Page 1

De invloed van zeep op bacteriën     

        Schrijvers:   School: Hoofdbegeleider:   Tweede begeleider: Datum:    

T. Folkertsma & N. Fraiderik  Het Drachtster Lyceum  H5G  M. Bosveld  F. de Haan  11­12­15 


Inhoudsopgave   1. Introductie  1.1  Samenvatting 1.2  Dankwoord 2. Inleiding 2.1  Belang van het onderwerp 3. Theorie 3.1  De bacterie 3.2  De verschillende soorten bacteriën 3.3  De huidflora 3.4  Het belang van het verwijderen van transiënte bacteriën  3.5  Het verwijderen van residente bacteriën 3.6  De ideale omstandigheden voor bacteriën 3.7  Structuurformules van de belangrijkste ingrediënten in de zepen 3.8  De invloed van zeep en alcohol op bacteriën 4. Hoofdvraag 5. Hypothese  5.1 Hypothese Experiment 1 5.2 Hypothese Experiment 2 6. Experiment 1 6.1 Materiaal 6.2 Methode 6.3 Poging 1 6.4 Poging 2 6.5 Resultaten 7. Experiment 2 7.1 Materiaal 7.2 Methode 7.5 Resultaten 8. Conclusie 9. Discussie 9.1 Betrouwbaarheid 9.2 Vervolgonderzoek 10. Bronvermelding 11. Bijlage  11.1 Ingrediënten 11.2 Foto’s Experiment 1 11.3 Foto’s Experiment 2 11.4 Werkplan 11.5 Logboek

p. 2  p. 2 p. 2  p. 2  p. 3   p. 3  p. 3  p. 5  p. 5  p. 5  p. 7  p. 10  p. 10 p. 11  p. 11  p. 11  p. 11  p. 12   p. 12  p. 12  p. 14  p. 14  p. 14  p. 16   p. 16  p. 16   p.17  p. 20  p. 20  p. 20  p. 21  p. 22   p. 26  p. 26  p. 28  p. 30 p. 31  p. 33 

1


Samenvatting De invloed van verschillende soorten zeep op bacteriën is onderzocht door middel van twee  experimenten. In het eerste experiment is het verschil onderzocht in bacteriën vóór het  handen wassen en ná het handen wassen. Dit werd gedaan met verschillende soorten zeep,  om de invloed te vergelijken. In dit experiment is gebruik gemaakt van kraanwater,  Palmolive, Dettol (antibacterieel) en Sterillium (alcohol). Hier kwam uit dat Sterillium de  meeste bacteriën doodde.  In het tweede experiment hebben we de invloed van de zeep getest met behulp van in zeep  gedrenkte filtreerpapiertjes en druppels water en de zepen. Deze werden neergelegd op een  voedingsbodem met een suspensie van bacteriën. Hier kwam uit dat Dettol de meeste  bacteriën doodde.    Dankwoord  Om dit profielwerkstuk tot een succes te maken, hebben we hard gewerkt. Maar natuurlijk  konden we dit niet alleen en hebben we veel gehad aan de adviezen en hulp van  verschillende mensen. In het bijzonder, onze begeleiders, mevr. Bosveld en mevr. De Haan.  Mevr. van der Schaaf, voor haar hulp bij de experimenten en mevr. Rekers voor het leveren  van het materiaal. We willen hen dan ook graag hiervoor bedanken.     

Inleiding   Belang van het onderwerp  Door onderzoek wordt de wereld zich steeds meer bewust van het belang van hygiëne. Het  is erg belangrijk om regelmatig handen te wassen en te douchen. Dit is zo belangrijk omdat  met slechte hygiëne, ziektes makkelijk kunnen worden overgebracht. Dit gebeurt niet alleen  via persoon tot persoon, maar ook indirect via bijvoorbeeld deurklinken en winkelwagentjes.  Om de overdracht van bacteriën zo veel mogelijk te voorkomen, is het wassen van de  handen erg belangrijk. Daarom is het ook erg belangrijk om te weten welke zeep je hiervoor  het beste kunt gebruiken. Ook zit er soms een groot verschil in prijs tussen verschillende  soorten zeep. Men wil altijd graag weten of het product de prijs waard is. Daarom is er voor  dit Profielwerkstuk gekozen voor het onderwerp: De invloed van verschillende soorten zeep  op de bacteriën van de hand.            

 

2


Theorie     De bacterie  Een bacterie is een ééncellig micro­organisme. Ze zijn te klein om met het blote oog te  kunnen waarnemen. De gemiddelde grootte van een bacterie is 0,001 mm, oftewel 1 nm. De  kleinst voorkomende bacteriën zijn 0,1 nm en de grootste bacteriën zijn 20 nm (naar:  medirecord). Ondanks dat we bacteriën niet kunnen zien, komen ze vrijwel overal op de  wereld voor.      Een bacterie is prokaryoot, wat betekent dat het geen celkern heeft. Wel heeft een bacterie  een celwand, plasmiden en ribosomen. Een bacterie beweegt zich voort door middel van  een flagel (een soort staartje).     Bacteriën planten zich voort met behulp van  binaire deling. ​ Bij binaire deling splitst een  organisme zich in twee identieke individuen  zonder dat daar seks aan te pas komt.  (Micropia) ​ De deling van de bacterie begint met  het verdubbelen van het chromosoom. Deze  worden van elkaar gescheiden, waarna de cel  zich uit elkaar trekt met in beide delen één  kopie van het chromosoom.    Figuur 1: ​ De Cel van een bacterie.                                                                         (medirecord)      De verschillende soorten bacteriën  De uiterlijke verschijningsvorm van bacteriën kan tot een drietal eenvoudige grondvormen  worden teruggevoerd. Zo onderscheiden we:  1. Kokken: dat zijn bolvormige cellen die individueel of in groepsverband kunnen  voorkomen;  2. Staafvormig: cilindervormige bacteriën, die meer pluriforme draden vormen of  voorkomen als kegelvorm;  3. Spirocheten: gebogen staafjes die spiraalvormig of schroefvormig gekromd kunnen zijn.  Bovendien kunnen bacteriën zich van elkaar onderscheiden door hun kleurstelling. De  verschillende kleuren zijn afhankelijk van de samenstelling van de celwand.  (​ mens­en­gezondheid.infonu.nl​ ) 

3


Figuur 2:​  Soorten Bacteriën. (merckmanual)      Er zijn heel veel verschillende soorten bacteriën die ziektes veroorzaken. Hieronder worden  een aantal bekende bacteriën en de ziekte die ze veroorzaken genoemd.    ● Borrelia burgdorferi​ : (spirocheten) De bacterie is de veroorzaker van de ziekte van  Lyme. De bacterie wordt overgebracht via een tekenbeet. Ook kan bij de zwangerschap  de bacterie worden overgebracht van moeder naar kind via traanvocht en moedermelk.  ● Chlamydia bacterie​ : (staafvormig) De ziekte chlamydia wordt door deze bacterie  veroorzaakt. De bacterie kan worden overgebracht door seksueel contact. Chlamydia  kan een ontsteking veroorzaken in de urinebuis. Het is de meest voorkomende  geslachtsziekte.  ● E­coli​ : (staafvormig) Normaal een goedaardige bacterie die voorkomt in de dikke darm,  maar als ze op de verkeerde plaatsen van het lichaam komt (bijvoorbeeld in de  buikwand of urinebuis) kan de bacterie gevaarlijk worden. Ook sommige mutaties van  de E­coli bacterie kunnen gevaarlijk zijn.  ● Hepatitus A­virus (infectieuze hepatitus)​ : (kokken) Het Hepatitus virus kan worden  overgebracht via ontlasting, bloed, geslachtsgemeenschap en via moeder naar kind. Het  virus zorgt voor een ontsteking van de lever   ● Listeria Monocytogenes:​  ​ (staafvormig) De bacterie zorgt voor de ziekte Listeriose. De  ziekte kan bij kinderen, ouderen en mensen met een verzwakt immuumsysteem,  darmvliesontsteking en sepsis, bloedvergiftiging, veroorzaken. Het virus kan worden  overgebracht via de bodem, dieren en via voedingsmiddelen.  ● Mycobacterium tuberculosis​ : (kokken) De ziekte Tuberculose wordt door deze bacterie  veroorzaakt. De ziekte zorgt voor bloed ophoesten, koorts, moeheid, vermagering en  nachtzweten. De ziekte kan worden overgedragen via het hoesten van een persoon met  longtuberculose.  ● Salmonella (tyfus of paratyfus)​ : (staafvormig) Salmonella kan ontstaan door het eten van  rauwe, besmette dieren. Salmonella kan misselijkheid, overgeven,​  diarree​  (soms met  slijm en bloed), buikkrampen, koorts en hoofdpijn veroorzaken.          4 


