__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

B I B L I O T E K A

S R E D N J O Š K O L S K I

U D Ž B E N I C I

Matea Lapaš Barišić

DENTALNA OPREMA I MATERIJALI

UDŽBENIK ZA PRVI I DRUGI RAZRED ZDRAVSTVENE ŠKOLE ZA STJECANJE KVALIFIKACIJE DENTALNI ASISTENT


Matea Lapaš Barišić / DENTALNA OPREMA I MATERIJALI udžbenik za prvi i drugi razred zdravstvene škole za stjecanje kvalifikacije dentalni asistent


MEDICINSKA NAKLADA ZAGREB BIBLIOTEKA SREDNJOŠKOLSKI UDŽBENICI Matea Lapaš Barišić / DENTALNA OPREMA I MATERIJALI udžbenik za prvi i drugi razred zdravstvene škole za stjecanje kvalifikacije dentalni asistent

Autor: mr. sc. Matea Lapaš Barišić, dr. dent. med., spec. parodontolog

CIP zapis je dostupan u računalnome katalogu Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu pod brojem.

ISBN 978-953-176-948-8

© 2020 Medicinska naklada. Sva prava pridržana. Ova je knjiga zaštićena autorskim pravima i ne smije se ni djelomično reproducirati, pohraniti u sustavu za reproduciranje, fotokopirati niti prenositi u bilo kojem obliku i na bilo koji način bez pismenoga dopuštenja autora i izdavača.


Matea Lapaš Barišić

Dentalna oprema i materijali udžbenik za prvi i drugi razred zdravstvene škole za stjecanje kvalifikacije dentalni asistent

ZAGREB, 2020.


Sadržaj 1. RAZRED 1. Ordinacija dentalne medicine. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 Prostor ordinacije dentalne medicine. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2

2. Oprema . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Oprema u ordinaciji dentalne medicine. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

3. Instrumenti. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u restaurativnoj dentalnoj medicini ��� 10

Instrumenti za uklanjanje karijesa i izradu ispuna (karijesologija). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u endodonciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u oralnoj medicini. . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u pedodonciji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

4. Materijali. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Materijali u restaurativnoj dentalnoj medicini i endodonciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

Materijali za zaštitu dentinske rane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Kavitetne zaštitne podloge (cementi) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Materijali za privremeno zatvaranje kaviteta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Materijali za trajne ispune . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

Način pripreme i skladištenje materijala u endodonciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Tehnička ispravnost instrumenata koji se primjenjuju u dentalnoj medicini. . . . . . . . . . . . 37

2. RAZRED 1. Instrumenti. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u parodontologiji . . . . . . . . . . . . . . . . . 42

Ručni instrumenti. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Zvučni i ultrazvučni strugači . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Ablativna terapija laserom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u oralnoj kirurgiji. . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

Instrumenti i materijali za šivanje. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u ortodonciji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

2. Materijali. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Materijali u parodontologiji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

Materijali za ispunjavanje koštanih defekata. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 V


Proteini caklinskog matriksa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Bioaktivni agensi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

Materijali u dentalnoj protetici. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

Legure koje se rabe u dentalnoj protetici. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Dentalna keramika. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 Polimeri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Cementi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Materijali za otiske. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 Priprema sintetičkih materijala za otiske. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Pomoćni i laboratorijski materijali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73

Materijali u ortodonciji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

3. Lijekovi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 Definicija lijeka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Osnovne terapijske skupine lijekova. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

Antiseptici i dezinficijensi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Antiinfektivi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 Lijekovi koji djeluju na bolesti srca i krvnih žila . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 Diuretici. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 Lijekovi koji djeluju na respiratorni sustav. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Lijekovi koji djeluju na probavni sustav. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Lijekovi koji djeluju na bolesti krvi i krvotvornih organa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Lijekovi za liječenje neoplazmi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87

Anatomsko-terapijska kemijska klasifikacija (ATK) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Unošenje lijekova u organizam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Nuspojave lijekova u dentalnoj medicini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 Terapija anafilaktičkog šoka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89

Literatura. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Pojmovnik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Kazalo pojmova. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95

