en koeltorens. Legionellarisico’s bij industriële processen behoorden echter niet tot het domein van het CPL. Dankzij de werkzaamheden van het CPL is het legionellavraagstuk nu goed te overzien en daarmee is de belangrijkste doelstelling van het CPL bereikt. Toch zijn er verschillende partijen die individueel het initiatief hebben genomen om het vraagstuk van gezond en veilig drinkwater in relatie tot gebouwgebonden installaties blijvend aandacht te geven. Ook kunnen we constateren dat nog lang niet alle kennis voorhanden is om het vraagstuk definitief op te lossen. Ook zijn alle relevante gebouwgebonden installaties nog niet daadwerkelijk legionellaveilig. Verder blijft het beheersaspect permanente aandacht vragen. Kortom, aandacht voor legionellapreventie is en blijft noodzakelijk en dat is de reden dat ISSO het initiatief voor het LOLP heeft genomen.

Will Scheffer ontvangt eerbetoon Will Scheffer, medewerker technologie van UNETO-VNI, heeft een eerbetoon ontvangen voor zijn strijd tegen legionellabesmettingen. Hij kreeg een onderscheiding van de Stichting Veteranenziekte als blijk van waardering voor zijn inzet als voorzitter van het CommunicatiePlatform Legionella. Leo Bikker van de Stichting roemde vooral de betrokkenheid, grote expertise en strijdvaardigheid van Will Scheffer (rechts op de foto) bij het voorkomen van legionellabesmettingen. Tegelijk uitte Bikker zijn teleurstelling dat het CPL stopt omdat er nog veel moet gebeuren op zowel technisch als medisch gebied. Hij hoopt dat ISSO een vervolg op het CPL zal kunnen realiseren zodat de huidige kennis ten aanzien van legionella behouden blijft en verder ontwikkeld kan worden.

I S S O i n f o 33

3

m a a r t 2 0 07


ook op het symposium, naar mogelijkheden van groeibeperking van biofilm en de zich daarin bevindende micro-organismen die de vermeerdering van legionella mogelijk maken. ONTSTAANSREDEN VOOR CPL Het CPL is feitelijk ontstaan na de grote legionella-uitbraak van 1999 in

Bovenkarspel. Sinds die tijd is er door het platform veel gedaan aan kennisontwikkeling, -vastlegging en -overdracht. Naast regelgeving zijn door ISSO, Kiwa Water Research, TNO, TVVL en UNETOVNI handleidingen voor legionellapreventie ontwikkeld. Deze zijn er voor collectieve leidingwaterinstallaties in midden- en hoogrisico locaties (ISSO-55.1)

en overige locaties (ISSO-55.2), en voor individuele installaties in woningen (ISSO-30.5). De laatste hand wordt gelegd aan ISSO-publicatie 55.3 voor klimaatinstallaties. Voor de toepassing van alternatieve preventietechnieken in leidingwater moeten er nog publicaties verschijnen.

Certificatieregeling BRL9500 op 1 mei 2007 operationeel Het ministerie van VROM zal vanaf 1 januari 2008 mensen verplichten om, bij de overdracht of verhuur van woningen en utiliteitsgebouwen, een energieprestatiecertificaat te overleggen. Een rechtsgeldig energieprestatiecertifcaat kan in dat geval uitsluitend worden afgegeven door bedrijven die conform BRL9500 zijn gecertificeerd.

de benodigde tools: de ISSO-publicaties 75 ‘Handleiding Energieprestatie-Advies Utiliteitsgebouwen’ en 82 ‘Handleiding Energieprestatie-Advies Woningen’ en de op basis van BRL9501 geattesteerde software. De ISSO-publicaties zijn te bestellen via www.isso.nl. Op onze internetsite vind u tevens een overzicht van de softwareleveranciers.

Bedrijven kunnen zich vanaf 1 mei 2007 op basis van BRL9500 laten certificeren. Op dat moment wordt ook de bestaande BRL9502 ‘Energieprestatieadvisering voor woningen’ ingetrokken. Certificerende instellingen, bedrijven die zich willen laten certificeren en andere instellingen zoals opleidingsinstituten kunnen zich nu voorbereiden op het certificatieproces. Zij kunnen daarvoor gebruik maken van

De websites van SenterNovem en KBI bieden u voortdurend actuele informatie over de introductie van de certificatieregeling BRL9500. Wij raden u aan deze websites regelmatig te raadplegen. De sites bevatten ook de informatie die specifiek gericht is op marktsegmenten en op gerichte activiteiten voor doelgroepen binnen die segmenten. Kijk daarom op www. kbi.nl en www.senternovem.nl/energieprestatiecertificaat.