De huidflora  Een ongeboren baby in de buik van zijn moeder is steriel. Pas bij de geboorte komt de baby  in contact met bacteriën. Dit begint al in het geboortekanaal van de moeder. Daarna gaat het  verzamelen van bacteriën verder door aanraken met de omgeving.  Elke plek op het menselijk lichaam heeft een verschillende hoeveelheid bacteriën. Doordat  de handen erg veel gebruikt worden, komen daar ook heel veel bacteriën voor. Het aantal  bacteriën verschilt tussen de 39.000 en de 4.600.000, waarvan gemiddeld 150 verschillende  soorten.  (naar: Quest.nl)  Op de huid van mensen leven residente en transiënte bacteriën. De residente bacteriën  behoren tot de natuurlijke huidflora. Ze kunnen niet van de huid worden verwijderd en leven  vooral in de microscopische huidplooien. De bekendste residente bacterie is de  Staphylococcus. De transiënte bacteriën leven niet constant op de huid. Ze blijven na  aanraking met een voorwerp of persoon achter op de huid. De transiënte bacteriën kunnen  ziekten met zich mee brengen, hierdoor is het belangrijk om ze weer te verwijderen.  Gelukkig kunnen ze via het wassen veel gemakkelijker dan residente bacteriën van de huid  worden verwijderd.     Het belang van het verwijderen van transiënte bacteriën   Het is belangrijk om je handen te wassen en zo de transiënte bacteriën te verwijderen. Door  je handen te wassen kun je 80% van de infecties tegengaan. (naar: ​ dokterdokter​ )  Je raakt met je handen van alles aan en omdat je lichaam natuurlijke olieachtige stoffen  bevat, hechten bacteriën zich beter aan de huid. Als je met je handen dan bijvoorbeeld in je  ogen wrijft, kunnen ziekmakers makkelijk in je slijmvliezen terecht komen. Zo kun je jezelf  besmetten.     Het verwijderen van residente bacteriën  De residente bacteriën helpen ons met het op afstand houden van indringers. Ze vormen  een schild om onze huid heen dat ons afweersysteem helpt. Omdat er zo veel residente  bacteriën op onze huid leven werkt dit schild erg goed.   Ook kunnen de stafylokokken helpen met het afremmen van ontstekingen bij verwondingen.  Als we deze bacteriën zouden verwijderen van onze huid, zouden  wonden veel minder snel  genezen en is er een onnodige kans op weefselschade.   Vaak handen wassen met zeep heeft dus niet alleen maar voordelen. Vooral bij mensen met  een droge huid kan dit erg slecht zijn. Er kunnen namelijk scheurtjes ontstaan in de huid. In  deze scheurtjes kunnen transiënte bacteriën komen. Dit kan er juist weer voor zorgen dat er  ontstekingen ontstaan. Menselijke afweercellen en residente bacteriën kunnen deze  bacteriën dan niet meer tegen houden.    De ideale omstandigheden voor bacteriën   Bacteriën groeien het beste bij een zuurgraad van pH 7. De groei remt al snel af bij een  zuurgraad van pH 6 en lager. Ook is de temperatuur van de omgeving belangrijk voor een  bacterie. De temperatuur staat in verband met de snelheid van het groeiproces. Er is  een  minimum temperatuur, de temperatuur is dan te laag voor een verandering in het  groeiproces. En er is een maximum temperatuur, de temperatuur is dan te hoog. Bij een te  hoge temperatuur​  ​ worden de eiwitten te heet, waardoor de cellen afsterven. Een eiwit is een  enzym, een bacterie bestaat ook uit enzymen die verschillende taken uitvoeren. Wanneer  5 


een enzym wordt verwarmt vind er een enzym activiteit plaats, onder deze activiteiten  verstaan wij de omzettingssnelheid van substraten die worden gesplitst door de enzymen.  Onder de biologen wordt dit ook wel verstaan als het enzym­substraat complex. Ook de  omzettingssnelheid heeft een minimum, optimum en maximum. De temperatuur staat in  verband met de enzym activiteit. De grootte van de snelheid ligt ook aan de pre­incubatie  tijd. Dit is de gemeten tijd wanneer de enzym oplossing bij de reactie temperatuur verblijft,  voordat deze oplossing wordt gemengd met het substraat. Hoe korter deze tijd, hoe groter  het optimum.                           Figuur 3: ​ De groeisnelheid. (Microbiologie)   

  Figuur 4:​  ​ De omzettingssnelheid van substraat.   De verschillende lijnen hebben verschillende pre­incubatietijden. (Malmberg)    Er zijn vijf soorten bacteriën:    ● Thermofiele:​  Groeien in warme gebieden van 45 graden. Met genoeg voedingstoffen,  bijvoorbeeld een composthoop, kunnen ze heel snel groeien.  ● Mesofiele:​  Zijn bijna overal aanwezig, zijn aangepast aan de lichaamstemperatuur van  een mens en dier.  ● Psychrofiele:​  Komen alleen voor in koude milieus van 5 tot 30 graden. 

6


Psychrotrofe: ​ Hebben een breed optimum van ongeveer 20 tot 30 graden. Maar ze  kunnen ook nog overleven in een koelkast.  Thermotrofe:​  Hebben een breed optimum van ongeveer 37 tot 47 graden. 

●   Men gebruikt in het laboratoria een broedstoof of een waterbad om de bacteriën op de juiste  temperatuur te laten groeien. Het waterbad wordt continue in de gaten gehouden voor een  goede kwaliteit. Als er bijvoorbeeld een storing plaats vindt, dan kan er ingegrepen worden  en de afwijkende resultaten kunnen worden verklaard.       Structuurformules van de belangrijkste bacterie dodende ingrediënten in de zepen  Palmolive:  ● Cocamidopropylbetaïne 

Figuur 5:​  Cocamidopropylbetaïne (Wikipedia)    De binding zit in zepen en zorgt voor een schuimend effect. Het werkt als een antisepticum,  ook wel desinfectans genoemd, een bacteriedodend middel. Het betaïne ontsmet  voorwerpen en het huidoppervlak uitwendig.      ● Natriumbenzoaat   

Figuur 6:​  Natriumbenzoaat (Wikipedia)    Natriumbenzoaat werkt als conserveermiddel dat gisten, bacteriën en schimmels doodt. Dit  gebeurt alleen als de pH lager is dan 3,6. Het middel zit onder andere in zure shampoo en  zepen. Dit is wel opmerkelijk, want de pH van palmolive zit rond de 5.          7 


Dettol ● Centrimoniumchloride    Figuur 7:​  Centrimoniumchloride (Wikipedia)    Het werkt als desinfectiemiddel, desinfectie is het doden of verwijderen van  ziekteverwekkende organismen (naar: lentech). Het wordt bijvoorbeeld vóór operaties  gebruikt.      ● Benzalkoniumchloride   

  Figuur 8: ​ Benzalkoniumchloride (Wikipedia)    Het is een desinfecteermiddel voor uitwendig gebruik, inwendig gebruik kan zorgen voor  misselijkheid en baken. Benzalkoniumchloride is oppervlakte actief tegen algen en  schimmels.      ● Methylisothiazolinon 

  Figuur 9:​  ​ Methylisothiazolinon (Wikipedia)    Methylisothiazolinon is een desinfecteermiddel tegen schimmels en bacteriën.                8 


