__MAIN_TEXT__

Page 1


Iwona i Lech Cieœlakowie

Sprawdzian szóstoklasisty Jak to napisaæ? Poradnik dla ka¿dego ucznia Autorzy: Iwona Cieœlak, absolwentka Uniwersytetu Miko³aja Kopernika w Toruniu; nauczycielka jêzyka polskiego w Zespole Szkó³ nr 7 w Toruniu; autorka Nowego szkolnego s³ownika ortograficznego. Jest egzaminatorem Okrêgowej Komisji Egzaminacyjnej w Gdañsku w zakresie sprawdzianu po klasie szóstej szko³y podstawowej, czêœci humanistycznej egzaminu gimnazjalnego i egzaminu maturalnego z jêzyka polskiego. Lech Cieœlak, absolwent Uniwersytetu Miko³aja Kopernika w Toruniu; nauczyciel jêzyka polskiego w Gimnazjum w Cierpicach k. Torunia. Autorzy wspólnie wydali równie¿: Egzamin gimnazjalny. Jak to napisaæ? Poradnik dla ka¿dego ucznia, Egzamin gimnazjalny. Jak to odczytaæ? Lektury obowi¹zkowe w gimnazjum, Egzamin gimnazjalny. Jak to zrozumieæ? Poradnik dla ka¿dego ucznia, Konkurs z jêzyka polskiego dla gimnazjalistów.

Redaktor wydania:

Zdzis³aw G³owacki Recenzja i korekta:

Beata Zasada Redakcja techniczna, opracowanie graficzne, ³amanie i przygotowanie do druku:

Robert Ciechanowski Projekt ok³adki:

Miros³aw G³odkowski, Zdzis³aw G³owacki Ksi¹¿ka Sprawdzian szóstoklasisty. Jak to napisaæ? jest zbiorem opracowañ wszystkich form wypowiedzi omawianych i stosowanych w szkole podstawowej. Zawiera dok³adne informacje o ka¿dej z form, szczegó³owe wskazówki dotycz¹ce pracy nad redagowaniem tekstu, a tak¿e przyk³ady wypowiedzi z zaznaczonymi najistotniejszymi dla niej elementami. Ponadto w ksi¹¿ce zosta³y zawarte kryteria oceniania wraz z punktacj¹ dla wszystkich opisanych w niej rodzajów wypowiedzi. Sprawdzian szóstoklasisty. Jak to napisaæ? zawiera szeœæ zestawów zadañ egzaminacyjnych, których wykonanie pozwoli uczniowi oswoiæ siê z now¹ formu³¹ testu, a tym samym lepiej przygotowaæ siê do sprawdzianu po klasie szóstej.

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Tutor” Wydanie IV — rozszerzone. Toruñ 2014 r. Oficyna Wydawnicza „Tutor” 87-100 Toruñ, ul. Warszawska 14/2, tel./fax 56 65-999-55 Wysy³kowa Ksiêgarnia Internetowa: www.tutor.edu.pl Druk i oprawa: Toruñskie Zak³ady Graficzne „Zapolex” Sp. z o.o.

ISBN 978-83-89563-64-4


Spis treœci Zamiast przedmowy

4

Od autorów

5

Charakterystyka

6

Dziennik

11

Instrukcja

14

Kartka pocztowa

17

List

19

Notatka

25

Og³oszenie (zawiadomienie)

29

Opis

31

Opowiadanie

42

Pamiêtnik

48

Plan

51

Podziêkowanie

54

Przepis/przepisy (regulamin)