Elektrische energie, vanzelfsprekend?! Elektrische energie is een product dat zo vanzelfsprekend is dat pas bij uitval de impact duidelijk wordt. Iedereen is ervan afhankelijk en duizenden mensen verdienen hun brood bij het aanleggen van systemen en distributienetwerken die zorgen dat de juiste hoeveelheid op de juiste plaats komt. Tussen ‘aan’ en ‘uit’ bevinden zich de verschijnselen die ook wel worden aangeduid met Power Quality. Begrippen als harmonischen, dips, etc. spelen daar een rol. De (slechte) kwaliteit van de elektrische energie kan het bedrijfsproces en het

I S S O i n f o 33

bedrijfsresultaat negatief beïnvloeden door het veroorzaken van storingen, productie-uitval, hoger energieverbruik, versnelde slijtage of zelfs brand. ISSO is samen met Laborelec en C+B gestart met een traject om zowel klant als installatiebedrijf hiervan bewust te maken. Op initiatief van UNETO-VNI, gefinancierd door opleidingsfonds OTIB wordt een cursus ontwikkeld in combinatie met diverse voorlichtingmaterialen, zoals brochures en een website. Kijk binnenkort op www.power-quality.nl.

4

m a a r t 2 0 07


Speciale website voor vervullen zorgplicht legionella Op het CPL-symposium werd ook het startschot gegeven voor de website www.zorgplicht-legionella.nl. De website is mede tot stand gekomen door het CPL en zal door zorgplichtige organisaties kunnen worden gebruikt voor het maken van een risicoanalyse en beheersplan op maat. De website is in 2007 gratis te raadplegen. risicovolle tappunten, toestellen en/of De website biedt gebruikers de mogelijkheid om per gebouw de daar aanwezige risicovolle tappunten, toestellen en installatieonderdelen te selecteren. Hierbij kijkt men niet alleen naar het legionellarisico maar ook naar de risico’s op terugstroming van verontreinigd water in de leidingwaterinstallatie. Ook aansluitingen op risicovolle toestellen waarvoor bepalingen zijn vastgelegd in het kader van het Arbo-besluit zijn in de applicatie opgenomen. De maatregelen die een organisatie moet nemen in het kader van dit Besluit worden niet gespecificeerd, daarvoor wordt verwezen naar AI-blad 32 en ISSO-publicatie 55.3 (in ontwikkeling). De selectie levert automatisch een set op van de bij het gebouw behorende installatie- en beheersmaatregelen: de gebruikelijke voorzorgsmaatregelen. Voor ieder gebouw kan zo een geheel op maat gemaakte beheersinstructie worden vervaardigd. EERSTE GEBRUIKERS

catie aan de legionella zorgplicht gaan voldoen. Sinds de ingebruikname van de website www.zorgplicht-legionella.nl hebben al circa 600 mensen zich aangemeld en maken regelmatig gebruik van dit handige gereedschap. Het belang van de site is dat zij zo nadrukkelijk inspeelt op het uitgangspunt dat geen gebouw of collectieve leidingwaterinstallatie precies hetzelfde is. Daarnaast hebben gebouweigenaren of -gebruikers ook nog eens verschillende huisvestingwensen. Met deze nieuwe applicatie wordt het beheerders van collectieve leidingwaterinstallaties makkelijk gemaakt om op een snelle, gebruiksvriendelijke wijze tot een gebouwspecifieke risico-inschatting en bijbehorend maatregelenpakket te kunnen komen. Deze applicatie, gebaseerd op ISSO-publicatie 55.2 en de VEWIN-werkbladen, onderscheidt nu hoofdzakelijk overheidsgebouwen. De applicatie kan echter eenvoudig worden uitgebreid met gebouwtypen van andere (branche)organisaties.