VI


Predgovor Dentalna oprema i materijali sastavni su dijelovi i bitan segment ordinacije dentalne medicine. Adekvatno educirano osoblje (doktor dentalne medicine i dentalni asistent), kvalitetna i suvremena oprema (redovito održavana i tehnički ispravna) te materijali koji se rabe u ordinaciji dentalne medicine današnji su imperativ u radu s dentalnim pacijentima. Tijekom godina i s razvojem stomatološke struke, došlo je do usavršavanja svojstava “starih„ materijala te pojave novih, a zadaća je svakog doktora dentalne medicine i asistenta trajno se usavršavati, upoznavati nove materijale te ih primjenjivati u skladu s pravilima struke na dobrobit pacijenata. Ovaj je udžbenik namijenjen učenicima 1. i 2. razreda zdravstvene škole za stjecanje kvalifikacije dentalni asistent s ciljem da steknu uvid u osnove dentalne opreme i materijala koji se rabe u pojedinim granama dentalne medicine. Ovo je prvi udžbenik u Republici Hrvatskoj namijenjen srednjoškolskom obrazovanju iz tog područja. Nadam se da će budućim dentalnim asistentima pomoći da nakon završetka kvalitetno i ravnopravno sudjeluju u radu ordinacije dentalne medicine te tako pridonesu kvaliteti u ordinaciji u kojoj će obavljati svoj posao. Zagreb, 2020. godine Matea Lapaš Barišić

VII


Zahvala Za pomoć u izradi ovog udžbenika zahvaljujem na stručnim savjetima svojoj bivšoj i sadašnjoj dentalnoj asistentici, kolegicama i kolegama (oni znaju koji su), suprugu Hrvoju Barišiću i sinu Adrianu na strpljenju te mojoj mami Zlati i svekrvi Mariji. Veliko hvala Anđi Raič, prof., glavnoj urednici u Medicinskoj nakladi, na ukazanoj prilici te članovima Povjerenstva za prosudbu udžbenika MZO-a na nizu korisnih primjedbi. Ovaj udžbenik posvećujem svojoj baki Juli Semenčić (1928. – 2019.).

VIII


Dentalna oprema i materijali za prvi razred zdravstvene ĹĄkole za stjecanje kvalifikacije dentalni asistent


1. Ordinacija dentalne medicine SADRŽAJ Prostor ordinacije dentalne medicine. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2

Ishodi uÄ?enja: 1. objasniti kriterije o minimalnim uvjetima u pogledu prostora, radnika i medicinskotehniÄ?ke opreme za obavljanje zdravstvene djelatnosti dentalne medicine 2. navesti dijelove ordinacije dentalne medicine

1


2. Oprema

SADRŽAJ Oprema u ordinaciji dentalne medicine. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

Ishodi uÄ?enja: 1. navesti opremu u ordinaciji dentalne medicine 2. nabrojiti djelove stomatoloĹĄke jedinice i objasniti svrhu pojedinih dijelova 3. nabrojiti ostalu opremu u ordinaciji dentalne medicine 5


Oprema u ordinaciji dentalne medicine Medicinska oprema i uređaji moraju odgovarati bitnim zahtjevima, vodeći računa o predviđenoj namjeni sukladno propisima koji uređuju medicinske proizvode. Osnovnu opremu stomatološke jedinice čini fiziološki stolac za pacijenta, strojna jedinica s pomoćnim stolićem, fontanom i rasvjetom (reflektor) te terapeutski i asistentski ergonomski stolac.

Slika 2-1. Fontana, reflektor, tipkovnica za dizanje i spuštanje te pokretanje naslona za glavu i leđa

Sve moderno opremljene stomatološke jedinice za svoju funkciju osim električne energije niskog napona primjenjuju i stlačeni zrak koji proizvodi kompresor. Kompresor je poželjno smjestiti u prostor izvan ordinacije kako bukom i eventualnim neugodnim mirisom (uljni kompresor) ne bi ometao rad terapeuta. Fiziološki je stolac u pravilu opskrbljen s tri elektromotora za dizanje i spuštanje, pokretanje naslona za glavu i leđa te za fino namještanje glave. Njime se može upravljati nožno i ručno (terapeut), dok dentalni asistent ima mogućnost upravljanja njime zasebnim komandama, neovisno o terapeutu. Fontana je vezana uz stolac, odvodi i dovodi tekućinu; može biti od metala, keramike ili stakla, a vezana je za dovod vode u svrhu njegova samoispiranja. Uz nju je smješteno i postolje za čašu, a za odvodnju tekućina iz pacijentovih usta upotrebljava se sisaljka koja je cijevima vezana uz fontanu. Rasvjetno tijelo (reflektor) se stavlja u pogon pomoću tipke ili fotosenzora, a proizvodi usmjerenu svjetlost. Može biti vezan uz stolac ili kao zasebna jedinica. Osobito važan dio radne jedinice je radni stolić s pripadajućim radnim aparatima: 1. puhaljkom (pusterom) – omogućuje puhanje zraka ili vode, pod pritiskom 2. brzokretajnom bušilicom (turbinom) – ima tromlazni sustav hlađenja brusnog elementa i izvor hladnog svjetla za osvjetljavanje radnog polja; brzina vrtnje brusnog elementa je do 450.000 okretaja u minuti 6

