Issuu on Google+


Pastoral americana


Título orixinal: American Pastoral Copyright © 1997 by Philip Roth © da tradución: Fernando Moreiras, 2013 © desta edición: Kalandraka Editora, 2013 Italia, 37 - 36162 Pontevedra Tel.: 986 860 276 faktoria@faktoriakdelibros.com www.faktoriakdelibros.com Faktoría K de libros é un selo editorial de Kalandraka Ilustración e deseño de portada: Marc Taeger Directores de colección: Xosé Ballesteros e Silvia Pérez Tato Primeira edición: marzo, 2013 ISBN: 978-84-15250-39-5 DL: PO 59-2013 Reservados todos os dereitos

«Esta obra recibiu unha axuda da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria, Secretaría Xeral de Cultura, na convocatoria de axudas para a tradución do ano 2012.»


Pastoral americana Philip Roth

Traduci贸n de Fernando Moreiras


Dream when the day is thru, dream and they might come true, things never are as bad as they seem, so dream, dream, dream. JOHNNY MERCER, Dream (canción popular dos anos 40)

… o estraño acaecemento do esperado… WILLIAM CARLOS WILLIAMS, At Kenneth Burke’s Place (1946)


I O PA RA Í S O L E M B RA D O


CAPÍTULO 1

O Sueco. Nos anos da guerra, cando eu facía primaria, era un nome máxico na nosa veciñanza de Newark. Érao mesmo para os adultos que só estaban a unha xeración de distancia do antigo gueto da cidade na rúa Prince, pero que aínda non estaban americanizados á perfección como para se abraiaren perante a habilidade dun deportista de instituto. O nome tiña maxia, igual ca o seu rostro anómalo: dos poucos estudantes xudeus de pelo claro que había no noso instituto público, maioritariamente xudeu, ningún tiña nada remotamente parecido á insensible máscara viquinga de queixo prominente daquel louro de ollos azuis que nacera na nosa tribo e recibira o nome de Seymour Irving Levov. O Sueco destacaba como ala en fútbol americano, como pivote en baloncesto e como primeira base en béisbol. O único dos seus equipos que valía para algo era o de baloncesto, que gañou dúas veces o campionato da cidade con el como máximo anotador; mais, mentres o Sueco destacase, o destino dos nosos equipos deportivos importáballe pouco a un estudantado cuxos maiores, que na súa meirande parte tiñan pouca educación e moitas cargas, veneraban o éxito académico por riba de todo. A agresión física, por moito que se camuflase con uniformes deportivos e regulamentos oficiais e non tivese por obxecto mancar os xudeus, non era un dos motivos de gozo tradicionais na nosa comunidade… pero os títulos superiores si. Con todo, a través do Sueco o barrio mergullouse nunha fantasía sobre si mesmo e sobre o mundo, a fantasía dos seareiros deportivos de calquera lugar: case igual ca os

11


xentís, ou como imaxinaban que eran os xentís, as nosas familias podían esquecer a realidade das cousas e depositar todas as súas esperanzas nunha xesta deportiva. E, sobre todo, podían esquecer a guerra. Creo que o que mellor explica a transformación do Sueco Levov no Apolo doméstico dos xudeus de Weequahic son a guerra contra os alemáns e os xaponeses e os medos que esta suscitou. Cun Sueco invencible no terreo de xogo, aquela vida superficial e carente de sentido ofrecíalles unha especie de estraño e enganoso sustento, unha feliz liberación por medio da inocencia do Sueco, aos que vivían co medo de non veren nunca máis os fillos, irmáns ou maridos. E como o afectaba isto a el? A glorificación, a santificación de cada gancho que encestaba, de cada pase que collía dun chimpo, de cada pelota que bateaba a ferro e mandaba baixa pola banda esquerda para gañar dúas bases? Foi aquilo o que o converteu nun rapaz serio de rostro impertérrito? Ou era aquela sobriedade aparentemente madura a manifestación exterior dunha ardua loita interior por manter á raia o narcisismo que toda unha comunidade alimentaba co seu cariño? As animadoras do instituto tiñan unha cantarela para o Sueco; e, a diferenza doutras destinadas a inspirar a todo o equipo ou animar os espectadores, esta era unha rítmica e estrondosa homenaxe dedicada unicamente ao Sueco, entusiasmo puro e duro ante a súa perfección. Aquela cantarela atronaba o pavillón nos partidos de baloncesto cada vez que collía un rebote ou encestaba un balón, e percorría a nosa banda do City Stadium nos partidos de fútbol americano cada vez que gañaba unha iarda ou interceptaba un pase. Mesmo nos partidos de béisbol que xogaban na casa, no Irvington Park, perante un público moi escaso e sen un equipo de entusiastas animadoras encrequenadas nas bandas, podía oírse de fondo en boca dun feixe de incondicionais de Weequahic sentados nas bancadas de madeira, que non só a cantaba cando o Sueco saía batear, senón tamén cando eliminaba un

12


rival cunha recollida rutineira na primeira base. A cantarela en cuestión constaba de nove sílabas, sendo catro delas o alcume e o apelido, e soaba como na-na na-NA! na-na-na-na-NA! O ritmo, sobre todo nos partidos de fútbol americano, ía acelerándose cada vez máis ata que, no clímax de frenética adoración, se producía unha gozosa explosión de pinchacarneiros e saias ao vento, e os pantalonciños deportivos laranxa de dez rexas animadoras relampaban coma fogos de lucería ante os nosos atónitos ollos… nin por ti nin por min, senón polo marabilloso Sueco. «Sueco Levov! É todo un amor!… Sueco Levov! É todo un amor!… Sueco Levov! É todo un amor!» Si, mirase onde mirase, a xente queríalle a fartar. Os donos das tendas de larpeiradas, aos que tanto amolabamos, aos demais dicíannos «Ei, ti, para xa» ou «Cala a boca, rapaz»; pero a el chamábanlle, con todo respecto, «Sueco». Os pais de todos sorrían e dirixíanse a el con benevolencia como «Seymour». As mozas que ían larapetando pola rúa e se cruzaban con el facían coma que se desmaiaban dun xeito moi esaxerado, e as máis afoutas delas berrábanlle ao pasar «Volve aquí, Levov da miña vida!». E el tolerábao e andaba polo barrio en posesión de todo aquel amor coma se non lle afectase. En contra do que calquera dos demais soñaría sobre a clase de mellora que exercería sobre nós unha adulación idólatra, acrítica e total, o certo era que o amor que se proxectaba sobre o Sueco parecía privalo de sentimentos. Neste mozo, a quen tantos consideraban un símbolo de esperanza, a encarnación da forza, a determinación e a firme valentía que prevalecería e faría volver sans e salvos á casa os soldados do instituto que estaban en Midway, Salerno, Cherburgo, as illas Salomón, as Aleutianas ou Tarawa, non parecía haber nin unha pinga de enxeño ou ironía que interferise co celestial don da responsabilidade. Mais o enxeño e a ironía serían un vezo para un rapaz como o Sueco, pois a ironía é un consolo de homes e está fóra de lugar en quen vive a vida coma un deus. Ou tiña toda unha parte da súa per-

13


sonalidade reprimida ou dormente ou, con toda probabilidade, non a tiña. A súa actitude distante e a súa aparente pasividade como obxecto de desexo ante todos aqueles actos de amor asexual facíano parecer, xa que non divino, cando menos nun nivel destacado por riba da humanidade máis primordial composta por case todos os demais do instituto. Estaba encadeado á historia, era un instrumento da historia, e estimábano cunha paixón que quizais nunca lle darían de ter batido o récord do equipo de baloncesto de Weequahic, anotando vinte e sete puntos contra Barringer, nun día distinto a aquel tristísimo día de 1943 no cal cincuenta e oito Fortalezas Voantes foron derrubadas polos cazas da Luftwaffe, dúas caeron vítimas do fogo antiaéreo e cinco máis estreláronse despois de acadaren as costas inglesas de volta dunha misión de bombardeo en Alemaña. Na miña clase estaba o irmán pequeno do Sueco, Jerry Levov, un neno enxoito e de cabeza pequena, estrañamente flexible, cortado consonte o patrón dunha regalicia, con moito xeito para as matemáticas e número un da promoción de xaneiro de 1950. Aínda que Jerry nunca tivo verdadeira amizade con ninguén, co tempo foi interesándose por min ao seu xeito imperioso e irascible; e así foi como acabei, aos dez anos, levando frecuentes malleiras ao ping-pong no soto ben acabado da vivenda unifamiliar que os Levov tiñan na esquina de Wyndmoor con Keer (e ben acabado quería dicir que tiña un revestimento de nodosos paneis de piñeiro, que estaba acondicionado, e non, como cría Jerry, que era o lugar perfecto para deixar ben acabado a outro rapaz). A agresividade de Jerry na mesa de ping-pong era tan explosiva que superaba a do irmán en calquera deporte. Por sorte, unha pelota de ping-pong ten a forma e o tamaño perfectos para que non poida sacarche un ollo, porque do contrario nunca tería xogado no soto de Jerry Levov. De non ser pola posibilidade de contarlle á xente que frecuentaba a casa do Sueco Levov, non baixaría nin tolo a aquel soto onde a miña única defensa era unha

14


pequena pa de madeira. Algo tan lixeiro coma unha bóla de ping-pong non pode resultar letal, pero cando Jerry a zorregaba debía de ter unhas cantas ideas homicidas roldándolle pola mente. Nunca me pasou pola cabeza que aquelas mostras de violencia puidesen ter algo que ver co que lle supuña ser o irmán pequeno do Sueco Levov; e, como eu non podía imaxinar nada mellor ca ser o irmán do Sueco (agás ser o propio Sueco), non entendía que a Jerry puidese custarlle imaxinar algo peor. O cuarto do Sueco (onde nunca ousei entrar, aínda que si que adoitaba parar e botarlle unha ollada cando saía do cuarto de Jerry para ir ao baño) estaba encaixado baixo o beirado da parte traseira da casa. O teito en pendente, as bufardas e as bandeirolas de Weequahic nas paredes dábanlle o aspecto que eu cría que debía ter o cuarto dun rapaz de verdade. Desde os dous maineis que daban ao patio traseiro podía verse o tellado do garaxe dos Levov, onde o Sueco practicaba o bateo durante os invernos dos seus anos de colexio golpeando unha bóla pendurada dunha trabe cun cordel, unha idea que talvez tirase dunha novela de béisbol de John R. Tunis titulada O Neno de Tomkinsville. Souben daquel libro e das outras novelas de béisbol de Tunis (O Duque de Ferro, O Duque decide, A elección do campión, Os nenos de Keystone e O novato do ano) por enxergalas no andel de obra que había a carón da cama do Sueco, todas aliñadas por orde alfabética entre dous suxeitalibros de bronce que lle regalaran polo bar mitzvah, réplicas en miniatura do Pensador de Rodin. Fun decontado á biblioteca para sacar todos os libros dispoñibles de Tunis e empecei por O Neno de Tomkinsville, unha novela escura e cativadora para un rapaz, escrita dun modo simple, algo acartonada nalgunhas pasaxes pero digna e directa, que falaba sobre o Neno, Roy Tucker, un limpo e novo lanzador do fragoso rural de Connecticut a quen lle morren o pai aos catro anos e a nai aos dezaseis, e que axuda a avoa a saír adiante traballando de día na granxa da familia e de noite na vila, «na tenda do MacKenzie, na esquina de South Main».

15


O libro, publicado en 1940, tiña unhas ilustracións en branco e negro, con tan só unha leve distorsión expresionista e moita precisión anatómica, que representaban con grande habilidade o dura que era a vida do Neno antes de que o béisbol se vise iluminado por un millón de estatísticas, cando constituía un relato sobre os misterios da existencia terreal, cando os xogadores das grandes ligas non parecían mozos grandes e sans, senón traballadores fracos e famentos. Os debuxos parecían sacados da escura austeridade da América da Gran Depresión. Cada dez páxinas máis ou menos, co fin de representar dun xeito conciso un momento de moito dramatismo físico do relato («Conseguiu pórlle un chisco de xenio»; «E a bóla saíu do terreo de xogo»; «Razzle foi coxeando ao banco»), aparecía a imaxe en tinta negra moi recargada dun xogador enxoito e de rostro sombrío cuxa silueta facía un forte contraste coa páxina en branco: illado coma a alma máis solitaria do mundo, tanto da natureza como dos homes; ou colocado sobre unha representación punteada da herba do terreo de xogo, arrastrando tras de si a delgada estatuíña dunha sombra vermiforme. Sen ningunha clase de encanto, nin sequera co uniforme deportivo. Cando ten que lanzar, a súa man enluvada asemella unha gadoupa. Imaxe tras imaxe, queda graficamente claro que xogar nas grandes ligas, por heroico que pareza, segue a ser outra angueira máis, esgotadora e mal remunerada. O Neno de Tomkinsville ben podía titularse O Cordeiro de Tomkinsville, ou mesmo O Cordeiro de Tomkinsville vai ao matadoiro. Na carreira do Neno como novato que supón un revulsivo para os Brooklyn Dodgers, o pechacancelas da liga, cada triunfo vese recompensado cunha dura decepción ou cun brutal accidente. O vínculo inquebrantable que se vai creando entre o solitario e morriñento Neno e o veterano receptor dos Dodgers, Dave Leonard, que consegue aprenderlle como se fan as cousas nas grandes ligas e que «cos seus firmes ollos castaños tras da base» o guía durante un encontro no cal dá evitado que os contrarios fagan nin

16


unha soa carreira, acaba desfacéndose dun xeito brutal ás seis semanas de tempada cando, dun día para o outro, botan o vello xogador da aliñación do club. «Aquela era unha velocidade da cal non adoitaba falarse no béisbol: a velocidade con que un xogador sobe… e baixa». Logo, despois de o Neno gañar o seu décimo quinto partido consecutivo (un récord que ningún lanzador novato de ningunha liga conseguira superar xamais), derrúbano por accidente nas duchas os compañeiros do equipo, que andan de troula despois da gran vitoria, e a lesión no ombreiro que lle provoca a caída impídelle volver a lanzar nunca máis. O resto da tempada quenta o banco como bateador suplente, xa que non se lle dá mal ese lance do xogo; e despois, coas neves do inverno, de volta no seu Connecticut natal (onde pasa as mañás na granxa e as tardes na tenda, xa cunha certa sona pero sen deixar de ser o neniño da avoa), adestra con dilixencia pola súa conta seguindo o consello de batear respecto á horizontal que lle deu Dave Leonard («O seu peor defecto era unha certa tendencia a manter abaixado o ombreiro dereito e batear cara a arriba»), pendurando unha bóla dun cordel no celeiro e dándolle duro nas frías mañás de inverno «co seu querido bate» ata romper a suar con toda. «Pac!… O limpo e doce son dun bate que golpea a bóla de cheo.» Na seguinte tempada xa está listo para volver aos Dodgers como veloz extremo dereito, logra un rexistro de bateos de 0,325 na segunda posición e leva o equipo a converterse nun dos favoritos. No último día da tempada, nun encontro contra os Giants (primeiros da táboa cunha vantaxe dun só punto), o Neno dálle vida á ofensiva dos Dodgers e, á fin da décimo cuarta entrada (cos rivais con dous homes fóra e dous nas bases, e cos Dodgers por diante cunha carreira que conseguiu o Neno co seu estilo característico, físico e audaz), fai a xogada que lles dá o partido, unha recepción á carreira batendo contra o muro do fondo do campo. Esa temeraria proeza clasifica os Dodgers para as Series Mundiais, pero a el déixao «retorcéndose de dor no verde céspede do fondo dereito». Tunis

17


conclúe escribindo que: «A noitiña caeu sobre o grupo de xogadores, sobre a gran multitude que inundaba o campo, e sobre os dous homes que o atravesaban levando un corpo inerte nunha padiola… Retumbou un trono, e a chuvia caeu sobre os Polo Grounds». Caeu, caeu, retumbou un trono, e así rematou o Libro de Xob protagonizado polo Neno. Eu tiña dez anos, e nunca antes lera algo así. A crueldade da vida. A inxustiza. Non podía crelo. O xogador máis censurable dos Dodgers era Razzle Nugent, un gran lanzador, pero tamén un borracho atolado, un matón violento que tiña celos do Neno; mais non era a Razzle a quen sacaban inerte nunha padiola, senón ao mellor de todos eles, ao granxeiro orfo alcumado o Neno: modesto, serio, casto, leal, inocente, traballador, afouto, que nunca dicía unha palabra máis alta ca outra, que nunca perdía os azos, un deportista excepcional e un rapaz fermoso e austero. Nin que dicir tiña que, para min, o Sueco e o Neno eran o mesmo, e que me preguntaba como puidera o Sueco ler aquel libro que estivo a piques de facerme chorar e me quitou o sono. De ter o valor de falarlle, preguntaríalle se cría que aquel final significaba que o Neno estaba acabado ou se tiña algunha posibilidade de regresar outra vez aos terreos de xogo. A palabra inerte arrepiábame. Mataríao aquela última recepción da tempada? Saberíao o Sueco? Importaríalle? Pasaríalle pola cabeza que, se podía ocorrerlle semellante desgraza ao Neno de Tomkinsville, tamén podía ocorrerlle ao excelso Sueco? Ou seica aquel libro sobre unha marabillosa estrela que recibe un castigo brutal e inxusto, aquel libro sobre un inocente cun gran don cuxo peor defecto é unha certa tendencia a manter abaixado o ombreiro dereito e batear para arriba, pero a quen o ceo atronador destrúe de todos os xeitos, sería tan só unha novela colocada entre os suxeitalibros do Pensador no andel? Na avenida Keer vivían os xudeus ricos, ou que cando menos nos parecían ricos aos que alugabamos apartamentos nas vivendas para dúas, tres ou catro familias, con aquelas escalinatas de ladrillo

18


que formaban parte integrante das nosas actividades deportivas da tarde: as partidas de dados e blackjack e os encontros de stoopball que non remataban ata que a pelota de goma barata que lanzabamos sen piedade contra os chanzos da escalinata partía pola costura e estoupaba. Naquela cuadrícula de rúas con ringleiras de acacias en que dividiron a granxa Lyons durante os anos de bonanza de principios dos vinte, a primeira xeración postinmigrante de xudeus de Newark reagrupouse nunha comunidade que se inspiraba máis na cultura americana predominante ca no shtetl polaco que os seus pais yiddishfalantes recrearan arredor da rúa Prince, no empobrecido Third Ward. Os xudeus da avenida Keer, cos seus sotos ben acabados, as súas galerías na entrada e as súas escalinatas enlousadas, parecían estar na vangarda, conquistando como audaces pioneiros as vantaxes da normalidade americana. E á cabeza da vangarda estaban os Levov, que nos outorgaban ao Sueco, o rapaz máis parecido a un goy que xamais teríamos. Os propios Levov, Lou e Sylvia, eran uns pais nin máis nin menos recoñecibles como americanos ca os meus propios pais, xudeus e nados en Jersey; nin máis nin menos refinados, educados e cultos. E para min era algo abraiante: agás pola vivenda unifamiliar da avenida Keer, entre nós non había unha división semellante á que me aprendían no instituto que existía entre o campesiñado e a aristocracia. A señora Levov era, igual ca miña nai, unha ama de casa limpa e de modais impecables, unha muller bonita e moi considerada cos sentimentos dos demais, cunha habilidade para facer que os seus fillos se sentisen importantes… unha das moitas mulleres daquel tempo que xamais soñaron con liberarse da enorme angueira doméstica que tiña a súa cerna nos fillos. Os dous rapaces dos Levov herdaron da nai os ósos longos e o pelo louro; pero ela tiña o cabelo máis rubio e crecho, e aínda tiña a pel chea de xuvenís pencas, polo que presentaba un aspecto menos ario, unha rareza xenética menos sorprendente e marcada entre os rostros das nosas rúas.

19


O pai non chegaba ao metro setenta, e era un home delgado e aínda máis nervioso ca o meu, cuxas ansiedades comezaban a conformar as miñas propias. O señor Levov era un deses pais xudeus criados nos suburbios cunha perspectiva basta e pouco cultivada que aguilloaron toda unha xeración de fillos xudeus esforzados e con educación superior: uns pais para os que todo supón un deber ineludible; para os que existe unha forma correcta e outra incorrecta de facer as cousas, sen termo medio; cuxo compendio de ambicións, crenzas e prexuízos se ve tan pouco afectado polo pensamento lóxico que fuxir deles non lles resulta tan doado como podería parecer. Eran homes limitados cunha enerxía ilimitada, cos que te amigabas axiña e tamén te fartabas axiña, para os que o máis importante da vida era seguir adiante malia todo. E nós eramos os seus fillos. Amalos era o noso deber. O caso era que meu pai exercía de calista na consulta que tivo durante anos no salón da casa e gañaba o xusto para que a familia fose tirando, mentres que o señor Levov se fixo rico fabricando luvas de señora. O pai del, o avó do Sueco Levov, chegou a Newark desde o vello país na década de 1890, e atopou choio descarnando pelellas de año sacadas do tanque de cal, o único xudeu entre o máis duro da inmigración eslava, irlandesa e italiana, no curtidoiro que tiña na rúa Nuttman o magnate do charón T. P. Howell, que daquela era o nome na industria máis antiga e importante da cidade, a do curtido e confección de xéneros de coiro. O máis importante á hora de fabricar o coiro é a auga: as pelellas dan voltas en grandes bidóns de auga, os bidóns expulsan auga contaminada, e polos tubos circula auga fría e quente, centos de miles de litros de auga. Se hai auga branda, auga da boa, pode facerse cervexa e pode facerse coiro; e en Newark facíanse os dous: había grandes cervexerías, había grandes curtidoiros e, para os inmigrantes, había unha chea de traballo fedorento, mollado e matador. O seu fillo Lou, o pai do Sueco Levov, comezou a traballar no curtidoiro ao rematar os estudos, con catorce anos, para axudar a

20


familia de nove membros; e non só se volveu todo un experto na tintura de coiros de veado, tendéndoos sobre unha camada de arxila de cor e pasándolles un cepillo plano e duro, senón tamén na selección e clasificación de coiros. O curtidoiro fedía tanto polo matadoiro como pola planta química onde se remollaban, encalaban, depilaban, desencalaban e limpaban as peles; no verán, os sopradores que a todas horas secaban miles e miles de pelellas tendidas facían que a temperatura da sala de secado, co seu teito baixo, se achegase aos cincuenta graos; as enormes salas dos tanques eran escuras coma a boca do lobo e estaban alagadas de lavaduras; os brutais traballadores, ataviados con pesados mandís e armados con garfos e caxatos, empurraban e turraban de vagonetas sobrecargadas, escorrían e tendían pelellas enchoupadas, e recibían un trato propio de animais ao longo desa tormenta laboral que supuña a quenda de doce horas; era un lugar noxento e cheirento empozado de auga tinguida de vermello, negro, azul e verde, con retrincos de pel por todo o piso e charcos de graxa, moreas de sal e barrís de disolvente por todas as partes. Aquel foi o instituto e a universidade de Lou Levov, e o abraiante non era o duro que se volveu, senón o educado que podía seguir sendo ás veces. Graduouse en Howell & Co. con vinte e poucos anos para fundar xunto a dous dos irmáns un pequeno negocio de bolsos especializado en peles de crocodilo ao abeiro de R. G. Salomon, líder no curtido de crocodilo e rei do cordobán en Newark. Durante un tempo pareceu que a empresa sairía adiante, pero despois do crac foi a pique e levou á creba os tres audaces e emprendedores Levov. Newark Maid Leatherware abriu uns poucos anos máis tarde, e empezou con Lou Levov, xa en solitario, mercando xéneros de coiro de segunda clase (bolsos, luvas e cintos defectuosos) e revendéndoos cunha carreta nas fins de semana e de porta en porta polas noites. No Down Neck, as terras baixas que limitaban ao norte e o leste co río Passaic e ao sur coas marismas, a protuberancia semipeninsular da zona máis oriental de Newark onde se establecía

21



Pastoral americana