Markant Magazine nr3 2022

Page 1

markant

MAGAZINE · NR.3 2022

UIT DE COMFORTZONE Wie durft er in een ­ijsbad van 4 graden? DUURZAME MODE gaat verder dan biokatoen DOSSIER ROUW Soms leidt verlies tot iets moois REIZEN Met de e-bike door Zuid-Tirol THEATERMAKER ­EKATARINA LEVENTAL ‘Iedereen wil graag gezien worden’

Psychologe Sarah Bal

‘Wij kunnen ook leren van onze kinderen’ HET BLAD VAN MARKANT, ARTEMIS EN BEST PITTIG



VOORWOORD

De noodzaak van hoop

‘Wie ­platgetreden paden durft te ­verlaten, botst op onvermoede rijkdom’

M

et dit nummer nemen we weer afscheid van de zomer. De vakantiemaanden zijn net achter de rug. De dagen voelen al merkbaar korter en de avonden langer. Hopelijk ontdekten jullie ook dat de weg wijzer is dan de wegwijzers. Wie platgetreden paden durft te verlaten, botst op onvermoede rijkdom, krijgt extra tijd om te ervaren dat “niets bestaat dat niet iets anders aanraakt”. Eind augustus zat de brief om het lidmaatschap te vernieuwen in de bus. Als iedereen nu eens één iemand anders zou uitnodigen om Markant-lid te worden, zouden we bijna de kaap van 40.000 leden bereiken. Lid mogen zijn van een “veelzijdige” familie, klinkt dat niet best pittig? Het nieuwe Markant-seizoen staat voor de deur en net zoals dit magazine zit het barstensvol nieuwe ideeën en nodigt het weer uit tot “ontdek, beleef, geniet”. Leven is een aaneenschakeling van cyclische fasen. Het voorbijglijden van een wolk. In november staan we nog meer dan anders stil bij onze geliefden waarvan we afscheid moesten nemen. Elke generatie gaat op haar eigen manier om met dood en rouw, maar blijft evenzeer worstelen met de impact van het eeuwig “afgesneden zijn”. Het “nooit meer”. In dit nummer geven we daar extra aandacht aan, net zoals aan het mentale welzijn van onze jongeren. Kinder- en jeugdpsychologe Sarah Bal geeft gouden tips over hoe we kunnen omgaan met de vaak onderhuidse signalen die jongeren uitzenden.

“Warm Markant”, warme mensen voor koudere dagen. Wij hebben weer een actie uitgeloot om hier in de kijker te zetten. Vergeet niet jullie actie op onze site te plaatsen. Haal inspiratie uit onze website. En ten slotte wens ik “hoop”, nog bijna belangrijker dan liefde. Hoop dat virussen en ander onheil zich gedeisd houden. Laten wij nu vooral blijven zoeken naar nieuwe(re) vormen van solidariteit en verbinding in onze gepolariseerde samenleving in “de eeuw van het ego” .Met Markant proberen wij alvast tegengewicht te bieden.

Gudrun Verschuere Algemeen voorzitter Markant vzw www.markantvzw.be Volg ons op

1


SEPTEMBER 2022

4 GESPOT Nieuws van Markant, Artemis en Best Pittig

7 WARM MARKANT Markant Lichtervelde ­ondersteunt Huize Tordale

Inhoud 20

Dossier ­ rouw

8 SARAH BAL over het mentaal welzijn van onze jongeren

46

14 DOE HET ZELF Lui tuinieren: laat het gras maar groeien

Ekatarina Levental speelt ‘De Grens’

18 MARKANTE ZAAK Ellen Verstrepen van Elni coacht vooral moeders

20 DOSSIER Soms leidt verlies tot iets moois

8

28 DURF TE VRAGEN Auteur Fleur van Groningen

30 COLUMN Lut Geypens

32 LEVENSVERHAAL Sophie Vangheel richtte ngo Cunina op

Sarah Bal: ‘Laat je niet misleiden door de gedachte dat het leven een perfect plaatje is’

Wie durft er in een ijsbad te gaan zitten?

38 MODE Duurzaam duurt het langst

41 MODE-INTERVIEW Veerle Baert-Moortgat maakt Furore

58

6 dingen om te doen in Oostende

NICK DECOMBEL

36 UIT DE COMFORTZONE


36

42 HET RECEPT van Julie Van den Kerchove

Uitgetest: de weldaad van het ijsbad

46 EKATARINA LEVENTAL komt naar de Nationale ­ ultuurdag van Markant C

50 FILM Ritueel

54 REIZEN Zuid-Tirol op de fiets

58 UITWAAIEN in Oostende

60 CULTUURTIPS 62 COLUMN Ann-Marie Cordia

64 COLOFON

54

Ecotrippen in Zuid-Tirol

38

Ook van reststoffen maak je mooie mode


GESPOT

NIEUWS VAN MARKANT, BEST PITTIG & ARTEMIS Markant regio Antwerpen trekt naar Mortsel Het TOP-overleg van Markant r­ egio ­Antwerpen, op 2 juni werd dit jaar ­georganiseerd door de afdeling ­Markant Mortsel. Ze bezochten het kasteel Cantecroy in Mortsel met zijn roemrijke geschiedenis onder leiding van gids Kristel Van Doorslaer. Daarna werden de dames uitgenodigd voor een gezellig etentje in restaurant Cavalieri, gelegen in het kasteel.

MARKANT BORNEM ZIET TOEKOMST IN AFVAL Hoe gaan andere landen om met afval en hoe ziet de toekomst eruit? Op 21 april 2022 had Markant Bornem Walter Laurent, projectmanager afvalpreventie en duurzaamheid bij Ivarem, te gast voor de workshop ‘Afval bestaat niet meer’. Hij vertelde over hoe onze levensstijl de klimaatverandering beïnvloedt en over de wereldwijde impact van zwerfvuil en de beruchte plasticsoep in de zee. Walter maakte er een virtuele reis rond de wereld van, en testte de deelnemers op hun kennis met een leuke Crap-quiz. Het werd een fijne en leerrijke avond.

Markant Vlaams-Brabant en Brussel gaat eco Markant Vlaams-Brabant en Brussel zette op 26 april de Eco Lifestyle Beurs op poten in Haacht. Twintig standhouders gaven hun tips en tricks voor een ecologisch(er) leven.

MARKANT PITTEGEM BIKING LADIES VOOR KOM OP TEGEN KANKER Vier dagen lang samen met duizenden fietsers tegen kanker: dat is de 1.000 km voor Kom op tegen Kanker. Afspraak is naar goede traditie tijdens het hemelvaartweekend, van 18 tot en met 21 mei. En samen met duizenden zielsverwanten trappen tegen kanker onder de Markant-vlag kan niet anders dan vleugels geven. Markant Pittem Egem doet met hun team Markant Pittegem Biking Ladies voor de derde keer mee aan dit hartverwarmende initiatief. In de maanden vooraf trainen ze gezamenlijk en wordt er geld ingezameld, dat integraal naar wetenschappelijk onderzoek gaat. Voel jij het kriebelen om dit team te vervoegen? Zeker welkom! Ze rijden met maximaal acht dames. Meer kan niet, want ze fietsen 1.000 km gespreid over vier dagen, en leggen dus elk 125 km af. Heb je zin om deel te nemen of heb je extra informatie nodig? Ze horen het graag via info@jopaconsult.be, of 0474/870 689 (Pascale Van Damme).

4


GESPOT MARKANT GROBBENDONK BOUWEL ZET MARKANTE ZAKEN IN DE KIJKER Markante dame An Truyens van Markant Grobbendonk Bouwel zet al een tijdje plaatselijke Markante Zaken online in de kijker, op Facebook en Instagram. “Het zijn een voor een toppers met een prachtig verhaal”, zegt An. “Deze interviews bieden een platform aan hun organisatie of onderneming.” Markant Grobbendonk Bouwel hoopt op deze manier ook meer ondernemende vrouwen, samen met hun zussen, dochters en vriendinnen, aan te trekken. www.facebook.com/markantGrobbendonkBouwel en www.instagram.com/ markant_grobbendonk_bouwel

Markant Melle-Merelbeke De afdeling Markant Melle-­ Merelbeke vierde op 23 juni hun ­ 60-jarige bestaan. Proficiat!

LENTEKUNSTMARKT VAN MARKANT BEVEREN-ROESELARE Op 23 april organiseerde Markant BeverenRoeselare een lenteKUNSTmarkt. Zo te zien zitten er heel wat creatieve talenten onder de leden en hun vrienden, want wat een ­knappe en ­originele werken! Dat bracht liefst 1.000 euro op, die naar Oekraïne 12-12 ging.

OP STAP MET KADANS

KADANS... EN JE WEEKEND KLINKT INEENS ANDERS!

Ken je de afdeling Kadans van Markant al? Deze dyna­ mische vriendengroep van ondernemende singles (m/v/x) ziet elkaar ongeveer maandelijks terug. De sportieve en culturele activiteiten hebben steeds een ontspannen en ongedwongen karakter en worden zoveel mogelijk verspreid over de verschillende provincies. We beginnen ons werkjaar in september en sluiten af met een slotactiviteit in juni. Denk aan wandelingen, fietstochten, museumbezoeken of een ontspannend stadsbezoek, vaak in combinatie met een picknick of lekker etentje. In oktober is er een wandeltweedaagse en in het hemelvaartweekend gaan we op vierdaagse in het buitenland.

Zat 10/9/22, Knokke, De nieuwe Zwinvlakte over de grenzen heen. Wandelen tussen zee en hinterland. Zat - Zon 8-9/10/22, Lac de l’eau d’heure, Wandelen in een wereld van water en vuur. Tweedaagse rond de meren van l’Eau d’Heure en het bos van Cazier. Zon 30/10/22, Wevelgem, Be fit, be awesome. Workshop koken en etiketten lezen. Zon 20/11/22, Wetteren, Weg met de zondagsrijders. Hoe goed ­kennen we onze verkeersregels? Zat 10/12/22, Wuustwezel, ­Bloemenweelde in Wuustwezel en weldaad in Merksplas. Bezoek aan Amaryllis kwekerij Romberama en de landloperskolonie in Merksplas. Zon 15/1/23, Gent, Boekje open over wetenschap. Bezoek aan de boekentoren en op ontdekking in het GUM.

Zat 11/2/23, Aarsele, Op de thee bij de notaris. Cursus erfenisrecht en theedegustatie. Zat 4/3/23 Stekene, Zeg het met een gebaar… Hoe communiceren met doven en slechthorenden? Initiatie gebarentaal. Zon 26/3/23 Brugge, Pikant Brugge. Themawandeling in Brugge en als hoofdactiviteit een pittige quiz. Zon 23/4/23 Dessel, Op ­ont­dekkingstocht door een ­onzichtbare wereld. Tabloo, een bezoekers- en ontmoetingscentrum over radioactiviteit en radioactief afval in Dessel. Don 18/5/23- zon 21/5/23, Utrecht, Het onbekende hart van Nederland. Cultuur en natuur in Utrecht en wijde omgeving. Zat 24/6/23, Poperinge. Bachten de Kupe. Op verkenning in Poperinge langsheen oude volksspelen.

Singles tussen de 45 en 62 jaar voelen zich hier thuis. Kom gerust eens kennismaken. Wil je meer informatie over onze werking, stuur dan een mailtje naar kadansinfo@gmail.com


GESPOT

REÜNIE IN TER HELME Op 12 mei vond in Ter Helme de reünie van de bestuurders en de ­regiovoorzitters van de voorbije 20 jaar plaats. Het was voor velen een blij weerzien. Er werden herinneringen gedeeld en er werd heel wat ­bijgepraat. Algemeen directeur Diane vertelde over hoe het nu met de vereniging gaat, en wat de plannen voor de toekomst zijn. Ze bedankte iedereen ook voor hun Markante inzet gedurende al die jaren!

WELKOM BIJ MARKANT OOST-VLAANDEREN Van 17 tot en met 30 september 2022 kan je op allerlei manieren kennis maken met Markant in de provincie OostVlaanderen. Het worden twee weken vol ontmoetingen en leuke activiteiten voor en met vrouwen. Onder het motto ‘hoe meer zielen, hoe meer vreugd’ worden de evenementen opengesteld voor iedereen. In het straatbeeld zal deze campagne gesymboliseerd worden met de sanseveria. Deze plant, ook wel vrouwentongen genoemd, zal je tegenkomen op raamstickers, flyers, affiches en uitnodigingen.

Markant Kruibeke Markant Kruibeke mocht in anderhalve maand drie leden feliciteren met hun huwelijk. Op 22 april trouwde Lesley met Dimitri, op 28 mei huwde Saskia met Stefaan en op 11 juni stapten Babs en Frederik in het huwelijksbootje. Bijzonder leuk is ook dat Babs samen met haar mama Annemieke en omi Magda voor een driegeslacht zorgt binnen de Markant-leden. Als de dochters van Babs ook nog aansluiten bij Markant, kunnen we spreken van een viergeslacht!

Nieuwe voorzitters voor Markant Heule Voorzitster Dina Moreels - Vanhecke van Markant Heule heeft de fakkel doorgegeven aan Sophie Roose en Sabine Desmet, die samen een voorzittersduo vormen. Dina was 30 jaar lang voorzitster van Markant Heule: dat werd feestelijk gevierd op 1 juni. ■

6


WARM MARKANT

‘Onbekend maakt vaak onbemind’ Wat is Huize Tordale?

Huize Tordale in Lichtervelde is een inclusieve woon- en werkvoorziening voor volwassenen met een mentale beperking. Sommige bewoners leven quasi zelfstandig in studio’s, anderen in groepsverband. Ze vullen hun dag zinvol in naargelang hun eigen kunnen. Dat gaat van ‘bandwerk’ in maatwerkbedrijven zoals OptimaT en het klaarzetten van ontbijtdienbladen in woon-zorgcentra tot het bijspringen in peuterklasjes. Een inwoner als Franky maakt dan weer kunst: er staat nu een levensgroot beeld van hem in de oude paardenposterij in Torhout. Sommige residenten gaan in het weekend naar huis, anderen verblijven hier permanent. Deze verblijfseenheid behoort tot de groep Tordale in Torhout en is gehuisvest op een historische locatie met een oude zagerij en olieslagerij, de site Vancoillie. Vanwaar de hulp van Markant ­Lichtervelde?

In 2008 was er de oproep vanuit Huize Tordale ‘Beweeg met dat lijf ’ om de fysieke en mentale gezondheid van de bewoners een boost te geven. Ze zochten een-op-eenvrijwilligers als wandelbuddy.

De Markante vrijwilligers engageerden zich toen om elke twee weken te wandelen met de bewoners en doen dat nog. Telkens stippelen ze een tocht van een uur uit, op het tempo van de bewoners. De ervaring leert dat de gasten graag nieuwigheden in de gemeente spotten. Welke impact heeft dit initiatief?

Het verkleint de afstand tussen valide en mindervalide mensen en zorgt voor een meer inclusieve samenleving. Onbekend maakt vaak onbemind. Er wordt een praatje gemaakt, contact gelegd. Huize Tordale wil zoveel mogelijk naar buiten komen met de bewoners, ook met de wooneenheden waar intensievere zorg nodig is. En de Markante dames zijn het erover eens: vrijwilligerswerk maakt gewoon gelukkiger. En voor ik het vergeet: in augustus doen wij altijd een werking rond boekentassen en schoenen voor kansarme kinderen! Met dank aan begeleider Katrien Celi van Tordale, een paar Markante dames van het team Lichtervelde en een aantal bewoners van Tordale voor het beantwoorden van alle vragen.

7

Elk jaar hebben Markanten Best Pittig-afdelingen over heel Vlaanderen aandacht voor mensen die nood hebben aan extra steun en zorg. In de rubriek Warm ­Markant zetten we deze activiteiten graag in de kijker. Markant Lichtervelde ondersteunt Huize Tordale door samen met de bewoners te gaan wandelen. Tekst Gudrun Verschuere

In een notendop Het team van Markant Lichtervelde bestaat uit een achttal leden, Véronique Bruyneel en Bettina Maes delen het voorzitterschap. De lijfspreuk van de gemeente ‘Lichtervelde leeft’ trekt zich door naar Markant. Er zijn tal van creatieve dames – en soms heren – die Markant Lichtervelde betrekt in hun ­activiteiten, maar ook tal van toffe locaties waar ze deze ­laten plaatsvinden. De leden zijn een kruisbestuiving van jonge leeuwinnen en grijze panters en zorgen ervoor dat iedereen zich goed voelt in de vereniging. Wat ze vooral willen, is ­‘genieten, beleven, bijleren’ en het liefst in deze volgorde. Het bestuur vindt het een must om het sociale aspect een plaats te geven in de programmatie. ■


Sarah Bal • Geboren in Gent op 30 september, 1968. • Klinisch psychologe en cognitief-gedragstherapeut op de afdeling Kinder-, en Jeugdpsychiatrie van het UZ Gent • Doctor in de Psychologische Wetenschappen, gastprofessor verbonden aan de UGent • Lid van de expertengroep ‘Nieuw geestelijke gezondheidsbeleid in België’, van de FOD ­Volksgezondheid • Te zien in het ­programma Therapie op ­Canvas


COVERINTERVIEW

‘Durf ook je eigen fouten toe te geven als ouder’ Waarom hebben veel jongeren het vandaag zo moeilijk? Zijn het de n ­ aweeën van de isolatie door de pandemie, of is er meer aan de hand? Psycholoog ­Sarah Bal werkt al vele jaren met ­jongeren en deelt haar ­inzichten. Tekst Nathalie Dirix • Foto’s Ellen Goegebuer Assistentie fotografie Jessie Van Kerckhove • Make-up Yung Fierens

H

bij jonge mensen als het ware twee jaar on hold. Bovendien zijn onze hersenen pas volgroeid als we 24-25 jaar zijn. Dan pas wordt ons hypothetisch en abstract denken ontwikkeld en kunnen we denken in termen van ‘Wat als?’ Dat maakt het moeilijk voor jongeren om te reflecteren over hun gedrag en zaken in perspectief te plaatsen. De gevoelens waarmee ze in het hier en nu te maken hebben, zijn allesoverheersend. Dat de pijn van een stukgelopen relatie voorbijgaat, kunnen ze moeilijk vatten. Voor hen lijkt het alsof het verdriet dat ze nu voelen, er voor altijd zal zijn. Beseffen dat dit niet zo is, leer je als jongere door in contact met anderen te treden en zo allerlei ervaringen op te doen. Dat sociale leren moesten ze de voorbije jaren missen. Ze hebben dus heel wat achterstand in te halen.”

oe is het met de geestelijke gezondheid van onze jongeren gesteld?

“Vandaag kampt ongeveer een op de vijf jongeren met psychische problemen. Het gaat over milde, matige en zeer ernstige klachten. Een groot deel is te wijten aan de gevolgen van corona. De pandemie hakte stevig op de jongeren in. Velen voelden zich lange tijd heel eenzaam. Alsof ze helemaal afgesloten van de wereld waren. Sommige problemen waarmee ze worstelden, werden door hun isolatie nog geïntensifieerd. Niet meer kunnen afstemmen met andere jongeren, het gevoel hebben er niet meer bij te horen en de angst dat hun vrienden hen zouden laten vallen werd velen te veel. Het werd een cocktail die nu nog voor heel wat psychische stress zorgt. Dat zien we onder meer aan de grote toename van jongeren met eetproblemen.”

Hebben jongeren niet veel meer vrijheid dan vroeger?

“Absoluut. Tijdens de adolescentiefase vind je het erg belangrijk een eigen identiteit te creëren. Je maakt je dan los van de kleine wereld – je gezin, de lagere school, je familie – waarin je je tot dan toe bewoog. Je gaat je verhouden tot de grotere wereld waarin jij je eigen plek wilt vinden.” “Het is een grote ontdekkingstocht waarin je voortdurend leert, door af te stemmen met je peers, je eerste relatie(s) aan te gaan, je seksualiteit te beleven en jezelf te positioneren ten aanzien van een aantal maatschappelijke thema’s. Dat leerproces zette corona

9

“Jongeren hebben meer autonomie dan vroeger, maar voelen zich veel meer alleen. Wij verwachten heel snel van hen dat ze zelfstandig zijn en alle kansen die hun geboden worden met beide handen grijpen. We vragen heel veel: we willen dat ze het goed doen op school, dat ze leuke hobby’s hebben, zich omringen met leuke vrienden, een toffe vakantiejob hebben, over veel zaken een eigen mening hebben... Dat alles creëert een enorme druk.” “Ze hebben een grotere vrijheid, maar die vraagt ook een grote verantwoordelijkheid. Al die mogelijkheden brengen veel keuze­ stress met zich mee. Als volwassenen vergeten we nogal snel dat jongeren ook aandacht, geborgenheid en zorg nodig hebben. Niet dat we hen deze aandacht niet willen of kunnen geven, maar we

Is dit het levende bewijs dat sociale contacten voor jongeren cruciaal zijn in hun ontwikkelingsfase?


COVERINTERVIEW

staan zelf onder immens veel druk. Bovendien leven we in een tijd waar er snel aan parent blaming gedaan wordt. Als ouder word je verondersteld om alles pico bello onder controle te hebben.” “De maatschappelijke druk zorgt voor heel wat mentale problemen. Het recordaantal burn-outs is geen toeval. De veeleisendheid van onze samenleving speelt daarin een doorslaggevende rol. Denk maar aan de sociale media die continu om je aandacht vragen. Het stopt nooit. In het geval van pestgedrag kan dit zorgwekkende proporties aannemen.”

dochters leren in een relatie liefdevol met de ander om te gaan. En op een constructieve manier met elkaar over gevoelens te praten. Gesprekken over moeilijke en intieme onderwerpen zijn essentieel. Ze bieden het grote voordeel dat ze complexe zaken helder en daardoor meer beheersbaar maken.” Was dat stokpaardje van jou ook niet de aanleiding voor je boek Sta sterker, dat je met Inge Antrop schreef?

