The Feeling of Things ความรู้สึกต่อสรรพสิ่ง

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 11

5/8/2565 BE 09:40

ความรู้สึกต่อสรรพสิ่ง อดัม คารูโซ

อาชัญญ์ บุญญานันต์ แปล

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 3

5/8/2565 BE 09:40

จากผู้แปล การศึ​ึกษาสถาปั​ัตยกรรมนั้​้�นมี​ีได้​้หลากหลายแนวทาง โดยอาจเริ่​่�มจากสื่​่�อที่​่� เก็​็บรวบรวมและวิ​ิเคราะห์​์ผลงานในประเด็​็นต่​่าง ๆ จนผู้​้�ศึ​ึกษาเข้​้าถึ​ึงแรงบั​ันดาล ใจที่​่�ส่​่งผลต่​่อการออกแบบในปั​ัจจุ​ุบั​ันและอนาคต และเมื่​่�อได้​้มี​ีโอกาสชื่​่�นชมที่​่� ว่​่าง “ปฐมภู​ูมิ​ิ” ด้​้วยตาของตั​ัวเองก็​็จะยิ่​่�งประจั​ักษ์​์ถึ​ึงสิ่​่�งที่​่�ได้​้เคยเรี​ียนรู้​้� หรื​ือใน ทางกลั​ับกั​ันอาจเกิ​ิดจากความประทั​ับใจในผลงานสถาปั​ัตยกรรมที่​่�ได้​้ประสบ พบเห็​็น ทำให้​้เกิ​ิดการค้​้นคว้​้าหาความรู้​้�เพิ่​่�มเติ​ิมในประเด็​็นที่​่�สนใจ ในปั​ัจจุ​ุบั​ัน บทบาทหน้​้าที่​่�ของสถาปนิ​ิกผู้​้�ออกแบบสร้​้างงาน “ปฐมภู​ูมิ​ิ” จะแยกออกจาก บทบาทของนั​ักเขี​ียน นั​ักวิ​ิชาการผู้​้�ทำหน้​้าที่​่�ศึ​ึกษา และวิ​ิเคราะห์​์ผลงานในสื่​่�อ ที่​่�เป็​็น “ทุ​ุติ​ิยภู​ูมิ​ิ” โอกาสที่​่�จะได้​้เรี​ียนรู้​้�เบื้​้�องหลั​ังของการสร้​้างสรรค์​์ผลงานจาก ปากของสถาปนิ​ิกมี​ีน้​้อยลงจากที่​่�เคยเป็​็นที่​่�นิ​ิยมในยุ​ุโรปช่​่วงทศวรรษที่​่� 1990 อดั​ัม คารู​ูโซ (Adam Caruso) เป็​็นหนึ่​่�งในสถาปนิ​ิกเพี​ียงไม่​่กี่​่�คนที่​่�สร้​้างสรรค์​์ งานออกแบบของตนเองและมี​ีผลงานในฐานะนั​ักวิ​ิชาการที่​่�ศึ​ึกษาวิ​ิเคราะห์​์ผล งานสถาปั​ัตยกรรมร่​่วมสมั​ัยไปด้​้วยในเวลาเดี​ียวกั​ัน ดั​ังจะเห็​็นจากแง่​่มุ​ุมอั​ัน หลากหลายของบทความในหนั​ังสื​ือเล่​่มนี้​้� ไปจนถึ​ึงบทสั​ัมภาษณ์​์ในโอกาสที่​่�ได้​้ จั​ัดนิ​ิทรรศการแสดงผลงานการออกแบบของสำนั​ักงานสถาปนิ​ิก Caruso St John ที่​่�คารู​ูโซก่​่อตั้​้�งร่​่วมกั​ับปี​ีเตอร์​์ เซนต์​์จอห์​์น (Peter St John) คารู​ูโซเชื่​่�อในกระบวนการสร้​้างสรรค์​์สิ่​่�งใหม่​่จากขนบประเพณี​ีดั้​้�งเดิ​ิม อั​ันมี​ี พื้​้�นฐานมาจากประวั​ัติศิ าสตร์​์ ประเพณี​ีและวั​ัฒนธรรมในบริ​ิบทที่​่�เฉพาะเจาะจง ในขณะที่​่�ความหมายของคำว่​่าสิ่​่�งแวดล้​้อมและสภาวะทางกายภาพในงาน สถาปั​ัตยกรรมนั้​้�น ควรได้​้รั​ับการขยั​ับขยายให้​้ครอบคลุ​ุมขอบเขตที่​่�กว้​้างขวาง มากขึ้​้�นเที​ียบเท่​่ากั​ับวงการศิ​ิลปะ เพื่​่�อเพิ่​่�มโอกาสในการสร้​้างสรรค์​์สถาปั​ัตยกรรม ด้​้วยองค์​์ความรู้​้�มากกว่​่าอิ​ิทธิ​ิพลจากสภาวะตลาด การเรี​ียนรู้​้�เรื่​่�องการออกแบบ และก่​่อสร้​้างสถาปั​ัตยกรรมตั้​้�งแต่​่อดี​ีตมาจนถึ​ึงสถาปั​ัตยกรรมร่​่วมสมั​ัย

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 8

5/8/2565 BE 09:40

ก่​่อให้​้เกิ​ิดงานที่​่�คำนึ​ึงถึ​ึงปรากฏการณ์​์ทางด้​้านความรู้​้�สึ​ึก การใช้​้สอยและอารมณ์​์ ความรู้​้�สึ​ึกอย่​่างมี​ีที่​่�มาที่​่�ไป คุ​ุณค่​่าที่​่�เกิ​ิดขึ้​้�นย่​่อมจะสู​ูงกว่​่าการออกแบบที่​่�เน้​้นความ ใหม่​่อั​ันเกิ​ิดจากแรงกระตุ้​้�นของระบบเศษฐกิ​ิจที่​่�ขาดความต่​่อเนื่​่�องจากบริ​ิบท แวดล้​้อม การพั​ัฒนาตามแนวทางใหม่​่ที่​่�นิ​ิยมแต่​่ประโยชน์​์ใช้​้สอยจะส่​่งผลทาง ลบให้​้เกิ​ิดการพั​ัฒนาสถาปั​ัตยกรรมที่​่�ขาดความยั่​่�งยื​ืน และไม่​่ส่ง่ เสริ​ิมความเป็​็น เมื​ืองที่​่�อุ​ุดมไปด้​้วยความหลากหลายทางกายภาพและอารมณ์​์ตามธรรมชาติ​ิ การ สร้​้างสรรค์​์งานออกแบบบนพื้​้�นฐานของการพิ​ิเคราะห์​์ประสบการณ์​์อย่​่างจริ​ิงจั​ัง จะทำให้​้สถาปนิ​ิกสามารถฟื้​้�นคื​ืนบทบาทของนั​ักสร้​้างสรรค์​์ผู้​้�ชี้​้�นำสั​ังคมกลั​ับมา ได้​้ คารู​ูโซได้​้ยกตั​ัวอย่​่างความรู้​้�สึ​ึกที่​่�เกิ​ิดขึ้​้�นจากปรากฏการณ์​์ทางกายภาพในงาน สถาปั​ัตยกรรมในอาคารประเภทต่​่างๆ อย่​่างเช่​่น บ้​้านแถว พิ​ิพิธิ ภั​ัณฑ์​์ ไปจนถึ​ึง โครงการพั​ัฒนาขนาดใหญ่​่ และตามการใช้​้วัสั ดุ​ุที่​่�นำมาประกอบกั​ันในบริ​ิบทของ ขนบจารี​ีตเดิ​ิม ไม่​่ว่​่าจะเป็​็นดิ​ินเผา อิ​ิฐ ไม้​้ และกรอบโครงสร้​้าง เมื่​่�อมี​ีความ เข้​้าใจในพื้​้�นฐานของการสร้​้างสรรค์​์งานที่​่�เป็​็นจริ​ิงอย่​่างครบถ้​้วนรอบด้​้าน เราจะ สามารถรั​ักษาและต่​่อยอดแนวคิ​ิดในทางสถาปั​ัตยกรรม ที่​่�สร้​้างความเชื่​่�อมโยง อย่​่างสมดุ​ุลระหว่​่างการใช้​้งานร่​่วมสมั​ัย รู​ูปทรงอาคาร และเทคโนโลยี​ีที่​่�มี​ีอยู่​่� แล้​้ว อย่​่างที่​่�เกิ​ิดขึ้​้�นในสถาปั​ัตยกรรมแฟลนเดอร์​์สหลากหลายประเภทตั้​้�งแต่​่ บ้​้านจนถึ​ึงอาคารสาธารณะอย่​่างคอนเสิ​ิร์​์ตฮอลล์​์ ประสบการณ์​์อี​ีกด้​้านหนึ่​่�งของคารู​ูโซในฐานะกรรมการตั​ัดสิ​ินการประกวด สถาปั​ัตยกรรมรางวั​ัล The Governor General’s Medals ของประเทศแคนาดา ทำให้​้เห็​็นอี​ีกแง่​่มุ​ุมหนึ่​่�งของการออกแบบที่​่�ผสมผสานเนื้​้�อหาของทฤษฎี​ีการ ออกแบบอย่​่างเหมาะสมเพื่​่�อตอบโจทย์​์ใหม่​่ๆ ที่​่�เกิ​ิดจากบริ​ิบททางด้​้านเศรษฐกิ​ิจ และสั​ังคมที่​่�เป็​็นจริ​ิง ในฐานะของผู้​้�ใช้​้อาคาร คารู​ูโซใช้​้พื้​้�นที่​่�สาธารณะ อย่​่างเช่​่น หอศิ​ิลป์​์มัลั โม คอนสตั​ัล เป็​็นตั​ัวอย่​่างเพื่​่�อถกเถี​ียงประเด็​็นของการออกแบบพื้​้�นที่​่� แสดงงานศิ​ิลปะร่​่วมสมั​ัยที่​่�ควรมี​ีความยื​ืดหยุ่​่�น สามารถรองรั​ับและสนั​ับสนุ​ุน การใช้​้งานจริ​ิงของศิ​ิลปิ​ินโดยไม่​่แสดงตั​ัวเป็​็น พระเอกเสี​ียเองอย่​่างออกนอกหน้​้า หรื​ือการวิ​ิเคราะห์​์โบสถ์​์เซนต์​์ปีเี ตอร์​์สใน เมื​ืองคลิ​ิปปั​ัน สวี​ีเดน โดยสถาปนิ​ิกซิ​ิเกอร์​์ด เลเวเรนซ์​์ (Sigurd Lewerentz) ที่​่� สร้​้างสรรค์​์รูปู ทรงที่​่�พิ​ิเศษขึ้​้�นจากอิ​ิฐที่​่�เป็​็นวั​ัสดุ​ุพื้​้�นฐานธรรมดา และยั​ังสามารถ ผสานองค์​์ประกอบอื่​่�นๆ ที่​่�แตกต่​่างกั​ันเข้​้าไว้​้ด้ว้ ยกั​ันอย่​่างกลมกลื​ืน ในฐานะของ สถาปนิ​ิกผู้​้�ออกแบบ คารู​ูโซได้​้อธิ​ิบายการออกแบบที่​่�ให้​้ความสำคั​ัญกั​ับรายละเอี​ียด ทุ​ุกส่​่วนของเปลื​ือกอาคาร การหุ้​้�มห่​่อภายนอก และการกรุ​ุผนั​ังภายในของหอ