Tijdens het CPL-symposium bleek dat de WERKING VAN DE WEBSITE Rijksgebouwendienst en het ministerie van Defensie de eerste organisaties zijn De website biedt gebruikers de mogelijkdie via een branchespecifieke ISSO-publi- heid om per gebouw de daar aanwezige

installatieonderdelen te selecteren. Hierbij worden niet alleen de legionellarisico’s beschouwd maar ook de risico’s op terugstroming van verontreinigd water in de leidingwaterinstallatie. De selectie levert automatisch een set op van de bij het gebouw behorende installatie- en beheersmaatregelen: de ‘gebruikelijke voorzorgsmaatregelen’. Voor ieder gebouw kan men zo een geheel op maat gemaakte beheersinstructie vervaardigen. De belangrijkste voordelen zijn: • op een snelle en eenvoudige manier een gebouwspecifieke risicoanalyse en beheersinstructie maken; • zowel gebouwbeheerders als hun adviseurs kunnen de voor hen relevante maatregelen in een eigen instructie terugvinden; • ook andere branches kunnen met branchespecifieke gebouwtypen aanhaken; • door het volgen van de beheersinstructie worden de gebruikelijke voorzorgsmaatregelen getroffen en wordt aan de zorgplicht voldaan. Voor nadere informatie over de website en de aangeboden functies kunt u contact opnemen met Oscar Nuijten per e-mail o.nuijten@isso.nl.

Agenda 2007 Datum

Activiteit

Locatie

april - mei

instructiebijeenkomst ‘Legionellapreventie leidingwater

regionaal

en nieuwe voorschriften sanitaire installaties’ (zie pag 6) 24 mei

eerste Nationaal Brandveiligheidscongres:

Rotterdam

Ontwerpen, toetsen en gebruiken (meer informatie www.sbr.nl) 5 juni

EPBD Praktijkdag Utiliteit

Bunnik

juni/september/oktober

instructiebijeenkomsten EPA-U/W (zie pag 2)

Regionaal

27 september

ISSO-Najaarsoverleg

Nader te bepalen

1- 5 oktober

Beurs Elektrotechniek (zie pag 11)

Jaarbeurs, Utrecht

I S S O i n f o 33

5

m a a r t 2 0 07


Regionale instructiebijeenkomsten

Toepassen nieuwe ontwerpvoorschriften voor sanitaire installaties In april en mei organiseert kennisinstituut ISSO de instructiebijeenkomsten ‘Legionellapreventie leidingwater en nieuwe voorschriften sanitaire installaties’. Tijdens de bijeenkomst krijgt de deelnemer uitgebreide instructies hoe men de nieuwe voorschriften en hulpmiddelen toe moet passen.

Regionale Instructiebijeen ko

helderheid over de invulling van deze zorgplicht. Er zijn diverse nieuwe richtlijnen verschenen, zoals VEWIN-werkbladen en beoordelingsrichtlijnen. Tevens heeft ISSO de website www.pvesanitair. nl ontwikkeld. Op deze site kan men alle voorschriften en nieuwe technieken ten aanzien van sanitaire installaties vinden.

msten

Kent u de nieuwe ontwerpvoorschriften voor sanitaire installaties?

Legionellapreven tie leidingwater en nieuwe voorschriften sa nitaire installaties

Collectieve leidingwaterinstallaties in de categorie ‘laagrisico’ vallen onder de zorgplicht, zoals genoemd in het Waterleidingbesluit. Inmiddels is er meer

• praktijkinstructie in het hanteren van ISSO-publicatie 55.2 ‘Handleiding legionellapreventie zorgplicht’; • hoe geef ik invulling aan mijn zorgplicht: mede aan de hand van demonstratie van de website www.zorgplichtlegionella.nl voor overheidsgebouwen; • digitaal hulpmiddel bij ontwerpen van sanitaire voorzieningen: efficiency verbetering met de website www.pvesanitair.nl; • beheer van terugstroombeveiligingen. LOCATIES, DATA EN TIJDEN

De instructie begint om 09.00 Legionellapreventie leidingwater en uur en eindigt om 15.30 uur. De nieuwe voorschriften sanitaire installaties instructies vinden plaats op: Tijdens de instructie komen de vol• 24 april te Eindhoven gende onderwerpen aan de orde: • 3 mei te Rotterdam • voorschriften over beheer van • 8 mei te Zwolle leidingwaterinstallaties; • 15 mei te Heiloo (NH) • voorschriften voor legionellapreventie; • 22 mei te Bunnik • voorschriften ter voorkoMEER INFORMATIE ming van terugstroming; • nieuwe beoordelingsrichtlijnen De deelnameprijs bedraagt € 475,– (ex. van Kiwa en KOMO INSTAL m.b.t. BTW). De prijs is inclusief koffie/thee en legionellapreventie en beheer; lunch. Aanmelden kan via www.isso.nl.