“Dat is in de eerste plaats bedoeld als een socialevaardigheidstraining voor wie met jongeren werkt. Het is gebaseerd op gedragstherapeutische principes en houdt een groot pleidooi voor meer communicatie. Te vaak gaan we er in een relatie van uit dat de ander wel zal weten hoe ik me voel. Maar dat is een groot misverstand dat voor veel spanningen en frustraties zorgt. Daarom is het noodzakelijk sociale vaardigheden te ontwikkelen die ons helpen met elkaar in dialoog te gaan. Door zaken te benoemen maak je de weg naar oplossingen vrij.” “Wat ik vaak meegeef, is dat je geen controle hebt over de ander. Je eigen gedrag en houding ten aanzien van de ander heb je wel in handen. Doet iemand jou pijn, dan kan jij dat gedrag niet veranderen. Je hebt wel de keuze om te bepalen hoe je ermee omgaat. Als je dat beseft, dan hoef je niet meer te verlangen dat de ander verandert. Dit inzien brengt veel bevrijding met zich mee.”

Vandaag is zelfdoding de tweede grootste doodsoorzaak bij jongeren. Hoe verklaar je deze stijging?

“De voorbije jaren is de wanhoop en eenzaamheid bij jongeren erg toegenomen. Tijdens crisismomenten overwegen ze steeds vaker om uit het leven te stappen. De spoeddiensten van psychiatrische instellingen draaien op volle toeren. Veel heeft te maken met onze wereld die alsmaar sneller doordraait en steeds meer van ons verlangt. Ik zie deze zelfdodingspogingen als een kreet voor verandering. Als een roep voor een menselijkere samenleving. Voor een wereld waarin er als mens niet voortdurend van alles van je verwacht wordt, maar waar je ook nog tot rust kunt komen. Waar de sociale media je niet constant overweldigen met allerlei ideaalbeelden van hoe je er moet uitzien of leven.” Moeten jongeren niet meer ­leren om sociale media op tijd en stond naast zich neer te ­l eggen?

‘Samen dingen bespreken: je kan er niet vroeg ­genoeg mee ­beginnen’

Hoe zou je de impact van de verregaande individualisering van onze samenleving op ­jongeren samenvatten?

“Mijn generatie groeide op in een heel andere tijd: als je wilde praten, had je een vaste telefoon of telefooncel nodig. Nu staan we permanent met elkaar in contact. Offline gaan ligt moeilijk, want je wordt verondersteld mee te zijn en te blijven. Veel jongeren ervaren de extra druk van het in de gaten houden of er niets over hen gepost wordt. Heel vermoeiend en stresserend is dat. We hebben alleszins meer digitale opvoeding nodig. Zodat jongeren, maar ook onze generatie, al deze digitale tools gebruiken op een manier dat ze er beter van worden, en niet meer gestresseerd van raken. Maar sociale media zijn het venster op de wereld van jongeren en vallen niet meer weg te denken.”

“Deze evolutie moeten we alvast in de gaten houden. Ik sta volledig achter de uitdrukking ‘It takes a village to raise a child’ en ben een grote voorstander van steunnetwerken rond het kind en de ouders. We zien dat jongeren in crisis vaak het meest gebaat zijn met sociale steun en begrip van de mensen die het dichtst bij hen staan.” “Dat hoeven geen wereldschokkende dingen te zijn. Ik nodig regelmatig ouders uit van de jongeren die ik zie om met hun kind in dialoog te gaan. Er voor elkaar zijn, samen dingen doen, de ander laten weten dat je er voor hem of haar bent, elkaar aandacht geven... Daar hebben veel jongeren nood aan. Ze werken helend omdat ze je het gevoel geven dat je ertoe doet.”

Beïnvloeden sociale media ook de manier waarop ­jongeren naar seks kijken?

Wat kan je als ouder doen om een crisis te voorkomen?

10

“Samen dingen bespreken. Je kan er niet vroeg genoeg mee beginnen. Want hoe spontaner dit gebeurt, hoe minder groot de barrière zal zijn om het ook tijdens crisismomenten over delicate onderwerpen te hebben. Als ouder wil je aandachtig luisteren en er niet altijd van uitgaan dat jij het beter weet. Wij kunnen evengoed van onze kinderen leren. Durf je eigen fouten ook toe te geven. Het gaat niet over jouw gelijk of autoriteit, maar over samen tot oplos-

“Het lijkt wel alsof sociale media de illusie van een perfect maakbare wereld nog versterken. Ik stel vast dat er steeds meer op een ­technische manier naar seks wordt gekeken. Alsof het seksuele en relationele los van elkaar zouden staan. Terwijl je er toch mag van uitgaan dat de basis voor intiem contact een liefdevolle relatie is.” “Het is een van mijn stokpaardjes: we moeten onze zonen en


B

rood

TUSSENTITEL 2

11



COVERINTERVIEW

singen komen. Het is niet altijd evident je met oprechte aandacht open te stellen voor sommige interesses van je kind. Zeker niet als die mijlenver verwijderd zijn van de jouwe. Toch wil je het doen. Zo creëer je een ruimte waar je elkaar kunt ontmoeten en samen kunt zijn. Laat dat nu net zijn waar het écht om gaat.”

jongvolwassenen kwam haast niet aan bod. Hen als volwaardige partner mee aan tafel uitnodigen, lijkt me een beginpunt.”

Maar als ouder wil je soms grenzen stellen, niet?

“Je wilt je kinderen niet volledig behoeden voor zaken die frustratie kunnen bezorgen: daar moeten ze mee leren omgaan. Maar de problemen moeten zoveel mogelijk op maat zijn van wat ze aankunnen. Ik vergelijk de rol van een ouder graag met een anker. Op tijd en stond moet je het anker loslaten en je kind autonomie geven, zodat het de zee kan gaan verkennen. Merk je dat de zee te woest is, dan kan je weer je anker uitgooien. Dat betekent niet dat de storm weggaat, maar je geeft je kind wel een veilige thuishaven waar het kan aanmeren tot de storm voorbij is. Anders gezegd: je wilt je kinderen aanmoedigen, vertrouwen geven dat ze het kunnen. Tegelijkertijd wil je hen laten weten dat je er onvoorwaardelijk voor hen bent. Wat niet wil zeggen dat je met alles akkoord hoeft te gaan. Het is even belangrijk aan te geven welke gedragingen je niet oké vindt.”

Hoe kijk je naar de door hun ouders bejubelde applausgeneratie, die moeilijk met kritiek en tegenslag om kan? Is te veel positieve erkenning soms contraproductief?

“Natuurlijk. Maar je maakt dan duidelijk waarom dat voor jou een grens is. Als het uit bezorgdheid is, zeg dat dan. Wees niet bang om zaken te veranderen. Je relatie met je kind evolueert. Grenzen van gisteren hoeven niet per se die van morgen te zijn.” “Keer op keer stel ik vast dat die band zowel voor jongeren als ouders belangrijk is. Bij de mensen die ik in mijn praktijk zie, zit er vaak een angel in de relatie. Het komt er op aan die te verwijderen. Dat is wat we doen in therapie. Door de zaken bespreekbaar te maken en respectvol naar elkaar te luisteren, kun je het pad effenen om opnieuw samen op weg te gaan.” Adviseer je soms een pauze in te lassen in de ­ouder-kindrelatie?

“Dat kan, net zoals het in andere relaties aangewezen kan zijn een tijd wat minder contact te hebben. Soms is dat nodig om tot rust te komen. Om elkaar de ruimte te geven om aan bepaalde zaken te werken. Na een tijd kan je elkaar met nieuwe inzichten en energie vinden.”

‘Laten we ­beginnen met aandachtiger te luisteren naar jongeren’

Welke belangrijke les kunnen we hen meegeven?

“Laat je niet misleiden door de gedachte dat het leven een perfect plaatje is, zoals ze je op social media voorspiegelen. Het leven is een aaneenrijging van geluk en ongeluk. Daar leren mee om te gaan, dat doe je je hele leven lang. Leren leven stopt nooit. Ik zie hoe mensen, ook in de laatste fase van hun leven, nog altijd bijleren, nieuwe vriendschappen en relaties aangaan en door het leven op een positieve manier verrast kunnen worden. Het leven blijft de moeite lonen om geleefd te worden. Het is nooit af. Of zoals het spreekwoord zo mooi zegt: ‘Reiziger, er is geen weg. Gaandeweg wordt de weg getoond.’”

Wat drijft jou om jongeren met psychische problemen telkens opnieuw perspectief ­proberen te bieden?

“Ik geloof er oprecht in dat na donkere episodes er weer een moment van licht in je leven komt. Er is altijd reden tot hoop. Om de hoek wacht er wellicht iets op jou dat je nu nog niet ziet, maar een nieuwe wending in je leven kan brengen. Zo probeer ik mensen naar het leven te doen kijken.” “Uiteraard luister ik naar hoe ze zich voelen en erken ik die gevoelens. Maar ik reik ze ook een bril aan om op een andere manier naar hun problemen te kijken, al zal ik nooit iets opleggen. Ik ga aan de slag met wat ze me aanreiken. Ik ga mee in hun verhaal en samen kijken we dan hoe we de situatie waarin ze vastgelopen zijn, kunnen veranderen.”

Heb je vragen over zelfdoding? Bel de ­Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 of surf naar ­www.zelfmoordlijn1813.be. ■

Wat kunnen wij als samenleving doen?

“Laten we al beginnen met aandachtiger naar hen te luisteren. Zodat we hun visie op de dingen beter begrijpen. Hoe ervaren zij bepaalde situaties? Wat zien zij als een oplossing? Als we daar achter komen, dan kunnen we de blik van jongeren mee integreren in de beslissingen die we nemen. De coronapandemie maakte pijnlijk duidelijk dat we daar niet goed in zijn. De mening van

WIN WIN WIN! Markant Magazine mag drie exemplaren weggeven. Stuur een mail naar redactie@markantvzw.be.

13


DOE HET ZELF

14


DOE HET ZELF

Minder maaien, meer genieten Het geheim voor een bloeiende, interessante en prachtige tuin vol leven? Een beetje lui zijn. Wij ­geven de beste tips voor een weelderige tuin zonder veel werk. Zet de fles rosé maar vast klaar! Tekst Gillian Lowyck droge periodes. Intussen hoef jij minder de grasmaaier boven te halen en kan je wat meer achteroverleunen. Het succes van acties zoals Maai Mei Niet – een hele maand je gazon, of een deel ervan – niet afrijden bewijst het: we willen allemaal wat meer achteroverleunen en genieten van een zoemende tuin.

NIET SPITTEN, WEL MULCHEN Ah, spitten: als je houdt van zwaar tuinwerk, dan moet je dat vooral doen. Vroeger was het haast niet denkbaar dat je zou moestuinieren zonder ieder jaar je grond stevig om te spitten en jezelf een driedubbele hernia aan te doen. Vandaag is dat gelukkig anders. Als je spit, verstoor je het bodemleven en zorg je er ook nog eens voor dat sluimerende onkruidzaden kunnen ontkiemen. De Brit Charles Dowding is de pionier van het ‘no dig’-principe en doet ieder jaar tests. Daaruit komt elke keer weer naar voor dat je meer opbrengst hebt als je niet spit. Wat moet je dan wel doen? Mulchen. Een

15

LATEN LIGGEN Als je planten in de herfst afsterven, loont het om ze te laten staan. Veel zaadhoofden zijn voedsel voor vogels en in de holle stengels vinden insecten een warm plekje om te overwinteren. Bovendien zorgt het er ook voor dat er nog iets te zien is in de anders kale wintertuin. Vaste planten kan je dan knippen wanneer ze in het voorjaar weer beginnen uit te lopen. Laat de blaadjes die van de bomen vallen in de herfst liggen, ze zijn een ideale mulch en voeden je bodem. Heb je héél veel bladeren? Je kan er ook een deel van verzamelen en in een plastic zak steken. Prik er wat gaatjes in, zet de zak vervolgens weg in een hoekje in de schuur en vergeet het bestaan ervan voor het komende jaar of zelfs twee jaar. Na die periode heb je prachtige, kruimelige bladcompost. Ideale zaai- en stekgrond, perfecte mulch en fantastisch om je bodem te verbeteren. Haag gesnoeid? Ga er eens over met de grasmachine. De fijngemalen blaadjes kan je ook laten liggen.

Last van onkruid? Eet het op Veel onkruid dat in onze tuinen groeit, is eigenlijk eetbaar. Een fris lenteslaatje plukken uit de tuin zonder veel – of: geen – moeite te doen? Graag! Enkele voorbeelden van eetbaar ‘onkruid’: paardenbloem, ­zevenblad, brandnetels, ­zuring, veldkers, hondsdraf, vogelmuur, postelein en ­ganzenvoet. ▲

FOTO: ISTOCK

LAAT HET GRAS GROEIEN De tijd van een strak gazon met een groot verhard terras en een paar buxussen is stilaan voorbij. Deze zogenaamd ‘onderhoudsarme’ tuin vraagt trouwens meer onderhoud dan alles wat meer op zijn beloop te laten. Want een strak gazon zonder een sprietje onkruid, dat vergt werk. In een hete zomer – en die zullen er altijd maar meer en meer zijn – wordt het gras snel bruin en het onkruid doet wat het goed doet: razendsnel groeien. Hoe ‘netter’ je je tuin wilt, met enkel gekortwiekt gras, hoe harder je zal moeten werken. En je kan deze gerust een ecologische woestijn noemen. Insecten en ander bodemleven hebben er niets te zoeken. Je gras wat minder maaien en langer laten groeien heeft enkel maar voordelen: er komen meer insecten naar je tuin, er zullen spontaan mooie bloemen groeien. Een tip: van een paardenbloem kan je lekkere confituur maken. Bovendien zal je gazon minder snel bruin worden in

dikke laag organisch materiaal zoals compost zorgt ervoor dat je bodem gevoed wordt en dat er minder onkruid groeit. Je hoeft ook veel minder water te geven als er een dikke mulchlaag ligt. Win-win!


DOE HET ZELF

VERWILDEREN EN UITZAAIEN Koop een grote hoeveelheid bloembollen en kies voor soorten die verwilderen. Denk aan krokussen, narcissen en blauwe druifjes… Dat betekent dat ze jaar na jaar zullen vermeerderen tot je elk voorjaar een prachtig bloementapijt hebt. Wil je graag je eigen groenten oogsten? Een moestuin is sowieso intensief. Plant daarom ook eens vaste groenten zoals kardoen, zeekool of rabarber. Deze kan je doorgaans niet in de winkel kopen en ze zijn bovendien ook nog eens decoratief. Kardoen heeft een prachtig zilveren blad dat in iedere siertuin past. Zet planten die zichzelf uitzaaien. Ze komen tevoorschijn op verrassende plekken en geven je tuin zo een heel natuurlijke uitstraling. Hou in de gaten hoe de kiem-

‘Veel zaadhoofden zijn voedsel voor vogels, in holle stengels kunnen insecten overwinteren’ plantjes eruitzien: als de plant toch op een ongewenste plek opduikt, trek je ze gewoon uit. Sommige planten doen het na verloop van tijd zelfs beter als ze kunnen ‘wandelen’: een akelei bijvoorbeeld. Deze bloemen kruisen erg gemakkelijk waardoor je – als je verschillende exemplaren in je tuin hebt – telkens verrassende, nieuwe kleurencombinaties krijgt.

16

LEVEN EN LATEN LEVEN Groot is de verleiding om iets te doen wanneer je bladluizen ontdekt op je pas aangeplante roos, of een legertje rupsen die van je kolen eten. En dan hebben we slakken nog niet vernoemd. De luie tuinier probeert er zen bij te blijven – toegegeven, makkelijker gezegd dan gedaan – en grijpt niet naar allerhande middeltjes. Het beste is om van je tuin een ecosysteem te maken: je lokt allerlei dieren die de bladluizen en rupsen opeten. En dat betekent weeral: niet te netjes zijn. Een rommelig hoekje waar takken mogen liggen zorgt ervoor dat er misschien wel een egel naar je tuin komt die graag slakken lust. Hang nestkastjes op voor de vogels die het liefst van al rupsen eten. Het kan een tijdje duren voor de lokale dieren weten dat jouw tuin dé nieuwe hotspot is, dus in tussentijd kan je een paar (ecologische) trucjes toepassen: met een stevige waterstraal krijg je de meeste bladluizen weg. Plet ze tussen je vingers. Ga met een zaklamp slakken rapen ’s avonds en zet ze elders – op een braakliggend terrein verderop – weer uit. Bedek je kolen met gaas waardoor de rupsen geen kans krijgen. Zaai altijd meer planten dan je nodig hebt. Sneuvelt er eentje, dan is dat geen ramp. Tot slot: maak je niet druk over elk sprietje onkruid. Ga op het gras zitten, luister naar de vogels, observeer alles wat groeit en bloeit. Niets zaliger dan even helemaal niets doen in de tuin. ■


INTERVIEW

Altijd versterking binnen handbereik! Met de extra diensten van KBC gaat je zaak écht vooruit. kbc.be/ondernemen/extradiensten

17


MARKANTE ZAAKVOERDER

‘Ik help mama’s meer ­zelfvertrouwen te krijgen’ Tekst Geertrui Nees • Foto Sarah Van Looy Ellen Verstrepen (35) van Elni in Herent • Gehuwd met Niels Beullens (34), mama van Lisa (2)

Wat doe je precies?

“Ik ben (loopbaan)coach voor mama’s met jonge kinderen. Ik help hen op weg naar meer zelfvertrouwen, bij een betere work-life balans en bij meer energie op het werk en thuis. Ik bied coachingtrajecten aan rond meer zelfvertrouwen, zowel innerlijk als uiterlijk, en loopbaancoaching.” “Voor ik mijn zaak in 2016 heb opgestart, werkte ik in loondienst voor verschillende bedrijven. In die tijd pikte ik signalen op in mijn omgeving van vrouwen die zich niet zo goed in hun vel voelden. Door een gebrek aan zelfvertrouwen kwam hun volledige potentieel niet tot zijn recht. Ik volgde verschillende coachingopleidingen en richtte mijn eigen coachingspraktijk op. Mijn man Niels werkt mee achter de schermen.” Wat is het leukste aan je job?

“Ik krijg vaak vrouwen bij mij die denken dat ze van job moeten veranderen. Door te werken rond een andere mindset, zoals het leren aangeven van grenzen, worden ze toch weer gelukkig in hun job en trappen ze niet meer in dezelfde valkuilen. Het geeft erg veel voldoening hen bij te staan. Alsof ik een stukje met hun leven meeloop, samen de groei meemaak en hen dan kan loslaten.” Wat is het grootste voordeel van het ondernemerschap? En wat is het grootste nadeel?

“Ik heb de vrijheid om mijn ding te doen, maar een gezonde work-life balans blijft ook voor mij een uitdaging. Als werkende mama met een klein kindje houd je soms veel ballen tegelijk in de lucht. Het is vanuit die eigen ervaring dat ik ervoor gekozen heb om mij specifiek op jonge mama’s te richten.” Waarom ben je lid geworden van Markant?

“Ik vind het gevoel van verbondenheid met vrouwen onder elkaar wel belangrijk. Bij Markant vind ik een netwerk van vrouwelijke ondernemers terug en ik hoop dat we zo van elkaar kunnen leren. Ik ben nog niet zo lang lid, dus ik kijk er naar uit om in het najaar eens naar een bijeenkomst te kunnen gaan.” Vind je lokaal winkelen belangrijk?

“Zeker. Zo shop ik heel graag lokaal als ik cadeautjes nodig heb. Lokale winkels zijn vaak origineler en net iets specialer.” Vaak delen Markante zaken een voordeel uit. Jij ook?

“Leden van Markant krijgen extra opvolging via mail tussen de sessies van de loopbaancoaching door.” www.elni.be ■

18


AANGEBODEN DOOR LIANTIS

Tip! Wordt je kind geboren en ben je op dat moment nog maar net aangesloten als zelfstandige in hoofdberoep of meewerkende echtgenoot? Dan kan je nog altijd recht hebben op het vaderschaps- en geboorteverlof als je tijdens de refertekwartalen gewerkt hebt als loontrekkende of ambtenaar.

MOEDERSCHAPSUITKERING

FOTO: ISTOCK

Bedrag voor de eerste vier weken stijgt Vrouwelijke zelfstandigen die een kindje verwachten, hebben recht op maximaal twaalf weken moederschapsrust. Als je aan de voorwaarden voldoet, heb je recht op een uitkering voor elke opgenomen week van moederschapsrust. Voor geboortes vanaf 2022 werd het bedrag van de uitkering verhoogd voor de eerste vier weken van moederschapsrust. Tekst Evelien Spitaels

HOGERE UITKERING TIJDENS ­EERSTE VIER WEKEN

De uitkering voor die eerste weken bedraagt op dit moment 798,42 euro (bruto) per week in geval van voltijdse moederschapsrust en 399,21 euro (bruto) per week in geval van ‘halftijdse’ moederschapsrust. Vanaf de vijfde week moederschapsrust bedraagt de bruto weekuitkering 730,26 euro (en 365,13 euro in geval van halftijdse moederschapsrust). De weekuitkeringen vraag je aan bij je ziekenfonds. Het ziekenfonds staat in voor de toekenning en de uitbetaling van de uitkeringen. VRIJSTELLING SOCIALE BIJDRAGEN NA BEVALLING

Als je recht hebt op de moederschapsuitkering als zelfstandige, dan ben je voor het kwartaal na de bevalling geen sociale

bijdrage verschuldigd. Tijdens dit vrijgestelde kwartaal behoud je alle sociale rechten. Het sociaal verzekeringsfonds van Liantis past deze vrijstelling automatisch toe, je hoeft hier dus geen specifieke aanvraag voor te doen. MOEDERSCHAPSHULP: 105 GRATIS DIENSTENCHEQUES

Als je recht hebt op de moederschapsuitkering als zelfstandige, dan heb je – mits je aan een aantal bijkomende voorwaarden voldoet – ook recht op 105 gratis dienstencheques. Je kan ze gebruiken voor huishoudelijke hulp: schoonmaken, wassen en strijken, boodschappen doen en maaltijden bereiden. Een cheque komt overeen met een bedrag van 9 euro en is goed voor een uur hulp in huis. Je ontvangt alle info in verband met de voorwaarden en de aanvraagprocedure automatisch van je sociaal verzekeringsfonds. WIE HEEFT RECHT OP GEBOORTEOF VADERSCHAPSVERLOF?