56

Recenzja

59

Reklama

62

Sprawozdanie

64

Streszczenie

68

Telegram

71

Zaproszenie

73

¯yczenia

75

Æwiczenia

77

Zestawy zadañ

85

Odpowiedzi

112


Zamiast przedmowy

Po przeczytaniu poradnika autorstwa Iwony i Lecha Cieœlaków pt. Sprawdzian szóstoklasisty. Jak to napisaæ? pomyœla³am: „Jak¿e ³atwo dziœ siê uczyæ!”. Poradnik zawiera opracowanie wszystkich wskazanych w standardach dla szko³y podstawowej form wypowiedzi (instrukcji, kartki pocztowej, listu prywatnego i oficjalnego, notatki, og³oszenia, ró¿nych form opisu, opowiadania, przepisu, sprawozdania, zaproszenia), a nawet poszerza ten zakres o charakterystykê, plan, podziêkowanie, recenzjê, reklamê, streszczenie, ¿yczenia. Ksi¹¿ka przeznaczona jest przede wszystkim dla uczniów, ale mo¿e stanowiæ równie¿ pomoc dla nauczycieli czy rodziców szczególnie zaanga¿owanych w edukacjê swoich dzieci. Opracowane w poradniku formy wypowiedzi u³o¿one s¹ w kolejnoœci alfabetycznej. W ka¿dej z nich znajdziemy: ogólne informacje o danej formie wypowiedzi, wskazówki dla pisz¹cego, przyk³adowe teksty, kryteria oceny. Czytelna, jednolita konstrukcja ka¿dego omówienia stanowi zapewne du¿e u³atwienie w korzystaniu z ksi¹¿ki. Niew¹tpliw¹ zalet¹ poradnika jest prosty, rzeczowy jêzyk. Uczeñ znajdzie tu tylko najwa¿niejsze informacje przekazane w bardzo zrozumia³y sposób. Wskazówki dla pisz¹cego formu³owane s¹ w 2 os. lp., co niew¹tpliwie u³atwia komunikacjê. Czytaj¹c je, uczeñ natknie siê na wiele wa¿nych informacji praktycznych. Autorzy przy okazji formu³owania wskazówek podaj¹ s³ownictwo, przydatne wyra¿enia, zwroty. Czasem, jak przy opowiadaniu, bardzo obszerne, co stanowi du¿e u³atwienie dla pisz¹cego. W tego rodzaju poradnikach zamieszczanie przyk³adowych tekstów jako ilustracji przedstawionych wczeœniej informacji teoretycznych nie jest niczym nowym. W Jak to napisaæ? uczeñ znajdzie zaznaczone w tekstach i wyszczególnione na apli elementy ich struktury. Ka¿d¹ teoretyczn¹ wskazówkê bêdzie wiêc móg³ zweryfikowaæ w praktyce. Poza tym zamieszczone w ksi¹¿ce przyk³ady s¹ naprawdê ciekawe: odwo³uj¹ siê do znanych szóstoklasiœcie lektur, sytuacji ¿yciowych bliskich odbiorcom, czasem zawieraj¹ cenne rady czy wskazówki dotycz¹ce postêpowania w okreœlonych sytuacjach. Przemycony w ten sposób delikatny dydaktyzm wp³ywa na kszta³towanie w³aœciwych postaw wobec otoczenia u nastoletniego odbiorcy. Kolejnym niew¹tpliwym atutem jest aktualnoœæ poradnika. Mam tu na myœli nie tylko celne wpisanie siê w potrzeby ucznia, ale równie¿ fakt, ¿e m³ody cz³owiek niejednokrotnie ma okazjê siê o tym przekonaæ, czytaj¹c np. recenzjê filmu Mój brat niedŸwiedŸ czy znajduj¹c wzmianki o adresie mailowym jako mo¿liwej formie kontaktu podawanej w og³oszeniu. Ponadto autorzy poradnika zamieœcili w nim jednolite, czytelnie sformu³owane kryteria oceny omówionych form wypowiedzi. Kolejna bardzo trafna decyzja, gdy¿ wspó³czesna szko³a nie mo¿e dobrze funkcjonowaæ bez kryterialnego oceniania. Powinni je stosowaæ nauczyciele, powinni je znaæ uczniowie i ich rodzice. D¹¿my do tego, by nasz uczeñ mia³ œwiadomoœæ, ¿e jego praca oceniana jest na kilku p³aszczy-


Od autorów

5

znach, a brak sprawnoœci w zakresie ortografii i interpunkcji nie dyskwalifikuje go jeszcze jako myœl¹cego, oczytanego m³odego cz³owieka. Uczeñ szko³y podstawowej, który siêgnie po poradnik Iwony i Lecha Cieœlaków Jak to napisaæ?, na pewno nie poczuje siê rozczarowany. Mo¿e te¿ na pytanie: „Czy nauka mo¿e byæ przyjemna?” odpowie twierdz¹co... Beata Zasada Recenzentka jest egzaminatork¹ Okrêgowej Komisji Egzaminacyjnej w Gdañsku, przewodnicz¹c¹ zespo³u egzaminatorów w Toruniu. Pracuje jako nauczycielka jêzyka polskiego w Zespole Szkó³ nr 7 w Toruniu.

Od autorów W 2015 uczniowie klas szóstych po raz pierwszy napisz¹ sprawdzian wed³ug nowych zasad ustalonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. W czêœci 1. tego egzaminu zmierz¹ siê z zadaniami z jêzyka polskiego i z matematyki, natomiast w czêœci 2. – sprawdz¹ swoje umiejêtnoœci z jêzyka obcego nowo¿ytnego. Sprawdzian z jêzyka polskiego obejmowaæ bêdzie wiadomoœci i umiejêtnoœci zawarte w wymaganiach okreœlonych w podstawie programowej kszta³cenia ogólnego tego przedmiotu. Zadania z jêzyka polskiego bêd¹ mia³y, jak dotychczas, formê zamkniêt¹ i otwart¹. Wœród zadañ otwartych z uczniowie znajd¹ d³u¿sz¹ formê wypowiedzi pisemnej: opowiadanie z dialogiem, kartkê z pamiêtnika, wpis w dzienniku, list oficjalny, sprawozdanie lub opis postaci, przedmiotu czy krajobrazu. Mo¿e te¿ byæ sprawdzana umiejêtnoœæ redagowania form u¿ytkowych takich jak: og³oszenie, zaproszenie i notatka. Wœród zadañ zamkniêtych znajd¹ siê zadania wyboru wielokrotnego, prawda – fa³sz, na dobieranie, a wœród zadañ otwartych tak¿e – zadania z luk¹. W sumie w zestawie zadañ z jêzyka polskiego uczeñ mo¿e spodziewaæ siê od 8 do 12 zadañ zamkniêtych oraz od 2 do 4 otwartych. Zadania bêd¹ odnosiæ siê do ró¿nych tekstów kultury: literackich (epickich i lirycznych), nieliterackich (publicystycznych i popularnonaukowych) i ikonicznych. Aby oswoiæ ucznia z nowym typem zadañ na sprawdzianie w poradniku zawarto, oprócz wymaganych i dodatkowych form wypowiedzi, przyk³adowe zadania egzaminacyjne wraz z odpowiedziami. Mamy nadziejê, ¿e Sprawdzian szóstoklasisty. Jak to napisaæ? skutecznie przyczyni siê do osi¹gniêcia sukcesu edukacyjnego przez ka¿dego ucznia. Iwona i Lech Cieœlakowie