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 9

5/8/2565 BE 09:40

ศิ​ิลปะแห่​่งเมื​ืองวอลซอลล์​์อันั เป็​็นผลงานสถาปั​ัตยกรรมชิ้​้�นที่​่�สร้​้างชื่​่�อให้​้สำนั​ักงาน เพื่​่�อตอบสนองความต้​้องการทั้​้�งในการใช้​้งานและสุ​ุนทรี​ียภาพ ในตอนท้​้ายคารู​ูโซ ยั​ังได้​้กล่​่าวถึ​ึงความผิ​ิดพลาดในหลากหลายแง่​่มุมุ ของงานสถาปั​ัตยกรรมและสิ่​่�ง แวดล้​้อมสรรสร้​้าง ตั้​้�งแต่​่เรื่​่�องเล็​็กน้​้อยในห้​้องจั​ัดแสดงนิ​ิทรรศการไปจนถึ​ึงการ กำหนดนโยบายและแผนในการพั​ัฒนาเมื​ือง ตลอดจนปั​ัญหาของการเก็​็งกำไร ในธุ​ุรกิ​ิจอสั​ังหาริ​ิมทรั​ัพย์​์ที่​่�ส่​่งผลต่​่อคุ​ุณภาพของงานสถาปั​ัตยกรรม การได้​้มีโี อกาสสั​ัมผั​ัสความคิ​ิด ความเชื่​่�อ และมุ​ุมมองในหลากหลายเรื่​่�องของ สถาปนิ​ิกชั้​้�นนำที่​่�ถ่​่ายทอดออกมาเป็​็นข้​้อเขี​ียน น่​่าจะเป็​็นบทเรี​ียนให้​้สถาปนิ​ิกใน ปั​ัจจุ​ุบันั และอนาคตได้​้เรี​ียนรู้​้� และเกิ​ิดประกายความคิ​ิดที่​่�ว่​่างานสถาปั​ัตยกรรม ยั​ังคงต้​้องแสวงหาความสมดุ​ุลในการสร้​้างสรรค์​์ที่​่�ว่า่ งที่​่�ถึ​ึงพร้​้อมทั้​้�งในด้​้านศิ​ิลปะ และสุ​ุนทรี​ียภาพ อี​ีกทั้​้�งยั​ังก่​่อประโยชน์​์ทางการค้​้าและเศรษฐกิ​ิจอย่​่างครบถ้​้วน อาชัญญ์ บุญญานันต์ กรุงเทพมหานคร กรกฎาคม 2565

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 10

5/8/2565 BE 09:40

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 11

5/8/2565 BE 09:40

Photographic credits: p. 18: Gerhard Richter,VEGAP, Barcelona, 2008; pp. 36, 48: Caruso St John studio; p. 68: Florian Maurer (top), Atelier in Situ (bottom); p. 74: Jan Kempenaers (left), Tomas Nollet and Hilde Huyghe (right); p. 98: Hélène Binet.

Original English edition made by Polígrafa, Barcelona. © of the photographs: the authors © of the text: Adam Caruso Thai edition © 2022 Li-Zenn Publishing Ltd, Bangkok, Thailand

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 12

5/8/2565 BE 09:40

สารบัญ 15 ความนำ� 19 การสร้างสรรค์สิ่งใหม่จากขนบเดิม, 2005 24 พลังงานและสภาวะทางกายภาพ, 2005 31 ขนบประเพณี, 2005 37 ความหมายและการดำ�รงอยู่

ของการสร้างสรรค์สถาปัตยกรรม, 2002 42 ความใหม่ที่ร้ายกาจ, 1998 49 เมืองเปี่ยมอารมณ์, 2001 55 ความรู้สึกต่อสรรพสิ่ง, 1999 61 ด้วยใจใฝ่ด,ี 1998 69 ว่าด้วยสถาปัตยกรรมในแคนาดา, 2006 75 สถาปัตยกรรมที่สร้างความผูกพัน 2004 87 หอศิลป์มัลโม คอนสตัล, 2000 92 ซิเกอร์ด เลเวเรนซ์ และรูปทรง ที่มีพื้นฐานมาจากวัสดุ, 1997 99 เปลือกอาคาร การหุ้มห่อภายนอก และการกรุผนังภายใน, 1997 102 ความผิดพลาด, 2003 107 บทสัมภาษณ์อดัม คารูโซ โดย มาร์ค ฟรานซิส, 2000