Sinds 1 mei 2019 hebben zelfstandigen die vader of meeouder worden recht op vaderschaps- of geboorteverlof. Voorwaarde hiervoor is dat hun sociale bijdragen voor de refertekwartalen – de twee kwartalen voorafgaand aan het kwartaal van de geboorte – betaald zijn of vrijgesteld werden door het RSVZ. Dit recht is in principe beperkt tot zelfstandigen in hoofdberoep en meewerkende echtgenoten in het maxistatuut. Wil je meer te weten komen over je rechten als zelfstandige ouder? Surf dan naar www.liantis.be en ontdek op welke voordelen je als zelfstandige ouder aanspraak kan maken.



DOSSIER ROUW

Soms leidt verlies tot iets moois Een geliefde verliezen doet altijd pijn. Toch slagen sommige mensen erin om hun ­verdriet om te buigen naar iets moois. Julie De Keersmaecker, Tine Marie Van Damme, Annick Rogiers en Hilde Engels vertellen hoe zij van tranen parels konden maken. Tekst Nathalie Dirix en Brigitte Vermeulen • Illustratie Flore Deman JULIE DE KEERSMAECKER (42) VERLOOR HAAR DOCHTERTJE (3) IN 2012

ik het boek Op pad met verdriet, een zacht zelfhulpboek als ondersteuning in de verschillende fases van het rouwproces. Het is een verhaal over jezelf kwetsbaar durven opstellen en hoe dit kan leiden tot het herontdekken van jezelf.” “Na het overlijden van Marie wilden enkele vrienden iets doen, vanuit hun onmacht en verdriet. Zij bedachten het ‘We love Marie’-fonds en zo kwamen we in contact met Lilliputiens, een Belgische ontwerper van kwaliteitsvol stoffen speelgoed. Wat begon als een samenwerking rond onze jaarlijkse kerstmarkt in Mariaburg, Ekeren, evolueerde naar het samen ontwikkelen van knuffels. De Sterrenwachters zijn een volkje dat leeft in de wolken van waaruit zij constant speuren naar kindjes met verdriet. Zo kunnen ze een sterrenwachter naar de aarde sturen om kinderen te troosten en aan wie ze alles kunnen vertellen. Na de knuffels kwam er een boek tot stand, in samenwerking met kinderauteur Thaïs Vanderheyden.” “Recent maakten we een luisterverhaal Het Wolkenpaleis, met de stemmen van onder meer Bruno Vanden Broecke, Michael Pas en Els Dottermans. Met het verhaal van de Sterrenwachters willen we heel veel soorten verdriet bespreekbaar maken. Dat kan gaan over iemand missen, maar ook over gepest worden of bang zijn in het donker. Met het fonds schenken we knuffels en boeken aan alle universitaire ziekenhuizen in Vlaanderen en Brussel. Ook steeds meer scholen tonen interesse om zo verdriet bespreekbaar te maken. Het luisterverhaal is gratis.” “Ik voel me nog altijd erg verbonden met Marie. Zij is er altijd bij. Er is uit deze situatie zoveel moois gegroeid en gebloeid, zoveel waardevolle contacten. Marie heeft me zoveel dingen laten zien. Natuurlijk mis ik Marie elke dag, maar ik zou niet meer de persoon willen zijn die ik ervoor was.”

‘Het was bevrijdend om te schilderen wat ik voelde’ 21

Het Wolkenpaleis vind je via www.welovemariefonds.store/wat-we-doen/ luisterverhaal.

“Het was de zomer van 2011, en onze dochter Marie bleef ook in de vakantie na de eerste kleuterklas erg moe en hangerig. Nadat ze getest werd op klierkoorts, trok onze kinderarts meteen aan de alarmbel, want er klopte iets niet in haar bloedwaarden. Na een hele batterij onderzoeken kwam het gevreesde verdict: kanker. Vanaf dan zaten we zeven maanden lang in een rollercoaster. Er kwamen chemokuren voor Marie, we gingen op en af naar het UZ in Gent en het werd heel wat geregel om opvang te vinden voor onze oudste dochter… De chemo leek aan te slaan, we kregen goed nieuws van de dokters dat Marie binnenkort terug naar school zou kunnen. Toch ging het mis: Marie kreeg erg zware hoofdpijnen die niet wilden minderen. Eerst dachten ze aan een hersenvliesontsteking, maar algauw bleek de kanker uitgezaaid. De dokters konden niets meer voor haar doen. Enkele dagen later is Marie in onze armen gestorven. Ze was 3 jaar.” “We hebben haar hele ziekteproces aangevat onder het motto ‘Is er geen weg, dan maken we een weg.’ Het was geen optie in mijn hoofd dat ze zou sterven. Toen ik haar lichaam vasthield, voelde ik dat ik precies een leeg omhulsel vast had, Marie was weg. Ik ben eerst heel erg op zoek gegaan naar antwoorden. Hoe kan dit? Dit kan toch allemaal niet voor niets zijn? Hoe komt het dat wij dit meemaken? Ik wist niet wat ik met mijn verdriet moest doen. Het verdriet was zo groot dat ik er zelfs geen woorden voor vond. Kunst heeft mij veel gebracht in mijn rouwproces om mijn verdriet naar buiten te laten komen. Kunst laat je ruimte geven aan je gevoelens. Wat je maakt, is daarom niet altijd mooi, maar geeft wel een emotie weer. Voor mij was het zo bevrijdend om te schilderen wat ik voelde. Nadien kon ik mijn gevoelens onder woorden brengen door te praten over wat ik geschilderd had.” “Met mijn tekeningen maakte


DOSSIER ROUW

TINE MARIE VAN DAMME (43) VERLOOR HAAR OMA IN 2013

haal een citaat uit de brief die ik anoniem post op onze website, zo geef ik aan dat we de brief goed hebben ontvangen. Daarna maakt een illustrator een interpretatie van de brief in een potloodtekening, een ‘hertekening’ noemen we dat. Een beeld staat altijd open voor interpretatie en is altijd juist. Het is belangrijk dat de briefschrijver iets terugkrijgt, ook al kan dat geen antwoord van de overledene zijn. Hij of zij ontvangt een afdruk van de hertekening en krijgt de mogelijkheid om de originele hertekening van de kunstenaar aan te kopen. De kunstenaars doen dit trouwens allemaal op vrijwillige basis, onze werkingskosten kunnen we dekken dankzij een projectsubsidie van Stad Gent.” “Een brief die me erg is bijgebleven, kwam van een spoedarts gericht aan een kindje dat zij niet heeft kunnen redden. We ontvangen ook verschillende brieven naar sterrenkindjes of mensen die door zelfdoding uit het leven zijn gestapt. Ook voor overleden huisdieren ontvangen we regelmatig post en maken we een hertekening. Ook ik schreef een brief aan mijn grootmoeder, om haar te vertellen dat ik het Postkantoor aan haar opdraag. We willen er troost mee bieden aan wie iemand verloren heeft, en dat verlies ook erkennen. De brieven belanden nadien niet bij het oud papier, ze worden allemaal zorgvuldig bewaard in een kluis. In de toekomst zullen de brieven gearchiveerd worden in het Huis van Alijn.” “Ondertussen werd een compilatie van de mooiste hertekeningen gebundeld in een boek onder de titel Troost. Voor deze uitgave verzamelde ik niet alleen enkele aangrijpende beelden, maar ook troostende teksten en gedichten over rouw en het verwerken van verlies. Omdat we vaak geen woorden vinden om troost te bieden bij een verlies, vormt dit boek een mooi object dat je bij wijze van troost cadeau kan geven.”

“Mijn grootmoeder was als een moeder voor mij. Door de jaren heen is onze band zeer sterk gebleven. ‘Jij ligt in mijn bovenste schuif ’, zei ze altijd. Ze was helemaal niet aanhankelijk, maar kon van mij goed verdragen dat ik haar kwam knuffelen, op haar schoot zat, iets wat ze met mijn moeder nooit gedaan had. Toen ze ziek werd – kanker – en duidelijk werd dat ze het niet meer zou halen, hadden we een laatste gesprek. Ik was toen 35 jaar en zij was op haar 87ste nog steeds helder, dat was echt een fijn moment. Ik vroeg haar of ze me een kaartje zou sturen van aan de overkant en zij haalde aan dat het dan toch wel heel erg lang onderweg zou zijn.” “Op dat moment besefte ik dat mijn brievenbus altijd leeg zou blijven, en dat vond ik zo aangrijpend dat ik besloot daar iets mee te doen, om mijn brievenbus te vullen met massa’s post. Zo kwam het idee van een postkantoor voor brieven naar overleden men­ sen. Iedereen kent het initiatief van Bpost waarbij kinderen een brief naar de Sint kunnen sturen en een antwoord krijgen. Maar er bestond nergens iets voor post naar overleden mensen, zelfs niet in het buitenland.” “Met een klein hartje opende ik in januari 2017 een anonieme postbus waar mensen die een verlies ervaren een handgeschreven brief naar toe kunnen sturen. Rouw zet de klok stil, vandaar de naam Postkantoor 00/00/00. We ontvangen ongeveer twee à drie brieven per week. Intussen kregen we er al zo’n duizend in totaal.” “Ik vind het telkens bijzonder om een brief te mogen ontvangen. Een handgeschreven brief, op zelfgekozen briefpapier, geeft ook tussen de regels zoveel meer mee. Mensen schrijven het verdriet van zich af. Vaak zie je dat de mensen beginnen te schrijven met hun mooiste handschrift, maar dat gaandeweg de emotie overneemt. Er wordt al eens iets geschrapt en herschreven, er valt een traan op het blad papier. Wij laten de brief door zo weinig mogelijk mensen lezen, enkel de postbode – dat ben ik – en een van de elf illustratoren verbonden aan het project. Het lot bepaalt de kunstenaar aan wie de brief wordt toevertrouwd. Ik

‘Ik richtte een postkantoor op voor brieven naar overledenen’

Ook een brief sturen naar een overledene? Dat kan op het adres Postkantoor 00/00/00, Postkantoor voor brieven van en naar overleden mensen, Postbus 40, 9000 Gent-Centrum. Meer info via www.postkantoor.org.

22


DOSSIER ROUW

ANNICK ROGIERS (53) VERLOOR HAAR PARTNER IN 2015 “Het is ondertussen zeven jaar geleden. Mijn partner Mario vertrok op 10 juli om zeven uur ’s ochtends met de motor naar zijn werk. Ik reed naar de bakker en vond het vreemd dat het verkeer in een straat die op twee kilometer afstand van onze woning lag, omgeleid werd. Intuïtief voelde ik dat er iets niet klopte. Ik besloot een kijkje te gaan nemen. Daar zag ik Mario op straat liggen. Buiten bewustzijn en naar adem snakkend. Het voelde alsof de tijd stilstond en de grond onder mijn voeten wegzakte. Allerlei gevoelens zoals doodsangst, woede en onmacht... overvielen me.” “Samen met de MUG zijn we dan naar het ziekenhuis gereden waar ze hem hebben proberen te redden. Die dag staat op mijn netvlies gebrand. Drie dagen later kreeg ik te horen dat Mario hersendood verklaard was. Die gedachte kon ik niet verdragen. De pijn die ermee samenging, wilde ik niet voelen. Om te kunnen overleven werd ik een en al ratio. Jaren heeft het geduurd voor ik opnieuw contact kon maken met mijn emoties.” “Ik stortte me op mijn werk en stevende regelrecht af op een burn-out. Mijn arts zag dat ik ging crashen en nam het wijze besluit me een maand op non-actief te zetten. Zo kon het inderdaad niet verder. Ik heb toen mijn ontslag ingediend en ben een opleiding ICF coaching gaan volgen. Die deed me inzien dat ik de gewapende overval die ik dertig jaar geleden had meegemaakt, nog niet verwerkt had. Dat zette me ertoe aan om een maand naar Nieuw-Zeeland te trekken. Alleen op avontuur naar het verste punt van de wereld zou me helpen om mijn angsten te beheersen. Het werd de mooiste ervaring van mijn leven. Ik kwam er mezelf eindelijk tegen.” “Toch heeft het nog een hele tijd geduurd vooraleer ik mijn gevoelens in verband met het overlijden van Mario een plaats kon geven. Het was opnieuw mijn coach die me daar attent op maakte. Drie jaar na de feiten heb ik, samen met mijn coach, de feiten opnieuw beleefd. Zo kon ik emotionele blokkades in mezelf losmaken. Het heeft me geholpen het verlies van Mario recht in de ogen te kijken. De dag dat ik zijn as uitgestrooid heb,

heb ik dagen aan een stuk gehuild. De leegte die ik voelde, was enorm. Maar het was ook het begin van een nieuw hoofdstuk in mijn leven. Een waarin ik opnieuw contact met mezelf kreeg en de beslissing nam om traumacoach te worden. Vandaag zie ik dat als iets moois. Ik heb mijn verlies aanvaard en een plek gegeven. Ik kan weer verder met mijn leven. Dat ik nu mensen en organisaties die een existentieel trauma hebben beleefd, op weg kan helpen om met nieuwe veerkracht in het leven te staan, geeft me een enorme voldoening. Het is mijn missie geworden. Ik prijs me gelukkig dat ik dit mag doen. Wie had enkele jaren geleden durven te denken dat ik de kracht zou vinden om mezelf en andere mensen in hun levenskracht te zetten?” “Een trauma is een schok. Het schudt je helemaal door elkaar. Je verandert er ook door als mens. Het heeft mij doen inzien dat ik als mens breekbaar als glas ben en dat deze kwetsbaarheid oké is. De breuklijnen wil ik niet meer verbergen. Ik kies ervoor ze volgens de Japanse kintsugitechniek met gouden lijm te dichten en op die manier te accentueren. Zo kan ik verlies ombuigen naar iets moois. Iets helends. Dat ik vanuit mijn levenservaring mensen mag helpen om hun persoonlijke pad naar herstel te vinden, is het mooiste geschenk dat het leven me kon geven.” Annick Rogiers werkt als traumacoach en maakt deel uit van Zorgkrachtig, een team dat mensen begeleidt en ondersteunt bij het verwerken van traumatische ­gebeurtenissen. Meer info via www.zorgkrachtig.net en www.traumacoach-annickrogiers.be

23

FOTO’S: DIETER DEBRUYNE, NATHALIE STROOBANT

‘Om te kunnen overleven werd ik een en al ratio’


DOSSIER ROUW

wordt niet alleen opgetekend, maar ook in een klein boekje uitgewerkt. Het wordt bewaard in een verbinddoos die na het overlijden aan de naaste(n) gegeven wordt. Zo krijgen ze iets kostbaars dat ook na de dood een aanleiding vormt om in gesprek te gaan over de overledene. Voor veel mensen werkt dit helend. Het brengt de dode terug in het rijk der levenden, en geeft zo een spirituele dimensie aan de dood.” “Zelf had ik de voorbije jaren de kans om zeventig mensen te interviewen (ze schreef er ook het boek Afscheid dat verbindt over, red.). Wat ik vooral uit de gesprekken leerde, is dat mensen in het aanschijn van het einde milder worden. Velen, zijn, ondanks de klappen die het leven hen uitdeelde, dankbaar. Ze willen hun dierbaren vooral laten weten dat ze hen graag zien. De liefde die ze voor hen voelen, is de belangrijkste boodschap die ze willen meegeven.” “Of ik spijt heb dat er in mijn jonge jaren niet meer aandacht aan het verwoorden van mijn verlies besteed werd? Weet je, het leven gaat zoals het gaat. Ik denk dat de confrontatie met de dood op jonge leeftijd me geleerd heeft om met tegenslagen om te gaan en zaken in een breder perspectief te plaatsen. Door de jaren heen ben ik alvast gaan beseffen hoe woorden je kunnen helpen om afscheid een plaats te geven. Vandaag kijk ik naar afscheid als een scharniermoment. Een soort van schakel binnen een grote keten die ons met elkaar over de eeuwen heen verbindt. Afscheid hoort dan ook bij het leven. En het leven is meer dan de moeite om geleefd te worden. Gracias a la vida!”

HILDE ENGELS (54) VERLOOR HAAR VADER OP JONGE LEEFTIJD “Vier jaar was ik toen mijn vader stierf. Van zijn overlijden herinner ik me niets meer, al heb ik wel nog een paar herinneringen aan hem als persoon. Veel verder dan een paar flitsen gaan ze niet, maar toch heeft dat verlies de rest van mijn leven, tot op de dag van vandaag, gekleurd. Je groeit op in een gezin waar het gemis altijd latent aanwezig is. Je ziet een vorm van leegte die afstraalt op je moeder en je zussen en broers. Iedereen draagt dat verlies op zijn of haar manier. Mijn moeder sprak regelmatig over onze vader, maar over wat het verlies met ons deed, daarover hadden we het haast nooit.” “In die tijd, begin jaren 70, was dat de gang van zaken. Psychologische opvang was er niet echt. Na de begrafenis zette je je leven gewoon verder. Dus deden we allemaal maar door, zonder tijd en ruimte te maken voor ons verdriet. Ik herinner me nog hoe ik er voor het eerst openlijk over durfde te praten op een bezinningsdag met onze klas. Ik was toen veertien. Veel verder dan een huilbui geraakte ik niet. Mijn verdriet zat vast. Het heeft nog een heel aantal jaren geduurd vooraleer ik over mijn verlies­ervaring kon praten. En kon ervaren hoe bevrijdend woorden bij het verwerken van een verlies kunnen zijn.” “De kracht van woorden: ook bij Amfora, de organisatie die ik coördineer, is dat de kern. Sinds 2015 bieden wij mensen wier leven op een einde loopt, de kans om via een interview hun verhaal te vertellen. We nodigen ze uit om terug te blikken op hun leven en vooruit te kijken naar het afscheid. We stellen vast dat het voor de meeste mensen bevrijdend werkt om daarover te kunnen praten. Vaak is het makkelijker om dat soort gesprek aan te gaan met een ‘veilige vreemde’ dan met een naaste. Ik vergelijk de rol van interviewer graag met die van ‘passeur de mots’.” “Deze eindelevensverhalen werken verbindend. Het verhaal

Meer informatie over vzw Amfora via www.amfora.be.

WIN WIN WIN Markant Magazine mag drie exemplaren weggeven. Stuur een mail naar redactie@markantvzw.be

24

FOTO: FREDERIEK VANDE VELDE

‘Mensen worden milder in het ­aanschijn ­van ­het einde’


DOSSIER INTERVIEW ROUW

‘Er is geen stappenplan om te rouwen’ Psychiater, auteur en rouwexpert Uus Knops verloor in 2005 haar broer Casper. Dat verlies zette haar aan om Casper, een rouwboek te schrijven, en ­nadien ook Op afstand nabij en Een klein afscheid. Ze ­bevatten beide wijze woorden over rouwen. Samenstelling Ann-Marie Cordia

• Rouw is een persoonlijk proces. Hoe je rouwt, hangt o.m. af van je band met de overledene en hoe een dierbare moest vertrekken. Onverwacht of niet, helemaal voorbereid ben je nooit. Er is geen stappenplan. • Allerlei emoties kunnen je overspoelen, soms ben je verdoofd. Misschien richt je je eerst liever

Tips voor wie wil troosten De dode sterft een tweede dood als hij of zij ook wordt doodgezwegen. Vraag wat de overledene heeft betekend. Benoem het verdriet maar stop met praten als de rouwende dat wil. Samen zwijgen mag. Een film kijken ook. Je intentie is voelbaar en doet ertoe. • Ga door het ongemak heen. • Online duimpjes en zwarte hartjes doen deugd, maar kunnen nooit de warmte en troost van echt contact vervangen. • Kleine dingen maken een verschil. Maak die soep, help bij de administratie als er behoefte aan is. • Iemand ‘Sterkte’ toewensen is begrijpelijk, maar kan het idee geven dat iemand zich sterk moet houden. Probeer een alternatief: ‘Groet, houd moed’, ‘Ik rouw met jou’ of ‘Ik leef met je mee’. Druk je uit met een tekening, als je goed bent met beelden.

op het praktische. Onderschat de ­symboliek van ‘de laatste woorden’ niet. Na de uitvaart komt de stilte na de storm. De rouwpijn zal zich meer laten gelden, ook als je terug moet naar je werk. • Of je het nu klein wil houden of met grote emoties doet. Heb je ­anderen nodig, betrek ze erbij. Wil je wroeten, wroet. Wil je voortdoen, doe voort. • Emoties komen in alle soorten. Verdriet, angst, boosheid, frustratie. Het is oké om boos te zijn. Zoek er een uitweg voor. Je kan kiezen deze boosheid achter je te laten, vroeg of laat. Je kan je schuldig voelen omdat jij nog leeft. Of opgelucht dat de ander er niet meer is. Allemaal oké. • Je schuldig voelen is niet hetzelfde als schuldig zijn. De enige uitweg is de weg naar binnen. Naar je ­verdriet en andere gevoelens. ­Onderzoek ze. • Je lichaam is van streek. Pijn. ­Misselijkheid. Geheugenproblemen. Spierpijn. Zeg tegen je lichaam dat dit normaal is. Eet gezond, slaap voldoende, neem rust én beweeg. Je hebt meer dan ooit nood aan zelfzorg. Goed omgeven zijn door liefdevolle mensen is helend en helpend. Rouwen kan niet zonder liefde van anderen. • Dagelijkse gewoontes kunnen ­houvast bieden. Een wandeling. Een kop thee in de ochtend in de ­buitenlucht. Het graf bezoeken.

