WOWW

Het geheim van Sperata De stem van de zee Die malle Jan de wOndere wereld van WALPURGIS magazine voor avontuurlijk muziektheater

november 2022, jaargang 6 nr. 1

en k naar e k? e o z p O en sgesch r a a j e d ein gis.be

lpur kets.wa ic .t w w w

Exclusief aanbod voor wOwW!-lezers.

Aanbod geldig van 20 november t/m 8 januari

“Een van de vier prentenboeken voor Sinterklaas die uw aandacht verdienen én voor vreugde zullen zorgen, bij jong én oud.”

16 euro luisterboek plus kleur- en tekenboek

een kleur- en tekenboekje vol denk- en doeplezier

DeMorgen

Zo sterk als een mier “Het verhaal is spannend en vol onverwachte wendingen.”

Pluizuit

Beste lezer, Wat is een volk zonder zijn zangers, schilders, dansers, cineasten, acteurs, schrijvers, ...?

Al weken loop ik met een dikke trui rond, want ja natuurlijk, ook ik maak me zorgen over de hoge energieprijzen.

Maar waarom zou ik mij laten reduceren tot een ‘burger die alleen maar bezorgd is over zijn energiefactuur’?

Tendentieuze uitlatingen en polariserende posts op social media ondermijnen op gruwelijke wijze het draagvlak voor de kunsten en staan haaks op de beloftevolle intentie op zoek te gaan naar ‘innovatieve werkwijzen om de bredere cultuursector van de nodige budgettaire zuurstof te voorzien.’

Ik heb het geluk dagelijks te kunnen werken met bezielde kunstenaars van diverse pluimage. Ik zie hen, in en buiten onze werkplaats deFENIKS, dag in dag uit wroeten, worstelen, kauwen op en schaven aan de meest uiteenlopende artistieke projecten. Max, Mirthe, Jenna, Sascha en Mostafa zijn slechts enkele van de vele artiesten, die ons eraan herinneren dat voor wie voorbij hokjes, regeltjes en verschillen kan denken, zich een wereld opent aan mogelijkheden.

INHOUD 04 07

KUNSTENDAG voor KINDEREN

Goethes mysterieuze personage Mignon, door de ogen van jeugdige nieuwkomers

08 13

14 19

20 22

OUT OF THE BOX

Die malle Jan. Max Pairon op reis met een door de storm gevelde eik

ENGAGE

Mirthe Dokter en Jenna Vergeynst over de ontmoeting met een zeeschildpad en de stem van de zee

HUISGEZEL IN DE KIJKER Ayke Gubbels over het belang van een safe space voor slachtoffers en daders van seksueel geweld

Zouden we als samenleving niet ook beter dáár al onze energie in steken: met onze collectieve verbeelding de verschillende mogelijkheden exploreren om de wereld net dat ietsje mooier, socialer en leefbaarder te maken?

Hartelijke groeten,

Hoofdredactrice Judith Vindvogel zong in verschillende opera’s. Ze coacht zangers, muzikanten en acteurs en is één van de drijvende krachten achter WALPURGIS en deFENIKS.

“In onze Mortselse muziek- en theaterwerkplaats, deFENIKS, ondersteunen we de ontwikkeling en de creatie van maatschappelijk relevante artistieke projecten.

Onze integrale werking is een afspiegeling van de samenleving waarvan wij dromen: genereus, duurzaam, voortdurend in beweging en niet bang van tegenstellingen en uitersten.” www.walpurgis.be

wOwW!

03

KUNSTENDAG voor KINDEREN

Mignon of Het geheim van Sperata In aanloop naar Kunstendag voor Kinderen maken theatermakers Sascha Bornkamp, Leonore Spee en Mostafa Benkerroum samen met twintig leerlingen uit de schakelklas van het Koninklijk Atheneum van Antwerpen, de theatervoorstelling Het geheim van Sperata. Inspiratiebron voor dit participatief project is Mignon, het mysterieuze personage uit Goethe’s coming of age-roman Wilhelm Meisters Leerjaren. Met de schakelklassen richt het Atheneum zich tot leerlingen die nog niet lang in België zijn en/of een leer- en taalachterstand hebben.

Men werkt er projectmatig, verdiepend en versterkend. De leerlingen krijgen veel Nederlands, een extra pakket wiskunde maar ook andere algemene vakken.

tekst Judith Vindevogel foto’s Monday Agbonzee Jr.

Wat? n Sperata or Kinderen, Het geheim va Kunstendag vo .v. .k i.h lklas ng lli te n uit de schake Theatervoors door leerlinge ld ee sp ge en n. gemaakt van Antwerpe lijk Atheneum van het Konink er?

Waar en wanne 0 in mber om 16u3 ve no 20 zondag el ts or rneleitje 6, M deFENIKS, Deu Tickets alpurgis.be www.tickets.w

‘Voltooien, dat hoeft een leerling niet, het is genoeg als hij zich oefent.’ uit Wilhelm Meisters Leerjaren, Johann Wolfgang von Goethe

Hoe puur je uit een roman die meer dan tweehonderd jaar geleden ge‑ schreven werd, een voorstelling met een bonte groep jongeren die van heinde en verre komen en straks voor het eerst op een podium staan?

co-creatie. Ook de titel van de voor- kunnen soms moeilijk loskoppelen wat echt is en wat fictie.” stelling hebben ze zelf gekozen.”

Sascha: “Tijdens de eerste lessen hebben we vooral geprobeerd om vat te krijgen op Mignon en de grote verhaallijnen. Dat gaat in heel kleine stapjes: wie is Mignon en wie zijn de andere personages, wat zijn de thema’s, wat kan je daarin herkennen, welke momenten uit het verhaal kunnen we reconstrueren? Vanuit die vragen zijn we beginnen improviseren en hebben we een eerste script gemaakt.

Later hebben we daarin enkele teksten verweven die ze over zichzelf hebben geschreven of dingen die wij hen hebben horen zeggen tijdens de les.

Via die persoonlijke verhalen proberen we de link te leggen met henzelf en krijgt het verhaal van Mignon vorm vanuit hun fantasie.”