Charakterystyka Charakterystyka jest niejednorodn¹ form¹ wypowiedzi. Zawiera w swej strukturze zarówno elementy opisu, jak i opowiadania. Celem charakterystyki jest przedstawienie, zanalizowanie (wyodrêbnienie i podanie najwa¿niejszych cech) i zinterpretowanie (okreœlenie, ocena pozytywnych i negatywnych cech, zachowañ) postaci. Nale¿y w niej uwzglêdniæ: przedstawienie postaci, jej wygl¹d zewnêtrzny, cechy charakteru i osobowoœci (temperamentu), cechy psychiki, a tak¿e zainteresowania, pogl¹dy, stosunek do otoczenia. Uwaga!

Charakterystyka nie powinna byæ sporz¹dzana wed³ug jednego schematu — ka¿da postaæ wymaga indywidualnego sposobu prezentacji. Bardzo wa¿nym elementem pracy nad charakterystyk¹ jest wczeœniejsze zebranie jak najwiêkszej iloœci informacji o prezentowanej postaci. Informacje te musz¹ byæ posegregowane w odpowiednie grupy (osobno cechy charakteru, psychiki, zachowania itd.) i poddane selekcji — nale¿y oddzieliæ to, co najwa¿niejsze, od tego, co dla prezentacji postaci jest mniej wa¿ne. Po tych czynnoœciach mo¿na przyst¹piæ do sporz¹dzania charakterystyki.

Rodzaje charakterystyki Ze wzglêdu na to, kogo charakteryzujemy, wyró¿niamy charakterystyki: l

indywidualn¹ (prezentacja jednej postaci);

l

zbiorow¹ (prezentacja jakiejœ grupy ludzi, œrodowiska spo³ecznego);

l

porównawcz¹ (zestawienie przynajmniej dwóch postaci w celu ukazania ró¿nic i podobieñstw).

Charakterystyka mo¿e byæ równie¿: l

bezpoœrednia — piszemy wprost o wygl¹dzie i cechach charakteru postaci, np. Robinson ³atwo nawi¹zywa³ kontakty z innymi ludŸmi. By³ œmia³y, uczciwy, trochê ³atwowierny. Przeciwstawi³ siê woli rodziców, którzy nie chcieli, aby zgin¹³ tak, jak jego bracia. Wybra³ morze, dziêki czemu prze¿y³ najbardziej niesamowit¹ przygodê — ¿ycie na bezludnej wyspie. By³o to jednak mo¿liwe tylko dlatego, ¿e posiada³ wiele bardzo wartoœciowych cech, a przede wszystkim potrafi³ zachowaæ pogodê ducha i nigdy nie traci³ nadziei.

l

poœrednia — ukazujemy postaæ poprzez zaprezentowanie jej otoczenia (pokoju, w którym mieszka, miejsca pracy), sposobu zachowania wobec innych, jêzyka, jakim mówi (np. gwara podhalañska), np. Na jego biurku zawsze le¿a³y jakieœ kartki porzucane w nie³adzie, a tak¿e o³ówki, d³ugopisy, kolorowe flamastry. Na pó³ce nad biurkiem ksi¹¿ki rozma-


Charakterystyka

itej gruboœci piêtrzy³y siê niedbale u³o¿onymi stosami, jakby co chwilê ktoœ siêga³ to po jedn¹, to po drug¹, a póŸniej szybko odk³ada³, nie zwracaj¹c ju¿ wiêkszej uwagi, gdzie j¹ umieszcza. l

statyczna — postaæ jest ukazana jako swoisty model, wzór posiadaj¹cy cechy po¿¹dane (postaæ idealna) lub jest to postaæ o niezmiennym charakterze, zachowaniu itp.;

l

dynamiczna — przedstawiamy kogoœ konkretnego, kogo osobowoœæ ulega rozwojowi, zmianie.

Pisz¹c charakterystykê: u

zbierz wszystkie mo¿liwe informacje o postaci, dokonaj ich uporz¹dkowania i wybierz te najistotniejsze dla scharakteryzowania postaci;

u

wybierz taki rodzaj charakterystyki, który najlepiej pozwoli ukazaæ postaæ;