25

Nuttige websites • www.uusknops.be • www.missingyou.be voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen • www.werkgroepverder.be/ rouwen-na-zelfdoding voor rouwen na zelfdoding

• Sorteer foto’s, maak een e ­ ervol altaar thuis. Ga op zoek naar ­herinneringen. Maak ze tastbaar. • Erken je verdriet. Deel het met anderen. Neem je tijd om de j­uiste woorden te vinden. Emotionele ­gebeurtenissen navertellen is nuttig om ze te verwerken. • Wat is de dood? Vragen ­duiken vanzelf op. Soms vind je antwoorden. Bij hulpverleners, lotgenoten, ­jezelf, in een spirituele invulling. Soms vind je geen antwoorden. ­Probeer dat te aanvaarden en ­temper zo de drukte in je hoofd. • Na je verlies ben je voor altijd de na-versie van jezelf. Je kan jaren bewegen tussen rouwen en herstel. • Soms onderhoudt de rouwstijl van de ene die van de andere, of versterkt die zelfs. Dat kan tot frustratie leiden. Je hoeft het niet eens te zijn met elkaars manier van rouwen, maar ga op zoek naar een gemeenschappelijke, verbindende taal. Soms leidt het verlies tot meer ­verlies, zoals het einde van een ­relatie. Soms volgen er ingrijpende levenskeuzes. Of niet. • Kinderen hebben informatie ­nodig, anders beantwoorden ze hun ­vragen met hun magische fantasie. Geef toe wanneer je het niet weet. ■

WIN WIN WIN Markant Magazine mag drie exemplaren weggeven. Stuur een mail naar redactie@markantvzw.be


INTERVIEW

2022

06.12

TOPSEMINAR

B

TIEN MANAGEMENTBOEKEN OP ÉÉN DAG

rood

TUSSENTITEL 2

Hoe nieuw talent én nieuwe klanten aantrekken? “citaat”

Stoom je onderneming klaar voor de uitdagingen van het moment

Dinsdag 6 december 2022 is het weer zover. Het UNIZO Topseminar nodigt je uit in de Antwerpse Koningin Elisabethzaal waar tien topsprekers hun inzichten zullen delen over duurzaam investeren in deze moeilijke economische context. Op één dag worden jij en je onderneming klaargestoomd voor de grote uitdagingen van nu en de toekomst. Kmo’s staan voor belangrijke uitdagingen, zoals hoge transport- en energiekosten, bevoorradingsproblemen, maar ook het klimaatvraagstuk en de war for talent. Hoe kan jij zowel je omzet laten groeien als sterk inzetten op menselijk kapitaal? De vraag “Hoe trek ik nieuw talent én nieuwe klanten aan?” staat centraal op dit UNIZO Topseminar. Hoe reageren je klanten? Welke troeven heeft je bedrijf om zich te onderscheiden en hoe sterk staat je bedrijf in deze realiteit? Is diversiteit een deel van de

oplossing om nieuw talent binnen te halen? In een korte uiteenzetting vol praktisch advies, zullen tien topauteurs, waaronder drie topvrouwen, je onmisbare informatie aanreiken.

Een gezonder leven en werken Volgens Elke Geraerts is dit het uitgelezen moment voor een mentale reset. Het evenwicht tussen arbeid en gezondheid, tussen arbeid en efficiëntie, moet teruggevonden worden. Elke Geraerts: “We 26

“We werken al jaren breinonvriendelijk en zo wordt burn-out de nieuwe epidemie!” Elke Geraerts

hebben een systeem gecreëerd waarvan we het snelle tempo niet meer kunnen volgen. Dat geeft ongezonde stress, leidt tot uitputting, en soms zelfs burnout. Die breincrisis moeten we een halt toeroepen. We werken al jaren breinonvriendelijk en zo wordt burn-out de nieuwe epidemie.” Op het UNIZO Topseminar is haar uitgangspunt dat je mentale veerkracht en weerbaarheid een boost moet geven. Elke Geraerts gelooft dat hybride werken niet alleen productiviteit maar ook het welzijn van medewerkers kan optimaliseren.


INTERVIEW Neem de tien managementboeken (t.w.v. € 350 incl. btw) samen met deze trolley gratis mee naar huis! *

*Aangeboden door Uitgeverij Lannoo Campus en Attent.Gifts.

Een topmerk is meer dan een merk

“Je kan met employer branding soms meer kwaad dan goed doen!” Eveline Schollaert

War for talent wordt war for people Hybride werk aanbieden kan volgens Eveline Schollaert een manier zijn om je als bedrijf te onderscheiden van anderen: “Als je als bedrijf bijkomend personeel zoekt en je jouw goede medewerkers wil behouden moet je je differentiëren. Dat doe je niet noodzakelijk met een opbod aan voordelen, maar door je sterktes uit te spelen.” Op het UNIZO Topseminar zal zij het hebben over de waarde van employer branding in de zoektocht naar talent en medewerkers. Al is Eveline Schollaert er ook van overtuigd dat je met employer branding soms meer kwaad dan goed kan doen. Als je bijvoorbeeld waarden uitstraalt die je in de praktijk niet waar kan maken, ben je binnen de kortste keren je nieuw aangeworven medewerkers kwijt.

Naast employer branding is het voor merken ook belangrijk dat ze inzetten op merkbeleving. Katlijn Voordeckers zal op het UNIZO Topseminar ingaan op de klantreis en hoe hard deze de laatste tijd veranderd is: “Klanten zijn ineens fervente ‘globetrotters’ geworden. Bovendien gaan ze ook veel bewuster om met thema’s zoals duurzaamheid, maatschappelijke meerwaarde, welzijn en diversiteit. Je moet als merk ineens maar mee zijn, naar de orde van de dag.” Katlijn Voordeckers legt uit dat er in deze wereld extra’s nodig zijn naast jouw klantvriendelijkheid en tevredenheid van de klant om een match te creëren waar iedereen enthousiast van wordt.

“Vandaag hetzelfde doen voor je klant als drie jaar geleden, levert niet hetzelfde op.” Katlijn Voordeckers

MET DEZE TIEN KLEPPERS WORDT JOUW ZAAK EEN BESTSELLER Michael Humblet Paul De Grauwe Pieter Daelman Ben Tiggelaar Luk Dewulf Rachid Et-Taïbi Elke Geraerts Stefaan Vandist Katlijn Voordeckers Eveline Schollaert

Het volledige Topseminar programma vind je op www.unizoTopseminar.be of via:

PARTNERS IN ONDERNEMEN

Ben jij benieuwd naar de uiteenzetting van deze topvrouwen? Schrijf je dan in voor het UNIZO Topseminar. ■

Geniet nu van € 100 vroegboekkorting met de promocode TS2022ART. 27


DURF TE VRAGEN

20 ONVERBLOEMDE VRAGEN AAN NAAM BV

“Citaatkop”

‘Ik sta nu sterker dan ooit’ 28


DURF TE VRAGEN

Vijf jaar na haar bestseller Leven zonder filter, over hoogsensitiviteit, brengt Fleur van Groningen (40) een nieuw boek uit. Voelen zonder filter gaat over het verwerken van trauma’s. Tekst Isabelle Bral • Foto Kaat Pype

Fleur in de teletijdmachine. Naar welk jaar keer je terug en waarom?

“Ik wil niet terug naar het verleden. Dat is voorbij. Ik ben eerder nieuwsgierig naar de onbekende toekomst. Al zou ik graag nog even getuige willen zijn van de geboorteKadertekst Vraag van mijn zoon Vetin 2019.” Welk boek uit je kindertijd blijft je bij? Brood “De gebroeders Leeuwenhart van Astrid Vraag Kadertekst Vet Lindgren.” Ben je een goede verliezer? Brood “Ik kan er best goed tegen mits ik af en toe ook Kadertekst Vraag eens win.” Vet Wat was tot dusver de grootste Brood ­ itdaging in je leven? u Vraag Kadertekst “Leren omgaan met Vet de traumatische

gebeurtenissen uit mijn kindertijd. Rond Brood mijn twintigste kampte ik met een zware depressie met suïcidale gedachten. Ik heb therapie gevolgd en aan mezelf gewerkt. Nu sta ik sterker dan ooit.” Wat is je laatst gegooglede term?

“‘Het snot’! Ik heb een zieke haan en wilde weten hoe ik hem kan helpen. Op aanraden van dokter Google gaan we ­morgen naar de dierenarts.” Ben je tijdens ruzies beeld zonder klank of een roeper?

“Ik maak zelden ruzie. Meestal bevries ik. Soms roep ik uit woede, maar alleen als de ander veel te ver gaat en me echt pijn doet. Onrechtvaardigheid kan ik moeilijk relativeren.” Welke app doe je na een nachtje slapen het eerst open?

“Instagram, maar ik probeer ermee te stoppen, want eigenlijk wil ik al die ­berichten niet al van ’s ochtends vroeg over me heen krijgen. Ik wil mijn geest juist rustig houden.” Wat is je grootste nachtmerrie?

“Die verwoord ik niet omdat ik die niet wil voeden met mijn aandacht.” Van welk liedje krijg je kippenvel?

“Symmetry van SYML.” Welk project doet je blinken van trots?

· ID KIT NAAM · BEROEP “Mijn nieuwe boek: nog nooit zo lang · WAAR “Dominantie, TE ZIEN grensoverschrijdend aan een boek gewerkt én zo diep gegaan. · GRAPPIG ­gedrag en DETAIL ongezond of egoïsme.” aantal minuten Ik heb álles gegeven! Naar aanleiding waarin De natuur geantwoord haar gang laten gaan of van mijn bestseller Leven zonder filter botoxinjecties?

ontvang ik nog steeds veel brieven van lezers die schrijven hoe mijn boek hun leven veranderd heeft. Ik hoop dat Voelen zonder filter dat nog meer mag doen. Het is diepgaander en doorleefder.” Is je zoon een spiegel voor jou?

“Mijn zoon dwingt me tot zelfzorg. Als ik te lang roofbouw op mezelf pleeg, kan ik minder goed voor hem zorgen. Een heel confronterende les, want ik ben een doorzetter en ging vroeger altijd over mijn grenzen heen. Ik was bang dat zelfzorg egoïstisch was en incasseerde te veel. Dankzij hem leerde ik dat je aan jezelf moet geven om te kunnen blijven geven aan anderen.”

“Nu zeg ik: de natuur. Maar je weet nooit. Rimpeltjes boven de mond, de ‘streepjescode’, vind ik niet zo’n leuk vooruitzicht. Maar naar verluidt kan botox in uitzonderlijke gevallen de hersenen bereiken. Dat is een enge gedachte.”

‘Mijn zoon dwingt me tot zelfzorg’

Waarin vind je troost?

“Alle vormen van schoonheid: de liefde, de natuur, dieren, kunst. Meditatie en ­introspectie brengen mij ook veel: ­inzicht, richtingaanwijzingen en rust.” Waar word je blij van als je in de spiegel kijkt?

“Mijn wenkbrauwen. Ik plukte ze op mijn zestiende iets te veel – die verdraaide jaren 90 – al groeien ze nu terug!”

Is het leven een geschenk?

“Absoluut. Het is heel lang bijzonder moeilijk geweest. Daar ben ik eerlijk over. Ik heb echt een worsteling achter de rug. Maar daar heb ik veel uit geleerd en nu ben ik in een hele gelukkige, ­harmonieuze periode beland. Tijdens al die worstelingen was er ook veel schoonheid, die ben ik altijd blijven zien.”

“citaat”

Wat verlang je professioneel nog?

“Een galerie vinden waar ik mijn ­schilderijen kan exposeren.” Waarvoor ben je allergisch?

29

WIN WIN WIN!


INTERVIEW COLUMN

Staat van dienst

B I

rood

k wist al lang dat ze in mijn nieuwe straat woonde, mijn klasgenote uit het middelbaar die het zover geschopt had, wellicht het verst van ons allemaal. Nochtans was ze desTUSSENTITEL tijds niet de2meest briljante studente, maar wel gedreven, sociaal en onstuitbaar enthousiast in alles wat ze ondernam. Op een vrijdagavond botste ik bijna letterlijk op Lidy, met haar man op weg naar een restaurantje in de stad. Ze zou over een maand met pensioen gaan, vertelde ze me. Vijfenzestig, nietwaar? En dan moet je gaan. Bespeurde ik daar enige bitterheid? Ze veranderde snel van onderwerp: wist ik dat de lokale werking van Okra top was? Ze zou binnenkort eens langskomen om mij in te wijden. Enkele weken later vernam ik van een gemeenschappelijke kennis het pijnlijke relaas van haar beroepseinde. Haar topfunctie bestond al niet meer, de nieuwe – of toch die met de nieuwe naam – was al ingevuld door iemand met een ander ‘profiel’, zijzelf werd nog even geduld. Dergelijke verhalen hoorde ik al veel te vaak. Mensen met een respectabele staat van dienst die aan het einde van hun carrière in het beste geval worden ‘uitgezweet’ of ‘opzij gepromoveerd’ en in het ergste gewoon aan de deur gezet. Opties daartussen: ziek getreiterd, in burn-out gedreven. Oké, tijden veranderen, noden veranderen en niet iedereen kan zichzelf vier decennia of langer blijven heruitvinden. Hier is een onmogelijke spreidstand ontstaan: mensen moeten almaar langer werken in een steeds sneller evoluerende werkomgeving, terwijl ze steeds vroeger worden buitengekeken. De impact daarvan wordt zwaar onderschat. Wie zijn job ernstig nam, heeft daar veel in geïnvesteerd. Je ging hard, je bracht offers, je wilde het verschil maken, je tartte je stressniveau, misschien je gezondheid en relaties. Zelfs de minst ijdele sterveling hoopt op een applaus en een flinke schouderklop op het einde van die lange rit. En toch is dit maar weinigen gegund. Het fameuze zwarte gat, dat is niet het gebrek aan bezigheden, maar wel de enorme leegte die overblijft na een slecht afgeronde

Lut Geypens (64) schrijft over het leven zoals het is, met pensioen.

loopbaan. Was het dit nu? Je inzet en overgave krijgt met terugwerkende kracht iets extreem relatiefs, en dit verlamt toekomstige keuzes. Dát is de donkere wolk waar je doorheen moet. Als een elegant beroepseinde door omstandigheden moeilijk is, moet er gepraat worden en gekeken wat de mogelijkheden zijn. Want dat is het allerergste: dat men zelden de moed heeft om de situatie met de betrokkene te bespreken, maar men hem met slinkse manoeuvres voor voldongen feiten plaatst. Toen ik zelf als prille dertiger in dienst kwam, moest ik het werkterrein delen met iemand die tot zijn zeventigste zelfstandig over ‘zijn’ bib had mogen heersen. Ik werd zijn baas zonder dat hij werd ingelicht, en moest het maar zelf met hem ‘uitvechten’ op de werkvloer. Vijf maanden later kreeg de man een fataal hartinfarct. Een goed gesprek vooraf had zowel voor hem als voor mij veel leed kunnen voorkomen. Hier ligt nog een gigantische uitdaging voor de maatschappij, met winst voor alle partijen. Een goede einde loopbaanbegeleiding leidt tot gelukkige, actieve gepensioneerden, en die kan de samenleving maar al te best gebruiken. Objectief gezien heb ik zelf een oké afscheid gehad: ik heb mijn job kunnen uitdoen en werd – naar coronanormen – behoorlijk uitgezwaaid. En toch heb ik lang het gevoel gehad dat het niet genoeg was. Ik denk dat het nooit genoeg is. Pensioen is een gigantische les in relativiteit, zelfs voor wie waardig kan opstap-

“citaat”

30


15 JAAR

FEEST MEE MET

INTERVIEW

THINK PINK & BELLEWAERDE PARK en steun de strijd tegen borstkanker

Kom in beweging! Neem deel aan de Race for the Cure® in Bellewaerde Park op vrijdag 30 september. www.raceforthecure.eu Zin in een nie normale uitstap met vrienden of familie? Kom op 1 en 2 oktober samen naar het feestweekend in Bellewaerde Park. www.bellewaerde.be

31


LEVENSVERHAAL

Intro SOPHIE VANGHEEL IS OPRICHTER VAN NGO CUNINA Intro credit

‘Ik geloof in de maakbaarheid van het leven’

Links: Sophie Vangheel in Peru in 2019. Boven: Sophie (l.) met haar zus Line in 1967, als studenten verpleegkunde.

De organisatie ­Cunina zorgt er al meer dan 30 jaar voor dat kinderen uit het Zuiden naar school kunnen. Sophie Vangheel (75) is terecht trots op haar ­levenswerk. ‘Opgeven staat niet in mijn woordenboek.’ Tekst Brigitte Vermeulen

32


LEVENSVERHAAL INTERVIEW

R B

etieseweg in Geel. Sophie ontvangt me in haar gezellig kantoortje in het Cunina-huis. De muren hangen vol oude krantenknipsels en foto’s van reizen die ze maakte, mensen die ze ontmoette en projecten die ze realiseerde. In haar kantoor nemen we plaats onder een prominent zwart-wit portret van haar roodnonkel pater, de man bij wie het voor Sophie allemaal begon. “Ik ben geboren en getogen in Geel, de tweede oudste in een rijtje van vijf dochters. Ik durf te zeggen dat ik uit een warm nest kom. Mijn ouders hadden het niet breed, maar deden er alles aan om hun dochters te laten studeren. TUSSENTITEL 2 Mijn moeder was vroedvrouw van opleiding, maar werd huisvrouw toen de kinderen kwamen. Dat zorgende werd ons met de paplepel meegegeven. Ik studeerde voor verpleegkundige, op internaat in Turnhout. Je kon de studentes van de verpleegsterschool van ver herkennen aan het strenge uniform. Met naadkousen was dat toen, ik haatte dat (lacht).”

Kop hij enkele maanden terug naar België. Mijn zussen en ik hingen aan zijn lippen en kregen geen genoeg van zijn verhalen. Ik wist als klein meisje al dat ik in zijn voetsporen wou treden om mensen te helpen.” “Na mijn studies ontmoette ik mijn man Paul. Hij studeerde toen geschiedenis in Leuven, maar na het overlijden van zijn vader moest hij die stopzetten en de familiezaak overnemen. Kort daarna zijn we getrouwd, ik was pas 22 jaar. Huwen was de enige manier om op eigen benen te staan, want niemand ging in die tijd zomaar alleen wonen. Een jaar later werd onze dochter Kathleen geboren, even later volgde een zoon, Pieter. Ik ben thuisgebleven voor de kinderen, maar zodra ze naar school gingen, wilde ik echt iets met mijn talent om te zorgen doen.”

NOODHULP “De ontmoeting die mijn leven in 1980 een nieuwe wending zou geven, was die met de Canadese dok-

‘Ik wilde als klein meisje ­mensen ­helpen, net als mijn nonkel pater’

“citaat”

ter Marcel Roy. Ik was 33, mijn dochter 11 en mijn zoon 7. Met zijn organisatie Aide Médicale Internationale à l’Enfance bood hij medische noodhulp aan Filipijnse kinderen en later ook in andere landen. In België genoot zijn organi-

33

contact met een pater die ik had ontmoet in Haïti en vroeg rond bij familie en vrienden om een Haïtiaans kind te sponsoren om naar school te laten gaan en een schooluniform te kopen. In een mum van tijd had ik heel wat peterschap-

“Een broer van mijn moeder was missionaris in Congo, onze nonkel pater. Een brief van hem was telkens een hoogtepunt in onze familie, hij kon heerlijk verhalend schrijven en hij nam ons zo mee op avontuur. Om de 10 jaar kwam

satie enige bekendheid aan Franstalige zijde en hij zocht iemand om dit ook in Vlaanderen te ondersteunen. Ik heb dit vrijwilligerswerk tien jaar met heel veel engagement gedaan. Eind 1989 ben ik met mijn zus naar Haïti gereisd, om zelf het werk te aanschouwen waarvoor ik me al die jaren op mijn kamertje als vrijwilliger had ingezet. Ik heb toen enkele projecten bezocht en was daar helemaal ondersteboven van: ik heb toen meer dan ooit beseft dat onderwijs het belangrijkste is om mee te geven aan kinderen. Opvoeding is de sleutel om iets te maken van hun leven. Ik geloof heel sterk in de maakbaarheid van het leven. Ik sta waar ik nu sta en ik ben wie ik nu ben door de keuzes die ik heb gemaakt.” “In 1990 heb ik mijn eigen organisatie opgericht. Cunina betekent ‘godin van de wieg’, want de plaats waar je wieg staat, is bepalend voor je toekomst. Die vicieuze cirkel wilde ik doorbreken. Alles begon met de peterschappen. Ik hield


INTERVIEW LEVENSVERHAAL

B

pen opgestart. rood Toen kwamen er andere paters en zusters uit andere ontwikkelingslanden die aangaven dat er bij hen ook grote noden waren. En zo ging de bal aan het rollen. Vandaag zijn er amper nog missionarissen en werken we vooral met sociaal assistenten.”