Sascha: “Maar omdat het voor bijna alle leerlingen de eerste keer is dat ze op een podium staan, zijn we tegelijkertijd ook wel bezig met de verschillende aspecten die bij toneelspelen komen kijken: tekstkennis, kostuums, decor, verstaanbaarheid, dat er straks mensen in de zaal zitten die naar je kijken, dat een personage ‘spelen’ niet hetzelfde is als dat personage ‘zijn’. Dat je dus dingen kan zeggen of doen die je misschien zelf nooit zou zeggen of doen. Dat is voor hen allemaal heel nieuw en daar komt best veel schaamte en soms ook weerstand bij kijken. Bij de speltraining die we hen geven, hoort daarom ook met respect naar elkaar leren kijken. Dat is bij jongeren van deze leeftijd soms best moeilijk omdat ze zo vol puberale hormonen zitten. Ze leggen heel snel de link met hun eigen persoon en dat maakt het soms een uitdaging om in de fictie te gaan.”

Mostafa: “En vanuit hun herinneringen. Het is belangrijk dat ze het gevoel hebben dat ze een eigen inbreng hebben. De voorstelling is een echte

Mostafa: “Als Sperata bijvoorbeeld vertelt dat ze zwanger is, dan voelt het voor een meisje van twaalf dat die rol speelt, alsof zij zelf zwanger is. Ze

Sascha: “De speltrainingen die we geven, proberen we zo goed mogelijk te verpakken, zodat ze niet het gevoel hebben dat ze moeten werken.”

Mostafa: “Tegelijkertijd proberen we hen wel duidelijk te maken dat de spelopdrachten die we hen geven, meer zijn dan alleen maar spelletjes.”

Sascha: “Het is mooi om te zien hoe sommige leerlingen, die in het begin heel timide waren of heel veel weerstand hadden, toch stilaan hun draai beginnen te vinden. Sommigen kenden zelfs hun tekst uit het hoofd, een dag nadat ze hem gekregen hadden.”

Mostafa: “Je merkt ook dat sommigen echt met de voorstelling bezig zijn, door bijvoorbeeld een liedje dat ze zelf aanbrengen.”

Sascha: “Ook leuk om te merken is dat ze echt wel doorzien waar het verhaal over gaat. Ze maken ook zelf muziek voor de voorstelling en dan zeggen ze ‘Deze muziek hoort bij die

wOwW!

05

scène’ of ‘In deze muziek moeten heel veel lage tonen voorkomen, want het is een verdrietig lied’. We werken ook met drie externe kunstenaars [Ruby Renteurs, Sandra Delgadillo en Samuel Vekemans] die vijf naschoolse workshops hebben gegeven rond kostuums, dans en muziek. Tijdens die workshops hebben ze materiaal gemaakt dat mee geïntegreerd wordt in de voorstelling. We merken dat sommige meisjes, en ook jongens trouwens, die het misschien minder leuk vinden om te spelen, meer motivatie halen uit het maken van kleren bijvoorbeeld. We hebben ook ontdekt dat er twee, drie jongeren, die voordien nog nooit een instrument hadden aangeraakt, echt iets met muziek hebben. Die geven dan zelf aan dat ze willen oefenen. Zo vroeg een van de jongens me onlangs ‘Als ik een conga wil kopen, waar kan ik dat dan doen en hoeveel kost dat’? Ik heb toen toevallig ergens een djembé op de kop kunnen tikken. Die heeft hij mee naar huis gekregen. Nu kan hij heel de herfstvakantie oefenen. Sinds hij ontdekt heeft dat hij echt goed is in muziek, vind ik hem ook echt veranderd in de speloefeningen.”

06

wOwW!

Mostafa: “Toen we de leerlingen vandaag de keuze lieten tussen een speloefening of het script lezen, was ook hij diegene die zei: ‘Nee, we gaan lezen’. En het straffe is: hij leest nog erg goed ook.”

aan me: ‘Mevrouw, heeft u tips als je vrienden wil maken’? Of een van de stoere jongens uit de klas die me kwam vragen: ‘Mevrouw, hoe voelt het om verliefd te zijn’? Aandoenlijk.

Alleen, de repetities slurpen echt wel energie. En precies daarom is het Sascha: “Hij speelt de rol van de Dood. goed dat we de voorstelling kunnen Een rol die hem op het lijf geschreven maken tijdens de schooluren en dat is. Hij heeft iets heel stoers.” de leraars achter het project staan en

‘Wat we doen lijkt erg op spelen maar het is ook echt wel iets leren.’

Mostafa: “Maar ook iets ondeugend.

‘Hey yo, de Duivel, mijn vriend!’ (lacht).

Ja, dat duo de Duivel en de Dood gaat echt wel werken. Ook een van de meisjes die Mignon speelt, heeft me vandaag erg verrast. Normaal krijgt ze bij elke zin die ze moet zeggen de slappe lach. Maar vandaag voelde ze zich duidelijk op haar gemak en gaf ze vlot repliek.”

Sascha: “Naarmate ze je beginnen te vertrouwen, komen ze ook naar je toe met heel persoonlijke dingen.

Zo vroeg een van de meisjes laatst

de repetities actief volgen. Dat geeft de leerlingen een duidelijk kader.”

Mostafa: “Ja, dat is echt wel de klik die de jongeren hebben moeten maken.

Wat we doen lijkt erg op spelen maar het is ook echt wel iets leren.”

Herken jij dingen van Mignon in jezelf, Zalig. Julie zijn nu al een paar weken aan het werken aan de voorstelling.

Doae?

Wat hebben jullie zoal geleerd?

Doae: “Ik ben graag alleen. Ik denk graag na over de dingen. Ik hou ook Bryan: “Samenwerken.” van muziek. Als ik naar muziek luister, begin ik van alles te fantaseren.”

Doae: “Dat je luid moet praten en dat het belangrijk is dat je je tekst van In het citroenenlied zingt Mignon buiten leert, zodat je naar het publiek over het land waar ze vandaan komt. kan kijken.”

Jij komt uit Marokko. Als ik met jou naar Marokko zou gaan, naar welke Bryan: “Dat je kalm moet blijven en Hoe voelt dat voor jullie, toneelspelen? plek zou je me dan meenemen? geen schrik hebben.”