Dentalna oprema i materijali


3. Instrumenti

SADRŽAJ Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u restaurativnoj dentalnoj medicini ��� 10

Instrumenti za uklanjanje karijesa i izradu ispuna (karijesologija). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u endodonciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u oralnoj medicini. . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u pedodonciji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

Ishodi učenja: 1. nabrojiti osnovnu podjelu stomatoloških instrumenata koji se rabe u restaurativnoj dentalnoj i oralnoj medicini (patologiji) te pedodonciji 2. nabrojiti dijelove ručnih instrumenata 3. opisati i nabrojiti instrumente potrebne za rad u endodonciji 4. objasniti važnost osiguravanja suhog radnog polja prilikom izvođenja postupaka 5. nabrojiti instrumente koji se rabe prilikom rada u oralnoj medicini 6. opisati specifičnosti rada i instrumente u pedodonciji po dobnim skupinama 9


Slika 3-1. Zrcalo

–– sonda – tradicionalne metode dijagnostike uglavnom se temelje na upotrebi sonde. Sonda se sastoji od držala i radnog dijela. Radni dio je tanak, s oštrim i šiljastim vrhom, koji omogućuje ulaz u fisure i na nepristupčna mjesta zuba. Ako sonda zapne u karioznom zubnom tkivu (dentinu), zub treba restaurirati, no kod početnih karioznih lezija u caklini se ne preporučuje s obzirom na to da prekomjerna uporaba sonde može lako urušiti demineraliziranu strukturu cakline –– pincete – služe za prijenos materijala u i iz usne šupljine –– nabijači – kondenziraju materijal

Slika 3-3. Pincete

Slika 3-2. Sonda

Slika 3-4. Nabijači i špatule Instrumenti

11


–– instrumenti za oblikovanje materijala –– ravni instrumenti za miješanje materijala –– nosači amalgama – služe za prijenos zamiješanog amalgama iz kapsule u kavitet zuba.

Slika 3-5. Instrumenti za oblikovanje materijala

Slika 3-6. Špatule – plastične i metalne

Slika 3-7. Nosači amalgama

2. Rotirajući instrumenti - turbina, koljičnik i nasadnik su nastavci u koje se postavljaju rotirajući instrumenti: –– svrdla – sastoje se od vratnog (nehrđajući čelik) i radnog dijela te drška (nehrđajući čelik). Radni dio svrdla sastoji se od reznih tijela ili abrazivnih čestica. Svrdlo može biti okruglo, fisurno, konično, obrnuto konično i kruškoliko. Postoje čelična, dijamantna i karbidna svrdla. Svrdla za obradu cakline najčešće su dijamantna, trajnija su od karbidnih, premda su se karbidna pokazala preciznijima u preparaciji u Slika 3-8. Različiti oblici svrdala 12

Dentalna oprema i materijali


VAŽNO!!! Ako želimo postići optimalan rezultat: dugotrajan i estetski ispun te zadovoljavajuće endodontsko liječenje, moramo tijekom rada osigurati suho radno polje. To je važno zbog sprječavanja kontaminacije mikroorganizmima iz sline i zbog omogućavanja adekvatnog stvrdnjavanja materijala.

Slika 3-24. Endometar

Slika 3-25. Sisaljke

Sastavni dijelovi seta koferdama su gumena plahtica, kliješta za bušenje rupica i postavljanje kvačica, kvačice, okviri, papirnate plahtice, lubrikanti i zubni konac. Uporaba koferdama pridonosi sigurnosti pacijenta zato što je to jedini pouzdani način za sprječavanje aspiriranja instrumenata i dijelova materijala u ždrijelo.

Slika 3-26. Sastavni dijelovi koferdama Instrumenti

19


Slika 3-26. Sastavni dijelovi koferdama (nastavak)

Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u oralnoj medicini Oralna medicina grana je dentalne medicine koja se bavi proučavanjem patoloških promjena oralne sluznice i njihovih pripadajućih struktura, njihovim uzrocima, razvojnim tijekom, učincima na organizam, promjenama strukture i funkcije oralnih tkiva te liječenjem i sprječavanjem oralnih bolesti. Dijagnoza bolesti oralne sluznice u 50 % slučajeva postavlja se na temelju dobro uzete anamneze, u 90 % na temelju anamneze i kliničkog pregleda, a u 10 % slučajeva potrebne su daljnje metode ispitivanja radi moguće diferencijalne dijagnoze. U dijagnosticiranju oralnih bolesti pomažu nam i testovi: oralni, oralnolaboratorijski i laboratorijski. Instrumenti koji se rabe tijekom pregleda pacijenta (koji se sastoji od općeg statusa i oralnog pregleda) su: stomatološko ogledalo, eventualno sonda i parodontološka sonda, te instrumenti za uzimanje uzoraka s oralne sluznice ili sama oralna sluznica – skalpel, pinceta, iglodržač i konac za šivanje sluznice. 20