TUSSENTITEL 2 ERKENNING UIT BRUSSEL

“Onze logeerkamer was mijn eerste kantoortje, ik deed alles op vrijwillige basis. Na een aantal jaren besloot ik een aanvraag tot niet-gouvernementele organisatie in te dienen. Ik maakte geen kosten, deed alles vrijwillig, van bij mij thuis. Tot mijn verbazing kreeg ik de erkenning

‘Onderwijs is het ­belangrijkste om mee te geven aan kinderen’

niet, in Brussel vonden ze dat ik geen echte organisatie had. Ik ben wenend terug naar huis gereden – was dat nu mijn dank voor alles wat ik al gedaan heb? Maar opgeven staat niet in mijn woordenboek. We huurden een kantoorruimte voor Cunina, ik nam een eerste bediende aan, ging verder en diende een nieuwe aanvraag in. Toen Cunina erkend werd als ngo, was dat voor mij de kers op de taart. Subsidies heb ik steeds geweigerd. Ik zou een bediende moeten inzetten om alle subsidiedossiers aan te maken, want dat is een hele job op zich.” “We bepalen zelf waar, wanneer en hoe we onze budgetten besteden. Ik heb de aardbeving in Nepal meegemaakt in 2015. In plaats van naar huis te vluchten zijn we gebleven en konden we direcht noodhulp opzetten en leverden we dakplaten aan getroffen gezinnen. Kort daarna ontmoette ik toenmalig minister van

“citaat”

BEDREIGD MET PISTOOL

LUTS

Boven: mee aanschuiven aan t­ afel in de eetzaal op een van de ­scholen die Cunina ondersteunt in Mbarara, Oeganda. Rechts: Sophie wordt ereburger van de stad Geel.

34

Ontwikkelingshulp Alexander De Croo (Open Vld), die me prees voor wat ik kon realiseren zonder overheidssteun. Vandaag bedraagt onze beheerskost nog altijd minder dan 10 procent van de inkomsten.” “Niet dat alles altijd gesmeerd loopt. Zo wilde ik heel graag Congo bezoeken en ontdekken waar mijn nonkel pater zo veel jaren had gewoond. Ik ben naar daar gereisd met Sabine De Vos, de eerste ambassadeur voor Cunina. Het was 1996 en de politieke situatie was erg instabiel: uiteindelijk konden we gaan, met bescherming van het Belgische leger. Het werd een hachelijke onderneming en we kregen allebei hevige buikkrampen en koorts. Dysenterie. Daar lagen we dan, te ijlen in het midden van het oerwoud. Pas achteraf beseften we hoezeer we door het oog van de naald zijn gekropen.” “Ook in Haïti en Brazilië keek ik de dood in de ogen toen ik bedreigd werd met een pistool. Gelukkig kon mijn entourage in de lokale taal de aanvaller kalmeren en op andere gedachten brengen. Tja, je moet wel wat avontuurlijk zijn aangelegd. Maar ik ben geen bange en ben blijven gaan. Elke maand ben ik weg, en dat is niet zomaar eventjes naar Frankrijk, hé. We hebben projecten in zeven partnerlanden, op drie verschillende continenten.” “Ondertussen hebben we een palmares van schrijnwerkers, dokters, naaisters, advocaten, verpleegkundigen… Het zijn allemaal kinderen uit de sloppenwijken die dankzij een opleiding een andere wending aan hun leven hebben kunnen geven. Een aantal jaar terug bezocht ik


INTERVIEW

Zin in een leuk najaar? Ter Helme ook! Reserveer op tijd voor het najaar van 2022.

“citaat”

Geniet heel het najaar lang van acties in Ter Helme. Wild degusteren in het à la carte restaurant of uitwaaien in de herfstvakantie. Ontdek alle datums en reserveer nu.

Noordzee vitamines

Promo vrijdagen

Actieve 50-plusser? Kom genieten van de kust, cultuur en gastronomie, voor € 398 p.p.

Geniet van een overnachting met ontbijt en diner (1 gerecht) voor € 89 p.p.

Maandag 12 – vrijdag 16 september

Vrijdag 16 september en vrijdag 30 september Vrijdag 7 oktober en vrijdag 14 oktober Vrijdag 18 november

Midweek promoties Verblijf voordelig in ons duindomein: 4 nachten voor de prijs van 3 in halfpension, vanaf € 266 p.p.

Resto zaterdagen Geniet van de themadiners in het à la carte restaurant.

Maandag 26 september – vrijdag 30 september Maandag 10 oktober – vrijdag 14 oktober Maandag 24 oktober – vrijdag 28 oktober

Beste uit de Noordzee Zaterdag 8 oktober € 45 p.p. Let’s go wild Zaterdag 12 november € 50 p.p.

Herfstvakantie met oma en opa aan zee Verblijf in volpension met kinderanimatie vanaf € 303 volwassene of € 156 kind.

Meer info en reservaties op www.terhelme.be/nl/najaar-in-ter-helme

Maandag 31 oktober – vrijdag 4 november

Jouw domein in de duinen.

35

Kinderlaan 49-51 8670 Oostduinkerke België

T 058 23 45 02 ■ terhelme@terhelme.be terhelme.be


UIT DE COMFORTZONE

Intro Intro credit

‘Dit is magisch! Ik zit r­ ustig in een ijskoud bad’ Wie is er zo gek om – vrijwillig – in een bad met ijskoud water te gaan zitten? Heel wat mensen, zo ontdekte Geertrui Nees tijdens een workshop koudetherapie. Ze stapte uit haar comfortzone en waagde de plons.

I

k had al weleens gehoord van Wim Hof, aka The Iceman, voordat ik besloot me aan een workshop koudetherapie te wagen. Ik voel me niet echt aangetrokken door het goeroegeurtje dat aan de man kleeft. Ik sta tenslotte nogal sceptisch tegenover mensen die het licht hebben gezien en datzelfde licht vervolgens aan de man proberen te brengen. Ik geloof niet zo in extremen, eerder in gematigdheid. Tegelijkertijd intrigeert het idee van koudetherapie me. Ik ben best een koukleum: het zwembadwater kan maar beter op temperatuur zijn voor ik erin spring en koud douchen na de sauna is aan mij niet besteed. Sinds wij thuis vloerverwarming hebben, heb ik het bovendien in elk ander huis koud. Dus hoe zou ik het er dan vanaf brengen in zo’n ijsbad? Met de nodige nervositeit rijd ik op een – gelukkig zonnige – ochtend richting Gent om me over te geven aan de – zo zou later blijken – deskundige en warme coaching van Anna van Dóttir Experiences.

je wordt me duidelijk hoe gevarieerd de twaalfkoppige groep is: mannen en vrouwen, jong en oud en elk met hun eigen redenen om deel te nemen aan de workshop. Enkele deelnemers doen al dagelijks aan koud douchen en willen nu een stapje verder gaan, terwijl anderen net de koude verafschuwen en die angst in de ogen willen kijken. Sommigen zijn gekomen omdat ze af willen van bepaalde fysieke klachten of om hun algemene gezondheid te optimaliseren. En ik, ik zit daar uit nieuwsgierigheid. Klaar om mij onder te dompelen in de wondere wereld van de Wim Hof-methode. Al snel wordt me duidelijk dat het om meer gaat dan het ijsbad. Lesgeefster Anna legt deskundig uit dat de hele methode rond bewust ademen draait. Dat je door ademen stress kan reguleren en je algemene gezondheid kan optimaliseren. Ze heeft het over ons zenuwstelsel, ons immuunsysteem, de samenstelling van ons bloed, ons energiemanagement, enzovoort. Alles zou significant verbeteren door de ademhalingstechniek van Wim Hof. Nu heb ik wel periodes dat ik vaak mediteer en doorheen een drukke dag probeer ik mezelf weleens tot rust te brengen door me bewust te worden van mijn ademhaling, maar de scepticus in mij komt toch naar boven als ik heel deze opsomming aanhoor. Al moet ik

HYPERVENTILEREN De ontvangst en introductie vinden plaats in een serre van een prachtig park van een al even prachtige villa net buiten Gent. Nog even goed opwarmen, denk ik lachend. Na het voorstelrond-

36


UIT DE COMFORTZONE INTERVIEW

Kop

toegeven dat het toch nog niet helemaal van de pot gerukt klinkt, want ademen is je lichaam voorzien van zuurstof, dus lijkt het niet zo vreemd dat dit goed doet. Zo gezegd, zo gedaan: na de volledige uitleg over de ademhalingstechniek verplaatsen we ons naar de tuin om in groep aan de oefening te beginnen. We doen vier cycli van de Wim Hof-ademhalingsmethode. Elke cyclus bestaat uit 2 minuten snel en continue in- en uitademen, wat lijkt op hyperventileren. Na de laatste uitademing moeten we stoppen met ademen tot we een impuls voelen om weer in te ademen om dan diep in te ademen en deze 10 seconden in te houden terwijl we ons lichaam opspannen. Dan laten we los en starten we de oefening van vooraf aan. En dat dus vier cycli lang. Tijdens de oefening voel ik tintelingen in mijn handen en begint mijn onderkaak oncontroleerbaar te klapperen. Gelukkig blijken dat normale verschijnselen rood te zijn. Achteraf voel ik mij helemaal ontspannen. Deze oefening dagelijks herhalen zou je algemene gezondheid opmerkelijk bevorderen. Ik neem het mee. Na een snelle lunch is het tijd voor het ijsbad. Hier is iedereen duidelijk voor gekomen, want ik voel de spanning en nieuwsgierigheid TUSSENTITEL stijgen 2 in de groep terwijl we ons omkleden. We hadden de tinnen kuip al zien staan, maar deze wordt nu door Anna gevuld met koud water en een grote voorraad ijsblokjes. Gelukkig schijnt de zon, want ik steek mijn arm eens in het bad en potjandorie dat is koud! 4°C om precies te zijn. Voor we het water in gaan, vraagt Anna ons om een intentie op te schrijven waarmee je in het ijsbad stapt. “Want het zal oncomfortabel zijn”, vertelt ze. “Je lichaam zal willen vluchten, maar weet dat dat maar 20 seconden duurt en dat je je eraan kan overgeven en van daaruit in rust kan gaan.” Ik schrijf “nieuwsgierigheid” op mijn post-it, want dat is het echt wel voor mij. Ik wil ervaren wat dit met mij zal doen. Echt volledig in de overgave van het moment gaan.

B

eruit kom, tintelt heel mijn lijf en schiet mijn dopamine de lucht in. Ik kan wel een marathon lopen! Na mij volgt de rest van de groep en een voor een komen ze met eenzelfde high gevoel uit het water. Heerlijk om te zien. We praten nog wat na, nemen een groepsfoto en vertrekken weer naar huis. En ik, ik ben er oprecht ondersteboven van. Ik wist totaal niet wat ik zou voelen, maar dit is echt een van de bijzonderste ervaringen in mijn leven. Nooit eerder was ik zo hard in het hier en nu als in dat ijsbad. Een zuiverdere vorm van meditatie bestaat er volgens mij niet. Ik ga dit echt nog doen. Sterker nog: bij het schrijven van dit artikel zijn we anderhalve maand verder en ik start mijn dag nog steeds met een ijskoude douche waardoor ik fit en energiek aan mijn dag begin.

‘Het water is ­precies 4°C. ­Gelukkig schijnt de zon’

Wil je ook eens een ijskoud bad instappen met ­lesgeefster Anna en de Wim Hof-methode? Meer info via ­www.­dottirexperiences.be/WHM ■

KORTE PIJN Anna vraagt wie als eerste het bad in wil en ik steek meteen mijn hand op. Ik ken mezelf… als ik lang moet wachten, slaat de twijfel toe. Dan maar liever meteen de korte pijn. Ik stap naar haar toe en ze spreekt mij warm en geruststellend aan. Van zodra ze mij nog een extra zak ijs toestopt die ik zelf in het bad mag gieten, voel ik dat alles en iedereen rondom mij verdwijnt. Anna’s stem, het ijs en ikzelf is het enige wat ik nog hoor en zie. Zelfverzekerd stap ik de kuip in en laat me zakken tot ik schouderdiep omringd ben met ijskoud water. Ik begin te puffen van de koude die mij overvalt en Anna nodigt me uit om te focussen op één punt en vooral mijn uitademing zo lang mogelijk aan te houden. Ik ontspan en voel elke sensatie in mijn lichaam: de koude in mijn benen, maar evenzeer de warmte in mijn nek. Dit is magisch! Ik zit in volledige rust in een ijskoud bad. Uiteindelijk blijf ik dik twee minuten in het bad. Wanneer ik

37


MODE

Duurzaam duurt het langst Mode en duurzaamheid waren lange tijd onverzoenbare begrippen. Toch zien we een kentering die we kunnen omschrijven als ‘mindful wearing’. Duurzame mode wordt langzaam maar zeker een blijver. Tekst Lut Clincke

Circulaire jeans van HNST www.letsbehonest.eu

VAN MARTIN MARGIELA TOT MARINE SERRE Het groene denken in de mode is niets nieuws. Decennia geleden liet modevisionair Martin Margiela zich al inspireren door kleren die hij vond op vlooienmarkten. Hij haalde ze uit elkaar, maakte er nieuwe kleren van en zette zo een aparte stijl neer. Margiela’s revolutionaire ideeën blijven na al die jaren actueel. Duurzaam en creatief omgaan met grondstoffen leeft tegenwoordig heel sterk bij de jonge generatie ontwerpers. Zoals de succesvolle Franse ontwerpster Marine Serre die upcycling vertaalt in haar typische ecofuturistische stijl. Een deel van de collectie is gemaakt van tweedehandskledij, maar ook van oude tafellakens, theedoeken, gordijnen en ­ander gebruikt textiel. Het verwerken van deze materialen is zo intensief dat we gerust kunnen spreken van ecocouture, met een navenant prijskaartje.

HIPPE RESTJESMODE Toch bewijzen heel wat kleinschalige ontwerpers die werken met stoffenoverschotten dat exclusiviteit en duurzaamheid ook betaalbaar kunnen zijn. Sommige jonge ontwerpers zijn ooit vanuit een noodzaak op deze manier gestart, omdat stoffenfabrikanten te grote hoeveelheden oplegden, wat financieel onhaalbaar was voor jonge starters. Deze noodzaak is een echte troef geworden: doordat de kleren slechts in kleine aantallen geproduceerd worden, zijn ze exclusiever, zonder daarom onbetaalbaar te worden. Uitleg foto

Een mooi voorbeeld is het Belgische label Mardi Editions dat de jonge onderneemster Marie Smits in 2019 opstartte. Van elk model maakt ze kleine

38


MODE MODE

reeksen. Ze werkt enkel met natuurlijke materialen zoals wol, linnen, zijde en Tencel (gemaakt van eucalyptusbomen uit duurzaam bossen). Onlangs lanceerde ze ook een alternatieve bruidscollectie. Ook Wasted Atelier, eveneens een Belgische collectie, wordt gemaakt van rollen stof die letterlijk en figuurlijk stof lagen te vergaren bij de betere stoffenleveranciers. Leselles, de collectie breiwerk van Liesbet Allaer, is dan weer gebaseerd op overschotten van wolgarens van Europese fabrikanten. Naast sjaals omvat de collectie nu ook truien.

Trend

Tijdloze outfit, gemaakt van overstock stoffen, van Mardi Editions. www.mardi-editions.com

Duurzame outfit, gemaakt van productieoverschotten, van Studio Ama. www.studioama.be

Trui en sjaal, gemaakt van garenoverschotten, van Leselles.www.leselles.be

Outfit van Stella McCartney, boegbeeld van duurzame en ethische mode.

www.stellamccartney.com

Duurzaam hemd gemaakt van stofresten, van Paolina in samenwerking met Balzac Paris. www.paolina.be

39

FOTO’S: ANNELIE VANDENDAEL, ELIEN JANSEN

Onderschrifjes


MODE

Intro DUURZAMEIntro ACCESSOIRES credit

Ook in de lederwarensector ging er tot voor kort veel materiaal verloren. Zonde, vond de Belgische Sybil Mortelmans, die al 20 jaar in Madrid woont en veel ervaring heeft in de lederwarensector. Ze besloot een circulair handtassenlabel op te richten onder de naam Tres Sis Zero, Catalaans voor 360, ‘circulair’ dus. Haar tassen zijn gemaakt van overschotten van kwaliteitsleder. De productie gebeurt in Spaanse ateliers. Het resultaat zijn fraaie, tijdloze tassen die duurzaam en toch niet duur zijn. Liever geen leder? Bij Lapland, het label van Annelies Van Valckenborch, kan je terecht voor origi-

Rugzak, gemaakt van tweedehandstextiel uit De Kringwinkel, van Lapland.www.laplandtextiel.be

nele tassen, gemaakt van tweedehandskleren en ander textiel. Ze gebruikt zelfs de kleinste stofrestjes, voor toilettasjes of andere kleine accessoires. Het Belgische schoenenlabel Tropas werkt eveneens met materialenoverschotten voor zijn 100 procent recycleerbare schoenen. Zo worden onder meer gerecycleerde jeans voor het bovenwerk van de schoenen gebruikt. Ook in de juwelenwereld beweegt een en ander. Zo werken steeds meer designers met oud goud, omwille van ethische, ecologische en economische redenen, de ideale combo om een trend om te buigen in een blijvende realiteit. ■

Tijdloze top en pantalon, van Furore. www.furore.fashion

Kimono van KingComf. www.kingcomf.com

40

FOTO: STUDIO NUNU

Lederen tassen van Tres Sis Zero. www.tressiszero.com


#IKKOOPBELGISCH INTERVIEW

Kop

‘Met ons merk Furore doen we nooit solden’ “Mijn fascinatie voor mode is eigenlijk heel vroeg begonnen. De mama van een klasvriendinnetje in de lagere school was couturière. Ze gaf thuis defilés en ik mocht daar naartoe. Ik herinner me nog altijd de geur van de parfums die de dames droegen en van de stoffen. Veel later, toen ik zwanger was van mijn eerste kind en geen zwangerschapskledij vond naar mijn zin, maakte ik zelf mijn kledij. Dat creatieve heeft altijd al in mij gezeten. Als kind heb ik jaren kunstacademie gevolgd in mijn vrije tijd. Voluit voor kunstonderwijs kiezen was thuis echter geen optie. Toen twee van mijn kinderen kunstonderwijs wilden volgen, heb ik hen daarin wel gesteund. Mijn zoon is architect, mijn dochter Elke heeft mode gestudeerd in Londen en werkte daarna bij een aantal modebedrijven. Haar eigen collectie Furore is er sneller gekomen dan gedacht. Het is een collectie van ons beiden, we overleggen alles. Het fijne aan Furore is dat we from scratch konden beginnen. We hebben meteen de duurzame kaart getrokken, iets dat mij heel na aan het hart ligt. In tegenstelling tot de meeste collecties waarbij je elk seizoen jezelf moet heruitvinden, is Furore

Veerle Baert-Moortgat is de vrouw achter het modebedrijf Flanders ­Fashion Design International dat de merken Furore, Her. en Julia June ­onderrood zijn vleugels heeft. Een wereld van verschil met de brouwerswereld waarin ze geboren en getogen is.

B

Tekst Lut Clincke

TUSSENTITEL 2

V

eerle startte na een opleiding marketing haar carrière bij Roularta, waar ze aan de wieg stond van Knack Weekend. “Toen ik afgestudeerd was, kon ik niet aan de slag in het familiebedrijf – de tijdsgeest van toen was heel anders dan nu. De wereld van de bierbrouwers was een mannenwereld en als jong meisje raakte je daar niet binnen, familie of niet. Ik heb daar geen groot probleem van gemaakt. Wanneer de ene deur dicht blijft, gaat er een andere open. Zo ben ik in de journalistiek gerold, eerst als eindredactrice bij Libelle, daarna was ik betrokken bij de start van Knack Weekend, een lifestylemagazine dat toen uniek was in zijn genre, daar ben ik nog altijd trots op. Later heb ik het moederschap gecombineerd met een bestuursfunctie bij Duvel-Moortgat.” Veerle besloot op haar 55ste een joint venture aan te gaan met Mortreu Fashion Design in Nevele, het bedrijf achter de labels Julia June en Giovane, de voorloper van Her. Op dat moment runde ze al Het Modehuis in Sint-Martens-Latem, een multimerkenboetiek waar ook Furore verkocht werd, de collectie van dochter Elke Baert die mode gestudeerd had in Londen. Hop!nvest, het investeringsvehikel van de familie Baert-Moortgat, verwierf uiteindelijk alle aandelen van Mortreu Fashion Design en doopte het modebedrijf om tot Flanders Fashion Design International.

“citaat”

slow fashion. Je bouwt langzaam aan een garderobe met duurzame stukken. Daarom solderen we nooit. Het was iets dat we de consument in het begin moesten duidelijk maken, maar nu begrijpen en aanvaarden onze klanten dat. Als je het systeem in de mode wil veranderen, moet je geduld hebben. Voor onze andere merken, die al bestonden toen we ze overgenomen hebben,

41


Onderschrifjes

KOKEN CULI

42


KOKEN CULI

Het recept van van: Het lievelingsrecept Julie Van den Kerchove Regula Ysewijn

Julie Van den Kerchove schreef met Low carb, lekker en snel een kookboek vol koolhydraatarme recepten. ‘Mijn hoofddoel is dat je voldaan van tafel gaat.’