Nieuwe ISSO-uitgaven: ISSO 54

Aanvulling 2007

ISSO 75.1

Handleiding Energieprestatie-Advies Utiliteitsgebouwen ‘Energieprestatiecertificaat’

ISSO 75.2

Handleiding Energieprestatie-Advies Utiliteitsgebouwen ‘Maatwerkadvies’

ISSO 75.3

Handleiding Energieprestatie-Advies Utiliteitsgebouwen ‘Formulestructuur’

ISSO 81

Handboek integraal ontwerpen van warmtpompinstallaties voor utiliteitsgebouwen

ISSO 82.1

Handleiding Energieprestatie-Advies Woningen ‘Energieprestatiecertificaat’

ISSO 82.2

Handleiding Energieprestatie-Advies Woningen ‘Maatwerkadvies’

www.binksoftware.nl

ISSO 82.3

Handleiding Energieprestatie-Advies Woningen ‘Formulestructuur’

Installatiebedrijf

ISSO/SBR-publicatie 809 BRL 9500

Brandveilige doorvoeringen

Voor installatietechniek, bouwfysica en bouwbesluitberekeningen Dordrecht

KWEKEL BV 's Hertogenbosch

Energieprestatieadvisering

www.kwekel.nl Voor meer informatie over het begunstigerschap kunt u www.isso.nl raadplegen

Deze uitgaven kunt u bestellen via de ISSO-winkel op www.isso.nl. I S S O i n f o 33

BINK SOFTWARE BV

6

m a a r t 2 0 07


Nieuwe gezichten bij ISSO

Onlangs heeft ISSO drie nieuwe medewerkers mogen verwelkomen. Graag stellen wij hen aan u voor:

FRANCES VAN DEN BERGH Mijn naam is Frances van den Bergh en ik ben 45 jaar en na ruim 23 jaar bij vier totaal verschillende bedrijven te hebben gewerkt, ben ik sinds 24 januari jl. in dienst getreden bij ISSO als directiesecretaresse. Als directiesecretaresse zal ik zowel KBI- als ISSO-activiteiten ondersteunen. Behalve voor mijn hond Toberly draag ik ook de zorg voor 21 Japanse Koi-karpers en verder ben ik gek op skiën. Met veel plezier kom ik het ISSO-team versterken.

GOFFE SCHAT Per 1 februari 2007 is ir. Goffe Schat (1955) bij ISSO in dienst getreden als projectcoördinator. Goffe Schat heeft elektrotechniek (informatietheorie) gestudeerd aan de TU Delft en heeft daarna 5 jaar productontwikkeling gedaan bij een ingenieursbureau. Vervolgens is hij bij een koeltechnisch installatiebedrijf gaan werken waar hij verantwoordelijk was voor de automatisering van scheeps- en landinstallaties. Daarna heeft hij een jaar een reorganisatie doorgevoerd bij een ander ingenieursbureau en is hij zelfstandig adviseur geworden op het gebied van technisch management en industriële automatisering.

MARLEEN WILSCHUT Ik ben Marleen Wilschut en ik ben 19 jaar. Ik ben vanaf begin januari werkzaam bij ISSO als medewerker secretariaat. Ik ontvang de bezoekers van ISSO en verzorg de faciliteiten bij vergaderingen. Daarnaast ben ik verantwoordelijk voor de bibliotheek. Ook verleen ik secretariële ondersteuning aan het management. Voordat ik bij ISSO kwam werken heb ik mijn Mbo-diploma Directiesecretaresse/Management behaald. Ik werk met heel veel plezier en hoop nog lang bij ISSO te kunnen blijven.

ISSO komt met 'Kleintje Meetmethoden'

ISSO werkt momenteel aan twee praktische zakboekjes ‘Meetmethoden’, een versie Woning-Utiliteit en een versie UtiliteitIndustrie. Het zakboekje Woning-Utiliteit heeft vooral bestrekking op de laagspanninginstallaties en het zakboekje Utiliteit-Industrie gaat in op diverse bedrijfsinstallaties zoals aandrijftechniek, EMC, communicatie en besturingstechniek. ISSO heeft in opdracht van UNETOVNI een multidisciplinair onderzoek gedaan: ‘Onderzoek harmonisatie Meetinstrumenten Installatiesector’. Bij dit onderzoek zijn 56 bedrijven geïnterviewd over hun meetprocessen. Hieruit blijkt onder andere dat zowel voor fabrikant/leverancier als voor installatiebedrijven het van belang is dat er eerst uniformiteit komt met I S S O i n f o 33