u

sporz¹dŸ plan charakterystyki uwzglêdniaj¹cy: Ä wygl¹d zewnêtrzny postaci, Ä temperament (pogodny, gwa³towny, mi³y, k³ótliwy itp.), Ä cechy charakteru (silny, s³aby, odwa¿ny, tchórzliwy, szlachetny, podstêpny, pracowity, leniwy itp.), Ä psychikê (marzyciel, zagubiony, pewny siebie, zamkniêty w sobie, otwarty, szybko nawi¹zuj¹cy kontakty, egocentryk, ciekawy œwiata itp.), Ä cechy intelektualne (zainteresowania, zdolnoœci, umiejêtnoœci, wiedza itp.), Ä postawê moraln¹ lub œwiatopogl¹d (system wartoœci, którym kieruje siê postaæ w ¿yciu), Ä przyk³ady zachowañ lub sytuacji obrazuj¹cych cechy postaci, Ä w³asn¹ ocenê bohatera, Ä podsumowanie ukazuj¹ce ogólne wartoœci reprezentowane przez postaæ (Co odbiorcy mo¿e daæ poznanie postaci, jego losów? Jakie wnioski po¿yteczne dla czytelnika mo¿na wyci¹gn¹æ z charakterystyki tej postaci?);

u

pamiêtaj, by na pocz¹tku zaprezentowaæ postaæ, zaczynaj¹c na przyk³ad od s³ów: Jednym z bohaterów ksi¹¿ki X jest...; W ksi¹¿ce Y ukazane jest œrodowisko uczniowskie w XIX wieku; Uwaga!

Po zaprezentowaniu postaci wskazane jest podanie uzasadnienia jej wyboru, potrzeby jej charakteryzowania. u

stosuj s³ownictwo oceniaj¹ce, charakteryzuj¹ce, a tak¿e porównania i zwi¹zki frazeologiczne;

u

przedstawiane cechy postaci staraj siê uzasadniæ odpowiednimi przyk³adami zachowañ, sytuacji z jej udzia³em;

u

unikaj schematu kompozycji charakterystyki; poszczególne cechy, elementy osobowoœci musz¹ byæ prezentowane w kolejnoœci uzale¿nionej od osobowoœci postaci, tego, co jest w niej najbardziej wyraziste;

u

zadbaj o poprawnoœæ i estetykê wypowiedzi.

7


8

Jak to napisaæ?

Przyk³ad 1.

Przedstawienie postaci. Podstawowe informacje o postaci i sytuacji, w jakiej siê znajduje.

Wygl¹d zewnêtrzny.

Umiejêtnoœci i zainteresowania bohatera.

Przedstawienie cech charakteru i psychiki postaci.

Przyk³ady zachowañ potwierdzaj¹ce cechy charakteru.

Cechy charakteru. Przyk³ad wydarzenia potwierdzaj¹cy cechê charakteru.

W³asna ocena postaci. Ogólny wniosek wynikaj¹cy z analizy postaci. Wniosek koñcowy.

Staœ Tarkowski to g³ówny bohater znanej powieœci Henryka Sienkiewicza pt. W pustyni i w puszczy. Ch³opiec urodzi³ siê i wychowa³ w Afryce, mieszka³ w Port-Saidzie, ale dziêki ojcu zawsze czu³ siê Polakiem. To w³aœnie ojciec, w przesz³oœci uczestnik powstania styczniowego, a obecnie in¿ynier pracuj¹cy przy budowie Kana³u Sueskiego, wpaja³ synowi mi³oœæ do kraju przodków. Dla Stasia by³ on wzorem patrioty i prawdziwego mê¿czyzny. Matka ch³opca pochodzi³a z Francji i zmar³a przy jego narodzinach. Stasia poznajemy w ksi¹¿ce jako czternastoletniego ch³opca o jasnych w³osach i niebieskich oczach. Bohater powieœci by³ dobrze zbudowany, wy¿szy ni¿ rówieœnicy, silny i wysportowany. Doskonale p³ywa³, œwietnie jeŸdzi³ konno i celnie strzela³. Zna³ jêzyk angielski, francuski, czêœciowo arabski i oczywiœcie jêzyk polski. Zawsze by³ zainteresowany tym, co dzia³o siê dooko³a, równie¿ sytuacj¹ polityczn¹ ówczesnej Afryki. Wykazywa³ równie¿ znajomoœæ geografii, przyrody i kultury. Uczy³ siê pilnie i osi¹ga³ dobre wyniki w nauce. Ka¿d¹ woln¹ chwilê spêdza³ nad Nilem lub nad wodami Kana³u Sueskiego. Staœ by³ nie tylko zdolny i energiczny, ale odznacza³ siê wyj¹tkow¹ dzielnoœci¹. Sw¹ odwagê udowodni³ wielokrotnie. Mia³ przy tym sk³onnoœæ do zbytniej pewnoœci siebie i lubi³ siê chwaliæ. Czêsto podkreœla³, ¿e jest ju¿ prawie doros³ym mê¿czyzn¹. I rzeczywiœcie, ch³opiec w sytuacjach trudnych potrafi³ zdobyæ siê na czyny bohaterskie, pe³ne ryzyka i poœwiêcenia. Potrafi³ stan¹æ oko w oko z lwem, a nawet zabiæ swoich przeœladowców. Zawsze stara³ siê przezwyciê¿aæ trudnoœci, jakie wraz z Nel spotyka³ w czasie wêdrówki. W wielu sytuacjach Staœ wykaza³ siê tak¿e du¿¹ zaradnoœci¹ i pomys³owoœci¹. Ju¿ na pocz¹tku porwania chcia³ zostawiæ œlady — wyrzuci³ rêkawiczki, wiedz¹c, ¿e ojcowie bêd¹ ich szukaæ. PóŸniej kilkakrotnie próbowa³ uciec z Nel, a w czasie drogi przez sawannê doskonale radzi³ sobie z ró¿nymi niebezpieczeñstwami i problemami. Jeszcze jedn¹ cech¹ charakteru ch³opca by³a czu³oœæ i opiekuñczoœæ, jak¹ wykazywa³ wobec Nel. By³ gotowy poœwiêciæ dla niej wszystko. W czasie drogi przez pustyniê nie dopuœci³, aby j¹ uderzono, a póŸniej zawsze dba³, by dziewczynka nie by³a g³odna i spragniona. Wielkim dramatem i wyzwaniem, któremu sprosta³, by³a dla ch³opca choroba jego towarzyszki. Staœ mia³ jednak nie tylko zalety, ale i wady. Czasami bywa³ trochê zarozumia³y i zbyt pewny siebie, ale uwa¿am, ¿e wynika³o to z jego m³odego wieku. Bohater powieœci Henryka Sienkiewicza bardzo mi zaimponowa³ mêstwem i zaradnoœci¹ w trudnych sytuacjach. Podoba³o mi siê równie¿ to, ¿e by³ dobry dla s³abszych i opiekuñczy w stosunku do swojej towarzyszki. Jednak jest to przede wszystkim postaæ z ksi¹¿ki przedstawiaj¹cej wydarzenia sprzed ponad stu lat. Dziœ œwiat wygl¹da inaczej i ¿ycie ch³opców te¿ jest inne. Mimo tego trzeba przyznaæ, ¿e czytaj¹c powieœæ W pustyni i w puszczy, wci¹¿ mo¿emy siê od Stasia wiele dobrego nauczyæ.