L

Tekst Brigitte Vermeulen • Foto’s

Heikki Verdurme

orem Ipsum is simply dummy text of the printing and typesetting industry. Lorem Ipsum has been the industry’s standard dumINGREDIËNTEN my text ever since the 1500s, · printing and type whenisanhet Wat unknown verhaalprinter achtertook dezea galley links · printing liggen.and Mijntype hoofddoel is dat je volof type andballetjes Zweedse scrambled met it frietjes to make van a type daan · printing van tafel andgaat, typedat is voor mij essenspecimen zoete aardappel? book. It has survived not only tieel. · printing Ik noem and dit type gezond Bourgondisch five centuries, “De Vlaming isbut verzot also the op balletjes, leap into toch? eleceten. · printing Het and zijn type maaltijden waar je veel troniczijn Vaak typesetting, het de klassieke remaining balletjes essentially in toenergie · printing en zeker and type ook een verzadigd gevoel unchanged.maar matensaus, It wasmet popularised de opkomst in the van1960s Ikea uit· haalt printing dankzij and alle type vitaminen, mineralen with de zijn theZweedse release of balletjes Letraset ooksheets alom contaigekend en vezels die je opneemt.” ning en geliefd. LoremInIpsum mijn kookboek passages, staan and more twee recentopties: ly RECEPT withballetjesdesktop de met kippengehakt publishing en de vegan software l i k eJe bent Lorem ooit Ipsum gestart is simply als vegan dummy chef,text Aldus PageMaker balletjes op basis van including tofu. Ik versions vind het of Lorem altijd Ipsum maar of evolueerde the printingdan andnaar typesetting een meer ineen uitdaging om een plantaardig alternatief flexibele dustry. levensstijl, Lorem Ipsum met minder has been koolhythe Lorem te bedenken Ipsum voor is simply zulkedummy klassiekers, text ofzonder the printing and typesetting industry. Loremdraten. industry’s Hoe komt standard dat? dummy text ever Ipsum iets te moeten has beeninboeten the industry’s aan smaak. standard Ditdummy com- text ever since the 1500s, when an un-“In mijn since studentenjaren the 1500s, when was ik vaak an unknown ziek. Ik had known printer took fortfood-recept wordt a galley een pak of type gezonder, and scrambled want it to make a type specimen book. klierkoorts It printer doorgemaakt, took a galley maarofhet type leekand alsof die has survived het zit bomvol notgroenten. only five centuries, Ook voorbut dealso typische the leap into electronic typesetting, remaiin mijn scrambled lijf bleef hangen. it to make Het werd a type een zoektocht specining essentially roomsaus zijn unchanged. er ondertussen It waseen popularised in the 1960s with the release of Letraset menlangs book. talloze dokters waarbij niemand sheets containing waaier aan plantaardige Lorem Ipsum alternatiepassages, and more recently with desktop publishing It has kon survived vaststellen notwat only er nu fiveprecies centumet software ven beschikbaar like Aldus in PageMaker elke supermarkt. including versions of Lorem Ipsum ries, mij butaan alsodethe hand leap was. into Hetelectronic enige wat Kokosroom, sojaroom, haverroom, typesetting, ik zelf konremaining controleren, essentially was mijn voeLorem Ipsum probeer gerustiswat simply je zelf dummy het lektext of the printing and typesetting industry. Lorem unchanged. ding aanpassen It was en popularised zien of ik me in zo Ipsumvindt.” kerst has been the industry’s standard dummy text ever since the 1500s, when an unthe 1960s beter zou withvoelen. the release Ik trok of zelfs Letrasenkele known printer took a galley of type and scrambled it to make a type specimen book. It et sheets maanden containing naar de Lorem Verenigde Ipsum Staten, hasjesurvived In boek Low not only carb,five lekker centuries, en but also the leap into electronic typesetting, remaipassages, waar ikand eenmore opleiding recently volgdewith tot vening essentially snel breng je allerlei unchanged. koolhyIt was popularised in the 1960s with the release of Letraset desktop gan chef. publishing Aanvankelijk software voelde likeik me sheets containing draatarme recepten. Lorem Ipsum passages, and more recently with desktop publishing Aldus beter PageMaker met een plantaardig includingdieet, versions maar software “Ik grijp terug like Aldus naar een PageMaker pure, eenvouincluding versions of Lorem Ipsum of Lorem na enkele Ipsumjaren kwamen sommige Lorem Ipsum is simply dummy text of the Lorem klachten Ipsumterug. is simply Je lichaam dummy evolueert text printing and typesetting industry. Lorem of the nuprinting eenmaal and en dan typesetting moet je daarnaar inIpsum has been the industry’s standard dustry. luisteren Lorem enIpsum handelen. hasIkbeen besloot the weer dummy dige keuken, text ever geba-sinceeen thekleine 1500s, hoeveelheid when dierlijke industry’s eiwitten standard toe te dummy voegen entext vooral ever de an unknown seerd op groenten printer took goede a galley vettenoftetype herwaarderen. since the Geen 1500s, geraffineerde when an koolhydraten unknown andgezonde en scrambled vetten, it to make of aoverbewerkte type specimen kant-en-klare printer voedingsmiddelen, took a galley of type maar and alles wat book. It zoals echte has survived boter, not je nodig only five hebt,centuzonder jescrambled lichaam te belasten.” it to make a type speciries, but avocado’s, olijfolie, also the leap into electronic tymen book. It has survived not pesetting, noten en remaining pitten. essentially Legt low carb unchanniet vooral Loremde Ipsum ­nadruk is simply op veeldummy vlees eten? text ged. It was Snelle koolhydrapopularised“Dat in the is een 1960s misverstand. with ofJe the kanprinting perfect koolhydraatarm and typesetting eten in-volthe release ten zoals of witte Letrasetgens sheets eencontaining meer mediterrane dustry. insteek, Loremmet Ipsum groenten has been als hoofdbethe Lorem Ipsum pasta, wit brood passages,standdeel and morevan recentelke maaltijd. industry’s Ik noem standard dit de food dummy freedom-methode: text ever ly with en witte desktop rijst laat publishing ik je bouwt software snelle like suikerssince af enthe activeert 1500s,jewhen vetverbranding. an u Dit is

APPLE TANSY

‘Ik noem dit gezond Bourgondisch eten’

“Appels zijn altijd lekker”

43


KOKEN CULI

VEGAN ZWEEDSE BALLETJES

• 500 g stevige tofu natuur • 250 g champignons • 1 sjalot • 2 eetlepels extra vierge olijfolie • 3 eetlepels vlozaadpoeder • 1 eetlepel tijm • 1 eetlepel tamari (glutenvrije sojasaus) • zwarte peper en zeezout • optioneel: 1 teentje knoflook, 1 eetlepel appelciderazijn, gerookte-paprikapoeder • 1 ui • 1 dl soja-, kokos- of haverroom) Voor de frietjes • 1 kg zoete aardappel • kokosolie of avocado-olie • optioneel: zeezout

ZO MAAK JE HET

Voor de vegan balletjes: 1. Verwarm de oven (of airfryer) voor op 175 °C. 2. Hak de tofu, de champignons en de gepelde sjalot grof. Voeg ze toe aan een keukenmachine voorzien van een S-vormig mes samen met de olijfolie, het vlozaadpoeder (essentieel voor de binding), de tijm en de tamari. Kruid met peper en zout, en breng eventueel extra op smaak met een teentje geraspte knoflook, een lepel appelcider­azijn en gerookte-paprikapoeder. Mix tot een dik deeg. 3. Bedek een bakplaat met bakpapier en schep kleine balletjes uit het deeg met behulp van een mini-ijsschepper of maatlepel. 4. Bak de vegan balletjes 30 minuten in de voorverwarmde oven (of 20 minuten in de voorverwarmde airfryer). Vers uit de oven zullen ze nog breekbaar zijn; als je ze even laat afkoelen, worden ze heel stevig. 5. Voor de saus: versnipper de ui en bak hem goudbruin in olijfolie in een grote braadpan. Giet een flinke scheut water in de pan en laat de uien kort stoven. Giet er

de vegan room bij en roer tot je een mooie gebonden saus krijgt. Breng op smaak met een draai zwarte peper van de molen en eventueel wat nootmuskaat en zeezout. Werk af met peterselie.

Voor de frietjes: 6. Verwarm de airfryer (of oven) voor op 180 à 200 °C (afhankelijk van hoe bruin/krokant je ze wilt). 7. Spoel de zoete aardappelen, wrijf ze droog en snijd ze in frietjes zoals je zou doen met gewone aardappels (met of zonder schil). 8. Doe de frietjes in een grote kom en meng met wat gesmolten kokosolie (of andere olie met een hoog rookpunt, bijvoorbeeld avocado-olie). Voeg eventueel ook wat zeezout toe. Meng goed met je handen (of een lepel) zodat elk frietje wat bedekt is met de olie en het zout. 9. Doe de frietjes in het mandje van de airfryer (of op een bakplaat in de oven) en bak goudbruin in 15 minuten of langer. Schud het mandje om de 5 minuten eens goed op zodat de frietjes aan alle kanten krokant

WIN WIN WIN Markant Magazine mag drie exemplaren weggeven. Stuur een mail naar redactie@markantvzw.be

Onderschrifjes

INGREDIËNTEN VOOR 2 PERSONEN

44


CULI

WOMED Het lievelingsrecept van: AWARD Regula Ysewijn

L

2022

STRAF VROUWELIJK ONDERNEMERSTALENT GEZOCHT

orem Ipsum is simply dummy text of the printing and typesetting industry. Lorem Ipsum has been the industry’s standard dummy text ever since the 1500s, when an unknown printer took a galley of type and scrambled it to make a type specimen book. It has survived not only five centuries, but also the leap into electronic typesetting, remaining essentially unchanged. It was popularised in the 1960s with the release of Letraset sheets containing Lorem Ipsum passages, and more recentwith desktop publishing software Aldus PageMaker including versions of Lorem Ipsum

APPLE TANSY INGREDIËNTEN

· printing and type · printing and type · printing and type · printing and type · printing and type · printing and type · printing and type

ly like

RECEPT W I N NAR E S S E N

Lorem Ipsum is2simply 0 2 1dummy text of the printing and typesetting inMarkant vzw, UNIZO en VLAIO bekronen vrouwelijk WOMED dustry. Lorem Ipsum has been the ondernemerstalent award voor Lorem Ipsum is simply dummymet text de of the printing and typesetting industry. Lorem industry’s standard dummy text ever CAROLINE VERCAUTEREN Ipsum has been the industry’s standard dummy text everJaar. since the 1500s, when anBONMUSH unsince the 1500s, when an unknown Onderneemster én de Belofte van het known printer took a galley of type and scrambled it to make a type specimen book. It printer took a galley of type and De WOMED Award winnen heeft me has survived not only five centuries, but also the leap into electronic typesetting, remaiscrambled it to make a type specials persoon versterkt; ik ben mentaal jij een enthousiaste onderneemster gegroeid en twijfel véél minder in ningBen essentially unchanged. It was popularised in the 1960s with the release of Letraset men book. mijn doen en zeggen. En ook de extra die succesvol en Ipsum met passie zaak runt? sheets containing Lorem passages,een andeigen more recently with desktop publishing It hasvoor survived not media-aandacht BonMush wasonly five centueen enorme boost. Zou ik het aanrasoftware like Aldus PageMaker including versions of Lorem Ipsum ries, but also the leap into electronic den? Ja, want spreken voor een jury Wil je jouw verhaal en visie delen typesetting, remaining essentially van topvrouwen is een hele opportuomIpsum anderen te inspireren? niteit en die moet je absoluut aangrijLorem is simply dummy text of the printing and typesetting industry. Lorem unchanged. It was popularised in pen. Je wordt uitgedaagd om jezelf Ipsum has been the industry’s standard dummy text ever since the 1500s, when anenunthe 1960s withDaar thekan release of Letrasje bedrijf te presenteren. Geef je je zaak graag nog een extra boost? je alleen van groeien. We only Lorem Ipsum known printer took a galley of type and scrambled it to make a type specimen book. It maar et sheets containing regret the things we didn’t do. has survived not only five centuries, but also the leap into electronic typesetting, remaipassages, and more recently with ning essentially unchanged. It was popularised in the 1960s with the release of Letraset desktop publishing software like STEL JE DAN sheets containing Lorem NU IpsumKANDIDAAT passages, and moreOF recently with desktop publishing Aldus PageMaker including versions software like Aldus PageMaker including of Lorem Ipsum BELOFTE NOMINEER IEMAND OPversions of Lorem Ipsum Lorem Ipsum is simply dummy text of the Lorem Ipsum is simply dummy text SARAH PARENTprinting and typesetting industry. Lorem of the printing and typesetting in-GO FOREST Ipsum has been the industry’s standard dustry. Lorem Ipsum has been the Ik heb tot de laatste minuut dummy text ever since the 1500s, when industry’s standard dummy getwijfeld omtext me inever te schrijven maar ikan ben ongelooflijk blij dat ik an unknown printer took a galley of type since the 1500s, when unknown eraan heb deelgenomen. Ik heb and scrambled it to make a type specimen printer took a galley of type and vrouwelijke fantastische andere Volg de WOMED Award op book. It has survived not only five centu- scrambled it to make onderneemsters leren kennen zoa type specials Caroline. Ook de mediatraining www.facebook.com/WomedAward ries, but also the leap into electronic tymen book. It has survived not was heel interessant, ik heb er veel vandummy opgestoken. Deze Award pesetting, remaining essentially unchanLorem Ipsum is simply text #womedaward2022 is een mooie erkenning voor de ged. It was popularised in the 1960s with of the printing and typesetting inweg die ik al heb afgelegd. Dus onderneemsters, niet aarzelen en the release of Letraset sheets containing dustry. Lorem Ipsum has been the gewoon inschrijven. Lorem Ipsum passages, and more recentindustry’s standard dummy text ever ly with desktop publishing software like since the 1500s, when an u

womedaward.be

“Appels zijn altijd lekker”

45


CULTUUR

EKATARINAIntro LEVENTAL KOMT NAAR DE NATIONALE CULTUURDAG VAN MARKANT Intro credit

‘We zoeken allemaal levenslang naar wie we zijn’ Op 17 november treedt mezzosopraan, harpiste en theatermaker E ­ katerina ­Levental (45) op tijdens de Nationale Cultuurdag van Markant. In haar ­voorstelling De Grens blikt ze terug op haar eigen vlucht uit Oezbekistan. “De hunkering om geaccepteerd te worden is bij vluchtelingen heel sterk, maar ­uiteindelijk is ­iedereen bezig met graag gezien te worden.” Tekst Selma Franssen • Foto’s Chris Koolmees


INTERVIEW CULTUUR

I B

n haar indrukwekkende onewomanshow De Grens blikt Ekaterina Levental terug op de gevolgen van haar vlucht als 16-jarige uit Oezbekistan, een republiek in de voormalige Sovjet-Unie, naar Nederland. Dit is de tweede voorstelling in een drieluik, gebaseerd op de dagboeken die ze als tiener bijhield. “Als oudste van een gezin van vijf rood kinderen maakte ik onze vlucht heel bewust mee. Ik was al een jongvolwassene, opgegroeid met een andere thuis en een andere taal. Afscheid moeten nemen van alles wat ik kende, was erg traumatisch. Op die leeftijd relativeer je bovendien niet zo gemakkelijk”, vertelt Ekaterina. 2“We kwamen aan in TUSSENTITEL een vluchtelingenkamp en al snel trad ik op als tolk voor mijn ouders en voor andere gezinnen. Zulke verantwoordelijkheden moeten nemen heeft me enorm gevormd.”

VERHALEN DELEN Hoewel haar vluchtverhaal heel persoonlijk is, is het haast onmogelijk om het drieluik te zien zonder aan de actualiteit te denken. “Toen ik De Grens vijf jaar geleden voor het eerst opvoerde, was mijn verhaal geschiedenis. Mijn vlucht is inmiddels 29 jaar geleden – ik ben al lang geen vluchteling meer. Het is een ontzettend pijnlijke confrontatie dat miljoenen mensen dit nu weer meemaken door de oorlog in Oekraïne. Erger nog: op de vlucht zijn is de alledaagse realiteit voor heel veel mensen overal ter wereld. Ik besef nu dat mijn verhaal een universeel verhaal van de mensheid is. Dat heb ik zelf ook niet altijd willen zien.” In De Grens focust Ekaterina op haar zoektocht naar haar eigen identiteit in haar nieuwe thuisland, Nederland. Dat muziek een belangrijk deel van haar leven zou worden, wist ze al van jongs af aan. “Mijn vader werkte in opera en ballet­ theater. Ik ging vaak mee naar voorstellin-

Kop gen en zat dan vlak bij de harpist, weg te dromen bij al die pracht en schoonheid. Ik hoopte dat ik op een dag via het theater zou kunnen wegvluchten uit de werkelijkheid.” Dat lukte: Ekaterina studeerde zang aan het Koninklijk Conservatorium Den Haag en harp aan de Conservatoria van Enschede, Detmold (Duitsland) en Rotterdam. Voor beide behaalde zij cum laude haar masterdiploma. Nog steeds omschrijft ze het theater als een baken van veiligheid. En dat terwijl ze in De Grens helemaal alleen op het podium staat in een sober decor, met een uiterst intiem verhaal. “Ik moet het doen met mijn eerlijkheid, daarin schuilt ook de kracht van mijn voorstellingen. Door via de kunst zo intensief met mijn verleden bezig te blijven heb ik geleerd mijn pijn in de ogen te kijken. Het delen daarvan is bevrijdend voor anderen.” Dat mensen zich geraakt voelen in hun eigen levenslange zoektocht naar wie ze zijn, merkt Ekaterina aan de reacties die ze na afloop krijgt. Mensen willen hun eigen verhalen delen met haar en elkaar, soms met tranen in de ogen. “Op het podium mag je laten zien wat je in het dagelijks leven minder mag tonen. Hoe meer je onthult, hoe intenser het contact met het publiek achteraf verloopt. In onze kwetsbaarheid en zwakte zijn we allemaal gelijk en herkennen we elkaar. Dat werkt verbindend. Ik wil geen

vrijblijvend entertainment maken, maar mijzelf en mijn publiek doen groeien. Dat is het mooiste wat er bestaat. Als dat lukt, voel ik me een gezegend mens.” Je hoeft geen vluchteling te zijn om jezelf te herkennen in de voorstelling, want we hebben allemaal onze trauma’s en iedereen kent het gevoel er niet bij te horen, zegt Ekaterina. “Als vluchteling ben je niet welkom op de plek waar je opgroeide. In het aankomstland moet je ook weer bewijzen dat je het recht hebt er te mogen zijn. Niemand wil je. De hunkering om geaccepteerd te worden is bij vluchtelingen heel sterk, maar uiteindelijk is iedereen in mindere of meerdere mate bezig met graag gezien worden. Mijn voorstel-

‘Door via kunst zo intensief met mijn

“citaat”

47

lingen zijn een spiegel voor mezelf: in hoeverre ben ik als 45-jarige nog steeds bezig mezelf te bewijzen ten opzichte van anderen?” Dat het zoeken naar wat ons verbindt ook mogelijk is zonder podium, ontdekte de


CULTUURTIPS CULTUUR

&

CULTUURINFO LEDENVOORDELEN

‘Ik weiger me-

Door: Anne Van Herreweghen

kunstenares de coronacrisis. “Het Tussentiteltijdens 1 was een zware periode, waarin al mijn Lorem Ipsum is simply dummy textzekerheden wegvielen. Zo lang nauwelijks of the printing and typesetting inkunnen optreden was een in nederigdustry. Lorem Ipsum hasles been the heid, die me dwong te kijken mijn industry’s standard dummy naar text ever zwaktes. Zonder podium moest ik op zoek since the 1500s, when an unknown naar andere manieren om me met menprinter took a galley of type and sen verbinden”, Om te scrambled it tovertelt makeEkaterina. a type speciherbronnen huurde ze tijdens de crisis men book. It has survived not only een chaletje op een kampeerterrein in het five centuries, but also the leap into

Tussentitel 1 Lorem Ipsum is simply dummy text of the printing and typesetting industry. Lorem Ipsum has been the industry’s standard dummy text ever since the 1500s, when an unknown printer took a galley of type and scrambled it to make a type specimen book. It has survived not only five centuries, but also the leap into electronic typesetting, remaining essentially unchanged. It was popularised in the 1960s with the release of Letraset sheets containing Lorem Ipsum passages, and more recently with desktop publishing software like Aldus PageMaker including versions of Lorem Ipsum.

electronic typesetting, remaining essentially unchanged. It was popularised in the 1960s with the release of Letraset sheets containing Lorem Ipsum passages, and more recently with desktop publishing software like Aldus PageMaker including versions of Lorem Ipsum. WIN! Er liggen drie duotickets klaar voor een lezerswedstrijd. Mail voor 31 maart naar redactie@markantvzw.be en typ als onderwerp ‘ Gaasbeek’ en in de mail je naam, postadres en Markant-lidnummer. Succes!

Kadertekst vet

48

oosten van Nederland. Daar raakte ze in gesprek met haar tijdelijke buren. Ze botste daarbij op uitgesproken vooroordelen over vluchtelingen. Toch lukte het om fijne, respectvolle gesprekken met elkaar te voeren. “Ik leerde er op een kleinschaligere manier te luisteren en verbinding te zoeken, met zeer uiteenlopende mensen. Het is bijzonder om te zien wat er gebeurt wanneer je je echt openstelt voor anderen. Elkaars verschillende meningen erkennen en vervolgens nuance vinden, daarin zit kracht. Onze maatschappij is enorm gepolariseerd, maar ik ben ervan overtuigd dat we de capaciteit hebben om uit onze bubbel te komen.”

HUMOR Gelukkig kan er weer opgetreden worden en Ekaterina heeft een drukke periode voor de boeg, waarin ze het autobiografische drieluik De Weg, De Grens en Schoppenvrouw in heel Nederland en Vlaanderen opvoert. De voorstellingen – die je onafhankelijk van elkaar kan zien – zijn doorspekt met dans en muziek, wat het verhaal van Ekaterina nog meer binnen doet komen. Deze combinatie van disciplines zorgt voor ontroerende en confronterende momenten, maar humor en hoop zijn nooit veraf. “Humor is voor mij heel belangrijk, anders wordt het wel heel somber”, zegt Ekaterina lachend. “Bovendien weiger ik mezelf en vluchtelingen in het algemeen zonder meer als slachtoffers te zien. Ik voel me rijk met de ervaringen die het leven me voorgeschoteld heeft; ik heb geleerd kracht te halen uit humor. In De Grens zie je geen zielig meisje, maar een onewomanshow.” Deze daadkracht blijkt ook uit de ma-


CULTUURTIPS t

ZIJDIG

VEEL

Nationale Cultuurdag

Meer info en inschrijven www.markantvzw.be/cultuur

17.11.2022 - Mechelen

Op 17 november geven w� vrouwel�ke kunstenaars het podium dat ze verdienen. Van vrouwen die grenzen in de kunst verlegd hebben tot een artieste die letterl�k grenzen overstak om te (over)leven: veelZ�dig en het ontdekken meer dan waard! Moeten vrouwen naakt z�n om in het museum te hangen? – lezing door Christiane Struyven Eeuwenlang waren vrouwen de muze of model van kunstenaars, maar was het voor hen uiterst moeil�k om zelf door te breken als kunstenaar. In deze lezing door kunsthistorica Christiane Struyven kr�gen vrouwel�ke kunstenaars in Par�s van 1850 tot 1900, eindel�k hun rechtmatige plek in de kunstgeschiedenis. De Grens – muziektheatervoorstelling door Ekaterina Levental Mezzosopraan, harpiste en theatermaker Ekaterina Levental is niet alleen een veelz�dig talent dat grenzen tussen kunstdisciplines doorbreekt. Als vluchtelinge is ze ook letterl�k over tal van grenzen moeten gaan. In deze indrukwekkende onewomanshow blikt ze voor ons terug op haar vlucht als 16-jarige uit de voormalige Sovjet Unie en haar zoektocht naar een nieuwe identiteit in haar nieuwe thuisland, Nederland. Een ontroerend, soms confronterend, maar bovenal hoopvol verhaal, gebracht met humor en prachtige muziek.