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 13

5/8/2565 BE 09:40

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 14

5/8/2565 BE 09:40

15

ความนำ� (Introduction) แม้​้ว่​่าเหตุ​ุผลที่​่�ผมเขี​ียนบทความเหล่​่านี้​้� ซึ่​่�งได้​้รั​ับการตี​ีพิ​ิมพ์​์ในช่​่วงประมาณ สิ​ิบปี​ีที่​่�ผ่​่านมาจะมี​ีอยู่​่�หลายประการ แต่​่แรงผลั​ักดั​ันหลั​ัก คื​ือ ความรู้​้�สึ​ึกผิ​ิด หากผมไม่​่เขี​ียนบทความอย่​่างต่​่อเนื่​่�อง เพราะบุ​ุคคลที่​่�มี​ีส่​่วนผลั​ักดั​ันใน การสร้​้างสรรค์​์ผลงานสถาปั​ัตยกรรมในช่​่วงแรกๆ ของผมและปี​ีเตอร์​์ คื​ือ มิ​ิคา บั​ันดิ​ินี​ี (Micha Bandini) ผู้​้�เคยดำรงตำแหน่​่งหั​ัวหน้​้าสาขาสถาปั​ัตยกรรมของ Polytechnic of North London (ปั​ัจจุ​ุบันั คื​ือ London Metropolitan University) ที่​่�ซึ่​่�งเราสอนนั​ักศึ​ึกษาไปพร้​้อมกั​ับการปฏิ​ิบั​ัติ​ิวิ​ิชาชี​ีพด้​้วยในช่​่วงสิ​ิบปี​ีแรก เธอได้​้เน้​้นย้​้ำจนฝั​ังเข้​้าไปในหั​ัวของพวกเราถึ​ึงความจำเป็​็นในการนำชุ​ุด ‘ค่​่านิ​ิยมหลั​ัก’ ทางปั​ัญญาที่​่�ช่​่วยพั​ัฒนาและแสดงจุ​ุดยื​ืนของตั​ัวบุ​ุคคลมาเป็​็น สาระในงานออกแบบของพวกเรา ซึ่​่�งไปด้​้วยกั​ันได้​้ดี​ีกั​ับ ‘แนวปฏิ​ิบั​ัติ​ิวิ​ิชาชี​ีพ อย่​่างจริ​ิงจั​ัง’ ที่​่�เราสองคนชื่​่�นชม โดยสถาปนิ​ิกในภาคพื้​้�นทวี​ีปยุ​ุโรปช่​่วงต้​้น ทศวรรษที่​่� 1990 ต่​่างนิ​ิยมเผยแพร่​่ทั้​้�งผลงานออกแบบและตี​ีพิ​ิมพ์​์งานเขี​ียน ในนิ​ิตยสาร อย่​่างเช่​่น 9H และ Quaderns แนวคิ​ิดของมิ​ิคายั​ังได้​้กล่​่าวถึ​ึง แนวทางปฏิ​ิบั​ัติ​ิของสถาปนิ​ิกในอั​ังกฤษซึ่​่�งเราเองเห็​็นว่​่าน่​่ารำคาญ กล่​่าวคื​ือ การตี​ีพิ​ิมพ์​์เผยแพร่​่ผลงานและแนวคิ​ิดไม่​่เป็​็นที่​่�ชื่​่�นชมของสถาปนิ​ิกร่​่วมสมั​ัย ส่​่งผลให้​้ผลงานและแนวคิ​ิดในการออกแบบชิ้​้�นเอกของสถาปนิ​ิกคู่​่�อย่​่างอลิ​ิสั​ัน และปี​ีเตอร์​์ สมิ​ิธสั​ัน (Alison and Peter Smithson) ไม่​่เป็​็นที่​่�แพร่​่หลาย แต่​่การเผยแพร่​่ในลั​ักษณะดั​ังกล่​่าวกลั​ับเป็​็นแรงบั​ันดาลใจให้​้กั​ับพวกเรา งานเขี​ียนชิ้​้�นแรกสุ​ุดของพวกเรา ซึ่​่�งมี​ีที่​่�มาจากการปฏิ​ิบั​ัติ​ิวิ​ิชาชี​ีพ การส่​่ง งานเข้​้าประกวด และการบรรยายให้​้ผู้​้�สนใจรั​ับฟั​ังหลายครั้​้�งหลายหนนั้​้�นค่​่อยๆ เกิ​ิดขึ้​้�นที​ีละบรรทั​ัดอย่​่างยากลำบาก ปี​ีเตอร์​์และผมใช้​้กระดาษหนึ่​่�งแผ่​่นกั​ับ ปากกาสองด้​้าม นั่​่�งถกเถี​ียงตอบโต้​้กั​ันเกื​ือบทุ​ุกคำที่​่�เขี​ียนลงไป ผมจำได้​้ว่​่าเมื่​่�อ คุ​ุณแม่​่ของผมได้​้เห็​็นวิ​ิธี​ีการทำงานของพวกเรา ท่​่านยั​ังสงสั​ัยเลยว่​่ามั​ันจะได้​้

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 15

5/8/2565 BE 09:40

16

เรื่​่�องได้​้ราวขึ้​้�นมาอย่​่างไร แม้​้ว่​่าการถกเถี​ียงเกี่​่�ยวกั​ับคำที่​่�เลื​ือกใช้​้อาจเป็​็นเรื่​่�อง ที่​่�น่​่าเบื่​่�อ แต่​่การอภิ​ิปรายเกี่​่�ยวกั​ับเนื้​้�อหา การพิ​ิจารณางานเขี​ียนและหนั​ังสื​ือ ที่​่�รวบรวมผลงานออกแบบต่​่างๆ อย่​่างละเอี​ียดถี่​่�ถ้​้วน การเยี่​่�ยมชมอาคารและ นิ​ิทรรศการที่​่�หลากหลาย ต่​่างก็​็เป็​็นหั​ัวใจสำคั​ัญของการพั​ัฒนางานเขี​ียนของ พวกเรา หลั​ังจากนั้​้�นไม่​่นาน ตั​ัวผมเองก็​็ได้​้ทำหน้​้าที่​่�เป็​็นผู้​้�เขี​ียนและผู้​้�เกริ่​่�นนำ เนื้​้�อหาในเชิ​ิง ‘ทฤษฎี​ี’ สำหรั​ับการบรรยายของเราบ่​่อยครั้​้�งขึ้​้�น อาจเป็​็น เพราะผมเคยเรี​ียนประวั​ัติ​ิศาสตร์​์ศิ​ิลปะก่​่อนที่​่�จะเข้​้าโรงเรี​ียนสถาปั​ัตยกรรม และใช้​้ภาษาในทวี​ีปอเมริ​ิกาเหนื​ือได้​้อย่​่างเป็​็นธรรมชาติ​ิเหมื​ือนเจ้​้าของภาษา การบรรยายทุ​ุกๆ ครั้​้�ง ยั​ังคงเป็​็นแรงผลั​ักดั​ันที่​่�สำคั​ัญสำหรั​ับการสร้​้างสรรค์​์ งานเขี​ียนของผมต่​่อเนื่​่�องกั​ันมา เนื่​่�องจากเป็​็นโอกาสที่​่�จะตั้​้�งคำถามในประเด็​็น ที่​่�มี​ีอิ​ิทธิ​ิพลต่​่องานออกแบบในปั​ัจจุ​ุบั​ัน และยั​ังเป็​็นโอกาสที่​่�จะเผยให้​้เห็​็นถึ​ึง บุ​ุญคุ​ุณอั​ันมหาศาลของสถาปนิ​ิกท่​่านอื่​่�นๆ และประวั​ัติ​ิศาสตร์​์สถาปั​ัตยกรรม ที่​่�มี​ีต่​่องานของพวกเรา ในปั​ัจจุ​ุบั​ันที่​่�ยุ​ุคแห่​่งโลกาภิ​ิวั​ัตน์​์มี​ีการเชื่​่�อมโยงกั​ัน ในแบบเครื​ือข่​่ายอย่​่างรวดเร็​็ว ประเด็​็นต่​่างๆ เหล่​่านี้​้�ยิ่​่�งจำเป็​็นจะต้​้องกล่​่าวถึ​ึง อย่​่างรวดเร็​็วทั​ันการณ์​์ตามไปด้​้วย ผมคิ​ิดว่​่างานออกแบบของพวกเราหลายๆ ชิ้​้�น แสดงให้​้เห็​็นถึ​ึงอุ​ุดมคติ​ิ และการมองโลกในแง่​่ดี​ีอยู่​่�เสมอ อี​ีกทั้​้�งยั​ังพยายามที่​่�จะเพิ่​่�มศั​ักยภาพของ การออกแบบในแต่​่ละสถานการณ์​์แม้​้จะมี​ีโอกาสเล็​็กน้​้อยเพี​ียงใดก็​็ตาม แต่​่ในงานเขี​ียนกลั​ับไม่​่ได้​้มองโลกในแง่​่ดี​ีนั​ัก แม้​้จะแสดงให้​้เห็​็นถึ​ึงอุ​ุดมคติ​ิใน ระดั​ับที่​่�พอๆ กั​ัน เนื่​่�องจากเราพยายามทำความเข้​้าใจบริ​ิบททางวั​ัฒนธรรม และเศรษฐกิ​ิจอั​ันเป็​็นที่​่�มาของสถาปั​ัตยกรรมร่​่วมสมั​ัยในขอบเขตที่​่�กว้​้างขึ้​้�น ยิ่​่�งทำให้​้เราสู​ูญเสี​ียความมั่​่�นใจและความหวั​ังไปได้​้ง่​่ายๆ อย่​่างไรก็​็ดี​ี แม้​้ว่​่า การเขี​ียนเป็​็นงานที่​่�ค่​่อนข้​้างยากสำหรั​ับผม แต่​่การเขี​ียนความเรี​ียงสั้​้�นๆ นั้​้�น ก็​็ยั​ังใช้​้เวลาน้​้อยกว่​่าการสร้​้างอาคารขึ้​้�นมาสั​ักหลั​ังหนึ่​่�ง ดั​ังนั้​้�น ผมเลยคิ​ิดว่​่า การเขี​ียนเป็​็นทางออกที่​่�ดี​ีกว่​่าสำหรั​ับการวิ​ิพากษ์​์วิจิ ารณ์​์และการนำเสนอความ คิ​ิดอย่​่างตรงไปตรงมา และเพื่​่�อที่​่�จะไม่​่ให้​้มี​ีเพี​ียงคำกล่​่าวโจมตี​ีในเชิ​ิงลบ งานเขี​ียนหลายชิ้​้�น จึ​ึงกล่​่าวถึ​ึงคุ​ุณภาพของอาคารหลายๆ หลั​ัง ที่​่�ช่​่วยเน้​้นถึ​ึงการดำรงอยู่​่�อย่​่าง มั่​่�นคงของสถาปั​ัตยกรรม โดยพยายามอธิ​ิบายอย่​่างละเอี​ียดเพื่​่�อให้​้ผู้​้�อ่​่านได้​้ เข้​้าถึ​ึงคุ​ุณสมบั​ัติ​ิของอาคารเหล่​่านั้​้�นที่​่�ผมคิ​ิดว่​่าน่​่าสนใจและมี​ีคุ​ุณค่​่ามาก และ ซึ​ึมซั​ับความรู้​้�สึ​ึกต่​่อสรรพสิ่​่�งได้​้อย่​่างชั​ัดเจน งานเขี​ียนที่​่�เน้​้นสิ่​่�งที่​่�ปรากฏอยู่​่�จริ​ิง