Charakterystyka

Przyk³ad 2.

Pani Joanna Sadowska jest nauczycielem jêzyka polskiego. Pracuje w naszej szkole dopiero od trzech lat. Mimo to wszyscy uczniowie bardzo j¹ lubi¹ i darz¹ du¿ym zaufaniem. Pani Joasia jest szczup³¹ blondynk¹ w œrednim wieku. Ma proste w³osy, które zwykle nosi upiête w kok. Jej twarz ma bardzo ³agodne rysy. Niebieskie, pogodne oczy i czêsto pojawiaj¹cy siê uœmiech sprawiaj¹, ¿e pani Joasia wzbudza w uczniach sympatiê. Ubiera siê skromnie i doœæ tradycyjnie, ale zawsze dba o elegancjê. Lubi nosiæ drobn¹ bi¿uteriê. Nasza polonistka jest osob¹ pogodn¹ i mi³¹, ale te¿ wymagaj¹c¹ i zdecydowan¹. Pracuj¹c z uczniami, zawsze mobilizuje ich do aktywnego i samodzielnego rozwi¹zywania zadañ, lecz nie czyni tego gwa³townie. Stara siê, aby uczeñ rozumia³ to, co musi wykonaæ, i próbuje go do tego zachêciæ. Czêsto wykazuje du¿¹ cierpliwoœæ. Charakterystyczn¹ cech¹ pani Joasi jest umiejêtnoœæ szybkiego nawi¹zywania kontaktu z innymi osobami. Jest otwarta i szczera, co nie zawsze jest przyjemne dla tych, którzy próbuj¹ coœ ukryæ. Wielokrotnie zdarza³y siê takie sytuacje, w których nasza polonistka upomnia³a kogoœ lub wytknê³a niestosowne zachowanie. Nie zwraca³a przy tym uwagi na to, czy dany uczeñ jest prymusem czy s³abeuszem, ani te¿ jak¹ ma opiniê. Jest nauczycielem sprawiedliwym. Cennymi cechami tej nauczycielki s¹ równie¿ pomys³owoœæ i poczucie humoru. Na lekcjach jêzyka polskiego du¿o siê dzieje. Czêsto przygotowujemy krótkie scenki teatralne lub inscenizacje fragmentów omawianych lektur. Bawimy siê w re¿yserów, scenografów, a czasami jesteœmy te¿ choreografami lub malarzami. Niektóre sytuacje s¹ bardzo œmieszne i wszyscy razem z pani¹ œwietnie siê bawimy. Zainteresowania pani Joasi zwi¹zane s¹ g³ównie z literatur¹ i kultur¹. Za ka¿dym razem, gdy uczniowie pytaj¹ o coœ, co dotyczy literatury, filmu, teatru czy malarstwa, zawsze otrzymuj¹ wyczerpuj¹c¹ odpowiedŸ. S¹ jednak dziedziny, którymi siê nie interesuje lub których nie lubi, a do czego siê przyznaje. Tak¹ dziedzin¹ jest na przyk³ad informatyka. Nasza pani czêsto mówi, ¿e potrafi korzystaæ z komputera, ale nie czyni tego z przyjemnoœci¹. Uwa¿am, ¿e pani Joanna Sadowska jest nie tylko dobrym nauczycielem, ale te¿ dobrym cz³owiekiem. Lubi to, co robi, i swój zawód wykonuje z pasj¹. Szanujê j¹ i mam do niej zaufanie. Cieszê siê, ¿e w³aœnie ona uczy mnie jêzyka polskiego.

9


10

Jak to napisaæ?

Kryteria oceny — CHARAKTERYSTYKA Zakres

Sprawdzana czynnoϾ

Liczba punktów

TREή

Uczeñ: odpowiednio dobiera postaæ; przedstawia postaæ (np. wiek, zawód, miejsce zamieszkania); opisuje wygl¹d zewnêtrzny postaci; nazywa i uzasadnia cechy charakteru, usposobienia itp.; formu³uje ocenê postaci, wnioski, opinie.

0–3

STYL

Styl konsekwentny, dostosowany do formy wypowiedzi.

0–1

JÊZYK

Dopuszczalne 4 b³êdy.

0–1

ORTOGRAFIA

Dopuszczalne 2 b³êdy.

0–1

INTERPUNKCJA

Dopuszczalne 3 b³êdy.

0–1


Æwiczenia

Notatka 1. Skróæ podany tekst tak, aby powsta³a notatka encyklopedyczna. Fryderyk Chopin urodzi³ siê w 1810 roku, a zmar³ w 1849. By³ jednym z najwybitniejszych kompozytorów polskich. Jego kompozycje charakteryzuje wspania³e po³¹czenie narodowych i ludowych tradycji muzyki z osi¹gniêciami muzyki epoki romantyzmu. Chopin tworzy³ prawie wy³¹cznie kompozycje fortepianowe: z orkiestr¹ — dwa koncerty; wœród kompozycji solowych nale¿y wymieniæ trzy sonaty, dwie fantazje, dwadzieœcia siedem etiud, dwadzieœcia piêæ preludiów, szesnaœcie polonezów, piêædziesi¹t siedem mazurków, dziewiêtnaœcie walców i wiele innych znanych obecnie na ca³ym œwiecie utworów. Bardzo znane s¹ równie¿ pieœni solowe Chopina.

2. Napisz notatkê prasow¹ na temat spotkania uczniów Twojej szko³y z popularnym aktorem lub piosenkarzem. Uwzglêdnij wszystkie niezbêdne informacje, m.in. dotycz¹ce miejsca, czasu i celu spotkania. 3. Zapisz w formie schematu zasady ortograficzne dotycz¹ce pisowni „ó”. Podaj po jednym przyk³adzie do ka¿dej zasady. 4. Uzupe³nij tabelkê odpowiednimi przyk³adami ilustruj¹cymi zasadê ortograficzn¹: „h” piszemy w rozpoczynaj¹cej wyraz cz¹stce: hiper-, hipo-, hydro-, hekto-. wyraz z przedrostkiem hiperhipohydrohekto-

Og³oszenie i zawiadomienie 1. Chcesz sprzedaæ telefon komórkowy. Napisz tekst krótkiego og³oszenia na ten temat do gazety regionalnej. 2. Napisz w imieniu samorz¹du uczniowskiego zawiadomienie o szkolnej zbiórce zu¿ytych baterii. Podaj niezbêdne informacje. 3. Zredaguj og³oszenie skierowane do uczniów VI klasy o próbnym sprawdzianie szóstoklasistów. Organizatorem sprawdzianu jest dyrektor Twojej szko³y.

Opis 1. Opisz przedmiot (pami¹tkê), który móg³byœ przywieŸæ z dowolnego miasta Polski, np. z Krakowa, Zakopanego, Torunia lub Gdañska. Opis mo¿esz zilustrowaæ rysunkiem. 2. Zredaguj opis osoby wykonuj¹cej jakiœ zawód. Uwzglêdnij jej cechy zewnêtrzne i okreœl jej stosunek do wykonywanej pracy. 3. WyobraŸ sobie, ¿e mieszkasz na wyspie i wokó³ Twojego domu znajduje siê piêkne jezioro i las. Opisz widok ze swojego okna.

79


80

Jak to napisaæ?

4. Opisz obraz W³adys³awa Podkowiñskiego pt. Dzieci w ogrodzie.

W³adys³aw Podkowiñski, Dzieci w ogrodzie, 1892, Muzeum Narodowe, Warszawa.

Opowiadanie 1. Napisz opowiadanie fantastyczne o spotkaniu z niezwyk³ym bohaterem. Zastosuj elementy opisu postaci i miejsca. 2. Zredaguj opowiadanie na temat wyprawy do interesuj¹cego Ciê miejsca. Wykorzystaj faktyczne informacje (historyczne, geograficzne) dotycz¹ce opisywanych miejsc. Zastosuj czas przesz³y. 3. Zredaguj opowiadanie zaczynaj¹ce siê od s³ów: ā

To by³y ostatnie dni lata.

ā

Nie wszyscy wiedz¹, ¿e wspania³¹ przygodê mo¿na prze¿yæ na pozornie szarym i nudnym osiedlu.

ā

Tamta historia jeszcze dziœ wywo³uje we mnie dreszcze strachu.

Pamiêtnik 1. W podanym tekœcie wska¿ fragmenty œwiadcz¹ce o: ā

narracji pierwszoosobowej,

ā

prezentowaniu wydarzeñ po up³ywie d³u¿szego czasu. By³o nas jedenaœcioro: czworo Polaków, troje Rosjan, dwóch Francuzów, jeden Belg i jeden W³och. Aby siê bawiæ razem, musieliœmy wynaleŸæ sobie wspólny jêzyk, którym siê pos³ugiwaliœmy. […] Dzisiaj ju¿ nie pamiêtam, ale nasze „esperanto” sk³ada³o siê z ró¿nych wyrazów i wyra¿eñ, które nam siê najlepiej podoba³y w jakimkolwiek jêzyku. Doszliœmy do takiej wprawy, ¿e nie potrzebowaliœmy ¿adnych t³umaczy. ¯eby dzisiaj to potrafili zrobiæ nasi politycy! (Henryk W³odzimierz Klimek, Czas utraconego dzieciñstwa.1939–1945, fragm.)