Tussentitel 1 Lorem Ipsum is simply dummy text of the printing and typesetting inPraktisch dustry. Lorem Ipsum has been the donderdag 17standard november 2022 •text 10u ever – 16u industry’s dummy sinceDe the 1500s, when an unknown Vleeshalle [smaak/markt] printer took a galley of Mechelen type and en Stadsschouwburg scrambled it to make a type speci€ 30 per persoon men book. It has survived not only (incl. welkomstdrankje met versnaperingen five centuries, but also excl. lunch) ROSS Specialty Coffee,

*exclusief voor Markanten Best Pittig-leden* Kadertekst vet *markante attentie voor elke deelnemer*

Kunst & Cultuur verrassend, leerrijk en fun

49 Center of Excellence in Dermatology Made in Belgium


FILM GESPOT

Brood

Subtiele Marie Vinck in sublieme actierol

Tussentitel 2

Na haar doorbraak op 21-jarige leeftijd, met de film Kus in 2004, heeft actrice Marie Vinck eindelijk weer een hoofdrol te pakken in de politiethriller Ritueel, van regisseur Hans Herbots. Tekst Pierre Raemdonck

N

a een dodelijk duikongeluk in Congo blijven Kiki en haar broer alleen achter. Van de twee slaagt enkel Kiki er redelijk in om haar leven terug op de rails te krijgen via haar werk als duikster: ze specialiseert zich in de zoektocht naar overleden mensen in het water. Dat professionele leven wordt flink opgeschud wanneer ze een afgehakte hand uit een Brussels kanaal vist. De gedreven hoofdinspecteur Nick Cafmeyer (Geert Van Rampelberg) wordt op de zaak gezet. Als snel blijkt dat hij meent dat het gevonden lichaamsdeel iets te maken heeft met een mislukte drugsdeal. Kiki heeft andere vermoedens: de duikster denkt dat de oplossing van de zaak in Congo te vinden is, waar ook haar eigen roots liggen. Kiki kan het mysterie niet loslaten en gaat op zoek naar de waarheid. Ritueel lijkt in eerste instantie een commerciële productie die je als kijker via een goede sfeerschepping en spanningsboog meetrekt in een verhaal over de persoon-

lijke demonen van het hoofdpersonage en het dubieuze koloniale verleden van België. Maar Ritueel heeft veel meer te bieden. De film geeft een goed uitgewerkt verhaal mee dat niet direct samen te vatten is in een paar lijntjes. Tel daarbij op de vele lagen van het door Marie Vinck gespeelde personage Kiki, die als getraumatiseerde vrouw poogt in het reine te komen met haar verleden, en je krijgt een film die veel meer is dan een hapklare brok publiekscinema. Marie Vinck, een actrice met heel wat tv-werk op haar palmares, toont ruimschoots overeind te kunnen blijven in de vele actiescènes. Doordat het personage van Kiki weinig dialogen heeft, valt het zwaartepunt van de geloofwaardigheid van haar vertolking op haar gelaatsuitdrukkingen en andere fysieke aspecten van haar acteerwerk. Net hier blijft Marie Vinck zonder enig probleem in haar rol. In duidelijke close-ups kan je bijvoorbeeld aan haar ogen aflezen wat er aan de hand is. Ook Geert Van Rampelberg levert schitterend acteerwerk als inspec-

50

teur. Hij is subtiel in zijn weerwerk en zo kan vooral Vinck uitblinken in haar rol. Ritueel is het bewijs dat er vertrouwen is vanuit de Vlaamse filmindustrie om ook actrices een hoofdrol te geven in een complexe thriller – een genre dat lange tijd gedomineerd werd door mannelijke hoofdrolspelers. Niet te vergeten: deze Eyeworks-productie heeft prachtige looks qua belichting en camerastandpunten, wat een grote meerwaarde geeft bij een beleving in de cinema, zoals bij de verschillende duikscènes. De combinatie van een ongewoon verhaal, gebaseerd op het boek Ritual van Mo Hayder, met een sterk visuele aanpak, maakt dat Ritueel zonder meer een van de betere commerciële titels uit de recente Belgische filmgeschiedenis is.

Naar een boek van Mo Hayder. Regie: Hans Herbots Cast: Marie Vinck, Geert Van ­Rampelberg en Eriq Ebouaney Vanaf 7 september in de filmzaal. ■


Word lid van Artemis

INTERVIEW

Ben je een actieve en ambitieuze vrouw? Spits je graag je oren tijdens bevlogen lezingen? Hou je van inspirerende belevenissen? Wil je méér uit je netwerk halen? Ontdek drie redenen waarom Artemis precies is wat je zoekt: Betekenisvol netwerken in een informele setting. 10 regionale vrouwenclubs verwelkomen je in stijl. Een cocktail aan kwalitatieve activiteiten die je professionele en persoonlijke leven verrijken.

Voor 150 euro per jaar maak je deel uit van hét inspiratienetwerk voor de vrouwelijke professional. Zo kun je - volledig verzekerd - deelnemen aan de meer dan 60 Artemis-activiteiten aan voordelig ledentarief en profiteer je van de exclusieve ledenvoordelen.

“citaat”

Geprikkeld om deel uit te maken van een inspirerende en geëngageerde community? Neem een kijkje op

www.artemis.be

Online keynote 15 november

INSCHRIJVEN KAN VIA ONZE WEBSITE

Nice girls just don’t get it

www.artemis.be/activiteiten

door Dr. Lois P. Frankel Lois P. Frankel is een bestsellerauteur, executive coach, en een internationaal erkend expert op het gebied van leiderschapsontwikkeling voor vrouwen. Lois was een pionier op het gebied van executive coaching. Vijfentwintig jaar lang begeleidde ze voornamelijk vrouwelijke professionals in hun loopbaan en hielp hen hun professionele toekomst in eigen handen te nemen. Haar eerste bestseller Nice girls don’t get the corner office is het resultaat van al die praktijkervaring. In Nice girls don’t speak up leert Lois P. Frankel ons hoe we als vrouw op de meest effectieve manier kunnen communiceren. Van de basis en het navigeren in sticky situations tot de kunst om anderen te beïnvloeden; zij toont ons hoe we meer zichtbaarheid en waardering kunnen krijgen. In Nice girls

don’t get rich geeft Dr. Frankel financiële adviezen om vrouwen te laten krijgen wat ze verdienen. Ze leert ons over fouten die vrouwen maken bij het beheer van geld, geeft suggesties om grip te krijgen op onze eigen financiën en over het benutten van alle (financiële) talenten. Op dinsdag 15 november van 20u tot 21u30, spreekt Lois exclusief voor de ondernemende dames uit het Artemis-netwerk in een online keynote. Adviezen uit haar 3 bestsellers komen uitgebreid aan bod, en zowel tijdens als na de lezing is er tijd voor individuele vragen.

Deze online keynote wordt gehouden in het Engels.

EXCLUSIEF EN GRATISen led

voor Artemis-

51

Bestel jouw favoriete boek met een mooie korting van 10%.

www.lannoo.be/artemis ■


INTERVIEW

B

rood

w t r “citaat”a a e

re

h

TUSSENTITEL 2

donor

52


INTERVIEW

Laat je oude laptop liever leerstof vangen. Met opgeknapte laptops helpen we iedereen vooruit. Thuis, op school, op het werk … De kans is groot dat je in je bedrijf afgeschreven laptops hebt liggen. Wist je dat die voor kwetsbare mensen het verschil kunnen maken? Tussen een job vinden of niet. Tussen huiswerk maken of je een buitenbeentje voelen. Doneer je oude laptops en wij maken ze weer gebruiksklaar voor gezinnen die het hard kunnen gebruiken. In alle veiligheid en vertrouwen.

Maak heartware van je hardware. Ontdek hoe je oude laptops laat ophalen bij jouw bedrijf op telenet.be/heartware

In samenwerking met ■

53


INTERVIEW REIZEN

B

Ecotrippen in Zuid-Tirol rood

Duurzaam reizen? Dat doe je met de trein en op de fiets. Brigitte Vermeulen ­spoorde naar Zuid-Tirol in Italië en ontdekte dat de regio meer te bieden heeft dan de bekende charcuterie, ­bergkaasjes en ­kabelbanen.

TUSSENTITEL 2

“citaat”

E

r is een eerste keer voor alles, en dit wordt mijn eerste duurzame vakantie ooit. De nachttrein naar Innsbruck is een avontuur op zich. Een onrustige nacht en enkele overstappen later, bereiken we eindelijk Bolzano. Deze stad wordt ook Bozen genoemd en barst van de Italiaanse flair. Denk aan straten vol pastelkleurige huizen, boetiekjes, gelato… Maar wij trekken wat verder de bergen in, waar, hoewel dit nog steeds Italië is, er meer Duits gesproken wordt. Aangezien we het duurzaam ­willen houden, is onze bestemming telkens vlot bereikbaar v­ anuit Bolzano dankzij trein, bus of kabelbaan. Eerste stop: Hotel La Vimea in Naturns, het enige vegan hotel in

Italië. Dat betekent niet alleen dat hun restaurant 100 procent plantaardig eten serveert, maar ook dat er – van het beddengoed in de kamers tot de verzorgingsproducten in de badkamer en de uniformen van het personeel – helemaal niets te vinden is van dierlijke oorsprong. Het hotel zet hard in op een digitale detox, wat o­ nder andere blijkt uit het afsluiten van het wifi-netwerk na 11 uur ’s avonds. Een gewaagde keuze in deze moderne tijden, maar de gasten hier zijn fan. Ik geef toe dat ik veel gebruik maak van roaming en het gebrek aan wifi niet echt opmerk, maar dat je naast het hoofdeinde van je bed geen stopcontact vindt, heb ik wel meteen gezien. Geen zorgen dat je hier honger zal lijden: het restaurant pakt

54


INTERVIEW REIZEN

Elk gerecht is een schilderijtje in Hotel La Vimea.

­ aanzinnig uitzicht op de Dolomieten. w De kabelbaan brengt ons terug naar onze fietsen en dan is het niet zo ver meer naar onze volgende stop: het Kränzelhofwijndomein. Eigenaar Franz Pfeil beschouwt zichzelf niet graag als wijnmaker. “Hier zeggen we ‘kellermeister’”, legt hij uit. “Wij produceren wijn die we zelf lekker vinden, dat is ons uitgangspunt (lacht).” Naast wijn proeven kan je hier ook de uitgebreide tuinen bezoeken. Een doolhof, een theater, een tempel… en overal zie je beeldhouwwerken van bevriende kunstenaars. Soms verstopt in een hoekje, andere centraal op het grasplein. Een magische plek om te ontdekken. Onze fietsbenen zijn ondertussen nog steeds niet moe, maar wel goed opgewarmd. We eindigen onze dag in Theiners Garten Biohotel in Gargazon. Dit hotel werd gebouwd door de familie van Ingo Theiner, oorspronkelijk boeren die de switch maakten naar biologische landbouw. Ze stelden vast dat er in de hotels nog maar zeer weinig interesse was in biologische voeding, dus besloten ze om het dan maar zelf te doen. Ook het hotel werd helemaal ecologisch gebouwd, serieus pionierswerk in 2004. Nog steeds runt de familie het hotel en de aanpalende appelkwekerij Bergerhof. Ook hier geen koelkast, televisie of wifi op de kamer, en alles is opgebouwd uit rustgevend dennen-

elke avond uit met een 5-gangen diner, met een passende cocktail of mocktail. Elk gerecht is een schilderijtje, bijna te mooi om op te eten. En wat een smaakexplosies! Ik ben vooral benieuwd naar het plantaardig ontbijtbuffet en kijk mijn ogen uit. De chiapudding is door de cacao iets te bitter naar mijn smaak. Maar de scrambled tofu (lijkt op roerei maar dan zonder ei), pannenkoekjes, wortelcake en aardbei smoothie smaken verrukkelijk. Zoveel keuze! Helemaal aangesterkt pikken we een paar straten verder onze elektrische fietsen op. Gids Juri neemt ons mee op een stuk van de Via Claudia Augusta, een fietsroute door de bergen waarvan 150 kilometer door Zuid-Tirol lopen. Vooraf ben ik een beetje nerveus, want ik ben niet zo’n berggeit op de fiets. Maar mijn zorgen blijken ongegrond: elektrisch fietsen gaat heel vlot en de fietspaden liggen er fantastisch bij. Wij fietsen van Naturns naar Lana, waarbij we het ene gescheiden fietspad na het andere aan elkaar haken. Het is heerlijk trappen, zo tussen de appelboomgaarden en weg van het verkeer. Na een uurtje maken we een stop bij PUR Südtirol, een winkelketen die het platform wil zijn voor al het lekkers uit de regio. Momenteel hebben zij producten in de rekken van meer dan 250 leveranciers, waarbij ze duidelijk kiezen voor lokaal, duurzaam en seizoensgebonden. In hun bistro kan je proeven van al dat lekkers. Wij kiezen voor een ‘aperitivo’, een assortiment charcuterie, kaasjes, chutneys en het beroemde schüttelbrot, gepresenteerd op een mooie houten plank. We kunnen maar net weerstaan aan een tweede glas van de h ­ eerlijke Magdalener, een frisse rode wijn, want we hebben nog wat fietskilometers voor de boeg.

De kabelbaan brengt je in 7 minuten vlotjes tot aan het autovrije Vigiljoch-gebied.

FIETSBENEN

55

We parkeren onze fietsen aan de kabelbaan die ons in 7 minuten vlotjes tot aan het autovrije Vigiljoch-gebied brengt, 1.200 meter hoger. Hier kan je logeren in het Vigilius Mountain Resort, ontworpen als een soort moderne boomhut door Matteo Thun, de bekende architect uit Zuid-Tirol. Ze gaan ­voluit voor ‘eco, not ego’. Dit hotel is zo gebouwd dat het opgaat in de natuur, met veel hout en grote glaspartijen. Wij genieten van een heerlijke lunch in de ‘stube’, de bistro van het hotel, ook open voor niet hotel-gasten. Op het menu vind je heel wat lokale specialiteiten zoals pressknödel en ­schlutzkrapfen. Eerder stevige bergkost, maar daar kan je wel tegen als je hier komt wandelen. En vooral: je laat je bedienen met een


REIZEN INTERVIEW

Een mandje vol vers geplukte zure k ­ laver, wilde rucola en ­paardebloemen en je hebt een heerlijke kruidensalade.

hout. Zelfs de klimplanten aan het balkon zijn een doordachte keuze voor extra schaduw in de zomer. Uiteraard is de keuken het hart van het hotel, met een uitgebreide eigen moestuin. Dankzij de ‘bike mobile card’ kan je in Zuid-Tirol je fiets meenemen op de trein. Zo spoor je bijvoorbeeld naar een hoger gelegen vertrekpunt rood en fiets je naar beneden. Of kan je aan het einde van je fietsdag eenvoudig de trein terug nemen. Deze kaart geeft ons ook toegang tot de kabelbaan naar Oberbozen, het Ritten-plateau boven de stad Bolzano. Een paradijs voor wandelaars en fietsers, heerlijk om even aan de stad te ontsnappen. Neem zeker je eigen drinkbus mee. Dankzij het ‘Refill your bottle’-project kan je in de dorpjes en hotels gratis je fles vullen met fris bronwater.2 TUSSENTITEL

B

ben je alleen maar bezig met waar je je voeten moet zetten, het is geen geasfalteerd pad. Tegenwoordig wordt dit met een hippe term ‘bosbaden’ genoemd, maar Barbara kreeg dit met de paplepel mee van moeder en grootmoeder. Ook straffe dames in Hotel Saltus in Jenesien. Zussen Nadia en Claudia namen het klassiek ingerichte hotel van hun grootmoeder over en creëerden een tijdloze stijl met het combineren van oude en nieuwe elementen. Het resultaat is een aards kleurenpalet, alles voelt heel natuurlijk aan. Mijn hotelkamer lijkt wel in het bos gebouwd. Een heel andere sfeer vind je op het dak waar het zwembad als adembenemende infinitypool werd aangelegd. Hier geen ontbijtbuffet meer maar een à la carte restaurant waar meer dan 90 procent van de ontbijt­gerechten vegetarisch is. ’s Avonds schuiven we een paar straten verder aan bij Zum Hirschen, zonet bekroond met een groene Michelin ster. Deze ster onderscheidt chefs die zich inzetten voor een duurzame toekomst. Geen fancy dresscode en zilver bestek, maar eenvoud siert hier. De zaak zit dan ook afgeladen vol met dorpsgenoten. Hier staan de zusjes Oberkopfler achter het fornuis en in de zaal. In

KRUIDENSALADE

Na een korte treinrit worden we in het Tann Hotel in Klobenstein met open armen ontvangen door eigenares Barbara. Zij neemt ons mee naar het bos, of zoals zij het zegt: haar voorraadkamer. We plukken bladeren van paardenbloemen, zure klaver, brandnetel, wilde rucola en nog zoveel meer en stellen zelf een heerlijke kruidensalade samen als lunch. Ik heb het gevoel dat ik als een olifant onze lunch vertrappel onder mijn wandelschoenen, alles wat we tegenkomen kan voor iets dienen volgens Barbara. Hier draait alles rond vertragen. Terwijl je stapt in het bos,

“citaat”

Gargazon Naturbad is een publieke zwemvijver annex ­recreatiedomein, heerlijk verfrissend en chloorvrij buiten zwemmen. In Runstnerhof Café bij de familie Zischg ben je aan het juiste adres voor een heerlijk huisgemaakt ontbijt of ‘aperitivo’.

56

FOTO: DANIEL GEIGER

Ook leuk om te doen in


INTERVIEW REIZEN

Op reis Op reis met Markant?

Op reis

Markant is reislustig. Zowel dit najaar als in 2023 schotelen T- NATIONAAL MET MARKAN we onze leden prachtige Markant-reizen voor.

2022

Op reis 17/09/22 - 21/09/22 (reis 1) 24/09/22 - 28/09/22 (reis 2) Biënnale van Venetië

24/09/22 - 28/09/22 Mindfulness in la douce France

24/09/22 - 05/10/22 Nepal, de Himalaya zoals het is

20/10/22 - 24/10/22

26/11/22 - 04/12/22

Wenen, meer dan de voetsporen van keizerin Sissi

India, unwind in Kerala

29/10/22 - 06/11/22 Turk�e, wandelen langs de Lycian Way

ALLE INFO, PR�ZEN EN BESCHIKBAARHEDEN www.markantvzw.be/reizen

18/11/22 - 29/11/22 Mexico, in de voetsporen van Frida Kahlo

2023

Op reis

Winteraanbod

Overige reizen

RESERVEER NU WANT VOLZET = VOLZET

» Griekenland Peloponnesos en de Saronische eilanden » Rondreis langs 5 Canarische eilanden » Donaucruise » Roemenië met Timisoara » Sicilië » Kirgizië

22/01/23 - 29/01/23

» Malta & Gozo

Hoogtepunten van winters Lapland

» Fjord Noorwegen & Oslo

01/02/23 - 06/02/23

» Japan t�dens het gouden seizoen

�sland, eiland van �s en vuur

» Rondreis Vietnam en Cambodja » Mexico, in de voetsporen van Frida Kahlo

12/02/23 - 16/02/23

» Nepal & Bhutan

Extra afreisdatum wegens succes Shortbreak in winters Lapland

Voor de exacte afreisdata, pr�zen en reisprogramma’s zie

05/03/23 - 09/03/23

www.markantvzw.be/reizen

Shortbreak in winters Lapland 57


INTERVIEW UITWAAIEN

B

rood

JULES CÉSURE

TUSSENTITEL 2

Van streetart tot garnaalkroketten: 6 tips voor Oostende “citaat”

1. The Crystal Ship Zeg nooit grafitti tegen de kunst op de route van The Crystal Ship. Elk jaar rond Pasen brengt dit streetartfestival nieuwe artiesten naar Oostende. Deze kunstpareltjes kan je het hele jaar rond bewonderen: het zijn er intussen al meer

Het na jaar aan zee is meer dan lekker uitwaaien. Geertrui Nees liet zich in Oostende omverblazen door het culturele en culinaire aanbod van onze koningin der badsteden.

dan zeventig. Bij Visit Oostende kan je gratis de brochure en het plannetje afhalen of je laat je op sleeptouw nemen door de bijhorende app of chatbot. Als je ze allemaal wil zien, ben je vertrokken voor een (fiets)tocht van 26 kilometer. In de binnenstad zelf vind je er tientallen.