Dentalna oprema i materijali


4. Materijali

SADRŽAJ Materijali u restaurativnoj dentalnoj medicini i endodonciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

Materijali za zaštitu dentinske rane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Kavitetne zaštitne podloge (cementi) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Materijali za privremeno zatvaranje kaviteta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Materijali za trajne ispune . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

Način pripreme i skladištenje materijala u endodonciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Tehnička ispravnost instrumenata koji se primjenjuju u dentalnoj medicini. . . . . . . . . . . . 37

Ishodi učenja: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

objasniti podjelu materijala koji se rabe u restaurativnoj dentalnoj medicini nabrojiti materijale za privremeno zatvaranje kaviteta nabrojiti materijale za trajno zatvaranje kaviteta objasniti sastav cemenata te prednosti i nedostatke u primjeni objasniti sastav amalgama te prednosti i nedostatke u primjeni objasniti sastav kompozita te prednosti i nedostatke u primjeni nabrojiti podjelu kompozitnih materijala nabrojiti općenite poželjne karakteristike materijala u restaurativnoj dentalnoj medicini 9. objasniti način pohrane i skladištenja materijala koji se primjenjuju u restaurativnoj dentalnoj medicini 10. nabrojiti materijale koji se rabe u endodonciji, po skupinama 11. objasniti specifičnosti pojedinih skupina materijala 12. opisati način pohrane i skladištenja pojedinih materijala koji se primjenjuju u endodonciji 23


Materijali u restaurativnoj dentalnoj medicini i endodonciji Materijale u restaurativnoj dentalnoj medicini za zaštitu, ispun i rekonstrukciju zubnog tkiva možemo podijeliti u nekoliko skupina:

Materijali za zaštitu dentinske rane a) Kavitetni lakovi – izrađeni od pretežno prirodnih (kopal-nitroceluloza) i umjetnih smola te kalofonija i različitih otapala (acetona, kloroforma, toulena, alkohola) koja otapaju organsku tvar. Mogu se preporučiti samo kao zaštitna sredstva u slučaju plitkih kaviteta; u dubokim se kavitetima iznad kavitetnog laka obvezno postavlja zaštitna podloga. Svrha njihova postavljanja je pečaćenje dentinskih kanalića, tj. izolacija dentina, čime se smanjuje prijenos podražaja na dentin i utjecaj mikropropuštanja. b) Dentinski adhezivi – rabe se kod izrade kompozitnih ispuna radi poboljšanja fizikalno-mehaničke i kemijske veze s tvrdim zubnim tkivom te zaštite dentina i pulpe. Trebali bi sadržavati određena svojstva, poput biokompatibilnosti (ne smije biti toksičan niti podraživati pulpu i tvrda zubna tkiva).

Slika 4-1. Dentinski adhezivi

Klasificiraju se prema generacijama, broju komponenti, broju faza rada, prema otapalu i interakciji s tvrdim zubnim tkivom. c) Kavitetni premazi – primjenjuju se radi zaštite pulpe, liječenja podražene pulpe te osiguravanja adhezije između ispuna i zuba. Najviše primjenjivan kavitetni premaz je kalcijev hidroksid (Ca (OH)2. Ima jak antiseptički učinak, a glavno svojstvo mu je visok pH (12,5) čime inhibira rast bakterija i neutralizira kiselost bakterijskog metabolizma. Radiokontrastan je, ali nema izražena adhezijska svojstva pa se u slučaju rubnog popuštanja otapa ispod ispuna, što dovodi do neuspjeha terapije. Preparati kalcijeva hidroksida su paste, a dijelimo ih, prema načinu stvrdnjavanja, na jednokomponentne, koje se ne stvrdnjavaju (upotrebljavaju se u en24

Dentalna oprema i materijali


Dentalna oprema i materijali za drugi razred zdravstvene ĹĄkole za stjecanje kvalifikacije dentalni asistent


1. Instrumenti

SADRŽAJ Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u parodontologiji . . . . . . . . . . . . . . . . . 42

Ručni instrumenti. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Zvučni i ultrazvučni strugači . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Ablativna terapija laserom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u oralnoj kirurgiji. . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

Instrumenti i materijali za šivanje. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u ortodonciji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

41


Orbanu, Waerhaugu, Kirklandu, škarice, iglodržači, konac za šivanje, karpula ili brizgalica za lokalnu anesteziju, štrcaljka za ispiranje. Tijekom kirurških zahvata u parodontologiji mogu se rabiti i fina dijamantna svrdla za infrakoštane defekte te okrugla svrdla za rekonsturiranje kosti.