betrekking tot criteria voor meetmethoden en instrumenten om uiteindelijk betere meetprestaties te borgen. PARATE KENNIS OTIB en TVVL hebben ISSO opdracht gegeven om in samenwerking met UNETO-VNI en relevante participanten vervolg te geven aan het eerder genoemde vooronderzoek. De doelstel7

ling van het ISSO-project is door middel van het aanbieden van eenduidig beproefde en veilige meetmethoden de kennis over (elektrisch) meten te verbeteren en functionele/veilige installaties te bevorderen. Het Kleintje Meetmethoden, kan door iedere monteur of inspecteur in zijn binnenzak gedragen worden als ‘parate kennis’. Kleintje Meetmethoden WoningUtiliteit verschijnt omstreeks de zomer 2007 en is dan te bestellen via de ISSO-winkel op ISSO.nl. Kleintje Meetmethoden Utiliteit-Industrie zal naar verwachting eind 2007 verschijnen.

m a a r t 2 0 07


Kwaliteitsborging collectieve leidingwaterinstallaties

N-BRL 6010 vormt belangrijke schakel in de keten van certificaten Eigenaren van collectieve leidingwaterinstallaties hebben op basis van de Waterleidingwet en het Waterleidingbesluit een zorgplicht voor de deugdelijkheid van het leidingwater dat zij aan derden beschikbaar stellen. Voor de uitvoering van de installatie en het beheer van het leidingwater schakelt men doorgaans een adviesbureau of een installatiebedrijf in. Hoe kan een gebouweigenaar erop vertrouwen dat deze ondernemingen betrouwbaar zijn? Een mogelijkheid is het inschakelen van voor die activiteiten gecertificeerde ondernemingen en het (laten) toepassen van gecertificeerde systemen en producten. Adviesbureaus en installatiebedrijven kunnen zich laten certificeren voor de activiteit ‘het ontwerpen van collectieve leidingwaterinstallaties’. Daarvoor is beschikbaar de Nationale Beoordelingsrichtlijn voor het KOMO INSTAL procescertificaat N-BRL 6000 - deel 08, activiteit A. Dit is een zogenaamd Bijzonder deel, dat gekoppeld is aan de N-BRL 6000-00, het ‘Algemeen deel’ voor het ontwerpen, installeren en beheren van installaties. Installatiebedrijven kunnen zich tevens laten certificeren voor de activiteit ‘het installeren van collectieve leidingwaterinstallaties’. Daarvoor is eveneens de N-BRL 6000 - deel 08 beschikbaar, maar dan voor activiteit B. Tot slot kunnen adviesbureaus en installatiebedrijven zich ook laten certificeren voor de activiteit ‘het beheer van collectieve leidingwaterinstallaties’. Daarvoor is beschikbaar de N-BRL 6000deel 08C, subdeelgebied ‘Beheer’. LEGIONELLAPREVENTIE-ADVISERING Er is echter nog een mogelijkheid voor adviesbureaus en installatiebedrijven en dat is certificering voor ‘Legionellapreventie-advisering voor collectieve leidingwaterinstallaties’. Daarvoor is nu de N-BRL 6010 beschikbaar. Legionellapreventie-advisering is een adviesdienst die uitmondt in een legionellabeheersplan. Deze adviesdienst wordt verricht door of onder verantwoordelijkheid van de ‘legionellapreventie-adviseur I S S O i n f o 33

leidingwaterinstallaties’. In bijlage 2 van de N-BRL 6010 staan de eisen die worden gesteld aan de vakbekwaamheid van die adviseur. Als blijkt dat thermische beheersmaatregelen niet volstaan, mag men onder bepaalde voorwaarden alternatieve technieken toepassen, zoals fysische en elektrochemische. In dat geval moet in het kader van de N-BRL 6010 voor deze techniek een door de Raad voor Accreditatie geaccrediteerde kwaliteitsverklaring (attest) zijn afgegeven.