De street art tour is perfect te combineren met een bezoek aan het vernieuwde James Ensorhuis. Naast de toenmalige woning van James Ensor, die in de oorspronkelijke staat bewaard bleef, kan je in het gloednieuwe belevingscentrum Ensors schilderijen tot leven wekken, snuisteren in zijn interieurspullen en neuzen in zijn brieven en foto’s. Zeker ook een aanrader om met kinderen te doen, want je wordt helemaal ondergedompeld in de wereld van deze beroemde Oostendenaar.

www.thecrystalship.org

www.ensorstad.be

2. James Ensor

3. Astropolis

58


UITWAAIEN INTERVIEW

Stadsbrouwerij ’t Koelschip

Beetje buiten het centrum, maar een omweg waard is Astropolis, het Space Science Centre. In tegenstelling tot de traditionele sterrenwacht combineert dit centrum zowel sterrenkunde als ruimtevaart. Nog tot 31 december kan je er bijvoorbeeld de expo Race naar de maan bekijken. Op vrijdag blijven ze tot ’s avonds laat open, dus kan je door de telescoop sterren en andere hemellichamen bewonderen. Laat het kind in je los of neem je (klein)kinderen mee en droom samen van verre ruimtereizen. www.astropolis.be

FOTO: ARNE DEBOOSERE

4. Drink Ostensche Strever Café ’t Botteltje, een gezellig bruin café, heeft een grote selectie van Belgische bieren – 16 verschillende op tap – en jenevers. Naast hun huisbier de Ostensche Strever vind je nog ontelbare bieren op fles. De smakelijke hapjes gaan goed bij de (stevige) bieren, zoals bitterballen met La Trappe Quadrupel.

Bij beershop en Stadsbrouwerij ’t Koelschip vind je 400 bieren, waaronder hun eigen bier. De installaties mogen ook gebruikt worden door andere brouwers en ze werken zo duurzaam mogelijk. Zo wordt de draf dat na het brouwproces overblijft, verwerkt in granola en brood bij de plaatselijke bakker en gebruikt als paneermeel voor (garnaal)kroketten bij Oostendse restaurants. Wil je een echt

5.

“citaat”

WIN WIN WIN! Markant Magazine mag een ­waardebon van 300 euro ­ weggeven voor een verblijf in ­Vayamundo Oostende, waar je het beste van twee werelden hebt. Steek je de straat over, dan sta je op het strand voor die lange strandwandeling. Liever citytrippen? De kusttram stopt voor de deur en zet je nog geen 10 minuten later af in Oostende centrum. Stuur een mail naar redactie@markantvzw.be. Wat kan je verwachten bij ­Vayamundo Oostende? • Strand en duinen voor de deur • Ruime kamers en appartementen • Indoorzwembad met sauna • All-in buffetten • Animatie, voor ieder wat wils: liveoptredens, uitstappen, sport... ■

59


CULTUURTIPS GESPOT

De tijdontkenner

Brood Tussentitel 2 EXPO

Wilde natuur De 57ste editie van de internationale tentoonstelling Wildlife ­Photographer of the Year is vanuit het Natural History Museum in Londen te gast in het Zwin Natuur Park. De expo gebruikt de kracht van ­fotografie om de aandacht te vestigen op het ontdekken, het begrijpen en het verantwoord omgaan met natuur. De tentoonstelling toont de winnende foto’s van de prestigieuze fotowedstrijd, zoals bovenstaande van de Australiër Christian Spencer. Uit meer dan 50.000 i­nzendingen, uit 95 landen, werden de honderd mooiste beelden ­geselecteerd. Nog tot 2 oktober. www.zwin.be

PODCAST

Luisteren op het bankje Voor het derde en laatste jaar ­organiseert OPENDOEK in samenwerking met Creatief Schrijven en Kunstwerkt, de podcast Het Bankje. Het concept is eenvoudig: je gaat wandelen of fietsen, pauzeert op een bankje en scant er een QR-code om een van de twintig verschillende dialogen te beluisteren. Zo ben je getuige van de meest intieme, ­bizarre, aangrijpende dialogen die zich (misschien) hebben afgespeeld op de plek waar je zit. De podcasts zijn nog tot 30 september te beluisteren in 70 gemeentes. Een overzicht van de verhalen en de deelnemende gemeentes vind je op de website. www.opendoek.be/hetbankje

Erik is 51 en journalist bij een krant. Hij schrijft de televisiepagina’s al sinds jaar en dag vol. Maar wat is het nut nog van een televisie­ recensent in tijden waarin iedereen online series kijkt? Zijn job alleen al is een existentieel probleem. Op een ochtend besluit Erik niet naar zijn werk te gaan. Een dag die zijn leven doet kantelen. En met zijn werkverdriet komt een andere tragedie meegelift. Zijn vele niet-geleefde levens trekken aan hem voorbij. De vele gemaakte fouten ook. De ­verwachtingen die hij niet heeft ­kunnen inlossen. Auteur Ilse Ceulemans schreef met haar eerste roman De tijdontkenner een meeslepend verhaal van een man die de grip op zijn identiteit is verloren of die misschien wel nooit heeft gehad. Hoe herken je het moment waarop je niets meer te verliezen hebt? En is dat waar vrijheid begint?

WIN WIN WIN Markant Magazine mag drie exemplaren weggeven. Mail naar redactie@markantvzw.be

gemeenschap in Estland, maar brengt ook gloednieuwe stukken. De wiegeliederen van Anders Jormin en Sinikka Langeland klinken als kleine muzikale cadeautjes, intieme ­ervaringen uit onze kindertijd. www.amuz.be

© HAVARD LOTSBERG

BOEK

KUNSTBOEK

Kleur en materie boven Ria Bosman is gefascineerd door kleur en materie. Haar kleurrijke, abstracte kunstwerken omvatten tientallen schets- en werkboeken, werken op papier, textielschilderijen, tegel- en objectschilderijen, en monumentale leer- en textielstructuren. Kenmerkend zijn de intense kleuren en de minimale, geometrische vormgeving, geworteld in een geraffineerd kleurgebruik, een grote gevoeligheid voor materialen en een sterke technische intuïtie. Het boek Selected Works 1978-2021 biedt een bijna volledig, monografisch overzicht van het werk van de Belgische kunstenares en haar unieke parcours.

CONCERT

Slaapliedjes en hymnes Trio Mediaeval is een ensemble van drie zangeressen uit Noorwegen, opgericht in 1997. Op 6 oktober openen ze het nieuwe concertseizoen van AMUZ (Festival van Vlaanderen Antwerpen) met Solacium, een verzameling hymnen, psalmen en slaapliedjes. Het ensemble dook in de mondelinge geschiedenis van Noorwegen en de minder bekende muziek van de Zweedssprekende

WIN WIN WIN Markant Magazine mag drie exemplaren weggeven. Mail naar redactie@markantvzw.be

ALLE EVENTS ZIJN ONDER VOORBEHOUD. CHECK ALTIJD EERST DE WEBSITE VOOR MEER INFO

60


OOSTENDE ENSORSTAD

ONTDEK HET JAMES ENSORHUIS IN OOSTENDE Wil je Het James Ensorhuis bezoeken met een (vrienden)groep of vereniging? Wie even in de geest van James Ensor wil ronddolen, moet naar Oostende. Het James Ensorhuis draagt niet louter de naam van de kunstenaar, het is waar Ensor tot aan zijn dood in 1949 leefde en werkte. Vrijwel meteen na zijn dood werd de woning ingericht als museum, maar het werd pas recent in haar oorspronkelijke staat en volle glorie gerestaureerd. Meer nog: door ook het aanpalende pand in het museum te integreren, is Het James Ensorhuis hét mekka voor fans van de kunstenaar.

Zoek je naar een geschikte teamdag voor je bedrijf? Wij hebben een aantal formules uitgewerkt waarvan er zeker eentje in aanmerking komt. Onderstaande prijzen zijn geldig voor groepen vanaf 10 personen. • Het James Ensorhuis met audiogids duur: 1 à 1,5 uur prijs: € 8 p.p. (ticket)* • Het James Ensorhuis met audiogids + Ensorwandeling totale duur: 2 à 2,5 uur prijs: € 8 p.p. (ticket) + gids wandeling (max. 24 personen per gids): €65* • Het James Ensorhuis met gids (max. 10 personen per gids) duur: 1,5 uur prijs: € 8 p.p. (ticket) + €75 gids * • Het James Ensorhuis met gids (max. 10 personen per gids) + aansluitend Ensorwandeling met gids (max. 24 personen per gids) duur: 2 uur prijs: € 8 p.p. (ticket) + €75 gids* • Ensorwandeling met gids (max. 24 personen per gids) duur: 1 uur prijs: €65 gids* • Nocturne op aanvraag Vraag jouw groepsbezoek aan via www.ensorstad.be

TIP WACHT NIET TE LANG, WANT DE AANVRAGEN STROMEN BINNEN.

* Deze tarieven zijn onder voorbehoud van wijzigingen, geldig in 2022. Het exacte bedrag kan licht wijzigen bij je definitieve boeking.

Info & tickets: www.ensorstad.be


INTERVIEW COLUMN

Weessok

B M rood

ijn 8-jarige dochter stond op het punt om op zaterdagochtend naar de bakker te gaan. Ze mag dat, alleen, met de fiets. Het is nog geen kilometer ver, maar ik vind het als ouder al TUSSENTITEL 2spannend genoeg. Een wesp die haar steekt en doet vallen. Een chauffeur die een beroerte krijgt en haar aanrijdt. Een man die haar meelokt met een puppy en een bestelwagen insleurt. Ja, ik heb een overdreven talent voor het bedenken van rampscenario’s. Toch nemen we onze voorzorgen. Fluohesje? Check. Helm? Check. En – enkel voor gelegenheden als deze – een gsm? Check. Net toen ze haar sandalen aantrok, voelde mijn dochter een korstje aan haar enkel. Waarna ze naar haar kamer liep en terugkwam met een sok aan over de voet met het wondje. “Oh”, merkte ik op. “Nu heb je de ene voet bloot en de andere niet, in je sandalen.” “Weet ik”, zei ze. “Ik heb een weessok genomen, want ik heb er maar één nodig. Handig, hè?” Ik kon de opgetrokken wenkbrauwen van de andere klanten zo al voor me zien. Zouden ze weten dat dit onverzorgde kind het mijne was? Ik werd me pijnlijk bewust van mijn eigen angst om beoordeeld te worden – die heb ik van mijn moeders kant meegekregen en wijt ik deels aan haar immigratie-afkomst. Zij ging als kind a­ ltijd piekfijn uitgedost de deur uit, want mijn oma wilde vooral niet dat er iets op haar kinderen viel aan te merken. Nooit. Het devies ‘hoe onzichtbaarder, hoe liever’ – of toch minstens: ‘hoe onzichtbaarder, hoe veiliger’ – zit in mijn genen en probeer ik juist niet door te geven aan mijn kinderen. In de derde kleuterklas wilde mijn dochtertje naar school in haar Elsajurk. Hoewel carnaval net voorbij was, vroegen we in het heen-en-weerschriftje aan de juf wanneer dat nog eens zou mogen. “Wanneer je maar wilt”, had ze teruggeschreven. Een beter antwoord kan ik me nog altijd niet inbeelden. Toen mijn meisje die week de speelplaats opstapte in haar lichtblauwe glitterjurk, met sleep, draaiden een heleboel gezichten haar kant op. Er was gegiechel. Mijn dochtertje

Hoofdredacteur van Markant Magazine Ann-Marie Cordia (45) heeft een vriend en twee kinderen. Ze laat haar columns nog altijd eerst door haar moeder nalezen.

keek bedrukt. “Ze lachen me uit!” Ik wilde haar niet vertellen wat ze moest doen. “Ik denk niet dat ze je uit­lachen,” zei ik, “maar ze kijken wel. Wat wil je doen? De jurk aanhouden of uittrekken?” Ze had reservekleren in haar boekentas. “Aanhouden”, zei ze beslist. Wat vond ik mijn 5-jarige dapper, om te kiezen voor wat zij wilde. Ik was altijd een kind geweest dat wel gezien wilde worden, maar dat als er dan gekeken werd, naar de grond staarde. In het tweede leerjaar daagde mijn dochtertje met Halloween – ook onder het motto dat je mag aantrekken wat je wilt – als enige op in een knalgele hoepeljurk. “Ik heb ze uitgedaan”, vertelde ze na school. “Iedereen was verkleed als zombie, skelet of heks.” Vanaf dan merkte ik bij haar ietsje vaker de pijn van het anders zijn. Zeker die keer dat we de schoolmails niet goed hadden gelezen. “We moesten morgen pas verkleed komen!”, zuchtte ze, nadat ze die dag weer de enige prinses in de klas was geweest. Haar hoepeljurk heeft ze nooit meer aangetrokken. Zou de schaamte toen onder haar huid gekropen zijn? Die wilde ik haar nu, bij de bakker, besparen. Hoezeer ik mijn kinderen ook toejuich om zichzelf te zijn, stuur ik hen liever niet onvoorbereid de wereld in. Ik wees naar haar ene blote voet en haar andere voet met sok, in haar sandalen. “Sommige mensen

“citaat”

62

FOTO MR. FRANK

Zouden ze


Save the date!

INTERVIEW

31 MEI - 2 JUNI 2023

Cultuurbad in een mijnstad. Bezoek aan Esch-sur-Alzette en Luxemburg Stad. Markante Midweek voor Markant-dames en vriendinnen vanaf 50 jaar Tot voor kort was Esch-sur-Alzette misschien wel één van de beste bewaarde geheimen van Europa. Maar sinds de verkiezing tot Europese Culturele Hoofdstad in 2022 is deze tweede grootste stad van Groothertogdom Luxemburg een must-see.

Industriële sites en m�ninstallaties verw�zen nog naar het r�ke verleden, toen Esch het kloppend hart van de Luxemburgse m�nbouw vormde. Maar Esch onderging de laatste jaren ook een boeiende metaforfose tot een bruisende stadsw�k vol prestigieuze stadsprojecten. Genoeg stof dus tot ontdekken, beleven en genieten t�dens onze 3-daagse midweek, waarb� uiteraard ook een bezoek aan de prachtige omgeving en Luxemburg Stad niet ontbreken. MEER INFO? Check www.markantvzw.be/markantemidweek of informeer via info@markantvzw.be.

JA

IK WORD LID VAN MARKANT OF BEST PITTIG

VOOR 50 EURO MAAK JE EEN JAAR LANG DEEL UIT VAN HET TOFSTE VROUWENNETWERK VAN VLAANDEREN. 1. Daarmee geniet je van een voordelig ledentarief voor alle lokale, regionale én nationale activiteiten, mét verzekering. 2. Shop je met unieke kortingen en extraatjes b� onze 1.000 Markante Zaken. Zoek een Markante Zaak in jouw buurt op www.markantvzw.be/markant/markante-zaken; 3. Geniet je van kortingen b� huishoudhulp, musea, pretparken, musicals en theater. Ontdek alle voordelen op www.markantvzw.be/markant/m�n-voordeel; 4. Ontvang je het Markant Magazine, vier keer per jaar in je brievenbus en zeven keer in je mailbox; 5. Geniet je van een divers reisaanbod met korting. Ontdek onze reizen op www.markantvzw.be/reizen; 6. Neem je deel aan onze wedstr�den en acties op sociale media. Volg ons op Facebook en Instagram.

63

HOE LID WORDEN?

Ga naar www.markantvzw.be en klik op ‘word lid’. OF SCAN DEZE QR-CODE


CULTUURTIPS COLOFON

&

Markant Magazine september 2022 CULTUURINFO LEDENVOORDELEN MARKANT MAGAZINE IS HET ­LEDENBLAD VAN MARKANT, BEST Door: Anne Van Herreweghen PITTIG EN ARTEMIS

en

Diane Devriendt MARKANT-SECRETARIAAT Hendrik I-lei 296, 1800 Vilvoorde verschijnt op Tel. 02 286 93 30 Tussentitel 1 1 september, 1 info@markantvzw.be Lorem Ipsum is simply dummy text december, 1 maart www.markantvzw.be of the printing and typesetting inen 1 juni dustry. Lorem IpsumABONNEMENTEN has been the industry’s standard dummy text ever • 50 euro voor lidmaatschap Markant en Best Pittig ALGEMEEN since the 1500s, when an euro unknown • 150 voor Artemis, het professionele netwerk VOORZITTER printer took a galleyLid of type andkan via www.markantvzw.be worden MARKANT VZW scrambled it to make a type speciGudrun Verschuere HOOFDREDACTIE men book. It has survived not only Ann-Marie Cordia, annmarie.cordia@markantvzw.be V.U.five centuries, but also the leap into electronic typesetting, remaining ART-DIRECTOR essentially unchanged. was popuPatiItPetrykowska larised in the 1960s with the release of Letraset sheets Ken jecontaining ons digitaal Lorem magazine Markantmag.be? DitIpsum is het passages, digitale broertje and more vanrecently het ­papieren Markant ­Magazine. Als lid ontvang with desktop publishing software je dit online magazine ­ zeven keer per jaar inlike je mailbox. Aldus PageMaker Wil jij onsincluding digitaal ­m veragazine ook ­ontvangen? Tussentitel 1 sions of Lorem Ipsum. Lorem Ipsum is simply dummy text of the printing and typesetting inWIN!Winnaars Er liggen drie juninummer duotickets dustry. Lorem Ipsum has been the klaar voor een lezerswedstrijd. Geschenkdoos The Mocktail Club Veronique Bruyneel Annic Meersman en Nancy De Troyer industry’s standard dummy text ever Mail voor 31 maart naar redacAnita Raskin Moeten vrouwen naakt zijn om in het Straatkat van Yasmina El since the 1500s, when an unknown tie@markantvzw.be en typ als Racisme: stop de pijn van Naima museum te hangen? van Christiane Messaouidi Suzanne Blanckaer, printer took a galley of type and onderwerp ‘ Gaasbeek’ en in de Charkaoui en Ikrame Kastit Hilde Struyven Mai Dubois-Hendrickx Carine Masselis-Delmote en Lucie scrambled it to make a type specimail je naam, postadres en MarVan de Vyver, Rita Kinet en Marleen Expeditie natuur van Sarah Devos Vermeulen-Van den Abeele men book. It has survived not only kant-lidnummer. Succes! Van Meeuwen Kristien Noë, Maria Deckers -Defruyt Blauw van Mieke Vandromme five centuries, but also the leap into Durf te dromen van Annemie Struyf en Bea Vanhalst Georgette Mesure Stevens, Suzanne electronic typesetting, remaining Lieve Van Driessen, Denise Van Recovery Pathways van Tijs Colson en Lieve Malfliet essentially unchanged. It was popuSchepdaal en Fabienne Cornette Van Steenberghe, Wouter Miss Dior van Justine Picardie larised in the 1960s with the release Zwijgen is goud van Ellen Jansegers Vanderplasschen en Jessica De Monique Verstraete, Virginie of Letraset sheets containing Lorem Daniella Creve, Lieve Soenens Maeyer Lutgart De Kempeneer, Teirlinck en Myriam Loret Ipsum passages, and more recently with desktop publishing software like Aldus PageMaker including versions of Lorem Ipsum. Markant is lid van Markant Magazine wordt Kadertekst vet gedrukt op chloorvrij papier bij Drukkerij Moderna

64


Goed voor je gezondheid: 5x herbronnen in Wallonië In onze veeleisende en drukke maatschappij is het soms moeilijk om de stress op afstand te houden. Gelukkig bestaan daar wel enkele goede manieren voor. Een weekendje herbronnen in de natuur, bijvoorbeeld. Het wetenschappelijke bewijs van de positieve effecten van een verblijf in de natuur op onze gezondheid blijft zich opstapelen. En laat dat nu precies een van de grootste troeven van Wallonië zijn. Mirwart © WBT - Bruno D’Alimonte

Een zeer beproefde maar effectieve manier om de rust in je hoofd

de langeafstandsroute EuroVelo 3 die op weg naar Santiago de

te laten weerkeren, is een wandeling in de natuur maken. Het

Compostela ook Wallonië doorkruist.

geluid van een riviertje, de geur van het bos, het gevoel van de ruwe grond onder je voeten… alle indrukken die je opdoet vormen een perfect tegengif tegen stress. In Wallonië vind je talrijke prachtige natuurwandelingen: door dichte wouden, langs klaterende rivieren of door heuvelachtige weidelandschappen. Krijg je er niet genoeg van? Dan is een van de meerdaagse wandeltochten ongetwijfeld

Je kan ook beslissen om op micro-avontuur te gaan. Een mooi voorbeeld is een tochtje pack & raft. Daarbij vertrek je op wandeling met een opblaasbaar raft in je rugzak. Na een trektocht door weiden en bossen beland je aan de oever van het water, waar je dankzij een handig trucje het raft opblaast en de rust in je voelt neerdalen zodra je het water op glijdt. Peddelen is optioneel;

Wie al dat moois liever met de fiets ontdekt, komt ook aan zijn

must.

trekken. Dankzij het uitgebreide RAVeL-netwerk, een verzameling

Wat extra comfort, zonder de herbronning uit het oog te

van min of meer vlakke wegen speciaal voor trage weggebruikers,

verliezen? Kies dan voor een logeerplek midden in de natuur,

kan je genieten van het vele natuurschoon en van de wind in je

zoals een boomhut, een lodge of een B&B of wellnesshotel in het

haren, ver weg van het gemotoriseerd verkeer. Het volledige Waalse

groen. Je moet vaak tijdig reserveren, maar het aantal bijzondere

grondgebied is intussen trouwens bedekt door fietsknooppunten,

logeeradresjes in Wallonië blijf toenemen. Goed nieuws dus als

wat het fietsen extra zorgeloos maakt. Voor extra zingeving kan

je nu zin hebt gekregen om je eigen herbronningsverblijf in het

je je wagen aan de Pelgrimsroute. Dat is een andere naam voor

zuiden van het land te boeken.

Lac de Nisramont © WBT - Denis Closon

genieten van het uitzicht terwijl je rustig de stroom afdrijft is een

Hérou © WBT - Olivier Bourgi

iets voor jou.

Meer informatie over herbronnen: visitwallonia.be/herbronnen


INTERVIEW

B

rood

TUSSENTITEL 2

“citaat”

66