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 16

5/8/2565 BE 09:40

17

ก่​่อให้​้เกิ​ิดข้​้อสรุ​ุปที่​่�ว่​่า โดยพื้​้�นฐานแล้​้วสถาปั​ัตยกรรมเป็​็นสิ่​่�งประดิ​ิษฐ์​์ทาง กายภาพที่​่�มนุ​ุษย์​์สร้​้างขึ้​้�น พั​ัฒนาการทางความคิ​ิดและทฤษฎี​ีในแนวทาง หลั​ังยุ​ุคโครงสร้​้างนิ​ิยม (post-structuralist) ตลอดจนการก้​้าวสู่​่�ยุ​ุคโลกาภิ​ิวั​ัตน์​์ ที่​่�ปราศจากอุ​ุปสรรคใดๆ นั้​้�น ทำให้​้เกิ​ิดความไขว้​้เขวที่​่�เป็​็นอั​ันตราย สำหรั​ับผมแล้​้ว การที่​่�เราออกแบบรู​ูปทรงของอาคารที่​่�มี​ีความหลากหลายมากๆ นั้​้�นเป็​็นที่​่�มาของ ความสุ​ุขและความภาคภู​ูมิ​ิใจอย่​่างแท้​้จริ​ิง และเมื่​่�อผมได้​้กลั​ับมาอ่​่านงานเขี​ียน เหล่​่านี้​้�อี​ีกครั้​้�ง ทำให้​้ผมรู้​้�สึ​ึกว่​่าประเด็​็นต่​่างๆ ดู​ูจะวนอยู่​่�ในขอบเขตที่​่�จำกั​ัดเกิ​ินไป ผมคิ​ิดว่​่าสิ่​่�งสำคั​ัญที่​่�สุ​ุดของงานเขี​ียนโดยสถาปนิ​ิก คื​ือ การที่​่�ได้​้พั​ัฒนา ควบคู่​่�ไปกั​ับการปฏิ​ิบั​ัติ​ิวิ​ิชาชี​ีพ ซึ่​่�งจะไม่​่เป็​็นเพี​ียงแค่​่การถกเถี​ียงโดยใช้​้เหตุ​ุผล หรื​ือการพิ​ิสู​ูจน์​์ทฤษฎี​ี แต่​่เป็​็นสิ่​่�งที่​่�ผู้​้�เขี​ียนใช้​้เพื่​่�อวิ​ิจั​ัยประเด็​็นทางวั​ัฒนธรรม ที่​่�ไม่​่สามารถทำให้​้สำเร็​็จในเชิ​ิงสถาปั​ัตยกรรมได้​้โดยตรง ตั​ัวอย่​่างที่​่�สำคั​ัญ อย่​่างยิ่​่�ง ได้​้แก่​่ ความพยายามที่​่�ไม่​่สำเร็​็จลุ​ุล่​่วงของ ก็​็อตฟรี​ีด เซมเปอร์​์ (Gottfried Semper) เพื่​่�อสร้​้างความเป็​็นเอกภาพในงานสร้​้างสรรค์​์ที่​่�สั​ัมผั​ัส ได้​้ด้​้วยตา กรณี​ีของ อดอล์​์ฟ โลส (Adolf Loos) ในช่​่วงต้​้นศตวรรษที่​่�ยี่​่�สิ​ิบ เป็​็นตั​ัวอย่​่างที่​่�ผมขอยกขึ้​้�นมาเป็​็นพิ​ิเศษ โดยโลสพยายามกำหนดบทบาทของ สถาปั​ัตยกรรมผ่​่านงานเขี​ียนและงานออกแบบอาคาร ในเวลาเดี​ียวกั​ันก็​็วิพิ ากษ์​์ วิ​ิจารณ์​์ความบ้​้าคลั่​่�งของบริ​ิบทที่​่�อยู่​่�รอบตั​ัวอย่​่างแหลมคมไปด้​้วย ผมเองอยาก จะเป็​็นเหมื​ือนโลสทั้​้�งในแง่​่ของความเป็​็นผู้​้�มี​ีความรู้​้�ดี​ีในด้​้านสถาปั​ัตยกรรม รวมถึ​ึงด้​้านการเขี​ียนที่​่�คนทั่​่�วไปสามารถเข้​้าถึ​ึงและสั​ัมผั​ัสได้​้ งานเขี​ียนชุ​ุดนี้​้�จะไม่​่มี​ีทางเกิ​ิดขึ้​้�นได้​้เลยหากไม่​่มี​ี ปี​ีเตอร์​์ เซนต์​์จอห์​์น (Peter St John) เนื่​่�องจากเนื้​้�อหาแต่​่ละส่​่วนมาจากการปฏิ​ิบั​ัติ​ิวิ​ิชาชี​ีพ สถาปั​ัตยกรรมของพวกเราโดยตรง และหวั​ังว่​่างานเขี​ียนเหล่​่านี้​้�จะกลั​ับไป มี​ี ส่​่ ว นช่​่ ว ยในการพั​ั ฒ นาวิ​ิ ช าชี​ี พ อย่​่ า งต่​่ อ เนื่​่�องต่​่ อ ไป ต้​้ อ งขอขอบคุ​ุ ณ เฮเลน โธมั​ัส (Helen Thomas) ผู้​้�ซึ่​่�งเปิ​ิดโลกทั​ัศน์​์ให้​้ผมได้​้เห็​็นแนวคิ​ิด และวิ​ิธี​ีการมองโลกที่​่�ผมไม่​่เคยรู้​้�มาก่​่อน จนได้​้ออกมาเป็​็นเนื้​้�อหาของหนั​ังสื​ือ เล่​่มนี้​้� เฮเลนยั​ังเป็​็นนั​ักวิ​ิจารณ์​์ที่​่�จริ​ิงจั​ัง ตรงไปตรงมา และไม่​่เคยปล่​่อยให้​้ผม ลื​ืมตั​ัวแม้​้แต่​่เพี​ียงชั่​่�วขณะเดี​ียว

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 17

5/8/2565 BE 09:40

Gerhard Richter, Dead (Tote), 1988, 62 3 73 cm.

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 18

5/8/2565 BE 09:40

19

การสร้างสรรค์สิ่งใหม่จากขนบเดิม (Cover Versions) ขนบประเพณี​ี นั้​้� นไม่​่ ใ ช่​่ แ ค่​่ ก ารปฏิ​ิ บั​ั ติ​ิ สื​ื บ ทอดต่​่ อ ๆ กั​ั น มา และถ้​้ า ต้​้ อ งการ จะสร้​้างสรรค์​์มั​ันขึ้​้�นมาก็​็ต้​้องอาศั​ัยความพยายามอย่​่างยิ่​่�งยวด โดยเริ่​่�มแรกนั้​้�น จะต้​้ อ งรั​ั บ รู้​้�และเข้​้ า ใจในประวั​ั ติ​ิ ศ าสตร์​์ ตลอดจนมุ​ุ ม มองต่​่ อ อดี​ี ต ที่​่�ผ่​่ า นไป และการดำรงอยู่​่�ของอดี​ีตในปั​ัจจุ​ุบั​ัน ซึ่​่�งอาจกล่​่าวว่​่าเป็​็นสิ่​่�งที่​่�เกื​ือบจะขาดไม่​่ได้​้ สำหรั​ับใครก็​็ตามที่​่�ยั​ังคงสร้​้างสรรค์​์งานเขี​ียนมาเกิ​ินกว่​่ายี่​่�สิ​ิบห้​้าปี​ี การรั​ับรู้​้�และเข้​้าใจ ในประวั​ัติศิ าสตร์​์นั้​้�นไม่​่เพี​ียงกระตุ้​้�นให้​้นักั เขี​ียนสร้​้างงานที่​่�ร่​่วมสมั​ัยกั​ับตั​ัวเองเท่​่านั้​้�น แต่​่ด้ว้ ยความรู้​้�สึ​ึกที่​่�ต้​้องการผสมผสานวรรณกรรมยุ​ุโรปทั้​้�งหมดตั้​้�งแต่​่ยุคุ ของโฮเมอร์​์ (Homer) เข้​้าด้​้วยกั​ัน ไปพร้​้อมกั​ับวรรณกรรมประจำชาติ​ิทั้​้�งหมดของนั​ักเขี​ียนผู้​้�นั้​้�น การรั​ับรู้​้�ในทางประวั​ัติศิ าสตร์​์ที่​่�ประกอบไปด้​้วยความรู้​้�สึ​ึกที่​่�ไร้​้ซึ่​่�งกาลเวลา ความเป็​็น ปั​ัจจุ​ุบั​ัน และทั้​้�งสองอย่​่างประกอบกั​ันนี้​้� เป็​็นสิ่​่�งที่​่�สร้​้างขนบประเพณี​ีของนั​ักเขี​ียน ให้​้เกิ​ิดขึ้​้�น และในขณะเดี​ียวกั​ันก็​็เป็​็นสิ่​่�งที่​่�ทำให้​้นักั เขี​ียนตระหนั​ักอย่​่างยิ่​่�งถึ​ึงตำแหน่​่ง แห่​่งที่​่�หรื​ือความร่​่วมสมั​ัยของพวกเขาในช่​่วงเวลาหนึ่​่�งๆ ที​ี.เอส. เอเลี​ียต (T.S. Eliot), ‘ขนบประเพณี​ีและความสามารถส่​่วนบุ​ุคคล’ (Tradition and the Individual Talent), พิ​ิมพ์​์ครั้​้�งแรกในวารสาร The Egoist, ลอนดอน, 1919.)

ที​ี.เอส. เอเลี​ียต เป็​็นนั​ักเขี​ียนที่​่�นิ​ิยมความคิ​ิดสมั​ัยใหม่​่ โดยเชื่​่�อในคุ​ุณค่​่า ที่​่�สมบู​ูรณ์​์อย่​่างแท้​้จริ​ิง แม้​้ว่า่ ตั​ัวลั​ัทธิ​ิสมั​ัยใหม่​่ หรื​ือ modernism เองจะได้​้รับั การ วิ​ิพากษ์​์วิ​ิจารณ์​์อย่​่างกว้​้างขวางว่​่า เป็​็นแนวคิ​ิดในเชิ​ิงปฏิ​ิฐานนิ​ิยม (Positivism) ที่​่�คั​ับแคบ เนื่​่�องจากยึ​ึดถื​ือความรู้​้�จากประสบการณ์​์ตรงเป็​็นหลั​ัก และมอง ประวั​ัติ​ิศาสตร์​์กั​ับวั​ัฒนธรรมในมิ​ิติ​ิเดี​ียว แต่​่ในบทความที่​่�ชื่​่�อ ‘Tradition and the Individual Talent’ ที่​่�ว่​่าด้​้วยขนบประเพณี​ีและความสามารถส่​่วนบุ​ุคคลนั้​้�น เอเลี​ียตยั​ังให้​้ความสำคั​ัญกั​ับความต่​่อเนื่​่�องทางวั​ัฒนธรรมในระดั​ับพื้​้�นฐาน เพื่​่�อสร้​้างสรรค์​์ผลงานใหม่​่ๆ ทั้​้�งยั​ังได้​้เตื​ือนว่​่าหากศิ​ิลปิ​ินไม่​่นำประวั​ัติ​ิศาสตร์​์ Not previously published, 2005.

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 19

5/8/2565 BE 09:40

20

เข้​้ามาเป็​็นส่​่วนหนึ่​่�งของการทำงานแล้​้ว จะสร้​้างสรรค์​์ผลงานออกมาอย่​่างผิ​ิวเผิ​ิน และปราศจากความหมายในสถานการณ์​์ปัจั จุ​ุบันั ความสำคั​ัญของขนบประเพณี​ี และประวั​ัติศิ าสตร์​์จึงึ ได้​้ทวี​ีความซั​ับซ้​้อนมากขึ้​้�น ในโลกที่​่�มี​ีวัฒ ั นธรรมที่​่�แตกต่​่าง และหลากหลายอย่​่างทุ​ุกวั​ันนี้​้� สถาปนิ​ิกหลายท่​่านยั​ังคงลั​ังเลที่​่�จะบอกว่​่า งานออกแบบของพวกเขาเป็​็น ส่​่วนหนึ่​่�งของผลผลิ​ิตทางวั​ัฒนธรรมทั่​่�วๆ ไปและเป็​็นส่​่วนหนึ่​่�งของประวั​ัติศิ าสตร์​์ การออกแบบสถาปั​ัตยกรรมสำหรั​ับสถาปนิ​ิกหลายๆ ท่​่านกลายเป็​็นธุ​ุรกิ​ิจ ที่​่�เน้​้นการเติ​ิบโตอย่​่างไม่​่หยุ​ุดยั้​้�งแบบเดี​ียวกั​ับองค์​์กรของลู​ูกค้​้า มื​ืออาชี​ีพ ในวงการก่​่อสร้​้างนั้​้�นจำเป็​็นจะต้​้องกำจั​ัดคู่​่�แข่​่งอยู่​่�ตลอดเวลาเพื่​่�อเพิ่​่�มส่​่วน แบ่​่งในตลาดให้​้มากขึ้​้�น สถาปนิ​ิกระดั​ับซู​ูเปอร์​์สตาร์​์ล้​้วนทำงานออกแบบ ระดั​ับโลกก็​็ขยายงานออกไปแบบสุ​ุดโต่​่งจนถึ​ึงระดั​ับที่​่�เหมื​ือนจะเป็​็นจริ​ิงได้​้ ก็​็แต่​่เพี​ียงในนิ​ิยายเท่​่านั้​้�น โดยต่​่างก็​็แข่​่งขั​ันกั​ันสร้​้างงานที่​่�มี​ีขนาดใหญ่​่โต และมี​ีรูปู ทรงที่​่�ประหลาดมหั​ัศจรรย์​์แบบที่​่�ไม่​่เคยมี​ีมาก่​่อนและไม่​่มีอี ะไรที่​่�เกี่​่�ยวข้​้อง กั​ับสถาปั​ัตยกรรมในอดี​ีต ไม่​่ผู​ูกโยงกั​ับสถานที่​่�ตั้​้�งและเกิ​ิดขึ้​้�นจากสถานการณ์​์ โลกที่​่�มี​ีความเปลี่​่�ยนแปลงอยู่​่�เสมอ เพื่​่�อสนองอั​ัตตาของสถาปนิ​ิกเหล่​่านี้​้�มากขึ้​้�น เรื่​่�อยๆ เท่​่านั้​้�น เปรี​ียบได้​้กับั การแข่​่งขั​ันกั​ันระหว่​่างตั​ัวละครในหนั​ังสื​ือการ์​์ตูนู อย่​่าง แดน แดร์​์สและวั​ันเดอร์​์ วู​ูแมน (Dan Dares and Wonder Women) ในขณะ ที่​่�สถาปั​ัตยกรรมร่​่วมสมั​ัยเสี่​่�ยงที่​่�จะบิ​ินสู​ูงขึ้​้�นไปในอากาศจนอาจเกิ​ิดอั​ันตรายจาก ความร้​้อนแรงของดวงอาทิ​ิตย์​์ ศิ​ิลปะในสาขาอื่​่�นๆ ต่​่างก็​็เจริ​ิญรุ่​่�งเรื​ืองขึ้​้�นด้​้วยการ เชื่​่�อมโยงและสานต่​่อจากขนบประเพณี​ีที่​่�เป็​็นรากฐานของตนเอง ดนตรี​ีแจซเป็​็นนวั​ัตกรรมทางศิ​ิลปะที่​่�ยิ่​่�งใหญ่​่แห่​่งคริ​ิสต์​์ศตวรรษที่​่�ยี่​่�สิ​ิบ มี​ีความเกี่​่�ยวข้​้องอย่​่างใกล้​้ชิ​ิดและสร้​้างความรื่​่�นรมย์​์ให้​้แก่​่ผู้​้�ทรงอิ​ิทธิ​ิพลทาง ความคิ​ิดแห่​่งยุ​ุคสมั​ัยใหม่​่ จากต้​้นกำเนิ​ิดของการผสมผสานกั​ันระหว่​่างดนตรี​ี แอฟริ​ิกั​ัน ยุ​ุโรป และดนตรี​ีอเมริ​ิกั​ันที่​่�เพิ่​่�งเกิ​ิดขึ้​้�นใหม่​่ ณ เมื​ืองนิ​ิวออร์​์ลี​ีนส์​์ บริ​ิเวณสามเหลี่​่�ยมปากแม่​่น้ำ้ มิ​ิสซิ​ิสซิ​ิปปี​ี ซึ่​่�งมี​ีความหลากหลายทางวั​ัฒนธรรม อย่​่างเข้​้มข้​้นในช่​่วงต้​้นศตวรรษที่​่�ยี่​่�สิ​ิบ ด้​้วยรู​ูปแบบดนตรี​ีที่​่�จริ​ิงจั​ัง เปี่​่�ยมไป ด้​้วยความคิ​ิดสร้​้างสรรค์​์ ทำให้​้ดนตรี​ีแจซได้​้รั​ับการพั​ัฒนาอย่​่างรวดเร็​็ว และต่​่อเนื่​่�องในช่​่วงห้​้าสิ​ิบปี​ีแรก แม้​้ช่​่วงที่​่�มี​ีความเคลื่​่�อนไหวอย่​่างไม่​่ชั​ัดเจนใน แบบบ็​็อปตอนท้​้ายๆ และฟรี​ีแจซในช่​่วงปลายทศวรรษที่​่� 1950 ดนตรี​ีแจซก็​็ยังั คงมี​ีพัฒ ั นาการที่​่�เป็​็นลั​ักษณะเฉพาะ อย่​่างเช่​่น อาร์​์โนลด์​์ โชนเบอร์​์ก (Arnold Schoenberg) นั​ักดนตรี​ีชาวอเมริ​ิกั​ันเชื้​้�อสายออสเตรี​ียนที่​่�แต่​่งเพลงโดยใช้​้

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 20

5/8/2565 BE 09:40

21

เทคนิ​ิคโน้​้ตสิ​ิบสองตั​ัว (twelve tone composition) หรื​ือศิ​ิลปิ​ินอย่​่างจอห์​์น โคลเทรน (John Coltrane) และออร์​์เนตต์​์ โคลแมน (Ornette Coleman) เริ่​่�มใช้​้การนั​ับจั​ังหวะ (time signatures) ที่​่�ซั​ับซ้​้อนแทนการใช้​้โครงสร้​้างคอร์​์ด ทำให้​้เกิ​ิดการผสมผสานระหว่​่างจั​ังหวะและทำนองที่​่�ลื่​่�นไหล และความตึ​ึงเครี​ียด ที่​่�เกิ​ิดขึ้​้�นระหว่​่างโครงสร้​้างของเพลงและการด้​้นสด (improvisation) ก็​็ยังั คงเป็​็น เอกลั​ักษณ์​์ที่​่�ชัดั เจนของดนตรี​ีแจซ จอห์​์นและตั​ัวผมเองทำหลายสิ่​่�งหลายอย่​่างด้​้วยกั​ัน ตั้​้�งแต่​่การฝึ​ึกซ้​้อม แกะเพลง พู​ูดคุ​ุยกั​ันอย่​่างจริ​ิงจั​ังเกี่​่�ยวกั​ับศิ​ิลปิ​ินรุ่​่�นก่​่อนๆ เพราะผมและโคลเทรนนั้​้�นต่​่างก็​็ สนใจในผลงานของศิ​ิลปิ​ินรุ่​่�นก่​่อนเป็​็นอย่​่างมาก และเราเห็​็นว่​่าจริ​ิงๆ แล้​้วดนตรี​ีแจซ คื​ือ ความต่​่อเนื่​่�อง เท้​้าข้​้างหนึ่​่�งของเรานั้​้�นอยู่​่�ในอดี​ีตและอี​ีกข้​้างหนึ่​่�งวางอยู่​่�ในอนาคต ดั​ังที่​่� ดิ​ิซซี​ี จิ​ิลสปาย (Dizzy Gillespie) นั​ักดนตรี​ีแจซชาวอเมริ​ิกั​ันได้​้กล่​่าวไว้​้ บทสั​ัมภาษณ์​์จิ​ิมมี​ี ฮี​ีธ (Jimmy Heath) นั​ักดนตรี​ีแจซชาวอเมริ​ิกั​ัน โดย อลี​ีน ชิ​ิปตั​ัน (Alyn Shipton) ในหนั​ังสื​ือ A New History of Jazz, สำนั​ักพิ​ิมพ์​์ Continuum, ลอนดอน, 2001.

ในช่​่วงต้​้นทศวรรษที่​่� 1960 จอห์​์น โคลเทรน ใช้​้เทคนิ​ิคทางดนตรี​ี อั​ันน่​่าทึ่​่�ง ทดลองเรี​ียบเรี​ียงเสี​ียงประสานแบบตรงๆ ซึ่​่�งแตกต่​่างไปจากเดิ​ิม อย่​่างสิ้​้�นเชิ​ิง ทำให้​้เกิ​ิดดนตรี​ีที่​่�เข้​้มข้​้นขึ้​้�นมากจนยากเกิ​ินจะฟั​ังอย่​่างรื่​่�นหู​ู ในคอนเสิ​ิร์​์ตช่​่วงท้​้ายๆ ของชี​ีวิ​ิต โคลเทรนมั​ักจะเล่​่นเพลง ‘My Favourite Things’ ซึ่​่�งเป็​็นที่​่�ชื่​่�นชอบของผู้​้�ฟั​ัง แต่​่งขึ้​้�นโดยรอดเจอร์​์และแฮมเมอร์​์สไตน์​์ (Rodgers and Hammerstein) การบรรเลงดนตรี​ี ฉ บั​ั บ ร้​้ อ นแรงที่​่�มี​ี ความยาวประมาณสามสิ​ิบนาที​ีนี้​้� เราจะรู้​้�สึ​ึกได้​้ถึ​ึงจิ​ิตวิ​ิญญาณอั​ันแฝงอยู่​่�ของ ขนบประเพณี​ีทางดนตรี​ีแบบดั้​้�งเดิ​ิมอย่​่างเต็​็มเปี่​่�ยม ตามแบบนั​ักดนตรี​ีแจซ อย่​่างซิ​ิดนี​ีย์​์ เบเช็​็ท (Sidney Bechet) และออร์​์เนตต์​์ โคลแมนได้​้ในคราว เดี​ียว ในแวดวงดนตรี​ีแจซร่​่วมสมั​ัยนั้​้�นยั​ังคงตอบรั​ับขนบทางดนตรี​ีแบบดั้​้�งเดิ​ิม ที่​่�หลากหลายนี้​้�อย่​่างต่​่อเนื่​่�อง ตั้​้�งแต่​่นั​ักทรั​ัมเป็​็ตชาวอเมริ​ิกั​ัน วิ​ินตั​ัน มาร์​์ซาลิ​ิส (Wynton Marsalis) ผู้​้�เน้​้นดนตรี​ีแบบวงบิ๊​๊�กแบนด์​์ขนาดใหญ่​่อย่​่างของ ดุ๊​๊�ก เอลลิ​ิงตั​ัน (Duke Ellington) และวงดนตรี​ีขนาดเล็​็กที่​่�เล่​่นเพลงในแนว บี​ีบ็​็อป ไปจนถึ​ึงดนตรี​ีในเขตเมื​ืองแบบดอน ไบรอน (Don Byron) ซึ่​่�งเกิ​ิด จากการผสมผสานจากหลายแหล่​่งที่​่�มา ตั้​้�งแต่​่ดนตรี​ีบรรเลงเคลซเมอร์​์ ของชาวยิ​ิว (Yiddish Klezmer) ผสมกั​ับบิ๊​๊�กแบนด์​์อย่​่างของเอลลิ​ิงตั​ัน และเพลงแบบมาตรฐานที่​่�เป็​็นที่​่�นิ​ิยมในวงกว้​้าง เมื่​่�อได้​้ยิ​ินดนตรี​ีของทั้​้�ง มาร์​์ซาลิ​ิสและไบรอน เราจะรู้​้�สึ​ึกได้​้ถึ​ึงเสี​ียงสะท้​้อนก้​้องกั​ังวานของชี​ีวิ​ิต ในสามเหลี่​่�ยมปากแม่​่น้​้ำมิ​ิสซิ​ิสซิ​ิปปี​ี

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 21

5/8/2565 BE 09:40

22

การเลื​ือกแนวทางในการสร้​้างสรรค์​์งานศิ​ิลปะที่​่�มี​ีความเป็​็นไปได้​้อย่​่าง หลากหลาย ทั้​้�งในด้​้านรู​ูปทรงและที่​่�มาจากประวั​ัติ​ิศาสตร์​์นั้​้�นมี​ีความสำคั​ัญ เสมออย่​่างเช่​่น การที่​่�สถาปนิ​ิกในยุ​ุคฟื้​้�นฟู​ูศิ​ิลปวิ​ิทยาอ้​้างถึ​ึงอย่​่างเฉพาะ เจาะจงในที่​่�มาของรู​ูปแบบเสาคอริ​ินเที​ียนว่​่ามาจากซากปรั​ักหั​ักพั​ังของกรุ​ุงโรม หรื​ือการที่​่�ศิ​ิลปิ​ินในยุ​ุคก่​่อนราฟาเอล (Pre-Raphaelites) ปฏิ​ิเสธการจั​ัดวาง องค์​์ประกอบของภาพในแบบยุ​ุคหลั​ังฟื้​้�นฟู​ูศิ​ิลปวิ​ิทยา โดยทั้​้�งสองการอ้​้างถึ​ึงนี้​้� ขึ้​้�นอยู่​่�กั​ับความรู้​้�และวิ​ิจารณญาณของศิ​ิลปิ​ินแต่​่ละคน ซึ่​่�งค่​่อนข้​้างแตกต่​่างจาก แนวคิ​ิดปฏิ​ิฐานนิ​ิยมในเรื่​่�องจิ​ิตวิ​ิญญาณแห่​่งยุ​ุคสมั​ัย หรื​ือ Zeitgeist ตั​ัวอย่​่างเช่​่น ผลงานของศิ​ิลปิ​ินชาวเยอรมั​ัน เกี​ียร์​์ฮาร์​์ด ริ​ิชเตอร์​์ (Gerhard Richter) เกิ​ิดขึ้​้�น มาจากความผู​ูกพั​ันส่​่วนตั​ัวของศิ​ิลปิ​ินกั​ับขนบประเพณี​ีต่​่างๆ ของภาพวาด ในคริ​ิสต์​์ศตวรรษที่​่�ยี่​่�สิ​ิบ โดยไม่​่ยึ​ึดติ​ิดกั​ับข้​้อจำกั​ัดในเชิ​ิงศี​ีลธรรมของแนวคิ​ิด แบบสมั​ัยใหม่​่ งานของริ​ิชเตอร์​์เคลื่​่�อนไหวอย่​่างอิ​ิสระระหว่​่างความเป็​็นนามธรรม และรู​ูปธรรม ภาพวาดที่​่�เล่​่นสี​ีสันั ของเขามี​ีความเบาลอยที่​่�เกื​ือบจะเป็​็นงานประดั​ับ ตกแต่​่ง ในขณะที่​่�ภาพวาดเหมื​ือนจริ​ิงแบบภาพถ่​่ายของสมาชิ​ิกในครอบครั​ัว ให้​้ความรู้​้�สึ​ึกเปราะบางและมี​ีความใกล้​้ชิดิ เป็​็นส่​่วนตั​ัว ภาพวาดในชุ​ุดอื่​่�นๆ เช่​่น ‘Great Men’ และ ‘Baader-Meinhof’ แสดงให้​้เห็​็นถึ​ึงงานในแง่​่มุมุ ประวั​ัติศิ าสตร์​์ ภาพวาดเหล่​่านี้​้�ไม่​่ได้​้วางตั​ัวห่​่างจากผู้​้�ชมในเชิ​ิงเสี​ียดสี​ีแบบศิ​ิลปะพ็​็อปอาร์​์ตในช่​่วง ทศวรรษที่​่� 1960 และการใช้​้คติ​ินิ​ิยมสรรผสาน (Eclecticism) อย่​่างจริ​ิงจั​ังนั้​้�น ก็​็ไม่​่ได้​้ทำให้​้เสี​ียความตั้​้�งใจที่​่�จะสร้​้างงานศิ​ิลปะแบบสบายๆ ลดความเคร่​่งเครี​ียด ทั้​้�งยั​ังทำให้​้ริ​ิชเตอร์​์สามารถเข้​้าถึ​ึงรู​ูปทรงและอารมณ์​์ความรู้​้�สึ​ึกของภาพวาด ในช่​่วงคริ​ิสต์​์ศตวรรษที่​่�ยี่​่�สิ​ิบทั้​้�งหมดด้​้วยความรู้​้�และเทคนิ​ิคที่​่�เพิ่​่�มพู​ูนขึ้​้�น แน่​่ น อนว่​่ า สถาปนิ​ิ ก อย่​่ า งเราๆ คงมี​ี ค วามทะเยอทะยานอยู่​่�ไม่​่ น้​้ อ ย ที่​่�จะสร้​้า งสรรค์​์ส ถาปั​ัต ยกรรมให้​้ไ ด้​้เ หมื​ือ นกั​ับ ภาพวาดของเกี​ีย ร์​์ฮ าร์​์ด ริ​ิชเตอร์​์ เนื่​่�องจากงานออกแบบของเรานั้​้�นเกี่​่�ยวข้​้องกั​ับสิ่​่�งต่​่างๆ ซึ่​่�งเราเคยเห็​็น และมี​ีประสบการณ์​์มาโดยตลอด อี​ีกทั้​้�งในกระบวนการออกแบบมั​ักจะมี​ี การพู​ู ด คุ​ุ ย ถกเถี​ี ย งเกี่​่�ยวกั​ั บ กิ​ิ จ กรรมต่​่ า งๆ อั​ั น จะเกี่​่�ยวเนื่​่�องอยู่​่�เสมอ อย่​่างเช่​่น การไปเยี่​่�ยมชมแกลเลอรี​ีครั้​้�งล่​่าสุ​ุด ประสบการณ์​์แปลกๆ ที่​่�ได้​้ สั​ัมผั​ัสกั​ับอาคารหรื​ือส่​่วนหนึ่​่�งของเมื​ือง รวมถึ​ึงการใช้​้งานวั​ัสดุ​ุคุ้​้�นเคยในแบบ ที่​่�ไม่​่เคยทำมาก่​่อน เพราะสิ่​่�งที่​่�มี​ีอิ​ิทธิ​ิพลต่​่อการออกแบบของเรานี้​้�ค่​่อนข้​้าง แตกต่​่าง ทำให้​้การพู​ูดคุ​ุยถกเถี​ียงกั​ันเป็​็นวิ​ิธีกี ารที่​่�เราพยายามนำสิ่​่�งเหล่​่านั้​้�นมาใช้​้ ในการออกแบบให้​้สอดคล้​้องกั​ับสภาวการณ์​์ทางสั​ังคมและลั​ักษณะทางกายภาพ ของโครงการที่​่�ทำอยู่​่� การปฏิ​ิบั​ัติ​ิวิ​ิชาชี​ีพออกแบบสถาปั​ัตยกรรมมาหลายปี​ี

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 22

5/8/2565 BE 09:40

23

ก็​็เหมื​ือนนั​ักเขี​ียนที่​่� ที​ี.เอส. เอเลี​ียต กล่​่าวถึ​ึงว่​่า ทำงานมาเกิ​ินยี่​่�สิ​ิบห้​้าปี​ี ทำให้​้เราได้​้พัฒ ั นาขี​ีดความสามารถในการใช้​้ข้อ้ มู​ูลจากแหล่​่งที่​่�มาที่​่�หลากหลาย มากขึ้​้�น จนแทบจะจิ​ินตนาการไม่​่ออกว่​่าโลกที่​่�อยู่​่�รอบตั​ัวเราและขนบประเพณี​ี ทางด้​้านสถาปั​ัตยกรรมจะไม่​่สามารถสนั​ับสนุ​ุนการทำงานออกแบบต่​่อไปได้​้ เราอยากที่​่�จะออกแบบสถาปั​ัตยกรรมด้​้วยความรู้​้�และไหวพริ​ิบในแบบ คาร์​์ล ฟรี​ีดิ​ิช ชิ​ิงเคิ​ิล (Karl Friedrich Schinkel) ฟิ​ิลิ​ิป เวบบ์​์ (Philip Webb) และอดอล์​์ฟ โลส เพราะสถาปนิ​ิกทั้​้�งสามมี​ีจุ​ุดยื​ืนทางจริ​ิยธรรมที่​่�แข็​็งแกร่​่ง โดยสนั​ับสนุ​ุนการสร้​้างสรรค์​์งานออกแบบทก้​้าวข้​้ามวาทกรรมในทางสุ​ุนทรี​ียะ อั​ันว่​่างเปล่​่าไปได้​้ แนวทางการทำงานแบบผสมผสานนี้​้�ยั​ังทำให้​้งานทุ​ุกชิ้​้�น มี​ีความสั​ัมพั​ันธ์​์ที่​่�เหมาะเจาะลงตั​ัวกั​ับสถานการณ์​์ ซึ่​่�งแทบจะไม่​่เกิ​ิดขึ้​้�นเลย กั​ับสถาปั​ัตยกรรมในปั​ัจจุ​ุบั​ัน งานออกแบบของชิ​ิงเคิ​ิลนั้​้�นเป็​็นการผสมผสาน ทางเลื​ือกระหว่​่างกอทิ​ิกและคลาสสิ​ิก ส่​่วนรู​ูปทรงและเทคนิ​ิคการก่​่อสร้​้าง ในงานของเวบบ์​์เป็​็นทางเลื​ือกที่​่�สอดคล้​้องกั​ับสถาปั​ัตยกรรมพื้​้�นถิ่​่�น รวมถึ​ึงงาน ของโลสสร้​้างสรรค์​์จากธรรมเนี​ียมปฏิ​ิบั​ัติ​ิของสั​ังคมร่​่วมสมั​ัยในรู​ูปแบบที่​่� แปรเปลี่​่�ยนไปมาระหว่​่างความหรู​ูหราส่​่วนตั​ัวที่​่�เน้​้นความสุ​ุขแบบสุ​ุดโต่​่ง (hedonistic personal luxury) กั​ับภาพลั​ักษณ์​์ที่​่�แสดงออกสู่​่�สาธารณะแบบ สงวนท่​่าที​ี การตี​ีความเพื่​่�อสร้​้างสรรค์​์สถาปั​ัตยกรรมของสถาปนิ​ิกทั้​้�งสามท่​่าน ไม่​่ได้​้เป็​็นทั้​้�งแบบอนุ​ุรั​ักษนิ​ิยมหรื​ือแบบที่​่�เปลี่​่�ยนแปลงจากเดิ​ิมไปโดยสิ้​้�นเชิ​ิง แต่​่สามารถเป็​็นได้​้ทั้​้�งสองแนวทาง วิ​ิธี​ีการทำงานแบบนี้​้�อาจเป็​็นได้​้ทั้​้�งการตอบ สนองต่​่อของเดิ​ิมอย่​่างมี​ีสีสัี นั และเคารพต่​่ออดี​ีตในเวลาเดี​ียวกั​ัน เหมื​ือนกั​ับงาน ศิ​ิลปะของริ​ิชเตอร์​์และดนตรี​ีของโคลเทรน

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 23

5/8/2565 BE 09:40

เกี่ยวกับอดัม คารูโซ อดั​ัม คารู​ูโซ เกิ​ิดเมื่​่�อปี​ี ค.ศ. 1962 และศึ​ึกษาสถาปั​ัตยกรรมที่​่�มหาวิ​ิทยาลั​ัย แมกกิ​ิล เมื​ืองมอนทรี​ีออล ประเทศแคนาดา เป็​็นหนึ่​่�งในผู้​้�ก่​่อตั้​้�งบริ​ิษัทั สถาปนิ​ิก Caruso St John ร่​่วมกั​ับปี​ีเตอร์​์ เซนต์​์จอห์​์น (Peter St John) ตั้​้�งแต่​่ปี​ี ค.ศ. 1990 มี​ีสำนั​ักงานอยู่​่�ทั้​้�งที่​่�ลอนดอนและซู​ูริ​ิก ผลงานที่​่�โดดเด่​่นมี​ีทั้​้�งที่​่�เป็​็น งานในเชิ​ิงพาณิ​ิชย์​์ และอาคารทางด้​้านวั​ัฒนธรรมในบริ​ิบททางประวั​ัติ​ิศาสตร์​์ ที่​่�ซั​ับซ้​้อน ได้​้แก่​่ ห้​้องแสดงงานศิ​ิลปะ Gagosian Gallery โครงการออกแบบ ปรั​ับปรุ​ุง The Barbican Concert Hall และหอศิ​ิลป์​์ Tate Britain ในลอนดอน ตลอดจนงานพั​ัฒนาผั​ังเมื​ืองขนาดใหญ่​่ นอกจากงานออกแบบสถาปั​ัตยกรรมแล้​้ว คารู​ูโซยั​ังเป็​็นนั​ักเขี​ียนเรื่​่�อง นอกขนบสถาปั​ัตยกรรมสมั​ัยใหม่​่ เป็​็นบรรณาธิ​ิการหนั​ังสื​ือและสิ่​่�งพิ​ิมพ์​์ทาง ด้​้านสถาปั​ัตยกรรมในระดั​ับนานาชาติ​ิ อาทิ​ิเช่​่น The Architect’s Journal, OASE, Blueprint and Tate รวมถึ​ึงหนั​ังสื​ือ The Feeling of Things เล่​่มนี้​้� เป็​็นอาจารย์​์และผู้​้�บรรยายเรื่​่�องสถาปั​ัตยกรรมและงานออกแบบ ณ โรงเรี​ียน สถาปั​ัตยกรรมหลายแห่​่งทั่​่�วโลก รวมถึ​ึง University of North London University of Bath Academy of Architecture ที่​่�เมื​ืองเมนดริ​ิซิ​ิโอ สวิ​ิตเซอร์​์ แลนด์​์ Cities Programme ที่​่� LSE ลอนดอน และ Harvard University’s Graduate School of Design คารู​ูโซได้​้รับั การแต่​่งตั้​้�งจาก ETH Zürich ให้​้เป็​็น Professor of Architecture and Construction เมื่​่�อปี​ี ค.ศ. 2011 ทั้​้�งคารู​ูโซและเซนต์​์จอห์​์น ได้​้รั​ับเกี​ียรติ​ิ ให้​้เป็​็นสมาชิ​ิกของ Royal Academy of Arts ในสาขาสถาปั​ัตยกรรมเมื่​่�อปี​ี ค.ศ. 2019

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 114

5/8/2565 BE 09:40

ประวัติผู้แปล อาชั​ัญญ์​์ บุ​ุญญานั​ันต์​์ จบการศึ​ึ ก ษาสถาปั​ั ต ยกรรมศาสตรบั​ั ณ ฑิ​ิ ต จากมหาวิ​ิ ท ยาลั​ั ย ศิ​ิ ล ปากร Construction Refurbishment Management ในระดั​ับมหาบั​ัณฑิ​ิตจาก University College London ความสนใจในการบริ​ิหารจั​ัดการทางสถาปั​ัตยกรรม นำไปสู่​่�การศึ​ึกษาต่​่อระดั​ับดุ​ุษฎี​ีบั​ัณฑิ​ิตที่​่� London South Bank University เรื่​่�องความสั​ัมพั​ันธ์​์และการบริ​ิหารจั​ัดการความรู้​้�ของคณะทำงานในการพั​ัฒนา โครงการก่​่อสร้​้างในประเทศไทย ที่​่�ได้​้รั​ับรางวั​ัลวิ​ิทยานิ​ิพนธ์​์ระดั​ับบั​ัณฑิ​ิตศึ​ึกษา เครื​ือข่​่ายพั​ัฒนบริ​ิหารศาสตร์​์ สาขาพั​ัฒนาทรั​ัพยากรมนุ​ุษย์​์ จากสถาบั​ันบั​ัณฑิ​ิต พั​ัฒนบริ​ิหารศาสตร์​์ ประจำปี​ี พ.ศ. 2555 ปั​ัจจุ​ุบั​ันเป็​็นอาจารย์​์ประจำที่​่�คณะ สถาปั​ัตยกรรมศาสตร์​์และการผั​ังเมื​ือง มหาวิ​ิทยาลั​ัยธรรมศาสตร์​์ ศู​ูนย์​์รั​ังสิ​ิต ผลงานแปลหนั​ังสื​ือทางด้​้านทฤษฎี​ีสถาปั​ัตยกรรม ที่​่�จั​ัดพิ​ิมพ์​์โดยบริ​ิษั​ัท ลายเส้​้น พั​ับบลิ​ิชชิ่​่�ง จำกั​ัด ได้​้แก่​่ ความปรุ​ุโปร่​่ง (Transparency) โดยโคลิ​ิน โรว์​์ และ โรเบิ​ิร์​์ต สลั​ัทสกี้​้� (2559) ความหมายของการก่​่อสร้​้าง (Ontology of Construction) โดยเกฟอร์​์ค ฮาร์​์ทู​ูเนี่​่�ยน (2559)

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 115

5/8/2565 BE 09:40

LI-ZENN PUBLISHING Modern Thought Series

เลอ คอร์บูซิเอร์ บทสนทนากับนักเรียน 978-616-7800-95-0 250 บาท

หลุยส์ ไอ คาห์น บทสนทนากับนักเรียน 978-616-7800-50-9 250 บาท

เรม โคลฮาส บทสนทนากับนักเรียน 978-616-7800-73-8 300 บาท

บทสนทนากับ มีส ฟาน เดอ โรห์ 978-616-7800-87-5 300 บาท

ปีเตอร์ สมิธสัน บทสนทนากับนักเรียน 978-616-7800-86-8 350 บาท

เมืองของผูค้ น 978-616-7800-61-5 700 บาท

เมืองมีชวี ติ 978-616-7800-84-4 350 บาท

วิธเี รียนรูช้ วี ติ สาธารณะ 978-616-459-013-7 700 บาท

อยูก่ บั ความซับซ้อน 978-616-7800-76-9 380 บาท

อดอลฟ์ โลส บทสนทนา กับความว่างเปล่า 978-616-7800-28-8 300 บาท

ประสบการณ์ สถาปัตยกรรม 978-616-459-012-0 450 บาท

หัตถาราชัน 978-616-7800-47-9 300 บาท

สูแ่ ก่นแท้ของสถาปัตยกรรม 978-616-459-019-9 450 บาท

นิวยอร์กคลุ้มคลั่ง 978-616-459-043-4 1,000 บาท

สถาปัตยกรรมใหม่ และบาวเฮาส์ 978-616-459-044-1 350 บาท

สั่งซื้อหนังสือ: FB: Li-Zenn Publishing (ทาง IB) www.li-zenn.com LINE: @li-zenn IG: lizennpublishing E: purchase@li-zenn.com T: 088 147 9669 / 02 259 2096 ร้าน Li-Zenn Bookshop สาขา 49HUB โกดัง 112 และคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาฯ

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 118

5/8/2565 BE 09:40

พอล แรนด์ บทสนทนากับนักเรียน 978-616-459-011-3 300 บาท

ทาดาโอะ อันโดะ บทสนทนากับนักเรียน 978-616-459-010-6 300 บาท

บทสนทนากับ ไฟร โอทโท 978-616-459-033-5 300 บาท

ซานติอาโก คาลาทราวา บทสนทนากับนักเรียน 978-616-459-032-8 300 บาท

ปรากฏ-กาล:ชีวติ ของ งานสถาปัตยกรรม ผ่านกาลเวลา 978-616-7800-46-2 300 บาท

ความซับซ้อน และความขัดแย้ง ในสถาปัตยกรรม 978-616-7800-71-4 350 บาท

ความปรุโปร่ง 978-616-7800-69-1 300 บาท

ความหมาย ของการก่อสร้าง 978-616-7800-74-5 350 บาท

คณิตศาสตร์เบือ้ งหลังวิลล่า ในอุดมคติและบทความอืน่ ๆ

พืน้ ฐานการออกแบบ สถาปัตยกรรม 978-616-7800-88-2 450 บาท

978-616-7800-98-1 450 บาท

ความรู้สึกต่อสรรพสิ่ง 978-616-459-056-4 350 บาท

TH_CarusoWritings_Trim 1907.indd 119

5/8/2565 BE 09:40