Issuu on Google+


Paul Klee, Angelus Novus 1920, acuarela, 31,8 x 24,2 cm, museo de Israel, Xerusalén

No seu texto, Stéphane Hessel fai referencia a esta obra de Klee e ao comentario que dela fixo o filósofo alemán Walter Benjamin nas súas Teses sobre a filosofía da historia, escritas en 1940, sobre o shock que supuxo o pacto xermanosoviético. Walter Benjamin foi o primeiro propietario do cadro, e nel vía un anxo loitando contra «esa tempestade que chamamos progreso».


Título orixinal: Indignez vous! © Indigène éditions, decembro 2010 © da tradución: Fernando Moreiras, 2011 © do prólogo: Manuel Rivas, 2011 © da imaxen da páxina 3, Paul Klee, Vegap, 2011, © 1920, Bridgeman Art Library/Index © desta edición: Kalandraka Editora, 2011 Italia, 37 - 36162 Pontevedra Telf: 986 860 276 faktoria@faktoriakdelibros.com www.faktoriakdelibros.com Faktoría K de libros é un selo editorial de Kalandraka Ilustración e deseño de portada: Marc Taeger Corrección: Carme Pereiro Primeira edición: marzo, 2011 Cuarta edición: xuño, 2011 ISBN: 978-84-15250-06-7 DL: PO 100-2011

Reservados todos os dereitos. Non se permite a reprodución total ou parcial deste libro, nin a súa incorporación a un sistema informático, nin a súa transmisión en calquera forma ou por calquera medio, sexa este electrónico, mecánico, por fotocopia, por gravación ou por outros métodos, sen o permiso previo e por escrito da editora. A infracción dos dereitos mencionados pode ser constitutiva dun delicto contra a propiedade intelectual (Art. 270 e seguintes do Código Penal).


Pr贸logo de Manuel Rivas Traducido por Fernando Moreiras


A nova conquista do pan PRÓLOGO DE MANUEL RIVAS

Pensei nas palabras como follas mortas. Non, mortas de todo non. Doentes. Malferidas. Envelenadas. Encollidas nun recanto. Pousando unhas nas outras para amortecer o peso da dor tóxica. Moitas delas, das palabras, tiveron mellores tempos. Gustaban das gorxas e das bocas da xente. Un pracer fonético. A felicidade de ser ditas. De viaxar con sentido fértil. Como o pole. Nacidas para semente. Para pousar e abrollar nas bocas. No lugar labiodental. Iso que John Berger chama «levar a esperanza entre os dentes». Mais tiñamos as palabras doentes, envelenadas. Portadoras de arsénico e non de pole. Ese proceso que relatou moi

7


ben Victor Kemplerer, en A linguaxe do Terceiro Reich: «As palabras poden actuar como doses ínfimas de arsénico. Un trágaas sen darse conta, semella que non causan efecto algún; ao cabo dun tempo prodúcese o efecto tóxico». O contexto é diferente do tempo observado e sufrido por Kemplerer. Mais nós tamén coñecemos o cansazo tóxico das palabras. Sometidas a dopaxe, adestradas na novafala orwelliana, para o condutismo no parque temático comercial e o adoutrinamento do pensamento único, as palabras acaban por delatar a súa sobreexplotación como os deportistas destruídos pola esixencia de servir a un único deus: o triunfo. Moitos deles, dos deportistas, rematan como espectros de si mesmos. Así, as palabras. Na expresión de Samuel Beckett, «as palabras non queren dicir». Este é o primeiro trazo engaiolante do chamamento de Stéphane Hessel. As palabras queren dicir. Queren volver a dicir. Abrollan radicais: con raíz. E érguense, elévanse, con sentido. Van á procura das bocas. Petan chamadores nas portas pechadas da indiferenza. Hai tanto tempo que non as viamos así, as palabras! Indómitas, destemidas. Saben. Son sabedoras, mais tamén saborosas. A que saben as palabras de Hessel? A pan. Se cadra é que estou pensando en A conquista do pan, de Kropotkin, ese libro angular das bibliotecas e ateneos que tecían o movemento solidario e librepensador. Na