In een klaslokaal van het statige, laatnegentiende-eeuwse schoolgebouw aan de Rooseveltplaats ontmoet ik tussen de speltrainingen door Doae (11) en Bryan (12). Doae verhuisde twee jaar geleden met haar familie van Tanger naar Antwerpen. Zij speelt de rol van Mignon. Bryan woont met zijn Ghanese ouders op tien minuutjes fietsen van het Atheneum. Hij speelt de rol van de Duivel.

Bryan: “Ik vind het spannend. En ik Doae: “Naar Tanger. Tanger is mooi en Doae: “Je mag ook geen schrik ben ook zenuwachtig omdat ik schrik licht. Je kan er de zee zien en hoge hebben om emoties te spelen. Als je heb dat ik mijn tekst ga vergeten.” een zin moet zeggen die verdrietig bergen.” is, dan moet je ook verdrietig durven Doae: “Ik vind het spannend omdat En jij Bryan, ben jij zelf al in Ghana zijn.” het de eerste keer is.” geweest?

Wauw, ik ben heel benieuwd.

Bryan: “Het is spannend omdat ik niet Bryan: “Ja.” weet hoe het voelt om op een podium Doae: “Kom je kijken?” te staan, maar ik ben wel blij.”

Waar zou jij me mee naartoe nemen?

Zeker weten!

Doae: “Ik ben ook blij, want we hebben Bryan: “Naar mijn overgrootmoeder. De ons eigen personage mogen kiezen.” mama van de mama van mijn mama.”

Bryan: “Ik vind het leuk dat je in een toneelstuk dingen kan doen, die je in het echte leven niet kan doen.”

Is het daarom dat jij de rol van de Duivel hebt gekozen, Bryan?

Bryan: “Ik heb die rol gekozen omdat niemand hem wou spelen. Maar ik ben blij want ik heb een tof kostuum en een toffe tekst.”

En jij speelt de rol van Mignon, Doae.

Doae: “Ja, maar ik ben niet de enige die Mignon speelt.”

Wie is Mignon eigenlijk?

Doae: “Een klein meisje of een kleine jongen.”

Een meisje of een jongen?

Bryan: “Ja, niemand weet of Mignon een meisje is of een jongen. Mignon is ook een beetje raar want ze praat bijna niet.”

Doae: “Mignon vindt het fijner om te luisteren.”

OUT OF THE BOX

Uiteindelijk wint de poëzie

Nog niet zo lang geleden, op een zonnige zondag in oktober, ontrolde zich in Gent een merkwaardig schouwspel.

Omstreeks het middaguur deed een majestueuze eik van 22 meter zijn intrede in de stad, voortgetrokken door een span paarden. Onder begeleiding van een groep performers werd de boom liefdevol door de straten gemanoeuvreerd, tot hij zijn eindbestemming bereikte. Die malle Jan ontstond in de verbeelding van kunstenaar Max Pairon. De reis van de boom kostte hem twee jaar en kafkaiaans veel brieven.

tekst Evelyne Coussens foto’s Leontien Allemeersch, Frank Bassleer, Tim Theo Deceuninck, Stef Depover en Katja Stonewood

08

wOwW!

Voor wie het niet wist: een ‘malle jan’ is een houten kar waarop vroeger boomstammen werden vervoerd. Lang niet zo snel of efficiënt als een tractor, maar om snelheid of efficiëntie is het Pairon niet te doen, integendeel. In zijn werk spelen trage ambachtelijkheid en menselijke zelfredzaamheid een grote rol. Vandaag worden we omringd door hoogtechnologische middelen, maar wie weet nog hoe het binnenste van een zakhorloge eruitziet? Wie beseft nog dat ons tafelblad eens een boom was, die zijn plek had in een bos, te midden van andere bomen? Pairon is geen nostalgicus of luddiet. Wel is hij zich bewust van de ziel van voorwerpen, én houdt hij ervan om zoveel mogelijk zelf te doen. Grote kunstconcepten zijn aan hem niet besteed. Het liefst werkt hij vanuit de tastbare realiteit.

© Katja Stonewood

‘Wie beseft nog dat ons tafelblad eens een boom was, die zijn plek had in een bos, te midden van andere bomen?’

De reis van de eik op zijn ‘malle jan’ had dan ook een prozaïsch, bijna banaal vertrekpunt. Voor de verbouwing van de Gentse artistieke ontmoetingsplaats De Koer (in de wijk de Brugse Poort) was een poutrel nodig, een draagbalk. Binnen de filosofie van het huis - dat sterk gericht is op circulaire economie en duurzaamheid ontstond de idee om een volledige boom te gebruiken. Storm ‘Ciara’ was net over het land geraasd, er waren heel wat bomen omgevallen. En dus ging Pairon op zoek naar een geschikt exemplaar: stevig, lang, recht, gezond.

De boom moest dienen als lastdrager, maar was in Pairons verbeelding meteen ook méér dan dat. Pairon: “Het was van meet af aan de bedoeling om de boom collectief en op eigen kracht naar De Koer te brengen.

Dat klopt met de manier waarop we daar werken, met de energie en het enthousiasme waarmee een heleboel medewerkers en vrijwilligers letterlijk aan het huis meebouwen.” De reis van Die malle Jan - en de gemeenschap die de boom gaandeweg rond zich zou verzamelen - werd een kunstwerk op zich.

wOwW!

09

De eerste tocht Na heel wat vraag- en speurwerk stootte Pairon, op een kasteeldomein in Beerlegem, op de ideale boom. Hij stuurde de graaf en de gravin van het domein een brief en kreeg toestemming om de boom mee te nemen.

Op 31 mei 2021 begon de reus aan het eerste deel van zijn etappe: de verplaatsing van Beerlegem naar Merelbeke. Die dag schrijdt een onvergetelijke stoet langs de steenweg: vier paarden trekken de houten kar met daarop een machtige eik, van kruin tot wortelkrop. Daarachter vormt zich spontaan een stoet van verbaasde passanten, kinderen op rolschaatsen, fietsers, wandelaars.

Wie aan Pairon vraagt wat dit uitzonderlijk transport te betekenen heeft krijgt het laconieke antwoord dat hij slechts een boom vervoert, van A naar B. Meer is het niet. Maar er is natuurlijk wél meer. De traagheid van de beweging, het ongerijmde gezelschap dat zich rond de eik verzamelt, de energie van de trekkers en de paarden en het effect van de bewegende boom in het landschap zorgen ervoor dat Die malle Jan een tafereel wordt, een haast mythisch schouwspel dat

de dagdagelijksheid openbreekt, een scheur maakt in de realiteit. En de boom doet dat zonder klank- en lichtspel, zonder mystificatie. Bovendien veroorzaakt Die malle Jan overal waar hij langskomt een gesprek, tussen de verbaasde omstaanders, of tussen de stoet en de passanten.

Wanneer de boom zich aan het eind van die warme dag in mei op zijn tijdelijke rustplaats aan de Hundelgemsesteenweg neervlijt, stopt de reis - voor even, denkt Pairon. In plaats daarvan stropt hij, veel langer dan verwacht. Het tweede deel van de tocht, op het grondgebied van de stad Gent, blijkt voor de stadsdiensten technisch en logistiek bijzonder problematisch. Een keur aan experts dient de haalbaarheid van de onderneming te onderzoeken en toestemming te geven. Er moeten meerdere vergunningen in orde worden gebracht. De tocht van de eik - en de noodzaak van die tocht - laat zich bovendien moeilijk uitleggen.

Misschien ontbreekt het het stadsapparaat aan de nodige verbeelding?

Pairon: “Er was een grote weerstand

rond veiligheid. Daarop was ik voorbereid. Maar daarnaast merkten we dat het voor een administratie heel moeilijk is om ‘buiten het normale’ te denken. We zijn kunstenaars, dit transport is een artistiek project, het zweeft ergens tussen het functionele en het poëtische. Verschillende experten spraken elkaar ook tegen in verband met regelgeving - op den duur kende ik de verkeerswet beter dan wie ook.

We wilden niet opgeven, we bleven constructief zoeken naar compromissen. Maar na een tweede volledige afwijzing was ik zo wanhopig dat ik een brief schreef naar de koningin, om haar uit te nodigen voor de reis.

Ik dacht: ‘Als zij komt, kunnen ze dit project toch niet meer tegenhouden?

Dat was misschien een beetje naïef van me.” (lacht)

© Stef Depover

10

wOwW!

© Leontien Allemeersch

‘Het is zot hoeveel mensen die boom heeft bereikt, hoeveel mensen hij verbindt, met elkaar in gesprek heeft gebracht.’

Max Pairon

© Stef Depover

© Stef Depover

© Tim Theo Deceuninck

Goed geboomd De ploeg van Pairon weert zich als een duivel in een wijwatervat, maar het dossier zit muurvast. Op 1 mei wordt dan maar, bij gebrek aan toestemming, een imaginaire reis gemaakt. Aan de hand van een opgespannen koord van 22 meter en een groep kompanen die ‘kruin’, ‘wortels’ en ‘paardenspan’ belichaamt, trekt Pairon door het historisch centrum van Gent. Elk manoeuvre wordt waarheidsgetrouw nagespeeld, er wordt gelet op draaicirkel, bochtenwerk, wendbaarheid van het ‘paardenspan’.

Het levert een volstrekt absurd maar bijzonder vrolijkmakend beeld op.

Daar gaat hij: de verbeelde boom, hij maakt alsnog zijn reis. Muzikanten begeleiden de stapsgewijze voortgang, er zijn zelfgebakken broodjes en de menner spoort zijn menselijke paarden aan met een stevig allez juuu!

Aan de Gentse Botermarkt wordt het even spannend, met de middenbermen, maar de ‘paarden’ halen het net. Ze feliciteren elkaar: ‘Goed geboomd’! De tocht zonder de boom is bijna poëtischer dan die mét - en

12

wOwW!

dat allemaal dankzij het administratieve labyrint waarin Pairon is verstrikt geraakt.

Maar wat met de echte eik? Pairon is niet van plan het op te geven. De brieven, de aanvragen, de afwijzingen en de verzoeken tot dialoog met intussen zowat zeventig verschillende mensen kunnen tegen die tijd een boek vullen.

Ongevraagd en met een knipoog voegt Pairon zo het korps aan ambtenaren, functionarissen, veiligheidsexperts en kabinetsmedewerkers toe aan het collectief van menners, renners, koks, muzikanten, trekkers, planners, paarden en bouwers dat al bestond. De stadsdiensten gaan ook in hun weigering onlosmakelijk deel uitmaken van het project. Pairon: “Het is eigenlijk zot hoeveel mensen die boom heeft bereikt, hoeveel mensen hij verbindt, met elkaar in gesprek heeft gebracht.” En op dat moment moet het tweede deel van de reis nog worden volbracht.

boven © Stef Depover - onder © Frank Bassleer

Koppigheid Ook die finale etappe wordt, uiteindelijk, realiteit. Midden september raken alle benodigde papieren plots in orde.

Hoe dat zo komt? Uiteindelijk laat iemand, laten een paar mensen zich ‘vervoeren’ door de koppigheid van de ploeg en misschien ook wel door de charmes van het surrealistische idee. Uiteindelijk slaat de verbeelding aan. Pairon: “We zijn blijven praten, compromissen blijven zoeken. Tot we de juiste mensen mee op de kar hadden. Ze hebben de reis van Die malle Jan mogelijk gemaakt, en ze zijn daardoor ook zelf deelnemer geworden. Daar ben ik hen enorm dankbaar voor.” Uiteindelijk krijgt de poëzie een voet binnen, zelfs bij diensten waar efficiëntie en controle de dienst uitmaken.

En dus gaat de boom opnieuw op pad. Op zondag 9 oktober rond 11u vertrekt Die malle Jan aan de Hundelgemsesteenweg in Merelbeke, ter hoogte van de Sallemeulenkouter.

Met statige schreden en op het tempo van het paardenspan wordt hij de stad binnengedragen, en maakt een paar uur later zijn blijde intrede op De Koer.

Daar komt een stevig feest van, want de overwinning van de poëzie dient te worden gevierd. De koningin is er, tot haar eigen grote spijt, niet bij.

Pairon: “Net op de dag dat we groen licht kregen voor de hele onderneming ontving ik een brief van haar kabinet.

De koningin verontschuldigde zich omdat ze helaas verhinderd was om de reis van Die malle Jan bij te wonen.

Maar ze blijft uiteraard van harte welkom om hem hier op De Koer een bezoekje te komen brengen.” www.diemallejan.be

boven © Stef Depover - midden Max Pairon © Leontien Allemeersch - onder © Frank Bassleer

© Mirthe Dokter

14

wOwW!

engage

Stemmen uit de zee

“Jacques Cousteau presenteerde de eerste onderwaterbeelden van oceanische dieptes als een wereld van de stilte. Intussen weten we dat de onderwaterwereld een rijkdom aan geluiden kent. Dolfijnen herkennen elkaar door te fluiten, bruinvissen oriënteren zich door te luisteren naar de echo van hun kliksignalen en vissen praten al trommelend, grommend, snerpend en krakend.

Ook de mens gaat niet geruisloos aan de zee voorbij: de motoren van schepen, de bouw van windmolens, de explosies van de olie- en gasindustrie, het gebruik van sonar...

Geluiden die de natuurlijke soundscape overstemmen en de gezondheid en het gedrag van dieren aanzienlijk kunnen beïnvloeden.”

Zo ongeveer stond het in de mail die bio-ingenieur en harpiste Jenna Vergeynst (30) me een paar maanden geleden stuurde, met de vraag of er in onze muziektheaterwerkplaats deFENIKS misschien nog ruimte was voor een onderzoeksresidentie.

Ik breng Jenna in contact met beeldend kunstenaar en muziektheatermaker Mirthe Dokter (30). Mirthe was dit jaar een van de centrale gasten van het FENIKS FESTIVAL, waar ze onder andere haar documentaire roadmovie De Geharde Rug presenteerde. Een beklijvend verslag van de ontmoeting met Uncle Raf en zijn team, die in de buurt van een Ghanees vissersdorpje, de bescherming van de lederschildpad op zich hebben genomen.

Tijdens haar residentie in deFENIKS in november 2022, wil Mirthe samen met dansers en acrobaten onderzoeken hoe het voelt om als een reuzenschildpad te bewegen en welke sporen die bewegingen achterlaten op papier, in zand en klei. Om zo na te denken over de sporen die we zelf achterlaten in het ecosysteem.

Vandaag ontmoeten Mirthe en Jenna Jenna: “Over onderwaterakoestiek elkaar voor het eerst. En het klikt, heb ik een interessant gesprek gehad met Stijn Demeulenaere, die verschilzoveel is duidelijk. lende veldopnames maakte aan de Jenna: “Mirthe is op zoek naar Belgische kust en de Noorse fjorden. dansers en acrobaten die samen met Hij vertelde me dat de bodem van de haar willen onderzoeken hoe je de Noordzee heel veel geluid absorbeert sporen zou kunnen reconstrueren die omdat die zo slibrijk is. Daarom klinkt de zeeschildpad in het zand trekt. Dat het geluid van de Noordzee ook heleis voor mij interessant omdat ik graag maal niet zo mooi.” samen met mijn collectief van muzikanten wil onderzoeken, hoe we op Mirthe: “Een beetje slibberig?” een meer fysieke manier in de ruimte aanwezig kunnen zijn. Mirthe heeft Jenna: “Ja, zoals in een te droge al verschillende muziektheatervoor- concertzaal. Terwijl je in de fjorden stellingen gemaakt. Voor mij is het de een prachtige akoestiek hebt, zoals in eerste keer. Door een stukje van haar een kerk.” onderzoek actief te volgen, hoop ik zelf ook een volgende stap te kunnen Mirthe: “Misschien zijn er wel plekken waar sommige vissen graag heen zetten in mijn onderzoek.” zwemmen omdat ze daar lekker Mirthe: “Ik ben dan weer heel geïn- klinken?” teresseerd in onderwatergeluid, het onderzoeksgebied waar Jenna mee Jenna: “Je hebt vissen die op veel bezig is. Ik geloof dat een gedeeld lagere frequenties kunnen horen dan onderzoek ook een dubbele bestem- wij. Zij halen informatie uit hun omgeming kan krijgen. Want waarom zou je ving, uit de golfslag of hoe de golven tienduizend verschillende onderzoe- botsen tegen het reliëf van de bodem. ken rond hetzelfde onderwerp naast Wij horen het geluid van die golven elkaar maken? Het loont om krachten niet omdat die veel te traag zijn. Dus ik kan me voorstellen dat voor vismigrate bundelen.” tie, akoestiek iets heel belangrijks is. Ik

wOwW!

15

ben dan ook heel benieuwd wat Katja Philippart, de Nederlandse mariene biologe, ons nog kan vertellen over het verband tussen akoestiek en vismigratie. Want het blijft nog altijd een beetje een raadsel hoe vissen nu precies hun weg vinden in de zee.”

Mirthe: “Of de zeeschildpad. Hoe weet zij welke kant ze op moet?”

Jullie fascinatie voor zeedieren is toch wel bijzonder. Is het mogelijk om een band te krijgen met vissen of zeeschildpadden?

Jenna: “Als we aan vissen denken, denken we meteen aan een school, niet aan individuen. In het Engels is het meervoud voor vis fish, alsof het om een bulkproduct gaat. Maar tijdens mijn doctoraatsonderzoek ontdekte ik dat vissen echt wel individuen zijn, die zich tijdens hun migratie heel verschillend gedragen ten opzichte van de stroming. Door ze te leren zien als individuen met een aparte persoonlijkheid, wordt het ook makkelijker om je ermee te verbinden.”

Jullie hebben niet alleen iets met zeedieren, maar ook een bijzondere

16

wOwW!

relatie met de zee zelf.

Jenna: “Ja, wat is eigenlijk jouw connectie met de zee, Mirthe?”

Mirthe: “Die had ik dus tot voor kort niet. Toen ik in 2018 in Ghana voor het eerst erg dicht bij de Atlantische Oceaan was, was ik vooral overrompeld omdat de zee daar erg ruw is en heel veel herrie maakt. Zelfs als je ‘s nachts ligt te slapen, lijkt het alsof ze je kamer binnenstormt. Zoveel kabaal maakt ze. Ja, vooral dat geluid vond ik indrukwekkend. En ik kon er ook niet in zwemmen, want dat was te gevaarlijk. Tussen mij en de zee bestond een muur. Maar toen ben ik dus gaan nadenken over die plek tussen land en zee, die gescheiden wordt door de kustlijn. Een soort niemandsland, maar ook een ontmoetingsplek. En daar ben ik me dan op gaan focussen.

Het is eigenlijk pas het afgelopen jaar, tijdens mijn laatste reis naar Ghana, en omdat ik in gesprek was met mariene ecologen, dat ik dacht ‘O, ja de zee, da’s ook een plek waar ik iets over te weten kan komen.’ En ik had wel al interesse in zeedieren. Maar nu wilde ik ze ook echt leren kennen. Ze zijn de poort tot die onbekende wereld. En

de koe en het varken, die ken ik inmiddels wel. Die kijk ik geregeld in de ogen. Maar toen kwam die zeeschildpad op mijn pad. Ze liep letterlijk naar me toe. Natuurlijk was ze er niet echt voor mij. We waren gewoon toevallig allebei op hetzelfde moment op het strand. Maar het voelde wel als een soort uitnodiging om haar te volgen en me in haar te verplaatsen.”

En zo is dus heel jouw verhaal begon‑ nen met de lederschildpad?

Mirthe: “Ja, de ontmoeting met die schildpad was een heel sterke ervaring. Zo’n ervaring waardoor je ineens dingen gaat begrijpen. En omdat theater ook gaat over dingen ervaren, wil ik in mijn nieuwe voorstelling de ervaring die ik toen had, proberen te reconstrueren. Zodat ook andere mensen de zeeschildpad kunnen ontmoeten, en misschien eenzelfde soort ervaring kunnen hebben als ik daar op het strand in Ghana. Dat lijkt me mooi.

Kan je ons iets meer vertellen over die ontmoeting?

Mirthe: “Wat ik vooral heel fascinerend

vond, is dat die schildpad helemaal niet op me reageerde. Ze had geen schrik en toonde ook geen enkele interesse in mij. Nu, dat herken ik wel van kleine dieren. Als ik met mijn vingers de weg versper voor een mier, dan loopt ze er gewoon omheen. Ik kan een mier ook niet in de ogen kijken. Maar met die zeeschildpad was dat dus ook.

Ik kon er geen contact mee maken.

En dat was super raar, omdat ze zo groot is als een koe. Je kunt er recht voor gaan staan maar ze ziet je niet.

Ze loopt gewoon door en knalt als je niet oppast, gewoon tegen je aan.

Het is alsof je in een tijdmachine stapt en er ineens een dinosaurus voor je neus staat. Het is een onooglijk beest, maar tegelijkertijd ook super indrukwekkend. Zo’n ontmoeting met een prehistorisch dier roept heel veel tegenstrijdige gevoelens op. Die allereerste schildpad heb ik zelfs niet eens aangeraakt. Het kwam helemaal niet in me op. Omdat ik dacht ‘Dat kan niet, dat slaat helemaal nergens op.’

Dat is ook zo mooi aan die mannen die de zeeschildpadden beschermen.

Ze gaan zitten in het zand en zijn er gewoon. En daar gaat het om.”

Hoezo, waarom zitten die mannen daar dan?

Mirthe: “Om er zeker van te zijn dat de schildpad rustig haar gang kan gaan, zonder dat er andere mensen langskomen om haar in de soep te draaien of haar eieren mee te nemen. Die mannen zijn daar puur voor de mens.

Niet voor de schildpad, want die heeft helemaal geen hulp nodig. Alhoewel, door lichtvervuiling raakt ze soms de weg kwijt en komt ze vast te zitten.

Dan overleeft ze het niet, zonder hulp van de mens.”

Wat ik hoor, is dat jullie allebei een empathische beweging proberen te maken naar een dier waar je op het eerste zicht geen contact mee kan maken.

Mirthe: “Ja, dieren waar je niet zo direct menselijke eigenschappen op kan projecteren.”

En waar je dus als mens misschien net iets meer van afstaat?

Mirthe: “Precies. En met de zee is dat bij mij ook zo. Daar kan ik ook niets menselijks op projecteren. Maar

Jenna Vergeynst © David Blanco De Paz

‘De zee reageert op klimaatverandering. Ze verzuurt en de zeespiegel stijgt. De stem van de zee kan je niet negeren.’

Bruno Latour

18

wOwW!

daar denk ik nu wel veel over na. Het afgelopen jaar zag ik nog maar eens hoe de zee in Ghana stukken van het land mee terugneemt en van alles uitspuugt, zoals ladingen slippers en weet ik veel wat er allemaal in zee terecht komt. Enerzijds is dat heel eng en agressief, want ja, je weet ‘straks is mijn huis aan de beurt’. Maar ik zag bijvoorbeeld ook alle slavenforten die daar aan de kust staan. Want WestAfrika was de poort van de slavenhandel, ‘the door of no return’. En ook die worden meegenomen. Dus toen dacht ik, het lijkt wel of de zee ook een mening heeft en zegt: ‘Genoeg, hier ben ik het niet mee eens, dit moet weg’. Daardoor kreeg ze ook ineens een soort van stem.”

Jenna: “Dat is interessant. Ik las in een interview met Bruno Latour, dat iemand zei hoe moeilijk het is om naar de dingen te luisteren. Waarop hij antwoordde: ‘Niet-menselijk leven zegt gewoon waar het op staat. De zee reageert op klimaatverandering.

Ze verzuurt en de zeespiegel stijgt. De stem van de zee kan je niet negeren.’”

Mirthe: “Ja, als we het vermogen zouden ontwikkelen om te luisteren

naar niet-menselijke stemmen, dan zouden we wel een paar stappen verder zijn met elkaar.” www.mirthedokter.nl www.jennavergeynst.com

interview Judith Vindevogel foto’s David Blanco De Paz en Mirthe Dokter illustraties Mirthe Dokter

Mirthe Dokter

huisgezel in de kijker

Hoe een stille mars uitgroeit tot een grote beweging Mei 2019. Een stille mars met vijftienduizend mensen dreunt door de straten van Antwerpen na de moord op Julie Van Espen. Een van de initiatiefneemsters is Ayke Gubbels, oprichtster van Punt vzw, een organisatie die hulp biedt aan iedereen die met seksueel geweld te maken krijgt.

interview Frauke Joossen foto’s Emmanuel De Prycker en Kaat Pype

Ik ontmoette Ayke voor het eerst drie jaar geleden. Ze was ooit zelf slachtoffer geweest van seksueel geweld.

Vol vuur vertelde ze me over haar missie: slachtoffers van seksueel geweld steunen en bij elkaar brengen. Toen ze werkte als assessor bij de lokale politie van Antwerpen, merkte ze dat er wel tools waren om slachtoffers te helpen, maar dat niemand ze leek te vinden. En toen kwam de mars tegen seksueel geweld.

Het is indrukwekkend hoe groot schaamte rond seksueel geweld en Punt is geworden na amper drie ook angst om hulp te vragen. Hun vertrouwen werd te vaak geschaad. jaar.

Dat ze dan tóch de stap zetten om Ayke: “Ja, het is allemaal ongelofe- met ons contact op te nemen, is lijk snel gegaan. Opeens leid ik een ongelofelijk moedig. Daarom zijn team en werken we met honderd onze intakegesprekken zo belangvrijwilligers. Wij krijgen consequent rijk: je als mens opstellen, connectie drie aanmeldingen per week. Dat het maken, het gevoel geven dat ze niet ons lukt om slachtoffers te bereiken alleen zijn.” en ook écht te helpen, daar ben ik fier op. Naast onze intakegesprek- Een deel van jullie werking vindt ken, organiseren we ook praatgroe- plaats in deFENIKS, de theaterwerk‑ pen, therapiegroepen, lezingen en plaats van WALPURGIS. Hoe zijn debatten, en doen we onderzoek jullie daar terecht gekomen? waarmee we ook op politiek vlak “Dat was nog voor de mars. Ik weet van dingen in beweging zetten.” mezelf dat ik goed ben in lobbyen, in Wat doen jullie dan precies voor de connecties maken, mensen samenslachtoffers? brengen en zocht een ruimte voor onze intakegesprekken. deFENIKS “We horen vaak ‘Er is iets gebeurd, bleek daar perfect voor. Niet het maar ik weet niet goed wat ik nu klinische van een doktersprakmoet doen’. Wij zijn er om samen tijk, maar een gezellige, fijne omgemet hen te bekijken wat de volgende ving waar het niet onmiddellijk stap zou kunnen zijn, hen de weg opvalt dat je komt voor een heftig te wijzen naar de juiste therapie, te gesprek. In deFENIKS gebeuren niet helpen bij simpele juridische vragen alleen de intakegesprekken, maar of gewoon te luisteren naar hun gaan ook twee zelfhulpgroepen en verhaal. Want vaak is dat de allerbe- de dramagroep door. We horen het langrijkste stap: dat mensen het ons vaak van onze mensen die er komen: durven vertellen. Er hangt zoveel ‘Het is er gezellig, toegankelijk en

© Kaat Pype

‘Het is fantastisch te merken dat er eindelijk iets beweegt. Er is maatschappelijk gezien meer bewustzijn over de problematiek.’ voelt daardoor veilig.’ Ontzettend onderscheid tussen verleden en belangrijk! De drempel om hulp te heden. Daardoor wordt oud trauma zoeken moet zo laag mogelijk zijn.” elke dag opnieuw ervaren in ons lichaam, in onze gedachten, in ons De drempel verlagen, dat is ook wat voelen. Niet iedereen kan praten jullie proberen in de hulp die jullie over wat er gebeurd is, over wat hen overkomen is, toch zeker niet in het aanbieden. begin. Ze vinden er de woorden niet “Klopt, dat is de insteek van al onze voor. Maar ze kunnen het vaak wel diensten. Wat we aanbieden wordt laten zien met hun lijf. We weten zoveel mogelijk afgestemd op de dat dramatherapie een heel krachtig noden van de slachtoffers. Alles medium is bij traumaverwerking. In wat we organiseren, komt eigenlijk de toekomst komt er ook een groep vanuit henzelf. Zij zijn de vragende beeldende therapie waar slachtofpartij, wij proberen te faciliteren. Zo fers in beeld kunnen brengen wat kregen we van verschillende slach- ze voelen. Maar we zijn bijvoorbeeld teroffers bijvoorbeeld de vraag hoe ook hard bezig met het oprichten ze konden omgaan met triggers die van een groep voor jongeren tussen hen emotioneel terugvoeren naar veertien en achttien jaar. Je ziet, we het trauma van seksueel geweld. hebben veel plannen.”

Hoe kanaliseren ze hun emoties?

Daarom bieden we nu ook OGT aan, Je hebt iets opgestart waar drin‑ een vorm van gedragstherapie met gend nood aan was, zoveel is duide‑ veel aspecten van mindfullness. Dat lijk. Ben je tevreden? helpt onze mensen om terug in het heden te gaan staan.”

“Het is fantastisch te merken dat er eindelijk iets beweegt. Er is maatDe dramagroep is ook vanuit die schappelijk gezien meer bewustzijn over de problematiek. En het is vraag ontstaan. Wat gebeurt daar? ongelofelijk belangrijk dat slachtof“Trauma slaat zich op in ons lijf, fers de ruimte krijgen om te spremaar onze hersenen maken geen ken. Tegelijkertijd merk je dat er nu

een gevoel ontstaat dat ‘niets meer mag’. We moeten blijven zoeken naar de gulden middenweg en vooral wegblijven van het onmiddellijk criminaliseren van alle daders. Als je beseft dat 57% van de vrouwen en één op de zes mannen geconfronteerd worden met seksueel overschrijdend gedrag, dan weet je dat je wellicht een slachtoffer kent, maar dus hoogst waarschijnlijk ook een dader. Iemand die seksueel overschrijdend gedrag pleegt, wegzetten als een monster, gaat het grotere probleem niet oplossen. We moeten práten. Met slachtoffers, maar óók met daders. Ik weet dat dat geen populair pleidooi is, maar het is wel ongelofelijk belangrijk. Als we niet praten, verandert er niets.”

Bedoel je dat jullie ook daders willen helpen?

“Heel vaak zijn daders zelf ooit slachtoffer geweest. Dus ja, ook met hen hebben we intakegesprekken. Als we zo’n aanmelding krijgen, proberen we zonder oordelen en in alle zachtheid zo iemand naar de juiste hulp toe te leiden. De vraag van slachtoffers is trouwens

© Emmanuel De Prycker

verhalen die jullie te horen krijgen? maatschappij. Hoe er een bewustzijn is gecreëerd. Mooi ook om te “Ze zijn inderdaad vaak heftig en zien hoe kunst daaraan bijdraagt. Je soms verschrikkelijk om aan te ziet het, ik heb veel om blij van te horen. En er zijn dingen die ik mee worden (lacht).” naar huis neem, maar dan eerder uit frustratie omdat de verande- Meer info: www.puntvzw.be ring nog te traag gaat. Maar dat verzwaart mijn hart niet. Wat veel zwaarder weegt is de groei van de vzw blijven volgen. We zijn ondertussen met meer dan honderd vrijwilligers en drie werknemers. Dat vraagt natuurlijk heel wat sturing.

Je had het net over mannen die En het is spijtig dat bij het leiden van slachtoffer worden van seksueel een vzw, de focus vaak moet gaan overschrijdend gedrag. Dat is toch naar het zoeken van extra financiële ondersteuning en niet naar de niet iets waar je veel over hoort? kerntaak.”

“Terwijl dus wel één op de zes mannen in hun leven slachtoffer Waar word je wél blij van? wordt. Als een man op een feestje handtastelijk wordt, noemen we “Van netwerken. Connectie tot dat seksueel overschrijdend gedrag. stand brengen tussen twee orgaMaar als een vrouw hetzelfde doet, nisaties, mensen samenbrengen dan benoemen we dat vaak niet en mensen zien groeien vanuit zo. Het feit dat ook vrouwen dader hun passie. Iemand die in het kunnen zijn, moeten we bespreek- begin timide en onzeker is, zien openbloeien, dat is fantastisch. Ik baar maken.” word blij als ik zie wat we al alleHoe moeilijk is het om je hart niet maal hebben bereikt. Hoe we een te laten verzwaren bij al die heftige shift hebben kunnen maken in de meestal niet ‘Ik wil dat de dader wordt gestraft’, maar veeleer ‘Ik wil niet dat dit opnieuw kan gebeuren’. #metoo is ontzettend belangrijk, omdat het een probleem in beeld brengt dat vaak werd weggemoffeld. Maar we moeten opletten dat we niet gaan demoniseren. Ook daarvoor probeer ik te pleiten. En ik merk dat ook op dat vlak een en ander begint door te schemeren en dat men bijvoorbeeld meer begint in te zetten op daderpreventie.”

D RUKKWA L IT EIT HERUITGEVO ND EN FLUX

S TA N DA A R D

FLUX elimineer t het kwaliteitsverschil tussen drukken op gestreken en on gestreken papier.

www.antilopedebie.be/bedrijf/flux/ www.antilopedebie.be

Vorige edities gemist?

Je kan wOwW!-magazine ook digitaal lezen via www.walpurgis.be/woww_magazine/

festival special

festival special

zomer editie Charlotte Vandermeersch kijkt De passie van Winne Clement Liefde over de grenzen heen Reconstructie van een moord

De passie van Stefaan Degand Op zoek naar de liefde in Marseille Het plezier van het proeven Achter de schermen in deFENIKS

Naar het Deense eiland Ærø

Annelore en Mieke, verkapt en onversneden

Jelle Van Riet meets Carsten Jensen

Bijzzzzzondere gasten

Florian in Musicalland

Armoede maakt je wereld klein, cultuur trekt hem weer open

De man achter Music Fund

De passie van Saïd Boumazoughe (NoMoBS)

De passie van Jago Moons

De kunst van het vliegen

De kunst van het bewegen

Dementie getest op kinderen

Samen lezen doet wonderen

Golden oldies live op zondag

Berliozzzz meets Shakespeare

Zin in zon

de wOndere wereld van WALPURGIS

de wOndere wereld van WALPURGIS

de wOndere wereld van WALPURGIS

de wOndere wereld van WALPURGIS

de wOndere wereld van WALPURGIS

september 2014, jaargang 1, nr. 1

december 2014, jaargang 1, nr. 2

mei 2015, jaargang 2, nr. 1

september 2015, jaargang 2 nr. 2

september 2016, jaargang 3 nr. 1

magazine voor avontuurlijk muziektheater

magazine voor avontuurlijk muziektheater

magazine voor avontuurlijk muziektheater

magazine voor avontuurlijk muziektheater

magazine voor avontuurlijk muziektheater

de wOndere wereld van WALPURGIS

magazine voor avontuurlijk muziektheater

maart 2018, jaargang 4 nr. 1

COLOFON wOwW! magazine voor avontuurlijk muziektheater Uitgever WALPURGIS vzw Deurneleitje 6, B-2640 Mortsel +32 (0)3 235 66 62 info@walpurgis.be www.walpurgis.be Hoofdredactie Judith Vindevogel Redactie Merijn Bruneel, Toon Callier, Evelyne Coussens, Frauke Joossen, Ilse Muysers en Judith Vindevogel Vormgeving Inge Rylant Foto’s Monday Agbonzee Jr., Leontien Allemeersch, Frank Bassleer, David Blanco De Paz, Tim Theo Deceuninck, Stef Depover, Emmanuel De Prycker, Mirthe Dokter, Kaat Pype en Katja Stonewood Illustraties Mirthe Dokter Coverbeeld Monday Agbonzee Jr. Het artikel Uiteindelijk wint de poëzie verscheen in De Morgen van 7 september 2022 en werd gereproduceerd met toestemming van de uitgever, alle rechten voorbehouden.

Elke reproductie dient het voorwerp uit te maken van een specifieke toestemming van de beheersvennootschap License2Publish: info@license2publish.be

Abonneren?

wOwW! wordt gedrukt op 4.000 exemplaren en wordt gratis verspreid op relevante plekken in en rond Mortsel.

Ontvang je wOwW! graag bij je thuis? Laat het ons weten via info@walpurgis.be.

Adverteren?

Jouw logo of advertentie in dit magazine? Neem contact op met zakelijk@walpurgis.be.

Gratis magazine, mag niet los verkocht worden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op enige andere wijze, zonder voorafgaand schriftelijk akkoord van de uitgever. De redactie heeft er alles aan gedaan om rechthebbenden i.v.m. copyright op te sporen en toelating te krijgen. Mocht je menen recht te hebben op materiaal dat in dit nummer gepubliceerd is, dan kan je contact opnemen met communicatie@walpurgis.be.

KIJK GRATIS ONLINE

FIDELIO KIJK GRATIS ONLINE