Slika 1-7. Parodontološki kirurški set

Slika 1-8. Konac za šivanje

Slika 1-9. Karpula s anestetikom

Za one koji žele znati više: Ručni, zvučni i ultrazvučni strugači dovode do sličnog cijeljenja s obzirom na dubine džepova.

Pitanja za provjeru znanja: 1. 2. 3. 4. 5. 46

Koji se instrumenti rabe u pojedinim fazama terapije u parodontologiji? Opišite dijelove ručnih instrumenata i objasnite njihovu zadaću i važnost. Navedite način održavanja ručnih instrumenata koji se rabe u parodontologiji. Koja je razlika između zvučnih i ultrazvučnih instrumenata? Koji se instrumenti koriste za parodontološki kirurški zahvat?

Dentalna oprema i materijali


Instrumenti za dijagnostičko-terapijske postupke u oralnoj kirurgiji Ishodi učenja: 1. 2. 3. 4. 5.

nabrojiti instrumente koji se rabe pri oralnokirurškim zahvatima opisati svrhu pojedinog instrumenta nabroji podjelu kliješta i poluga objasni način održavanja instrumenata u oralnoj kirurgiji nabrojiti oralnokirurške zahvate

Oralna kirurgija je grana dentalne medicine koja se bavi kirurškim zahvatima u području usne šupljine, zuba, čeljusti i, djelomice, glave i vrata. U oralnokirurške zahvate ubrajaju se ekstrakcija zuba, alveotomija – odstranjenje retiniranih i impaktiranih zubi, odnosno kirurško vađenje zaostalih korijenova, apikotomija – odstranjenje apikalne trećine korijena zuba i odstranjenje pripadajućega periradikularnoga patološkog procesa, operacije zubnih cista i benignih tumora u usnoj šupljini te kirurški zahvati nakon traume zubi i čeljusti. Za zahvate koji se izvode u oralnoj kirurgiji potrebno je anestezirati područje u kojemu se ti zahvati izvode. Lokalna anestezija je zahvat prilikom kojega se anesteziraju živci koji inerviraju zube, zubnu alveolu (pripadajuću kost) i gingivu. Na taj se način postiže analgezija (bezbolnost) u području ekstrakcije. Lokalnu anesteziju dijelimo na pleksusnu anesteziju i provodnu anesteziju. Pleksusnom anestezijom anestezira se dentalni pleksus – dio živčanog spleta iznad pojedinog apeksa zuba, dok se provodnom anestezijom anestezira dio živca prije ulaska u kost, odnosno ubrizgavanjem anestetika na izlazište živca privremeno onemogućujemo njegovu funkciju od mjesta ubrizgavanja anestetika prema distalno. Instrumenti za ekstrakciju zuba su kliješta i poluge. Gruba podjela je na kliješta za gornje zube i kliješta za donje zube. Poluge služe za degažiranje gingive (odvajanje gingive od zuba) i uglavnom za ekstrakciju korijenova zuba. U osnovni kirurški instrumentarij također spadaju stomatološko

Slika 1-10. Kliješta za vađenje gornjih i donji zuba. Instrumenti

47


2. Materijali

SADRŽAJ Materijali u parodontologiji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

Materijali za ispunjavanje koštanih defekata. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Proteini caklinskog matriksa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Bioaktivni agensi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

Materijali u dentalnoj protetici. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

Legure koje se rabe u dentalnoj protetici. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Dentalna keramika. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 Polimeri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Cementi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Materijali za otiske. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 Priprema sintetičkih materijala za otiske. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Pomoćni i laboratorijski materijali . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73

Materijali u ortodonciji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

53


Polimeri za privremene krunice i mostove Privremene krunice i mostovi potrebni su za dulju protetsku rehabilitaciju. Zadatak im je zaštititi bataljke i održati položajnu stabilnost, omogućiti fonaciju, mastikaciju, stabilnu i funkcionalnu okluziju te očuvati marginalnu gingivu. Vrste privremenih krunica i mostova izrađenih od polimernih materijala su konfekcijski izrađeni (mogu biti izrađeni od prozirnog celuloida i polikarbonata) i individualno izrađeni (dijele se prema kemijskom sastavu na: polimetil-metakrilate, polietil-metakrilate, epimine i hibride). Polimetil-metakrilati su stabilne boje, a moguće je postići i visokopolirane rubove; nedostatak je slobodni rezidualni monomer koji može više ili manje nadražiti pulpu i gingivu. Ako se kvalitetno izrade, mogu biti u ustima i nekoliko mjeseci.