Hoe kan een gebouweigenaar erop vertrouwen dat een adviesbureau of een installatiebedrijf betrouwbaar is? KIWA-CERTIFICAAT De eigenaar van een gebouw heeft de mogelijkheid om het beheerssysteem van al zijn waterinstallaties en aërosolvormende apparatuur te laten certificeren om daarmee het Kiwa-certificaat ‘Legionella-veilig beheerde installatie’ 8

te verwerven. Hiervoor is de BRL K14012 beschikbaar. De beoordeling van de risicoanalyse en van het beheersplan van de collectieve leidingwaterinstallatie vindt plaats door gebruik te maken van de N-BRL 6010. Bij afwezigheid van andere waterinstallaties beperkt zich de certificatie voor legionellaveilig beheer op die locaties tot alleen de collectieve leidingwaterinstallatie. BELANGRIJKE SCHAKEL De borging van de kwaliteit van een collectieve leidingwaterinstallatie en specifiek van legionellapreventie wordt dus niet afgedekt met slechts het certificaat op basis van de N-BRL 6010. Wel vormt dit certificaat een belangrijke schakel in de keten van certificaten voor een volledige kwaliteitsborging van de collectieve leidingwaterinstallatie. Volledigheidshalve moet worden opgemerkt dat voor de certificering op basis van alle hiervoor genoemde BRL’s geen wettelijke verplichting bestaat. Wel geven de certificaten de eigenaar, de controleur en de handhaver van de wet- en regelgeving het vertrouwen dat de collectieve leidingwaterinstallatie in alle opzichten voldoet aan de voorschriften. De eigenaar kan daarmee aantonen dat hij er alles aan heeft gedaan om er voor te zorgen dat de kwaliteit van het leidingwater dat hij aan derden beschikbaar stelt, niet veel afwijkt van de kwaliteit van het door het waterleidingbedrijf geleverde drinkwater. In de huidige praktijk is daarvan veelal nog geen sprake. Certificering van de beschreven diensten en van installatiesystemen en -producten kan daarin verbetering brengen. De N-BRL 6010 ‘Legionella preventieadvisering voor collectieve leidingwaterinstallaties’ is een uitgave van KBI. De BRL 6010 is verkrijgbaar bij ISSO en kost € 25,–. U kunt de BRL6010 bestellen via de ISSO-winkel op www.isso.nl. m a a r t 2 0 07


Nieuw in ISSO-Digitaal.nl ISSO 75.1

Handleiding Energieprestatie-Advies Utiliteitsgebouwen ‘Energieprestatiecertificaat’

ISSO 75.2

Handleiding Energieprestatie-Advies Utiliteitsgebouwen ‘Maatwerkadvies’

ISSO 81

Handboek integraal ontwerpen van warmtepompinstallaties voor utiliteitsgebouwen

ISSO 82.1

Handleiding Energieprestatie-Advies Woningen ‘Energieprestatiecertificaat’

ISSO 82.2

Handleiding Energieprestatie-Advies Woningen ‘Maatwerkadvies’

BINNENKORT BESCHIKBAAR: ISSO 33

Kengetallen en vuistregels

ISSO 80

Handboek integraal ontwerpen van collectieve installaties met warmtepompen in de woningbouw

ISSO 83

Een helder licht op werkplekverlichting

ISSO/SBR 354

Binnenmilieufactoren voor kantoren

Handboek Installatietechniek Instructieboek Noodverlichting BRL 9500

Energieprestatieadvisering

ABONNEMENT Digitale ISSO-publicaties zijn via een abonnement verkrijgbaar. Allereerst wordt u abonnee van ISSO-Digitaal. Hier betaalt u een basiscontributie voor van €100,00 per jaar. Vervolgens

kunt u de digitale publicaties aanschaffen. Een prijsoverzicht van de digitale publicaties vindt u op www. isso.nl, onder het menu ISSO-Digitaal.

������������

� � � � � � � � � � � � � � � �� � � � � � � � � � � �� � � �� � � � � � �� �

�����

��������������������������� ������������������������������ ������������������������

I S S O i n f o 33

ISSO-publicatie 77 vormt technische basis voor HUMAS en ELUX Op de Nationale Domotica Dag werd HUMAS geïntroduceerd. Installatiebedrijf Imtech heeft dit concept bedacht samen met Innosana, een specialist als het gaat om innovaties in de zorgsector. HUMAS staat voor Human Assisting Service en is een totaalconcept voor dienstverlening in en rond woningen, ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen. Technisch gezien heeft Imtech het concept gebaseerd op ISSO-publicatie 77 ‘Installaties voor levensloopbestendig wonen’. Een al langer bestaand concept dat ook gebaseerd is op ISSO-77, is het ELUX-installatieconcept. ISSO werkt, mede namens UNETO-VNI, mee aan de verdere verfijning van dit concept. Naast een uitvoerige technische omschrijving is op de website van ELUX-installatieconcept (www.elux.nl) inmiddels ook een FAQ beschikbaar met daarin vragen en antwoorden over de toepassingen van het concept. Zie www. levensloopbestendiginstalleren.nl voor meer informatie over ISSO-77 en het onderwerp ‘levensloopbestendig installeren’. ISSO-publicatie 77 kost € 57,00 en is te bestellen via de ISSO-winkel op www.isso.nl 9