Sterillium 100 g oplossing bevat:    ● Propaan­2­ol (45 g)                Figuur 10:​  Propaan­2­ol   45 g (Wikipedia)    Het is een secundair alcohol, wat betekent dat de structuurformule een CH­groep bevat. Het  wordt onder andere gebruikt als ontsmettingsmiddel in de gezondheidszorg. Het verdampt  snel en het lost vettigheid goed op. Dit komt omdat Propaan­2­ol met een zeep molecuul  reageert. Een zeep molecuul bestaat uit een staart en een kop. De kop bestaat uit zuurstof  moleculen en is hydrofiel, deze kan dus goed met water mengen. De lange staart achter de  kop is hydrofoob en kan dus niet goed met water mengen. In figuur 12 is een bol te zien,  deze heet de micelbol. Buiten de bol zie je blauwe bollen, dat zijn de zeepkoppen met  daarachter de zeepstaarten. Om de zeepkoppen heen zitten water moleculen. De  zeepstaarten houden niet van water, maar wek van zeep. Normaal gesproken kunnen vetten  niet oplossen in water, maar door het gebruiken van zeep wel. (naar: Lenntech)   

Figuur 11: ​ Een voorbeeld van een reactie tussen een zeepmolecuul en glycerine.  (Lenntech)     

Figuur 12:​  Een micelbol​  (Lenntech)      9 


● Propaan­1­ol (30 g)                Figuur 13: ​ Propaan­1­ol   30 g (Wikipedia)    Het is een primair alcohol, wat betekent dat de structuurformule met een CH​ ­groep is  2​ gekoppeld. Het wordt onder andere gebruikt als oplosmiddel en schoonmaakmiddel. Het lost  goed op in water, omdat het een OH­groep bevat en hierdoor waterstofbruggen kan vormen  met water.      ● Glycerol 85 %                Figuur 14:​  Glycerol 85 %  (Wikipedia)    Glycerol is een drievoudige alcohol wat goed tot matig oplosbaar is in water. In zepen wordt  het gebruikt als vocht vasthoudend middel, dit betekent dat dit middel wateraantrekkend is  omdat het moleculen zijn die uit meerdere hydrofiele groepen bestaan.      De invloed van zeep en alcohol op bacteriën  Wanneer de handen worden gewassen met zeep of water, wordt het zichtbare vuil  verwijderd. Transiënte flora is dan niet meer aanwezig op de hand. Desinfectie van de  handen met 70% alcohol heeft geen invloed op het zichtbare vuil, maar de transiënte ­ en  residente flora wel. In ziekenhuis wordt Sterillium gebruikt, dit is een gel die bestaat uit  alcoholen. Alcoholen zorgen ervoor dat het celmembraan van de bacterie stuk gaat en  denatureren de eiwitten van de bacteriecel. Zo werkt het ook op schimmels. Het werkt echter  niet tegen bacteriesporen en virussen met een envelop. Dit envelop bestaat uit eiwitten die  de virus beschermt, het heeft een stekelachtig uiterlijk.     

10 


Hoofdvraag Wat is de invloed van verschillende soorten zeep op de bacteriën op een hand?      Hypothese Experiment 1  We verwachten dat de antibacteriële zeep Dettol, een grotere hoeveelheid bacteriën  verwijdert dan gewone zeep Palmolive. En dat Sterillium, wat veel in het ziekenhuis wordt  gebruikt, de meeste bacteriën zal verwijderen. We verwachten dat water het minst van de  bacteriën zal verwijderen.    Hypothese Experiment 2  We verwachten dat er op de plek van de druppel zeep steeds een cirkel ontstaat waarbinnen  geen bacteriën groeien. Bij Palmolive zal deze cirkel het kleinst zijn en bij Sterillium het  grootst. De cirkel bij Dettol zal hier tussen in liggen. Bij water verwachten we dat er geen  bacterieloze cirkel ontstaat. Ook met dit experiment zouden we moeten kunnen zien welke  van de drie zepen of water het best werkt tegen het verwijderen van bacteriën op de hand.  Maar dit experiment is volgens ons nauwkeuriger, omdat je niet te maken hebt met het  verschil van bacteriën tussen de verschillende petrischalen.     

 

11


Experiment 1    Materiaal   ● Twee proefpersonen  ● Palmolive  ● Dettol  ● Sterillium  ● Kraanwater  ● 8 Voedingsbodems met Plate Count Agar  ● Fototoestel  ● Zwart achtergrond papier      Methode   1. Voorbereiding  Voor de proef was het belangrijk dat de handen van de proefpersoon genoeg bacteriën  bevatten. Daarom werden de handen van de proefpersoon voor elke proef een uur lang niet  gewassen. In dit uur worden verschillende voorwerpen zoals deurklinken, toetsenborden en  telefoons aangeraakt om zo veel mogelijk bacteriën te verzamelen.     2. Het wasproces  Het experiment werd met verschillende soorten zeep uitgevoerd.   De eerste keer werden de handen alleen gewassen met water. De tweede keer met  Palmolive, de derde keer met Dettol en de laatste keer met Sterillium.  Het stappenplan voor het wassen van de handen was elke keer vrijwel het zelfde, het proces  wordt hier onder omschreven:   Stap 0:​  Handen natmaken met water. (deze stap geldt niet voor de proef met sterillium)  Stap 1:​  Breng voldoende zeep aan op de hand. (deze stap geldt niet voor het proefje met  alleen water)  Stap 2:​  Wrijf de handpalmen over elkaar. 10 sec  Stap 3:​  Wrijf over de rug van de hand met het ineenstrengelen van de vingers. 2x 5 sec  Stap 4:​  Wrijf over de handpalmen met het ineenstrengelen van de vingers. 10 sec  Stap 5:​  Neem de vingers van elke hand vast en wrijf ze met een zijwaartse heen­ en terug  beweging. 2x 5 sec  Stap 6:​  Houd de duim vast met de andere hand en maak draaibewegingen. 2x 5 sec  Stap 7:​  Druk de vingers van de hand in de handpalm van de andere hand en maak  draaibewegingen. 2x 5 sec  Stap 8:​  Spoel de hand af met water tot alle zeepresten verwijderd zijn. (Hoeft niet bij de  proef met alleen water en de proef met sterillium)  Stap 9:​  Laat de handen drogen door de lucht zonder een enkel voorwerp aan te raken.  (Hotellotop)     

12


Figuur 15:​  De manier van handen wassen. (Hotellotop)      3. Het strijkproces  Er werden 8 petrischaaltjes met agar gebruikt. Agar is een smaak­ en reukloze bindmiddel  en zorgt voor een gel­achtige structuur. Alle 8 schaaltjes werden verdeeld in 2 delen: één  deel om de ongewassen rechter wijsvinger over heen te wrijven en één deel om de  gewassen rechter wijsvinger over heen te strijken. De ongewassen vinger werd over de  onderste helft gestreken en de gewassen vinger werd over de bovenste helft gestreken.    4. Het groeiproces  Na het strijkproces, werden de petrischalen in de stoof op 37 graden Celsius gezet. Er werd  na 24 uur gecontroleerd of er koloniën te zien waren.    5. Fotograferen  Wanneer de petrischalen uit het stoof waren gehaald, werden er foto’s van alle petrischalen  gemaakt, steeds met het fototoestel op een gelijke afstand van de petrischaaltjes. De foto’s  werden gemaakt op een zwarte ondergrond, waarvoor we een zwart papiertje hebben  gebruikt, zodat de kolonies beter waren te zien.    6. Resultaten verwerken  Met behulp van de foto’s zijn de koloniën op de voedingsbodems geteld. Hierbij werd  onderscheid gemaakt tussen de bacteriën van vóór het wassen en de bacteriën van ná het  wassen. De resultaten zijn te zien in de tabel 1. Ook is de procentuele afname/toename  berekend met behulp van de formule:​   na−voor x 100%.   voor  ​

Tabel 1: ​ Kort dagschema  Tijd 

Handeling

12:50 ­ 13:00 

Handen gewassen met water  

13:50 ­ 14:00 

Handen wassen met Palmolive 

14:50 ­ 15:00 

Handen wassen met Dettol 

15:50 ­ 16:00 

Handen wassen met Sterillium en  petrischalen in stoof plaatsen  13 


Poging 1 (mislukt)    Bij de eerste poging waren er na 24 uur nog steeds geen bacteriën te zien. We hebben toen  een tussenproef uitgevoerd om te kijken of het met het te zacht drukken van de wijsvinger te  maken had. Wij en mevrouw van der Schaaf hebben alle drie onze vinger op petrischalen  gedrukt en in de stoof gedaan. Na 24 uur bleek er geen verschil te zijn in bacterie kolonies,  er was bijna niets te zien. Nadat mevrouw van der Schaaf de thermometer controleerde,  bleek de stoof op 45 graden te staan. Wij hebben met z’n tweeën een tweede tussen proef  uitgevoerd. Deze proef was om te kijken wat het verschil was tussen het vegen en het  drukken van de wijsvinger op de petrischaal en of het niet groeien van de bacteriën te  maken had met de temperatuur van de stoof. Tessa veegde haar wijsvinger over de  petrischaal en Noa drukte haar wijsvinger meerdere malen op de petrischaal. We hebben de  stoof toen op 37 graden gezet en de petrischalen er in gelegd. Bij de petrischaal waar de  vinger op was gedrukt, was na 24 uur te zien dat de koloniën dicht op elkaar zaten. Het zag  er mooi uit, maar de koloniën waren bijna niet te tellen. Op de petrischaal waar de vinger  over heen geveegd was, waren ze juist heel goed te tellen. Ook bleek dat het mislukken van  de eerste poging lag aan de temperatuur van de stoof. Met die nieuwe informatie hebben we  het experiment opnieuw uitgevoerd.     Poging 2  Experiment 1 hebben we nog een keer gedaan, grotendeels op de zelfde manier, maar deze  keer hadden we er extra goed op gelet dat de stoof rond de 37 graden Celsius stond. Ook  hebben we na de resultaten van de tweede tussenproef besloten om met de vingers over de  petrischaaltjes te vegen i.p.v. vier vingerafdrukken te zetten.   Poging 2 ging goed. Na 24 uur hebben we de petrischaaltjes uit de stoof gehaald en  gefotografeerd. De foto’s zijn te vinden in Bijlage 2. De resultaten staan hieronder. 

  Resultaten 

Tabel 2: ​ De resultaten van Experiment 1 met de percentuele toename/afname.  Product 

Proefpersoon

Aantal koloniën  Aantal koloniën  voor het wassen  na het wassen 

Procentuele afname/toename 

Water

1: Noa 

297

1112

+274%

2: Tessa 

119

1775

+1392%

Gemiddelde

208

1443

+594%

Palmolive

1: Noa 

198

320

+62%

2: Tessa 

44

1308

+2873%

Gemiddelde

121

814

+573%

Dettol

1: Noa 

290

130

­55% 14 


2: Tessa 

9

153

+1600%

Gemiddelde

150

142

­5%

Sterillium

1: Noa 

90

62

­31%

2: Tessa 

276

13

­95%

Gemiddelde

183

75

­60%

 

  Grafiek 1:​  De resultaten van Experiment 1  Op de x­as het product en op de y­as het gemiddeld aantal bacteriën.      Uit de tabel en de grafiek volgt dat het wassen van de handen met water en Palmolive het  aantal bacteriën op de handen niet vermindert, maar juist vergroot. Mogelijk komt dit doordat  de bacteriën die in de microscopische huidplooien zitten, losweken door het water en de  zeep. Hierdoor laten de bacteriën sneller los bij aanraking met een voorwerp, in ons geval  de voedingsbodems. Sterillium echter vermindert het aantal bacteriën op de handen wel met  een groot percentage. Het hoofdbestandsdeel van Sterillium is alcohol, wat de bacteriën  dood. Dit resultaat was dus te verwachten.   Maar Dettol is ook antibacterieel en zou dus ook de bacteriën moeten doden. Toch blijkt uit  de resultaten dat het aantal bacteriën maar met 5% afneemt, wat een groot verschil is met  Sterillium wat wel 60% van de bacteriën verwijderd. De antibacteriële werking van Dettol is  kennelijk lang niet zo goed als van Sterillium.  

15 


Experiment 2      Materiaal  ● Palmolive (gewone zeep)  ● Dettol (antibacterieel)  ● Sterillium (alcohol)  ● Kraanwater  ● 4 Voedingsbodems met Plate Count Agar  ● Kleine ronde filtreerpapiertjes  ● Fototoestel  ● Zwart achtergrond papier  ● Steriele 10 mL pipet  ● Ent oog Figuur 16​ : Een pipettor.  ● Pipettor (​ ecx.images­amazon.com​ )  ● Spatel      Methode  1. Bacteriën oplossen  Van de bacteriën in het eerste experiment werd een suspensie gemaakt. Met behulp van  een ent oog werden de bacteriën van het ongewassen deel van proef 1 geschraapt en in  een zoutoplossing gedaan. De suspensie werd goed geschud.    2.  ​ Bacterieoplossing uitspatelen  Van de bacterieoplossing hebben we 10 mL opgezogen met een pipet. Dit hebben we op de  petrischaal gedaan. De druppel hebben we uitgespateld met de spatel, zodat overal  ongeveer de zelfde hoeveelheid suspensie zou liggen. Op deze manier hebben we vier  schaaltjes gemaakt.    3. Zeep verdelen  De zepen en het water werden in vier “potjes” verdeeld, zo was het makkelijker om de filtreer  papiertjes in de zepen en water te drenken en om met de pipettor op te zuigen. Bij Palmolive  en Dettol hebben we water toegevoegd om het te verdunnen.     4. Experiment uitvoeren  De petrischaal werd verdeeld in vier delen. Elk deel voor een zeep of water. Een filtreer  papiertje werd gedrenkt in de zeep(oplossing) of het water, met een pincet, en vervolgens op  een van de vier delen van het petrischaaltje gelegd. Dit experiment hebben we in duplo  uitgevoerd.   We hebben dit experiment nog een keer uitgevoerd, maar dan zonder filtreerpapiertjes.  Hierbij hebben we druppeltjes zeep en water van 0,01 mL direct in de vier delen van de  petrischaaltjes gedaan. Vooraf hebben we op de plaats van de druppeltjes met stift een stip  gezet. In totaal zijn er voor dit experiment vier petrischalen gebruikt.       16 


5. Groeiproces Nadat het experiment was uitgevoerd werden de petrischalen in een stoof gezet met een  temperatuur van rond de 37 graden. Na 24 uur hebben we de petrischaaltjes uit de stoof  gehaald en hebben we de resultaten bekeken.    6. Fotograferen  Nadat we de petrischalen uit het stoof hadden gehaald, hebben we foto’s van alle vier de  petrischalen gemaakt, steeds met het fototoestel op een gelijke afstand van de  petrischaaltjes. De foto’s werden gemaakt op een zwarte ondergrond, waarvoor we een  zwart papiertje hebben gebruikt, zodat de kringen om de filtreerpapiertjes en druppels waar  geen bacteriën groeien beter te zien waren.    7. Resultaten verwerken  Met behulp van de foto’s werd er naar de diameter van de bacterieloze kringen gekeken.  Eerst werd gekeken uit hoeveel pixels de diameter van de petrischaal bestond. Een pixel is  een gekleurd punt in bijvoorbeeld een digitale foto. Veel pixels samen geven een beeld.  Door de petrischaal met de muis te selecteren, werd het aantal pixels door de computer  berekend. Links boven in het scherm stond het aantal pixels. Daarna werd op de zelfde  manier gekeken hoeveel pixels de diameter van de bacterieloze kringen hadden. Omdat de  kringen geen perfecte cirkel waren, werd de breedte en de lengte opgemeten. De resultaten  zijn weergegeven in tabel 3.   Doordat we wisten dat de diameter van de Petrischaal in het echt 100 mm was, konden we  met behulp van de gegevens van tabel 2, de lengte en breedte ook berekenen in mm. Dit  werd gedaan met de formule:

aantal pixels bacterieloze kring  ​ x 100.     aantal pixels petrischaal

Vervolgens werd de straal van de gemiddelde diameter van de kringen uitgerekend met de  formule:  lente + breedte  ​ De resultaten werden in de tabel gezet en met elkaar vergeleken.  4 De resultaten in mm zijn te zien in Tabel 4.      Resultaten 

Tabel 3:​  De resultaten Experiment 2 in pixels.  Pixels  Product  petrischaal 

Aantal pixels breedte 

Aantal pixels lengte 

1:  1800  

water

120

128

Palmolive

114

118

Dettol

242

250

Sterillium

169

195

2: 1836 

water

132

120

17


Palmolive

374

361

Dettol

288

263

Sterillium

174

245

3:  1725 

water

31

33

Palmolive

65

64

Dettol

309

376

Sterillium

308

314

4: 1833 

water

0

0

Palmolive

0

0

Dettol

312

312

Sterillium

392

367

  Tabel 4: ​ De omgerekende resultaten van Experiment 2 met de straal.  Petrischaal 

Product

Breedte (mm) 

Lengte (mm) 

Straal (mm) 

1:  

water

6,7

7,1

3,5

Palmolive

6,3

6,6

3,2

Dettol

13,4

13,9

6,8

Sterillium

9,4

10,8

5,1

2:  

water

7,2

6,5

3,4

Palmolive

20,4

19,7

10,0

Dettol

15,7

14,3

7,5

Sterillium

9,5

13,3

5,7

3

water

1,8

1,9

0,9

Palmolive

3,8

3,7

1,9

Dettol

17,9

21,8

9,9

Sterillium

17,9

18,2

9,0

18


4

water

0,0

0,0

0,0

Palmolive

0,0

0,0

0,0

Dettol

17,0

17,0

8,5

Sterillium

21,4

20,0

10,4

 

  Grafiek 2: ​ De resultaten van Experiment 2, op de x­as het product en op de y­as de straal  van alle 4 petrischalen bij elkaar opgeteld.    In de tabel en de grafiek is te zien dat Dettol op alle 4 petrischalen samen de grootste  bacterieloze kringen heeft. Door de resultaten van Experiment 1 zou het logischer zijn dat  Sterillium de grootste kringen zou hebben, maar dit is niet het geval. Dit zou kunnen komen  doordat Sterillium voor het grootste gedeelte uit alcohol bestaat. Alcohol verdampt heel snel,  waardoor het niet genoeg tijd heeft om in de voedingsbodem te trekken. De bacteriën  kunnen dus dichter bij het centrum van de druppel/ het filtreerpapiertje komen.   Ook is in de grafiek te zien dat water de kleinste bacterieloze kringen heeft. Doordat water  geen bacteriedodende of bacterieremmende ingrediënten heeft, was dit te verwachten. Voor  Palmolive geldt het zelfde.  

      19 


Conclusie Met de experimenten wouden we onze hoofdvraag beantwoorden: “Wat is de invloed van  verschillende soorten zeep op de bacteriën op de hand?”. Uit ons onderzoek is gebleken dat  Sterillium het best werkt tegen het verwijderen van bacteriën op de hand. Dat komt omdat  Sterillium voor het grootste deel bestaat uit alcohol. Dettol is de één na beste, daarna komt  Palmolive en water werkt het slechtst. Water zorgt er alleen maar voor dat de bacteriën los  komen, maar de bacteriën worden er niet afgespoeld. Bij de tweede proef zou je denken dat  Sterillium helemaal niet zo goed werkt, maar dat komt omdat Sterillium heel snel opdroogt  en daardoor niet goed in het agar kan trekken.      

Discussie   Voor het onderzoek is geprobeerd om de resultaten zo betrouwbaar mogelijk te maken. Er  zijn een aantal factoren die de betrouwbaarheid van de resultaten van ons onderzoek  negatief hebben kunnen beïnvloeden.     1. De temperatuur  De gemiddelde temperatuur van een mens ligt tussen de 35,5 °C en 37,8 °​ C​ . Deze  temperatuur schommelt gedurende de dag. s’ Nachts is deze temperatuur gemiddeld het  laagst, omdat het lichaam dan rust en er minder verbrand wordt en er ook minder warmte vrij  komt. s’ Avonds net na het avondeten is de temperatuur het hoogst.   Bij ons onderzoek is geen rekening gehouden met deze temperatuurverschillen. De stoof  hebben we gedurende de hele groeitijd op 38 °C gehouden. Dit zou van invloed kunnen zijn  op de resultaten van beide Experimenten. Ook was het erg moeilijk om de stoof nauwkeurig  in te stellen, waardoor de echte temperatuur in de stoof kan afwijken van de genoteerde  temperatuur.     2. De producten  Bij het onderzoek is gekeken naar gewone handzeep, antibacteriële handzeep en alcohol.  Er zijn verschillende producten die hiervoor gebruikt kunnen worden. Wij hebben hiervoor  Palmolive, Dettol en Sterillium gebruikt. Per soort product zijn er geen verschillende merken  overzocht. Hierdoor is het lastig om een uitspraak te doen die geldt voor alle merken.    3. Transiënt en resident  De residente bacteriën helpen ons immuunsysteem. Deze zijn dus goed om op je huid te  hebben en zouden we eigenlijk niet moeten verwijderen. De transiënte bacteriën willen we  juist wel verwijderen, omdat deze ziektes kunnen veroorzaken.   In ons onderzoek is geen onderscheid gemaakt tussen transiënte en residente bacteriën.  Hierdoor is het moeilijk te zeggen of een zeep goed is of niet; als alle bacteriën worden  verwijderd, zijn er dus heel veel transiënte bacteriën verwijderd (wat we ook willen), maar  ook een aantal residente bacteriën (wat we juist niet willen). Dit zou van invloed kunnen zijn  op de resultaten van beide experimenten.       20 


4. Aanraking De huid van de mens, en met name de hand, is vet­ en olieachtig. Dit zorgt ervoor dat  transiënte bacteriën goed blijven zitten. De handen dragen veel van deze bacteriën mee,  omdat je met je handen van alles aanraakt. Doordat de hand dit doet, neemt het bacteriën  over van voorwerp naar voorwerpen. Elk hand bevat verschillende bacteriën en elk voorwerp  is aan geraakt door een andere hand, dus deze bevatten ook verschillende bacteriën. Wij  hebben steeds verschillende voorwerpen aangeraakt en ook steeds een verschillend aantal.  Dit kan ervoor hebben gezorgd dat de verschillende petrischalen vóór het wassen een  andere verdeling van transiënte en residente bacteriën hadden.    5. Groot verschil  Bij Experiment 1 zitten er grote verschillen tussen de resultaten van Noa en Tessa. We  hebben het gemiddelde hiervan uitgerekend, maar eigenlijk waren de verschillen te groot en  hadden we het experiment nog een keer moeten uitvoeren. Het zou namelijk kunnen dat ons  eigen uitgerekende gemiddelde erg afwijkt van het normale gemiddelde, doordat één van de  duplo’s was mislukt.      De volgende factoren zijn alleen van invloed op Experiment 2:    6. Bacteriën  Bij het tweede experiment waren er met entnaalden bacteriekoloniën van de petrischaaltjes  van Experiment 1 gehaald. Er is hierbij niet gekeken naar de soorten bacteriën die zijn  gebruikt. De ene bacteriesoort kan beter tegen bepaalde stoffen dan de andere. Ook was de  omgeving waar de proef is uitgevoerd niet 100% steriel. Deze twee factoren zouden de  resultaten negatief kunnen beïnvloeden.    7. Zeep  Sommige ingrediënten van de zepen zouden beter in de agar kunnen trekken dan anderen.  De ingrediënten die in de agar zijn getrokken kunnen van invloed zijn geweest op de grootte  van de kringen  

Het onderzoek naar de invloed van zeep op bacteriën heeft bij ons nieuwe vragen  opgeroepen, bijvoorbeeld: Verwijderen de zepen niet te veel transiënte bacteriën? Om deze  vraag te beantwoorden, zou er een vervolgonderzoek moeten komen. Er zou bij dit  onderzoek een onderscheid kunnen worden gemaakt tussen transiënte en residente  bacteriën. Dit zou onderzocht kunnen worden door gebruik te maken van verschillende  soorten voedingsbodems. We zouden  bijvoorbeeld gebruik kunnen maken van een  voedingsbodem met Baird­Parker agar, waar alleen de Staph. Aureus bacterie goed op kan  groeien. De Staph. Aureus bacterie is een transiënte bacterie.   Ook zouden we kunnen kijken naar de verschillende manieren om je handen te drogen. Bij  water en palmolive weekten de bacteriën wel los, maar werden ze er niet af gespoeld. We  zou kunnen onderzoeken of daarom met papieren handdoekjes de bacteriën daar op blijven  zitten en er op die manier minder bacteriën op je handen zitten na afloop.       21 


Bronvermelding   ●

●   ●

Anna Staal, ​ Het belang en toepassing van hygiëne,  http://mens­en­gezondheid.infonu.nl/diversen/44041­het­belang­en­toepassing­van­hygi ene.html​ , ​ Gebruikt voor: Belang van het onderwerp.   Redactie gezondheidsnet, ​ Meer bacteriën op vrouwenhanden,​   http://www.gezondheidsnet.nl/medisch/meer­bacterien­op­vrouwenhanden​ ,  Gebruikt voor: Algemene kennis.  Anouk de Jong​ , Het nut van bacteriën​ ,  http://www.sciencespace.nl/leven­en­natuur/artikelen/2230/het­nut­van­bacterin​ ,  Gebruikt voor: Het belang van het verwijderen van transiënte bacteriën.  Rijskoverheid, ​ Over bacterien​ ,  http://www.rivm.nl/Onderwerpen/Z/Ziek_door_dier/Besmettingsroutes/Ons_voedsel/Over _bacteri%C3%ABn​ , Gebruikt voor: De bacterie.  Ina Wiersema, Kweekomstandigheden,  http://www.microbiologie.info/Kweekomstandigheden.html​ , Gebruikt voor: De ideale  omstandigheden voor bacteriën.   Redactie gezondheidsnet, Bacterie,  http://www.gezondheidsnet.nl/ziekten/bacterie​ , Gebruikt voor: De bacterie.   Redactie Flabber, ​ Dit zijn bacteriën die op je hand zitten als je een uur buiten hebt  gespeeld,​ http://www.flabber.nl/artikel/dit­zijn­bacterien­die­op­je­hand­zitten­als­je­een­u ur­buiten­hebt­gespeeld­44829​  Gebruikt voor: Algemene Kennis.  Jan Willem Wensink​ , ​ De zin en onzin van handen wassen,​   http://www.dokterdokter.nl/gezond­leven/algemeen/de­zin­en­onzin­van­handen­wassen /​ Gebruikt voor: Het belang van het verwijderen van transiënte bacteriën.   Saskia C., ​ Microbiologie bacteriën kweken,​   http://dier­en­natuur.infonu.nl/biologie/86547­microbiologie­bacterien­kweken.html​ ,  Gebruikt voor: De ideale omstandigheden voor bacteriën.   Serkozy​ , ​ Wat zijn bacteriën?​ ,  http://mens­en­gezondheid.infonu.nl/ziekten/74569­wat­zijn­bacterien.html​  Gebruikt  voor: De bacterie.   Dennis Rijnvis, ​ Menselijke huid bevat meer dan duizend soorten bacteriën,​   http://www.nu.nl/wetenschap/1971200/menselijke­huid­bevat­meer­dan­duizend­soorten ­bacterien.html​ , Gebruikt voor: De huidflora.  

22 


● ●

●   ●

Redactie Medirecord, ​ Bacteriën​ , ​ http://www.medirecord.eu/bacterie/​ , Gebruikt voor: De  verschillende soorten bacteriën.   Merck Manual, ​ De Merck Manual medisch handboek ­ tweede, geheel herziende editie,​   http://www.merckmanual.nl/mmhenl/print/sec17/ch190/ch190a.html​  Gebruikt voor:  Figuur 2  Globetrotter, ​ buitensportvoeding,​  ​ http://www.globetrotter.nl/bacteriesoorten.html​ ,  Gebruikt voor: De verschillende soorten bacteriën.   Science, Grote diversiteit huisbacteriën,  http://medischcontact.artsennet.nl/archief­6/Tijdschriftartikel/60288/Grote­diversiteit­huid bacterien.htm​ , Gebruikt voor: De huidflora.   Paul, Huidflora ­ bacteriën leven op huid,  https://www.salusi.nl/huidflora­bacterien­leven­op­huid/​ , Gebruikt voor: Het verwijderen  van residente bacteriën.   Huup Dassen,​  Te veel wassen is niet goed: huidbacteriën remmen wondinfecties,  http://vorige.nrc.nl//wetenschap/article2424941.ece/Te_veel_wassen_is_niet_goed_huid bacterien_remmen_wondinfecties​ , Gebruikt voor: Het verwijderen van residente  bacteriën.   Lierop69, ​ Blootstelling aan bacteriën is vaak gezond,  http://mens­en­gezondheid.infonu.nl/diversen/108869­blootstelling­aan­bacterien­is­vaak ­gezond.html​ , Gebruikt voor: Het verwijderen van residente bacterien.   Ecolab​ , ECOLAB – 7 manieren om blootstelling aan Noro virus tot minimum te  beperken​ ,​ http://hotellotop.com/ecolab­7­manieren­om­blootstelling­aan­noro­virus­tot­mi nimum­te­beperken/​ , Gebruikt voor: Figuur 13 en de stappen 

●   ●   ●

De redactie van MediRecord, ​ Bacteriën​ , ​ http://www.medirecord.eu/bacterie/​ , Gebruikt  voor: De verschillende soorten bacteriën.   Jan Marrieke, ​ Bacteriën op de huid,​  ​ http://members.ziggo.nl/janmarieke/ir/bachuid.html​ ,  Gebruikt voor: De invloed van zeep en alcohol op bacteriën.  Ina Wiersema, ​ handhygiëne, wassen en desinfecteren,​   http://www.microbiologie.info/Handen%20schoon.html​ , Gebruikt voor: De invloed van  zeep en alcohol op bacteriën.  Onbekend,​  Weetjes over de lichaamstemperatuur bij de mens,  http://www.lichaamstemperatuur.com/​  Gebruikt voor: Discussie 

23


● ●

●   ●

 

Liselotte, ​ Alles over agar­agar,​  ​ http://www.culy.nl/inspiratie/alles­over­agar­agar/​ ,  Gebruikt voor: Experiment 1, methode  Malmberg, ​ Biologie voor jou,​   http://www2.malmberg.nl/biologievoorjou/oefenen/vwo­ex/5vt3e.htm#010123​ , Gebruikt  voor: De ideale omstandigheden voor bacteriën en Figuur 4  Auteursgroep Synaps, ​ 35.4 Enzymen​ ,  http://www.10voorbiologie.nl/index.php?cat=9&id=1361&par=1373​ , Gebruikt voor: De  ideale omstandigheden voor bacteriën  http://ecx.images­amazon.com/images/I/31uYJKRExXL._SL500_AA300_.jpg​ , Gebruikt  voor Figuur 14  Afdeling Marketing Micropia, ​ Binaire deling,  http://www.micropia.nl/nl/ontdek/microbiologie­van­tot­z/binaire­deling/​  Gebruikt voor: De  bacterie.  De redactie van Aljevragen, ​ Kunnen koolstof verbindingen redoxreacties ondergaan?,​   http://www.aljevragen.nl/sk/koolstofchemie/KLS151.html​ , Gebruikt voor:  Structuurformules van de belangrijkste bacterie dodende ingrediënten in de zepen.  Redactie Quest​ , Hoe lang moet je je handen wassen voordat de bacteriën allemaal  dood  zijn?,​ http://www.quest.nl/artikel/hoe­lang­moet­je­je­handen­wassen­voordat­de­bacterie n­allemaal­dood­zijn​ , Gebruikt voor: De huidflora.   ​ Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen​ , ​ Bevochtingsmiddel,  https://nl.wikipedia.org/wiki/Bevochtigingsmiddel​ , Gebruikt voor: Structuurformules van  de belangrijkste bacterie dodende ingrediënten in de zepen.  De redactie van Lenntech, ​ Desinfectie van water,​   http://www.lenntech.nl/processen/desinfectie/wat­is­water­desinfectie.htm​ , Gebruikt  voor: Structuurformules van de belangrijkste bacterie dodende ingrediënten in de zepen.  De redactie van gezondheidsgids, ​ Virussen: de infectie van gezonde cellen,​   http://gezondheidsgids.org/aandoeningen/virussen­de­infectie­van­gezonde­cellen/​ ,  Gebruiktvoor: De invloed van zeep en alcohol op bacteriën.  Janetta, Hetebrij, ​ Zeep​ ,  http://www.sciencespace.nl/leven­en­natuur/artikelen/4720/zeep​ , ​ Gebruikt voor:  Structuurformules van de belangrijkste bacterie dodende ingrediënten in de zepen.   

24


● Structuurformules :  Figuur 5:  https://nl.wikipedia.org/wiki/Cocamidopropylbeta%C3%AFne  Figuur 6: https://nl.wikipedia.org/wiki/Natriumbenzoaat  Figuur 7: https://nl.wikipedia.org/wiki/Cetrimoniumchloride  Figuur 8: https://nl.wikipedia.org/wiki/Benzalkoniumchloride  Figuur 9: https://nl.wikipedia.org/wiki/Methylisothiazolinon  Figuur 10: https://nl.wikipedia.org/wiki/2­propanol  Figuur 11: https://nl.wikipedia.org/wiki/1­propanol  Figuur 12: https://nl.wikipedia.org/wiki/Glycerol   

25


Bijlage 1: Ingrediënten       Plate Count Agar  ● Enzymatische spijsvertering van 5,0       g  ● caseïne    ● Gistextract  2,5  g  ● Watervrije glucose  1,0  g  ● Agar    9 ­18  g  ● Demin Water  1000  ml      Palmolive  ● Water  ● Natrium laureth sulfaat  ● Cocamidopropyk lbetaine  ● Natriumchloride  ● Cocamide MEA  ● Natriumsalicylaat  ● Parfum  ● Natriumbenzoaat  ● Styreen  ● Citroen zuur  ● Polyquaternium­7  ● Tetranatrium EDTA  ● Prunus amygdalus dulcis extract  ● Sine adipe lac  ● Aloe barbadensis blad Extract  ● Prunus amygdalus dulcis olie  ● Benzyl benzoaat  ● Hexyl cinnamal  ● Hydroxyusohexyl 3­ carboxaldehyde cyclohexene  ● Linalool           

26


Dettol ● Water  ● Certimonium  ● Chloride  ● Glycerine  ● Lauramine oxide  ● PEG­ 150 diester  ● Cocamide MEA  ● PEG­150 stearate  ● Citroen zuur  ● Tetrasodium EDTA  ● Parfum  ● Benzalkonium chloride  ● Ethanolamine  ● Alcohol  ● Magnesium  ● Nitraat  ● Methychlorolisothiazolinone  ● Cl155110   ● Cl 14700      Sterillium  ● Propaan­2­ol  ● Propaan­1­ol  ● Mecetroniumethylsulfaat  ● Glycerol  ● Tetradecaan­1­ol  ● Geurstof  ● Kleurstof (E131)  ● Gezuiverd water 

27


Bijlage 2: Foto’s experiment 1    Bij de foto’s die hier onder te zien zijn, is onder de streep met de ongewassen  rechterwijsvinger geveegd en boven de streep met de gewassen rechterwijsvinger geveegd.    

Figuur 17:​  Petrischaal 1. Op deze foto is de petrischaal van Noa te zien bij het gebruik van water om de handen mee mee te wassen.      

Figuur 18:​  Petrischaal 2.  Op deze foto is de petrischaal van Tessa te zien  bij het gebruik van water om de handen mee  te wassen. 

Figuur 19:​  Petrischaal 3. Op deze foto is de petrischaal van Noa te zien bij het gebruik van Palmolive om de handen mee wassen.  

Figuur 20:​  Petrischaal 4.  Op deze foto is de petrischaal van Tessa te zien  bij het gebruik van Palmolive om de handen te  mee te wassen.   

28


Figuur 21:​  Petrischaal 5. Op deze foto is de petrischaal van Noa te zien bij het gebruik van Dettol om de handen mee te wassen.

Figuur 22:​  Petrischaal 6.  Op deze foto is de petrischaal van Tessa te zien  bij het gebruik van Dettol om de handen mee  te wassen. 

   

Figuur 23:​  Petrischaal 7. Op deze foto is de petrischaal van Noa te zien bij het gebruik van Sterillium om de handen mee wassen.

Figuur 24:​  Petrischaal 8.  Op deze foto is de petrischaal van Tessa te zien  bij het gebruik van Sterillium om de handen te  mee te wassen. 

29


Bijlage 3: Foto’s Experiment 2   

Figuur 25: ​ Petrischalen 1 en 2.  Het filtreer papiertje gedrenkt in Dettol is rechts  boven te zien, van Palmolive links boven, van   water links onder en van Sterillium rechts onder. 

   

Figuur 26:​  Petrischalen 3 en 4.  De druppel Dettol van 0,1 ml is rechts boven   te zien, van Palmolive links boven, van water  links onder en van Sterillium rechts onder. 

           

30


Bijlage 4: Werkplan    Naam 1: Tessa Folkertsma Begeleider 1: Mevrouw Bosveld  Naam 2: Noa Fraiderik Begeleider 2: Mevrouw de Haan      Onderzoeksplan    Hoofdvraag:  Wat is de invloed van verschillende soorten zeep op de bacteriën op een hand?    Deelvragen:  Wat is een bacterie?  Wat voor soorten bacteriën zijn er?  Wat zijn de meest voorkomende bacteriën op de huid?  Wat gebeurt er met de hand als de goede bacteriën worden verwijderd?  Wat zijn de meest ideale omstandigheden voor het groeien van bacteriën?  Waarom is het belangrijk om slechte bacteriën te verwijderen?  Wat zijn de structuur formules van verschillende soorten zeep?  Wat voor effect hebben verschillende soorten zeep/ alcohol op bacteriën?    Hypothese:  We verwachten dat antibacteriële zeep een grotere hoeveelheid bacteriën verwijdert dan  gewone zeep en dat de antibacteriële gel uit het ziekenhuis het beste resultaat zal geven.  Ook verwachten we dat het verschil tussen verschillende soorten gewone zeep minder groot  zal zijn, dan tussen gewone en antibacteriële zeep.    Experiment 1:  We verdelen acht voedingsbodems in twee delen. Vier voedingsbodems per persoon. Één  deel van de voedingsbodem gebruiken we om onze ongewassen wijsvinger op te drukken  en het tweede deel gebruiken we om onze gewassen vinger op te drukken. Voedingsbodem  1 voor het wassen met water, voedingsbodem 2 voor het wassen met Palmolive,  voedingsbodem 3 voor het wassen met Dettol en voedingsbodem 4 voor het wassen met  Sterillium.Tussen het experiment met voedingsbodem 1 en het experiment met  voedingsbodem 2 moet een uur tussen zitten, zodat onze vinger in dat uur vies kan  worden  voor we het weer wassen. We gaan een uur lang onze handen niet wassen. We schudden  elkaar de handen om zoveel mogelijk de zelfde bacteriën te hebben. Eerst drukken we de  ongewassen rechter wijsvinger vier keer over een voedingsbodem. We gaan daarna onze  handen wassen. Dit doen we elke keer op precies dezelfde manier. We wassen de eerste  keer de rechter wijsvinger met water, daarna wassen we de rechter wijsvinger met gewone  zeep, met antibacteriële zeep en als laatste nog keer met Sterillium. Tussen het wassen zit  steeds een uur, waarin we zoveel mogelijk voorwerpen aan raken om weer nieuwe bacteriën  te verzamelen.  We laten de bacteriën groeien en noteren de soorten, hoeveelheid, grootte en maken foto’s.    31 


Experiment 2:  We maken van de bacteriën op de voedingsbodem een suspensie. Twee reageerbuizen  zullen deze suspensie bevatten. Deze suspensie zullen we over vier bodems verspreiden,  van vier verschillende petrischalen. Met een pincet zullen we hele kleine stukjes  filtreerpapier in verschillende soorten zeep en water drenken en vervolgens in de suspensie  leggen. We doen dit met slechts twee petrischalen, de andere twee petrischalen zijn extra  voor als het mislukt bij de andere petrischalen. Wanneer we klaar zijn met de petrischalen  leggen we ze in de stoof op een temperatuur van 38 graden. We sluiten een timer aan  tussen het stopcontact en de stekker van de stoof. We zetten deze timer op 24 uur, zodat de  stof zichzelf uitschakelt na 24 uur. Als we dan naar de petrischalen kijken kun je zien wat de  invloed van een bepaalde zeep of water op bacteriën is. Hoe groter de diameter van de  cirkel waar geen bacteriën groeien, hoe beter de werking van de zeep of het water.    Materialen:  3 verschillende soorten zeep   Kraanwater  20 (waarvan reserve) Voedingsbodems met Plate Count Agar  Filtreerpapier  Fototoestel    Informatiebronnen:  Google books  Google scholar  Bioplek      Tijdplan  Activiteit 

Studielast uren 

Datum

Wie?

Planning Gerealiseerd? 

Deelvragen 1­4 

15

Week 39­42 

Tessa

Ja

Deelvragen 5­8 

15

Week 39­42 

Noa

Ja

Experiment 1 uitvoeren 

4

05­11­15

Samen

Ja

Experiment 2 (extra) uitvoeren +  Informatie afmaken 

2

10­11­15

Samen

Nee, door het mislukken  van Experiment 1, was  dit later 

Gegevens verwerken 

5

Week 46 

Samen

Nee, door het mislukken  van Experiment 1, was  dit later 

Verslag schrijven 

20

Week 47­48 

Tessa

Ja

Verslag schrijven 

20

Week 47­48 

Noa

Ja 32 


Logboek   Activiteit 

Persoon Datum 

Tijd

Plaats

Algemene vaardigheden 

Samen

Havo 4 

15 uur 

School

Ruw werkplan + keuzeformulier opstellen 

Samen

18­08­15 4 uur 

School

Werkplan opstellen 

Tessa

09­09­15 2 uur 

Thuis

Werkplan opstellen 

Noa

09­09­15 1 uur 30 min  Thuis 

Werkplan opstellen 

Samen

10­09­15 1 uur 

School

Werkplan bespreken met mevr. Bosveld 

Samen

21­09­15 45 min 

School

Werkplan bespreken met mevr. Bosveld 

Samen

29­09­15 1 uur 

School

Informatie verzamelen en verwerken in:  Het  belang van het onderwerp, hoofdvraag en  hypothese 

Tessa

29­09­15 2 uur 

Thuis

Informatie verzamelen en verwerken in:  Het  belang van het onderwerp, hoofdvraag en  hypothese 

Noa

29­09­15 2 uur 

Thuis

Informatie verzamelen en verwerken in:  De ideale omstandigheden voor bacteriën 

Noa

06­10­15 1 uur 

Thuis

Informatie verzamelen en verwerken in: De  bacterie 

Tessa

07­10­15 1 uur 30 min  Thuis 

Informatie verzamelen en verwerken in: De  bacterie en De verschillende soorten  bacteriën. 

Tessa

15­10­15 1 uur 30 min  Thuis 

Planning PWS dagen bespreken met mevr.  Bosveld 

Samen

16­10­15 30 min 

Informatie verzamelen en verwerken in: De  verschillende soorten bacteriën en  De huidflora. 

Tessa

17­10­15 1 uur 30 min  Thuis 

Informatie verzamelen en verwerken in: De  ideale omstandigheden voor bacteriën en het  belang van het verwijderen van transiënte  bacteriën. 

Noa

19­10­15 1 uur 

School

Thuis

33


Zeep voor de Experimenten kopen 

Tessa

19­10­15 30 min 

Kruidvat

Overleg Experiment 1 met mevr. Bosveld 

Samen

02­11­15 15 min 

School

Overleg Experiment 1 met mevr. van der  Schaaf 

Samen

03­11­15 45 min 

School

Voorbereiden Experiment 1 

Samen

05­11­15 30 min 

School

Materiaal en Methode: Experiment 1 

Tessa

05­11­15 1 uur 30 min  School 

Materiaal en Methode: Experiment 2 

Noa

05­11­15 1 uur 30 min  School 

Experiment 1 uitvoeren en tijdens wachten:  Materiaal, Methode en werkplan aanpassen 

Samen

05­11­15 3 uur 30 min  School 

Informatie verzamelen en verwerken in: De  verschillende soorten bacteriën, Het  verwijderen van residente bacteriën en  Bronvermelding 

Tessa

06­11­15 5 uur 

School

Informatie verzamelen en verwerken in:  Structuurformules van de bij het experiment  gebruikte soorten zeep en de invloed van  zeep en alcohol op bacteriën. 

Noa

06­11­15 5 uur 

School

Logboek verduidelijken 

Tessa

06­11­15 45 min 

Thuis

Resultaten bekijken Experiment 1 

Samen

09­11­15 15 min 

School

Resultaten bekijken Experiment 1 

Samen

10­11­15 15 min 

School

Test Experiment 1 

Samen

12­11­15 15 min 

School

Alle resultaten bekijken en fotograferen 

Samen

13­11­15 45 min 

School

Poging 2 Experiment 1 voorbereiden en  verbeterpunten bespreken 

Samen

16­11­15 30 min 

Thuis

Poging 2 Experiment 1 uitvoeren en tijdens  wachten verslag verbeteren + Poging 1  verwerken in het verslag 

Samen

17­11­15 4 uur 30 min  School 

Resultaten poging 2 Experiment 1 bekijken 

samen

18­11­15 30 min 

School

Voorbereiding en afspraken maken  Experiment 2 met mevr. van der Schaaf 

Samen

20­11­15 30 min 

School

34


Bijlage 2 + poging 2 beschrijven 

Tessa

22­11­15 1 uur 30 min  Thuis 

Experiment 2 uitvoeren 

Samen

23­11­15 2 uur 

School

Resultaten Experiment 2 bekijken 

Samen

24­11­15 30 min 

School

Foto’s maken experiment 2 + resultaten en  foto’s verwerken + materiaal en methode  experiment 2 

Samen

25­11­15 3 uur 

School

Samenvatting opstellen 

Samen

26­11­15 30 min 

School

Onderschrift bij foto’s zetten en  Inhoudsopgave maken 

Noa

26­11­15 45 min 

Thuis

Resultaten Experiment 1 verwerken +  Discussie 

Tessa

27­11­15 4 uur 30 min  Thuis 

Resultaten Experiment 1 verwerken 

Noa

28­11­15 2 uur 

Thuis

Alles nalezen en verbeteren 

Tessa

28­11­15 2 uur 

Thuis

Resultaten Experiment 2 analyseren 

Tessa

28­11­15 30 min 

Thuis

Resultaten Experiment 2 verwerken +  Discussie 

Tessa

29­11­15 3 uur 30 min  Thuis 

Aanpassingen nakijken 

Noa

30­11­15 30 minuten 

School

Discussie + methode experiment 1 aanpassen  Noa  + verslag afmaken 

30­11­15 4 uur 30 min  Thuis 

Verslag afmaken 

Tessa

30­11­15 2 uur 30 min  Thuis 

Verslag verbeteren 

Noa

28­11­15 45 min 

Thuis

Verslag verbeteren 

Tessa

28­11­15 2 uur 

Thuis

Verslag verbeteren 

Noa

01­12­15 45 min 

School

Verslag verbeteren 

Tessa

01­12­15 45 min 

School

Verslag verbeteren 

Tessa

09­12­15 1 uur 30 min  Thuis 

Verslag verbeteren 

Noa

10­12­15 2 uur  

Verslag verbeteren 

Tessa

10­12­15 1 uur 30 min  School 

Verslag verbeteren 

Noa  

10­12­15 30 min. 

School

Thuis  35 


36

De invloed van zeep op bacteriën, noa fraiderik en tessa folkertsma h ngntpdf  
De invloed van zeep op bacteriën, noa fraiderik en tessa folkertsma h ngntpdf  
Advertisement