Slika 2-7. Materijal za privremene krunice

Polietil-metakrilati imaju manju tvrdoću i manju otpornost na trošenje zbog čega su pogodni jedino za privremene krunice i mostove koji moraju biti u ustima kratko. Epimini su pogodni za izravne tehnike.

Hibridi su kombinacija više materijala, namijenjeni su za slučaj izrade privremenih radova većih raspona.

Polimeri u mobilnoj protetici a) Polimeri za baze proteze – trebaju imati čitav niz svojstava: ne smije biti toksičan niti iritirati oralna i udaljena tkiva, ne smije biti topljiv u slini, piću i hrani te apsorbirati sastojke okoliša, mora imati dobra mehanička (dobra čvrstoća, rezilijencija, visoka modulelastičnost) i fizikalna svojstva (dimenzionalna stabilnost, visoka termička provodljivost), mora imati zadovoljavajuća estetska svojstva te biti transparentan i translucentan, treba biti takav da omogućuje brz, kvalitetan i jeftin popravak. Prema ISO standardu polimeri za izradu baze proteze podijeljeni su u nekoliko tipova s obzirom na njihov sastav i postupak polimerizacije: 1. TIP I – toplopolimerizirajući polimeri 2. TIP II – hladnopolimerizirajući polimeri 3. TIP III – termoplastične ploče, granule, prah 64

Dentalna oprema i materijali


4. TIP IV – svjetlosnopolimerizirajući polimeri 5. TIP V – mikrovalnopolimerizirajući polimeri. Najčešće rabljeni polimeri za izradu baze proteze su polimetil-metakrilati (PMMA). Glavni sastojak praha PMMA su zrnca dobivena mehaničkim usitnjavanjem većih komada polimera ili mikroperle, dobivene suspenzivnom polimerizacijom u vodi. PMMA prah je proziran, staklastog izgleda, kojemu se još dodaju inicijator, anorganski ili organski pigmenti, opakeri i plastifikator. Glavni sastojak monomerske kapljevine je MMA (metil-metakrilat), bistra i lako hlapljiSlika 2-8. Akrilat za izradu baze proteze. va tekućina u kojoj se nalazi inhibitor i Izvor: Mehulić K i sur. Dentalni materijali; Zagreb:Medicinska naklada (2017) umreživač. Inhibitor produljuje vrijeme skladištenja i sprječava da se monomer pri sobnoj temperaturi polimerizira pod utjecajem svjetla, jer je MMA kapljevina vrlo podložna adicijskoj polimerizaciji putem stvaranja slobodnih radikala. Stoga još MMA treba biti pakirana u bočicama s tamnosmeđim staklom. Način mješanja akrilata – prva faza izrade akrilatne mase sastoji se u miješanju tekućine monomera i praška polimera. Te dvije komponente miješaju se u takvom omjeru da tekućina bude zasićena praškom. Obično se smjesa ostavi kraće vrijeme u zatvorenoj posudi da ne bi došlo do ishlapljivanja monomera. Nakon izvjesnog vremena masa postaje po konzistenciij slična tijestu i u tom stanju plastičnosti lako se modelira. Dakle, mješavina prolazi razne konzistencije: najprije izgled vlažnog pijeska, zatim postaje mekana kao tijesto, potom žilava i napokon se stvrdne.

Za one koji žele znati više: Zaostatni monomer najveći je nedostatak polimerizacijskog postupka, pojavljuje se kao rezultat nepotpunog kemijskog postupka polimerizacije. Zaostatni monomer difundira iz površine slojeva polimerne matrice u oralnu sluznicu, neposredno nakon polimerizacije; tada je njegova količina u organizmu u najvećoj koncentraciji pa se smatra da je najveća mogućnost nastanka iritacije oralne sluznice neposredno nakon izrade proteze te se preporučuje netom polimerizirane proteze ostaviti u vodi 24 sata. Materijali

65


Slika 2-14. Dva načina uporabe otisnih materijala (karuša i aplikacijski pištolj te električni aparat)

šanje otisnih materijala gdje sam aparat pravilno dozira komponente, dok mi određujemo količinu potrebnog materijala. Dijelimo ih: a) prema viskozitetu: •• kitaste •• vrlo viskozne •• srednje viskozne •• rijetko viskozne •• vrlo rijetko viskozne b) hidrokoloidi – po svom sastavu i načinu primjene bitno se razlikuju od sintetičkih elastomera. Najveći dio hidrokoloida čini voda, stoga svaka promjena u količini vode ima bitan odraz na karakteristike materijala, tj. na preciznost otiska. Ostavimo li otisak uzet hidrokoloidom na zraku, sadržana će voda ispariti i dolazi do isušivanja i kontrakcije otiska, tj. do deformacije, a ako se otisak potopi u vodi, dolazi do upijanja određene količine vode i ekspanzije. 70