m a a r t 2 0 07


Levensloopbestendig Renoveren Het project Levensloopbestendig installeren richt zich vooral op nieuwbouw en zware renovatie (‘total make over’). Bij de brancheorganisatie UNETO-VNI rees de vraag of er ook bij beperkte renovatie mogelijkheden zijn om het levensloopbestendige karakter van een woning te verbeteren. ISSO is in samenwerking met TNO Bouw en Ondergrond met dit onderwerp aan de slag gegaan. Eind 2006 zijn diverse deskundigen bijeen geweest om dit thema met elkaar te bediscussiëren. Dit leverde flink wat ingrediënten op om het project verder voort te zetten. Een eerste belangrijke conclusie is dat een integrale aanpak noodzakelijk is om succesvol levensloopbestendig te renoveren. Installatietechnische en bouwkundige zaken grijpen sterk op elkaar in en daarom moeten partijen in een zo vroeg mogelijk stadium met elkaar rond de tafel. Zo hebben veranderingen aan de gevel vaak een sterke invloed op het binnenklimaat. Installatietechnisch moet daar op de juiste wijze op ingespeeld worden. Hiermee komt gelijk een tweede aandachtspunt naar voren: energie en

klimaat. Gerenoveerde woningen kunnen er voor een x-aantal jaren tegen. Een comfortabel binnenklimaat bij gunstig energieverbruik zou daarbij een vanzelfsprekendheid moeten zijn. Gezien de stijgende energieprijzen is aandacht voor energiegebruik van groot belang. De derde conclusie betreft de flexibiliteit. Deze dient zich te richten op de ‘dagelijkse flexibiliteit’, oftewel de frequent optredende aanpassingen. Wanden, keukens en badkamers worden maar zelden verplaatst, terwijl de behoefte aan flexibele E & ICT mogelijkheden wel groot is. Derde conclusie richt zich op de communicatie en logistieke aspecten: techniek is een deel van de oplossing, werk ook de processen om de renovatie heen en de relatie met de bewoners voldoende uit. De uitkomsten uit de discussie worden door ISSO en TNO benut bij het verder uitwerken van het project. Zie ook: www.levensloopbestendiginstalleren.nl.

Noodstroom in de woning: noodzaak of niche? Noodstroomvoorzieningen zijn vooral te vinden bij bedrijven en instellingen. De voorzieningen zijn bedoeld om de gevolgen van spanningsuitval op te vangen. Soms gaat het erom lopende processen ‘netjes’ te beëindigen en het gebouw te ontruimen. In andere gevallen dient de voorziening om de continuïteit te waarborgen. Zo is het erg vervelend als een operatie moet worden afgebroken of een duur product blijft halverwege een bewerkingsstap steken. Maar hoe zit het met onze woonomgeving?

I S S O i n f o 33

In woningen komen we nagenoeg geen noodstroomvoorzieningen tegen, terwijl spanningsuitval in deze omgeving ook zeer vervelende gevolgen kan hebben. Niet alleen geen licht meer, maar ook geen verwarming. Tegenwoordig in veel gevallen ook geen telefoon meer. En misschien werkt de laptop nog wel, maar het modem, nodig voor de internetverbinding, niet meer. Dus thuiswerken wordt dan al zo goed als onmogelijk. Voor mensen die thuis verpleegd of verzorgd worden kan de situatie nog veel vervelender worden. Een alarmeringssysteem dat niet werkt is wellicht nog te overkomen, maar stilvallende beademing of nierdialyse kunnen iemand in grote proble10

men brengen. Een probleem dat met de toenemende extramuralisering (zo veel mogelijk zorg buiten de muren van een ziekenhuis of zorginstelling) van de zorg alleen maar groter wordt. ENQUÊTE Op basis van het bovenstaande heeft UNETO-VNI aan ISSO gevraagd om onderzoek te doen naar dit onderwerp. In dit onderzoek is gekeken naar de technische aspecten, zoals de kwaliteit van het net en de mogelijkheden om in een woning een noodstroomvoorzieningen te realiseren. Een ander belangrijk aspect was de blik van de consument. Hoe kijkt hij tegen een dergelijke voorziening aan? Wat wil hij ervoor betalen? Bij ruim 300 consumenten is een enquête afgenomen. De resultaten van dit onderzoek komen binnenkort beschikbaar via www.levensloopbestendiginstalleren.nl m a a r t 2 0 07


�������������� ���������������� ��������� ����� ��������� �� ������� ������ � � � � � � � ���� ���� � � � � � � � ������� �� �������� �

�����������������������

��������������������������������������

����������������� ������������������ ���� � �������������������������� � ������������������������� � ����������� � ��������� � �������� � ���������������������������

�������������������� �������������

�������������������������������������������������������


CO LO FO N

Vereniging Eigen Huis positief over de nieuwe ISSO/GIW-voorschriften

ISSO Info is een uitgave van

K E N N I S I N S T I T U U T V O O R D E I N S TA L L AT I E S E C T O R

Vereniging Eigen Huis is positief over de nieuwe ISSO/GIW-voorschriften voor wtw-installaties die op 1 januari aanstaande ingaan. Hierop vooruitlopend heeft de vereniging haar opleveringskeuringen van nieuwbouwwoningen aangepast, zodat het ontbreken van een inregelrapport van de balansventilatie en de wtw-unit en het ontbreken van een gebruiksinstructie vanaf nu officieel als opleveringsgebrek geregistreerd worden. Ook gaan de keurmeesters van Vereniging Eigen Huis aanvullende instructies aan kopers geven over het juiste gebruik van balansventilatiesystemen met een wtw-unit. De vereniging wil hiermee het probleem van de informatievoorziening voor een deel zelf oplossen. Onlangs hield de vereniging een enquête onder 24 huisartsen met een praktijk op Vinex-locaties. Het onderzoek laat ziet dat inwoners van Vinex-wijken meer gezondheidsklachten hebben. De meeste gehoorde klachten gaan over slapeloosheid, vermoeidheid, geïrriteerde slijmvliezen en kortademigheid. Hoewel de artsen geen directe relatie zien tussen deze klachten en balansventilatiesystemen, erkennen zij dat hun patiënten dat verband wel zo ervaren. De meeste huisartsen bepleiten daarom een landelijk onderzoek naar de relatie tussen gezondheidsklachten en de nieuwe, veel toegepaste balansventilatiesystemen met een wtw-unit. Balansventilatiesystemen met warmteterugwininstallaties zijn energiezuinig, maar leveren in de praktijk vaak problemen op. Veel van de klachten kunnen worden voorkomen als de ventilatiesystemen goed in het bouwontwerp zijn opgenomen, als ze juist worden ingebouwd en zorgvuldig worden afgeregeld en als bewoners goede instructies krijgen over het onderhoud en gebruik van de installatie.

I S S O i n f o 33

12

Bezoekadres

Tel. Fax E-mail Internet

Kruisplein 25 (Weenapointgebouw B) 3014 DB Rotterdam Postbus 577 3000 AN Rotterdam 010 - 206 59 69 010 - 213 03 84 info@isso.nl www.isso.nl

Wat is ISSO

ISSO, het kennisinstituut van

Postadres

de installatiesector, houdt zich bezig met het identificeren van kennisvragen binnen de installatiesector, het ontsluiten en toegankelijk maken van deze kennis in de vorm van praktische ISSO-publicaties en het bevorderen van het gebruik van ISSO publicaties als normstellende richtlijnen. Op 29 april 1974 werd ISSO opgericht door de volgende organisaties: TVVL

Nederlandse Technische Vereniging voor Installaties in Gebouwen

UNETO -VNI

Ondernemersorganisatie voor de installatiebranche en de technische detailhandel

PIT

Stichting Promotie Installatietechniek in een later stadium traden de volgende organisaties toe:

ONRI

Organisatie van Nederlandse Raadgevende Ingenieursbureaus

Vabi

Vereniging voor Automatisering in de Bouw en Installatietechniek

Vormgeving Redactie

Stijlmeesters P.P.H. 't Lam A.B. Pijpers Stijlmeesters

m a a r t 2 0 07

ISSO_Info_33  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you