2. Przedstaw w formie pamiêtnika swoje wspomnienia z pierwszego dnia pobytu w szkole. 3. Wybierz dowoln¹ postaæ literack¹ i spróbuj napisaæ tekst, który móg³by byæ fragmentem jej pamiêtnika.


Zestawy zadañ

Zestaw I ê Tekst do zadañ 1–9 Joanna Kulmowa

Kolory Zim¹ takie szare s¹ dni, ¿e siê ziemi za kolorem kolor œni. A to zieleñ jak zielone m³ode listeczki. A to z³oto ¿ó³te jak s³onecznik. A to b³êkit najniebieœciejsza niezabudka. A to czerwieñ jak maliny w ogródkach. I tak jest a¿ do wiosennej pory — kiedy s³oñce œnieg topi i dobywa kolory. Sen czerwony, z³oty z ziemi wychynie — aby zbudziæ siê w listeczku, s³oneczniku, malinie. niezabudka — niezapominajka wychynie — wychyli siê Joanna Kulmowa, Kolory, [w:] Ma³gorzata Sk³adanek, Jêzyk polski 5. Kszta³cenie kulturowo-literackie. Odkrywamy na nowo, Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON, Gdynia 2013.

é

Zadanie 1. Co jest tematem wiersza?

(0-1)

A. sen, który œni siê ziemi.

B. pory roku.

C. budz¹ca siê do ¿ycia przyroda.

D. letnie przygody.


86

Zestawy zadañ — Zestaw I

é

Zadanie 2. Okreœl nastrój wiersza. Zaznacz literê A albo B oraz numer 1 lub 2.

(0-1)

Nastrój wiersza jest A. pogodny, B. ponury, é

é

poniewa¿

1. utwór ukazuje pustkê zim¹. 2. zapowiada nadejœcie wiosny.

Zadanie 3. (0–1) Oceñ prawdziwoœæ poni¿szych zdañ. Zaznacz P, jeœli zdanie jest prawdziwe, lub F — jeœli jest fa³szywe. 1. Zimie nadano cechy istot ¿ywych.

P

F

2. Przedstawiony w wierszu obraz jest realistyczny.

P

F

Zadanie 4. Kiedy nastêpuje przebudzenie ziemi?

(0–1)

A. kiedy nadejdzie czas ¿niw. B. gdy ludzie zaczn¹ dbaæ o œrodowisko. C. po zimie. D. w tekœcie nie ma odpowiedzi na to pytanie. é

Zadanie 5. Dokoñcz poni¿sze zdanie — wybierz w³aœciw¹ odpowiedŸ spoœród podanych.

(0–1)

Zdanie: Zim¹ ziemia œpi oznacza, ¿e A. mo¿na d³u¿ej spaæ. B. ci¹gle pada œnieg, wiêc jest bia³o i sennie. C. wszystkim istotom ¿ywym chce siê spaæ. D. nic nie roœnie, poniewa¿ wszystko pokryte jest œniegiem. é

Zadanie 6. Co mo¿na powiedzieæ o podmiocie lirycznym wiersza Kolory?

(0–1)

A. wypowiada siê w 1. osobie liczby pojedynczej. B. nie ujawnia siê. C. zwraca siê do dzieci obserwuj¹cych przyrodê. D. podmiotem lirycznym jest poeta. é

Zadanie 7. W kolejnoœci alfabetycznej u³o¿one s¹ wyrazy w szeregu A. zima, ziemia, zieleñ, zielony.

B. sen, senny, s³onecznik, s³oñce.

C. czerwieñ, czerwcowy, czerwony, czerñ.

D. bia³y, biel, pobieliæ, bieliæ.

(0–1)


Zestawy zadañ — Zestaw I

é

87

Zadanie 8. (0–1) W tabeli podano przyk³ady œrodków poetyckich wystêpuj¹cych w wierszu. Zaznacz T (tak) lub N (nie) w zale¿noœci od tego, czy poprawnie okreœlono ich rolê w utworze. Œrodek poetycki i przyk³ad

Rola w utworze

wskazuje na odradzaj¹c¹ siê po Sen czerwony, z³oty z ziemi wychynie — zimie przyrodê aby zbudziæ siê w listeczku, s³oneczniku, malinie. 2. porównanie: ukazuje podobieñstwo dwóch przedmiotów do siebie A to z³oto 1. przenoœnia:

T

N

T

N

¿ó³te jak s³onecznik. é

Zadanie 9. (0–2) Które zdjêcie mo¿e byæ ilustracj¹ wiersza? Uzasadnij swój wybór, odwo³uj¹c siê do utworu.

B.

A. Wybieram zdjêcie:

. Uzasadnienie:

ê Tekst do zadañ 1–6

Œnie¿ne kataklizmy Lawin¹ nazywamy ogromne masy œniegu zsuwaj¹ce siê z du¿¹ prêdkoœci¹ ze stoku górskiego. Zjawisko to wystêpuje przede wszystkim na wiosnê oraz w okresie ocieplenia. Œciekaj¹ca pod warstw¹ œniegu woda zmniejsza jego przyczepnoœæ do pod³o¿a i powoduje gwa³towne zsuwanie siê masy œnie¿nej, która niszczy wszystko na swojej drodze. Lawiny mog¹ wyst¹piæ tak¿e po ulewnych deszczach, gdy¿ nasi¹kniêty wod¹ œnieg osuwa siê pod w³asnym ciê¿arem. Przejazd narciarza poza wyznaczon¹ tras¹ mo¿e wywo³aæ lawinê œwie¿ego, lekkiego œniegu, który jeszcze dobrze nie przylega do pod³o¿a. Taka lawina mo¿e spadaæ z szybkoœci¹ dochodz¹c¹ do 350 km/godz.! Lawiny mog¹ powodowaæ katastrofy. W Peru w 1970 roku lawina œnie¿na ca³kowicie zniszczy³a miasto Yungay, zabijaj¹c 30 000 osób. Lecz najwiêksze lawiny œwiata wystêpuj¹ w Himalajach. Christine Lazier, Przyroda. Niezwyk³e zjawiska, Lublin 1998.


88

Zestawy zadañ — Zestaw I

é

Zadanie 1. (0–1) Co jest przyczyn¹ wystêpowania lawin? Wybierz odpowiedŸ A albo B i jej uzasadnienie (1 lub 2). A. Lawiny mog¹ wyst¹piæ po obfitych

opadach deszczu, B. Przyczyn¹ wystêpowania lawin jest

1. warstwa œniegu jest wte-

poniewa¿

obni¿aj¹ca siê temperatura powietrza, é

dy twardsza. 2. zmniejsza siê przyczep-

noœæ œniegu do pod³o¿a.

Zadanie 2. Dokoñcz poni¿sze zdanie — wybierz w³aœciw¹ odpowiedŸ spoœród podanych.

(0–1)

W akapicie drugim czytelnik znajdzie informacje o tym, A. jakie s¹ przyczyny schodzenia lawin. B. jakie s¹ skutki wystêpowania lawin. C. gdzie w Polsce wystêpuj¹ groŸne lawiny. D. kiedy najczêœciej wystêpuj¹ lawiny. é

Zadanie 3. Dokoñcz poni¿sze zdanie — wybierz w³aœciw¹ odpowiedŸ spoœród podanych.

(0–1)

Autor, pisz¹c o lawinach, ujawnia swoje emocje w sformu³owaniu A. Przejazd narciarza poza wyznaczon¹ tras¹ mo¿e wywo³aæ lawinê œwie¿ego, lekkiego

œniegu. B. Taka lawina mo¿e spadaæ z szybkoœci¹ dochodz¹c¹ do 350 km/godz.! C. Lawiny mog¹ powodowaæ katastrofy. D. W Peru w 1970 roku lawina œnie¿na ca³kowicie zniszczy³a miasto Yungay. é

Zadanie 4. (0–1) W tabeli podano dwa przyk³ady zdañ. Zaznacz T (tak) lub N (nie) w zale¿noœci od tego, czy poprawnie podano przyk³ad podanego typu zdania. 1. Zdanie pojedyncze nierozwiniête Lawiny mog¹ powodowaæ katastrofy. 2. Zdanie pojedyncze rozwiniête

é

Lawiny mog¹ wyst¹piæ tak¿e po ulewnych deszczach, gdy¿ nasi¹kniêty wod¹ œnieg osuwa siê pod w³asnym ciê¿arem.

T

N

T

N

Zadanie 5. (0–1) Które ze zdañ jest prawdziwe, a które fa³szywe w odniesieniu do tekstu o lawinach? Zaznacz P — jeœli zdanie jest prawdziwe, lub F — jeœli jest fa³szywe. 1. Jest tekstem reklamowym, poniewa¿ opisuje piêkno gór zim¹.

P

F

2. Jest tekstem informacyjnym, poniewa¿ zawiera wiadomoœci na temat za-

P

F

gro¿eñ w górach.


Zestawy zadañ — Zestaw I

é

Zadanie 6. Dzia³aj¹cy w szkole Klub Mi³oœników Przyrody organizuje spotkanie ze znanym podró¿nikiem. Napisz og³oszenie, w którym zachêcisz rówieœników do udzia³u w tym spotkaniu. Wykorzystaj informacje podane na ilustracjach.

Szko³a Podstawowa nr 37 w Toruniu

89

(0–2)

Profile for TUTOR

Sprawdzian szóstoklasisty. Jak to napisać. Poradnik dla każdego ucznia. Nowa formuła  

Niniejszy poradnik Sprawdzian szóstoklasisty. Jak to napisać? jest zbiorem opracowań większości form wypowiedzi omawianych w szkole podstawo...

Sprawdzian szóstoklasisty. Jak to napisać. Poradnik dla każdego ucznia. Nowa formuła  

Niniejszy poradnik Sprawdzian szóstoklasisty. Jak to napisać? jest zbiorem opracowań większości form wypowiedzi omawianych w szkole podstawo...

Advertisement