Dentalna oprema i materijali


Kod primjene hidrokoloida kao materijala za otiske, oni se u usta pacijenta unose u sol-stanju kako bi se precizno ocrtali i najsitniji detalji, potom nastaje proces želatinizacije i nakon stvaranja gela, materijal je dovoljno elastičan da se može vaditi iz usta. Hidrokoloidi se djele na: 1. Reverzibilne – osnovni sastojak čini agar, polisaharid koji se dobiva iz morskih algi, a dodaje mu se boraks, koji očvršćuje gel. Najveći volumni udio čini voda (80 %) pa se otisci uzeti tim materijalom moraju izlijevati neposredno nakon vađenja iz usta, a ako to nije moguće, pohranjuju se u humidorima ili omotani vlažnom staničevinom u hermetički zatvorene plastične kutije do 45 min. Na tržište dolaze u hermetički zatvorenim spremnicima kako ne bi došlo do isušivanja, i to u dva oblika: u tubama viskozniji hidrokoloid i u štapićima niskoviskozni hidrokoloid. Gušći se iz tuba primjenjuje u žlici, a štapići niskog viskoziteta umeću se u specijalne štrcaljke kako bi se hidrokoloid nanio na zube i u područje gingivalnih sulkusa. Ako su pravilno upotrebljavani, precizni su i mogu reproducirati sitne detalje jer se prilikom postupka hlađenja, želatinizacije najprije stvrdnjava materijal najbliže žlici, a tek potom prema tkivima, pa u dodiru s tkivima ostaje najdulje tekuć i može doticati ta mjesta sprječavajući neprecizniost otiska i kompenzira dimenzionalne promjene. Netoksični su, no slabe su čvrstoće na kidanje. Rabe se i u zubotehničkom laboratoriju za dubliranje (reproduciranje) modela. 2. Ireverzibilne – alginate, soli alginske kiseline. Prah ireverzibilnih hidrokoloida sastoji se od 12 %-tnih topivih soli alginske kiseline, kao što su natrijev, kalijev ili amonijev alginat te 12 %-tnih sporotopivih kalcijevih soli, koje otpuštaju kalcijeve ione koji reagiraju sa solima alginske kiseline tvoreći netopiv gel kalcijeva alginata. Prah sadržava i natrijev fosfat koji usporava reakciju stvaranja gela i njegovim se udjelom regulira brzina svezivanja alginata. Kao punilo upotrebljava se dijatomejska zemlja u svrhu povećanja kohezije zamiješanog alginata i, u konačnici, očvršćenja gela. U malim količinama dodaju se fluoridi, korigenski i ponekad kemijski indikatori koji mijenjaju boju materijala uslijed promjene pH (npr. ljubičasta boja tijekom miješanja mijenja boju u ružičastu, kad je vrijeme punjenja žlice te u bijelu, Slika 2-15. Alginat Materijali

71


3. Lijekovi

SADRŽAJ Definicija lijeka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Osnovne terapijske skupine lijekova. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

Antiseptici i dezinficijensi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 Antiinfektivi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 Lijekovi koji djeluju na bolesti srca i krvnih žila . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 Diuretici. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 Lijekovi za liječenje bolesti respiratornog sustava . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Lijekovi koji djeluju na probavni sustav. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Lijekovi koji djeluju na bolesti krvi i krvotvornih organa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Lijekovi za liječenje neoplazmi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87

Anatomsko-terapijska kemijska klasifikacija (ATK) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Unošenje lijekova u organizam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nuspojave lijekova u dentalnoj medicini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Terapija anafilaktičkog šoka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

87 88 89 89

Ishodi učenja: 1. 2. 3. 4. 5.

nabrojiti oblike lijekova objasniti način unošenja lijeka u organizam protumačiti nuspojave lijekova razlikovati vrste lijekova prema njihovu učinku kod pojedinih bolesti klasificirati osnovne vrste lijekova prema ATC klasifikaciji 79


razrjeđenju od 1:100 000 ili 1:80 000. Lokalni anestetici s vazokonstriktorom kontraindicirani su kod određene skupine pacijenata. Lokalni anestetici u dentalnoj medicini dijele na esterske i amidne. Nepoželjne reakcije loaklnih anestetika mogu biti toksične ako se u određenim tkivima postigne prevelika koncentracija lijeka (kod srca – atrioventrikularni blok, anoksija SŽS-a). Alergijske reakcije na lokalne anestetike su rijetke, a mogu se manifestirati kožnim osipima. Mogu nastati i reakcije na adrenalin, što se očituje bljedilom, znojenjem, palpitacijom, mučninom i gubitkom svijesti. Kontraindikacije za primjenu lokalnih anestetika su alergija pacijenta na anestetik koji se kani primijeniti te upala na mjestu na kojemu treba aplicirati anestetik.