8


historia de Galicia, talvez a mellor rede social, xunto cos irmandiños. Mais tamén penso en don Quixote e no seu inesquecíbel discurso sobre a liberdade: «A liberdade, Sancho, é un dos máis preciosos dons que os ceos deron aos homes; con ela non poden igualarse os tesouros que garda a terra nin o mar encobre; pola liberdade así como pola honra pódese e debe aventurar a vida, e, pola contra, o cativerio é o maior mal que pode vir aos homes». Pero aínda di máis: «Venturoso aquel a quen o ceo deu un anaco de pan sen que lle quede a obriga de agradecelo a outro que ao mesmo ceo!». Indignádevos! ten a condición dese anaco de pan. En Francia, dende que se editou en outubro (2010), lévanse espallado máis de dous millóns de exemplares. Había fame de pan. De palabras enfornadas con anovada liberdade. Agora podemos partillar ese pan necesario. E ben que prestan as palabras de Stéphane Hessel en lingua galega, vertidas por Fernando Moreiras. O primeiro valor do texto é ese rescate das palabras. Das palabras que denuncian o espolio da condición humana, a subtracción dos avances e conquistas sociais. E das palabras que nos convocan, que nomean, como a liberdade e a xustiza, os máis preciosos dons, e que constitúen o núcleo programático do que poderiamos chamar partido da humanidade. Esa dobre condición, a de denuncia, mais tamén de enerxía alternativa, é o que sitúa a Indignádevos! na estirpe dos

9


mellores textos vindicativos, ese tipo de epístolas necesarias que a humanidade se dirixe a si mesma en intres históricos. «Que é un home rebelde?», preguntábase Albert Camus no célebre libro que leva ese título, L’homme revolté. E daba unha resposta que forma xa parte da realidade intelixente: «Un home que di que non. Pero se se nega, non renuncia: é ademais un home que di si dende o seu primeiro movemento». Indignádevos! é un non que dá paso a un si. A usurpación da democracia, os políticos profesionais como mordomos dos poderes económicos, o saqueo dos dereitos dos traballadores, a manipulación da información para administrar arsénico... Son moitos e rechamantes os motivos para dicir non. A ese non, segue un si: saír da indiferenza. A indignación que proclama Stéphane Hessel é a condición imprescindíbel para o espertar das conciencias. O secuestro da liberdade e a corrosión da xustiza, do espazo do benestar público, é posíbel nun estado de suspensión das conciencias. Mais hai outro trazo fundamental para explicar que esta chamada que é Indignádevos! estea a ter o eco que ten: a credencial do autor. O rescate das palabras esenciais é posíbel polo valor do custodio.

10


El pode levar no brasón con pleno sentido os versos de Uxío Novoneyra: Todo o que pasou o meu pobo pasoume a min Todo o que pasou o home pasoume a min Ignacio Ramonet lembraba nunha descrición biográfica en Le Monde Diplomatique que Stéphane naceu nun niño de liberdade. No filme Jules et Jim de François Truffaut cóntase a historia de amor de quen foron pai e nai. Unha muller libre, artista, que foi por diante no feminismo. O pai, xudeu de orixe, traduciu, entre outras, a obra de Proust ao alemán. De mozo, cando o Terceiro Reich ocupou Francia coa complicidade reaccionaria de Petain e compaña, Stéphane intégrase na Resistencia. Foi detido, torturado e deportado ao campo de exterminio de Buchenwald. Conseguiu fuxir, foi capturado e condenado a morrer na forca. Mais consegue sobrevivir, tomando a identidade dun defunto. Rematada a guerra, con 28 anos, é un dos elixidos para redactar na ONU a Declaración Universal de Dereitos Humanos. Ao longo da súa vida, e en moitos destinos, xogará un importante papel diplomático. Mais nunca aceptará a condición de «diplomático» burócrata. Alí onde lle tocou estar, nunca foi indiferente á xustiza.

11


Ten 93 anos. O antigo membro da Resistencia conecta agora moi ben coa chamada «xeración sacrificada» ou «xeración perdida». Mais estamos a ver xa que a xente moza non acepta ese destino fatal que suxire a etiqueta sociolóxica. A «xeración perdida» xa está a dicir non. Un non que é un si. Por iso fai súas as palabras de Hessel. El condena o terrorismo e incardinase na tradición da «insurrección pacifista» de Martin Luther King. A crítica que fai do trato do estado israelí aos palestinos non debería ser utilizada por aqueles fanáticos que practican o discurso do odio antisemita e pretenden a destrución de Israel. Eu aconsellaría, se mo permiten, que despois de ler Indignádevos! procurasen a compaña da Modesta proposición para renunciar a facer xirar a roda hidráulica dunha cíclica historia universal da infamia, que Lois Pereiro publicou en Luzes de Galiza en 1996 e que logo reeditou Espiral Maior en Poemas para unha loia. Hai unha abraiante conexión de espíritos, máis alá do tempo e do lugar. E unha segunda compaña literaria: o capítulo XIV de As uvas da ira, de John Steinbeck. Hai na indignación de Stéphane unha certa felicidade insurxente das palabras. Talvez o selo da Resistencia. Talvez a sensación de revivir: un rescate asociado á esperanza. Talvez

12


o non saberse soas, as palabras. O ser partilladas. Ao cabo, esta resma de papel vibrante é de estirpe libertaria e quixotesca e vén cara a nós mentres pregoa no galope: «Este libro é feliz pois vai buscarvos».

13



Indignádevos