Page 1


ISSO-publicatie 42

Sprinklerinstallaties Integraal voortbrengingsproces

ISBN: 978-90-5044-221-3


INHOUDSOPGAVE Samenvatting

7

Afkortingen

1

2

3

11

Begrippenlijst

13

Inleiding

15

1.1

Doelstelling en doelgroep

15

1.2

Opbouw van de publicatie

15

1.3

Ontwerpproces

15

1.4

Kwaliteitsniveau

21

1.5

Gebruik publicatie

21

Achtergrond van de sprinklerinstallatie

23

2.1

Wat is een sprinklerinstallatie?

23

2.2

Hoe werkt de sprinklerinstallatie?

23

2.3

Soorten sprinklerinstallaties

23

2.3.1

23

Natte sprinklerinstallaties

2.3.2

Droge sprinklerinstallaties

23

2.3.3

Afwisselende sprinklerinstallaties

24

2.3.4

Gecommandeerde sprinklerinstallaties (pre-action- en delugesystemen)

24

2.4

Wat kan een sprinklerinstallatie wel en wat niet?

25

2.5

De sprinklerinstallatie door de jaren

26

2.6

Watermist

29

2.7

Waarom een sprinklerinstallatie?

31

2.8

Het doel van de sprinklerinstallatie

31

2.8.1

Inleiding

31

2.8.2

De beheersende sprinklerinstallatie

31

2.8.3

De onderdrukkende sprinklerinstallatie

32

2.8.4

De sprinklerinstallatie als gelijkwaardige voorziening in de zin van het Bouwbesluit

33

2.8.5

De sprinklerinstallatie voor hoge gebouwen

33

2.8.6

De woningsprinklerinstallatie

33

2.8.7

Het Life Safety Concept

33

2.8.8

De sprinklerinstallatie voor de beveiliging van consumentenvuurwerk

33

2.8.9

De installatie voor zich zeer snel ontwikkelende branden en beveiliging tegen brandoverslag

34

Wetgeving, voorschriften en procedures bij het tot stand komen van een sprinklerinstallatie

35

3.1

Tot standkoming van de regelgeving

35

3.2

Wetgeving

35

3.3

Voorschriften

36

3.4

ISSO-publicatie 42

9

Symbolenlijst

3.3.1

Inleiding

36

3.3.2

Europese Sprinklervoorschriften

36

3.3.3

Amerikaanse Sprinklervoorschriften

37

Procedures bij het tot stand komen van de sprinklerinstallatie

3

37

Sprinklerinstallaties


4

5

Programmafase

41

4.1

Beslissing tot het installeren van een sprinklerinstallatie

41

4.2

Uitgangspunten

42

4.3

Keuze voorschriften

42

4.4

Bepalen soort sprinklerinstallatie

42

4.5

Bepalen primaire kenmerken

44

4.5.1

Gevarenklasse

44

4.5.2

Watervoorziening(en)

49

4.5.3

Systeembeschikbaarheid

53

4.5.4

Omvang van de beveiliging

53

4.6

Sprinklermeldinstallatie

55

4.7

Kostenraming

55

4.8

Uitgangspuntendocument sprinklerinstallaties

61

5.1

Algemeen

61

5.2

Structuur sprinklerhoofdleidingnet

62

5.3

Structuur sprinklerleidingnet

62

5.4

Leidingen en verbindingstechnieken

64

5.4.1

Leidingen

64

5.4.2

Verbindingstechnieken

66

5.5

5.6

5.7

Bepaal alarmkleppen

68

5.5.1

Algemeen

68

5.5.2

Natte alarmklep

68

5.5.3

Droge alarmklep

70

5.5.4

Delugeklep

71

5.5.5

Pre-actionsysteem

71

5.5.6

Staartklep

73

Primaire appendages

73

5.6.1

Afsluiters

73

5.6.2

Keerkleppen

74

5.6.3

Debietmeter

75

Bepaal sprinklers

75

5.7.1

Doorlaat

75

5.7.2

Thermisch element

76

5.7.3

Spreidplaat

79

5.7.4

Sproeivlak sprinkler

81

5.7.5

Bijzondere sprinklers

81

5.7.6

Afwerking van de sprinkler

82

5.8

Hydraulische berekeningen

83

5.9

Capaciteit van de watervoorziening

84

5.9.1

Globale opbrengst van de watervoorziening

84

5.9.2

Globale netto-inhoud van de beperkte watervoorraad

85

5.10

ISSO-publicatie 42

59

Ontwerpfase

Bepaal sprinklerpompen

85

5.10.1 Algemeen

85

5.10.2 Pompcapaciteit

85

5.10.3 Opstelling sprinklerpompen

86

5.11

Sprinklermeldcentrale

87

5.12

Informatie bouwpartners en coรถrdinatie met andere installaties

87

4

Sprinklerinstallaties


6

7

8

Uitwerkingsfase

89

6.1

Algemeen

89

6.2

Aanstellen installateur

89

6.3

Detailontwerp door sprinklerinstallateur

89

6.4

Toetsing van het ontwerp

91

7.1

Algemeen

91

7.2

Leggen grondleiding

92

7.3

Installeren sprinklerleidingnet

92

7.4

Installeren alarmkleppen, pompen en sprinklermeldinstallatie

92

7.5

Inbedrijfstelling

92

7.6

Controle pompcapaciteit, meld- en stuurfuncties

92

7.7

Samenstelling gebruikershandboek

92

7.8

Certificatie

92

Beheerfase

93

8.1

Algemeen

93

8.2

Opstellen beheer- en onderhoudsplan

93

8.2.1

93

8.3 9

89

Realisatiefase

Onderdelen van het beheer- en onderhoudsplan

Legionella

94

MKK-structuur

95

9.1

Opzet MKK

95

9.1.1

95

Fases

9.1.2

Kwaliteitbeheeraspecten

96

9.1.3

Matrix

97

9.2

Overzicht ingevulde cellen

98

9.3

Celinhoud en specificatiebladen

98

9.4

Opbouw specificatiebladen

101

Specificatiebladen

103

I.

Programmafase

103

I.0-1

Programma van eisen

103

I.0-2

Randvoorwaarden

104

I.2-1

Uitwisseling van informatie

105

I.3-1

Eisen sprinklerinstallatie

109

I.3-2

Indeling in gevarenklassen

111

I.3-3

Watervoorziening

112

I.3-4

Systeembeschikbaarheid

113

I.4-1

Overzicht middelen programmafase

114

I.8-1

Rapportage

118

II.

Ontwerpfase

119

II.0-1

Algemeen

119

II.2-1

Uitwisseling informatie

120

II.3-1

Ontwerpen leidingnet

122

II.4-1

Overzicht middelen ontwerpfase

123

II.8-1

Rapportage

124

III.

Uitwerkingsfase

125

III.2-1

Uitwisseling informatie

125

III.3-1

Eisen sprinklermeldinstallatie

126

ISSO-publicatie 42

5

Sprinklerinstallaties


IV.

Realisatiefase

127

IV.2-1

Uitwisseling informatie

127

IV.3-2

Montage- en installatietechnische eisen

128

IV.4-1

gevaarlijke stoffen

129

IV.8-1

Gebruikershandboek

130

V.

Beheerfase

131

V.2-1

Uitwisseling informatie

131

V.3-1

Onderhoud

132

V.4-1

Beheer- en onderhoudsplan

133

V.4-2

Gevaarlijke stoffen

134

V.8-1

Logboek

135

Bijlage A

Publicatie beheersbaarheid van brand 2007, maatregelenpakket IV

137

Bijlage B

NEN-EN 12845 + A2

138

Bijlage C

FM Global

145

Bijlage D

Nominale K-factoren van sprinklers

161

Bijlage E

Aanspreektemperaturen van sprinklers

162

Bijlage F

Bijlage 1 Uit memorandum 60

163

Literatuurlijst

ISSO-publicatie 42

166

6

Sprinklerinstallaties


SAMENVATTING De sprinklerinstallatie wordt beschouwd als de meest universele en betrouwbare automatische blusinstallatie die er bestaat. De installatie is relatief eenvoudig. Om de betrouwbaarheid en goede werking in geval van brand te garanderen, wordt de installatie omgeven door een netwerk van voorschriften en bepalingen. In Noord-Amerika worden de voorschriften veelvuldig aangepast aan wijzigende omstandigheden en nieuwe inzichten om de stand van de techniek te weerspiegelen. In Europa is dit niet altijd het geval. Deze publicatie belicht de sprinklerinstallatie in het algemeen, plus de wetgeving, voorschriften en procedures bij het tot stand komen van de sprinklerinstallatie. In aparte stappen zijn de programmafase, ontwerpfase, uitwerkingsfase, realisatiefase en beheerfase beschreven en in specificatiebladen nader uitgewerkt. In bijlage A wordt Maatregelenpakket IV uit de publicatie Beheersbaarheid van Brand gegeven. In de bijlagen B en C wordt de classificatie van goederen uiteengezet. Bijlagen D en E betreffen specifieke eigenschappen van sprinklers. Bijlage F geeft een standaard PvE voor vuurwerkopslag conform Memorandum 60.

ISSO-publicatie 42

7

Sprinklerinstallaties


ISSO-publicatie 42

8

Sprinklerinstallaties


AFKORTINGEN ADD

Actual Delivered Density

BdB

Basisdocument Brandveiligheid

BIO

Bouwkundig Installatietechnisch Organisatorisch

BMC

Brandmeldcentrale

BRE

Building Research Establishment (VK)

BvS

Bureau voor Sprinklerbeveiliging

CEN

Comité Européen de Normalisation (België)

CCV

Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid

CCVD

Centraal College van Deskundigen

CEA

Comité Européen des Assurances (Frankrijk)

CMDA

Control Mode Density Area

CMSA

Control Mode Specific Application

CPVC

Chlorinated Poly Vinyl Chloride

ECTFE

Ethyleen Chloro Tri Fluor Ethyleen

EC

Extended Coverage

EH

Extra Hazard

EFSN

European Fire Sprinkler Network (VK)

EPDM

Ethyleen Propyleen Dieen Monomeer

ESFR

Earl Suppression Fast Response

ETFE

Ethyleen Tetra Fluor Ethyleen

FEP

Fluorinated Ethyleen Propileen

FM

Factory Mutual (VS)

FOC

Fire Offices' Committee (VK)

FPA

Fire Protection Association (VK)

FR

Fast Response

HH

High Hazard

HHP

High Hazard Process

HHS

High Hazard Storage

IBB

Integrale Brandveiligheid Bouwwerken

IBC

Intermediate Bulk Container

IP

Inspectieplan

IPB

Integraal Plan Brandbeveiliging

ISO

International Standardization Organization (Zwitserland)

LD

Large Drop

LH

Light Hazard

LPC

Loss Prevention Council (VK)

LPCB

Loss Prevention Certification Board ( VK en Nederland)

MIC

Microbiologically Influenced Corrosion

MJC

Multiple Jet Control

NEN

Nederlands Normalisatie Instituut

NFPA

National Fire Protection Assosiation (VS)

NOVB

Nederlandse Organisatie voor Brandveiligheid

NPT

National Pipe Taper

ISSO-publicatie 42

9

Sprinklerinstallaties


NPSH

Net Positive Suction Head

NRS

Non Rising Stem

NVBR

Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding

OH

Ordinary Hazard

OS&Y

Outside Stem & Yoke

PAC

Particuliere Alarmcentrale

PCTFE

PolyCloroTriFluoroEthylene

PE

PolyEthyleen

PIV

Post Indicator Valve

PPSU

PolyPhenylSUlfone

PTFE

PolyTetraFluorEtheen (handelsnaam van DuPont is Teflon)

PVC

PolyVinylChloride

PVDC

PolyVinyliDenChlorid (handelsnaam van Dow Chemical is Saran)

PVDF

PolyVinyli DeneFluoride

PvE

Programma van Eisen

PVF

PoluVinylFluoride

QR

Quick Response

RAL

Kleursysteem (ReichsAusschuss f端r Lieferbedingungen und G端tesicherung)

RBAC

Regionale Brandweer Alarm Centrale

RDD

Required Delivered Density

RTI

Response Time Index

RvA

Raad voor Accreditatie

RVS

Roestvaststaal

SAN

StyreenAlcrylNitril

SBR

StyreenButadieen Rubber

SIN

Sprinkler Identification Number

SMC

Sprinklermeldcentrale

SR

Standard Response

SVM

Schuimvormend Middel

UPD

Uitgangspuntendocument

UL

Underwriters Laboratories (VS)

VAS

Voorschriften voor Automatische Sprinklerinstallaties

VBB

Vastopgestelde Brandbeheersings- en Brandblussystemen

VdS

Verband der Schadenversicherer (Duitsland)

VROM

Volkshuisvesting Ruimtelijk Ordening en Milieu

VSI

Vereniging van Sprinklerinstallateurs

VS

Verenigde Staten van Amerika

VK

Verenigd Koninkrijk

WBDBO

Weerstand tegen Brand Overslag en Brand Doorslag

ISSO-publicatie 42

10

Sprinklerinstallaties


SYMBOLENLIJST am

maximum sproeivlak, het maximum oppervlak waarover wordt verondersteld dat in geval van brand gelijktijdig sprinklers zullen openen

[m2]

C

constante van Hazen/Willams in de gelijknamige formule die algemeen wordt gebruikt voor leidingverliesberekeningen voor sprinklerinstallaties

[-]

d

gemiddelde inwendige diameter van een leiding

[mm]

f

correctiefactor

[-]

h

hoogte

[m]

K

factor die het verband aangeeft tussen de druk en de opbrengst van een sprinkler. [dm3/min./bar1/2] Pas op: er bestaan verschillende K-faktoren bij gebruik in verschillende eenhedenstelsels

MS

minimum sproeitijd

[min.]

p

druk, in afwijking van het SI-eenhedenstelsel, maar wel toegestaan, wordt als eenheid van druk in sprinklerinstallaties meestal de bar gebruikt

[bar]

pf

drukverlies per m1 leiding

[bar]

pg

globale druk

[bar]

psp

minimum druk op de sprinkler

[bar]

pw

drukverlies in het leidingnet

[bar]

Pst

statisch hoogteverschil is gelijk aan 0,098 Δh

[bar]

Q

debiet

[dm3/min.]

Qg

globaal vereiste opbrengst van een watervoorziening

[dm3/min.]

Qst

minimum debiet per stellingsprinkler

[dm3/min.]

RTI

response time index, een indicatie voor de aanspreeksnelheid van sprinklers. Pas op: er bestaan verschillende RTI-waarden bij gebruik in verschillende eenhedenstelsels

[(m·s)1/2]

So

ontwerp sproeidichtheid

[dm3/min./m2]

X

te benoemen aantal

[-]

Hoewel de bar geen SI-eenheid is, is deze wel toegestaan en wordt deze in berekeningen van sprinklerinstallaties algemeen gehanteerd.

ISSO-publicatie 42

11

Sprinklerinstallaties


ISSO-publicatie 42

12

Sprinklerinstallaties


BEGRIPPENLIJST Alarmklep Inrichting die bij het openen van een of meerdere sprinklers een alarm genereert.

Gridsysteem (Gridconfiguratie) Leidingstelsel waarin het water naar elke sprinkler via meer dan één route stroomt.

Alarmbeproevingsafsluiter Afsluiter om de alarmbel en/of drukschakelaar van de alarmklep te kunnen beproeven.

Hangende sprinkler Sprinkler die is geconstrueerd om 'hangend' onder de sprinklerleiding te worden gemonteerd en waarvan de sproeier het water naar beneden richt.

Concealed sprinkler In het plafond ingebouwde sprinkler door een afdekplaatje aan het oog onttrokken. Bij temperatuurstijging komt het plaatje los en valt naar beneden waarna de sprinkler normaal zijn werk kan doen.

Hulppomp Zie jockeypomp. Jockeypomp Pomp met beperkte capaciteit die automatisch start en stopt om de installatie op druk te houden.

Beheersende sprinklerinstallatie Sprinklerinstallatie met als primaire doelstelling het onder controle brengen van een brand.

Maximum sproeivlak Voor ontwerpdoeleinden veronderstelde maximale oppervlakte (in m2) waarin sprinklers in geval van brand in werking treden.

Beperkte watervoorraad Watervoorraad opgeslagen in een bassin, tank of reservoir met beperkte inhoud.

Minimum sproeidichtheid De minimum hoeveelheid water die per tijdseenheid en per oppervlakte-eenheid uit de sprinklers moet treden als alle sprinklers in het maximale sproeivlak in werking zijn (in dm3/m2·min.).

Cut Off-sprinkler Sprinkler die een deur of raam beveiligt tussen twee gebieden waarvan slechts één gebied wordt beveiligd door sprinklers. Delugesysteem Watersproeisysteem waarbij een groep open sprinklers gelijktijdig in werking wordt gesteld nadat een separaat branddetectiesysteem een afsluiter heeft opengestuurd.

Minimum sproeitijd De minimale tijd dat alle sprinklers in het maximum sproeivlak gelijktijdig in werking moeten kunnen zijn. Natte sprinklerinstallatie Sprinklerinstallatie waarvan het gehele leidingnet met water is gevuld en waarbij door het openen van één sprinkler zonder vertraging water uittreedt.

Droge sprinkler Sprinkler aangesloten op een leidingstuk dat aan het uiteinde is afgesloten door een klepje. Door het activeren van het thermisch element van de sprinkler opent het klepje en stroomt water in het leidingstuk en vervolgens uit de sprinkler. Er bestaan droge hangende, droge staande- en droge horizontale sprinklers.

Onbeperkte watervoorraad Natuurlijke watervoorraad die feitelijk onbeperkt is zoals een rivier, kanaal of meer. Onderdrukkende sprinklerinstallatie Sprinklerinstallatie die het onderdrukken van een brand tot doel heeft.

Droge sprinklerinstallatie Sprinklerinstallatie waarvan het leidingnet tot aan de alarmklep met water is gevuld en na de alarmklep met lucht onder druk. Bij het openen van één sprinkler moet eerst de lucht afblazen waarna met vertraging water uittreedt.

Open sprinkler Sprinkler zonder warmtegevoelig afsluitelement. Pendent sprinkler Zie hangende sprinkler.

Drukverhogingpomp Automatische pomp die aan een sprinklerinstallatie water levert, afkomstig van een hooggelegen reservoir of openbare waterleiding.

Quick Response sprinkler Een snel aansprekende sprinkler met een lage Response Time Index.

ESFR-sprinkler Early Suppression Fast Response sprinkler; een sprinkler om een brand te onderdrukken.

ISSO-publicatie 42

13

Sprinklerinstallaties


Pre-actionsysteem Sprinklerinstallatie waarbij er pas water uit de sprinkler treedt nadat zowel een sprinkler is geopend als een separaat branddetectiesysteem een afsluiter heeft opengestuurd. Stellingsprinkler Sprinkler ge誰nstalleerd in een stelling voor opslag van goederen die door een afschermplaat beveiligd is tegen nathouden door water uit hoger gelegen sprinklers. Response Time Index Een indicatie voor de aanspreeksnelheid van sprinklers. Snelontluchter Inrichting om het openen van een droge alarmklep te bespoedigen door de luchtdruk in het leidingnet versneld af te laten nadat een sprinkler is geactiveerd. Snelopener Inrichting om het snel openen van de droge alarmklep te bewerkstelligen nadat een sprinkler is geactiveerd. Special Response sprinkler Een sprinkler met een aanspreeksnelheid tussen die van de quick response en standard response in. Staande sprinkler Sprinkler die is geconstrueerd om 'staande' op een sprinklerleiding te worden gemonteerd, waardoor de sproeier het water naar boven richt. Standard Response sprinkler Een sprinkler met een normale aanspreektijd. Sprinkler Sproeier met een warmtegevoelig afsluitelement dat opent om water te verspreiden voor brandbestrijding. Upright sprinkler Zie staande sprinkler.

ISSO-publicatie 42

14

Sprinklerinstallaties

ISSO-publicatie 42-2010