Za one koji žele znati više: Prvi otkriveni lokalni anestetik bio je kokain, izoliran 1860. iz lišća biljke koke. Godine 1884. Koller ga je počeo primjenjivati u kirurgijii oka topikalno, a 1885. Halsted u općoj kirurgiji. No njegova velika toksičnost potaknula je istraživanje novih anestetika te je sintezom prokaina 1905. (Einhorn) započela primjena lokalnih anestetika kojih je danas mnogo.

Lijekovi koji djeluju na bolesti srca i krvnih žila •• kardiotonici – lijekovi koji jačaju rad insuficijentnog srca pojačavanjem njegove kontraktilnosti, a posljedica je uklanjanje niza simptoma koji prate dekompenzirano srce (tahikardija, dispneja, cijanoza, edemi, ascites) •• antihipertenzivi – lijekovi kojima se snizuje krvni tlak. Prema mehanizmu djelovanja dijele se u pet osnovnih skupina: diuretici, inhibitori simpatikusa, vazodilatatori, blokatori konverzije angiotenzina i antagonisti kalcija. Liječenje hipertenzije u pravilu započinje diuretikom, ako učinak izostane, dodaje se jedan od inhibitora simpatikusa. U mlađih bolesnika prvi je lijek obično blokator adrenergičnih receptora, a drugi lijek je diuretik. Kod težih oblika hipertenzije kao treći lijek dodaje se vazodilatator.

Diuretici Diuretici su lijekovi koji se upotrebljavaju u terapiji patoloških stanja kod kojih su glavni simptomi edemi (zastoj srca, ciroza jetre), ali i patoloških stanja bez edema (hipertenzija, glaukom i hiperkaliemija). Osnovni je učinak terapije diureticima povećano izlučivanje iona natrija uz odgovarajuću količinu vode, čime se reducira volumen plazme i ekstracelularno nagomilavanje tekućina. 86

Dentalna oprema i materijali


Lijekovi za liječenje bolesti respiratornog sustava To su ekspektoransi (olakšavaju iskašljavanje patološkog bronhalnog sekreta) te bronhodilatatori i antitusici.

Lijekovi koji djeluju na probavni sustav Stomahici (sredstva za poboljšanje apetita i probave), digestivi (nadomještaju želučanu kiselinu i probavne fermente ako nedostaju), antacidi i lijekovi za liječenje ulkusne bolesti, laksansi (olakšavaju i ubrzavaju pražnjenje crijeva), antidijaroici (služe za liječenje proljeva) te emetici i antiemetici (sredstva koja izazivaju i ublažavaju povraćanje).

Lijekovi koji djeluju na bolesti krvi i krvotvornih organa Dijele se na antianemike (liječe deficitarne anemije), antikoagulanse (primjenjuju se u opasnosti od venske tromboembolije, u prevenciji venske tromboze te u srčanih bolesnika s fibrilacijom atrija, mitralnom stenozom; bitno je paziti kod stomatoloških pacijenata koji koriste antikoagulantnu terapiju da se prije ekstrakcije zuba konzultiraju s nadležnim kardiologom), hemostatike te sredstva za nadomještanje krvi.

Lijekovi za liječenje neoplazmi Tu spadaju citostatici – služe za supresiju rasta i razaranje malignih stanica. Mehanizam djelovanja osniva se na njihovoj sposobnosti da interferiraju s metabolizmom ili reprodukcijskim ciklusom tumorske stanice koju razaraju. Dijele se u tri skupine: alkilirajući agensi, antimetaboliti i ostali.

Anatomsko-terapijska kemijska klasifikacija (ATK) To je sustav klasifikacije lijekova kojega propisuje Kolaborativni centar Svjetske zdravstvene organizacije. ATK sustav dijeli sve kategorije lijekova u 5 razina: 1. razina označuje anatomsku glavnu skupinu na koju lijek djeluje: KOD SADRŽAJ A Probavni sustav i metabolizam B Krv i krvotvorni organi C Srce i krvožilje D Koža Lijekovi

87


147,00 kn

I S B N 9 7 8 - 9 5 3 -1 7 6 - 9 4 8 - 8

Profile for Marko Habuš

Dentalna oprema i materijali  

Dentalna oprema i materijali  

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded