Page 1


Budapest


Título orixinal: Budapeste First published as Budapeste by Editora Companhia das Letras, São Paulo © do texto orixinal: Chico Buarque, 2003 © da tradución: Ramón Nicolás, 2008 © desta edición: Faktoría K de libros, 2008 Urzaiz, 125 baixo– 36205 Vigo Telf.: 986 127 334 faktoria@faktoriakdelibros.com www.faktoriakdelibros.com Ilustración e deseño de portada: Marc Taeger Corrección: Laura Almazán Directores de colección: Xosé Ballesteros e Silvia Pérez Tato Primeira edición: novembro, 2008 Impreso en C/A Gráfica, Vigo ISBN: 978-84-96957-51-0 DL: PO 629-2008 Reservados todos os dereitos


Budapest Chico Buarque


D E B Í A E S TA R P R O H I B I D O

Debía estar prohibido escarnecerse de quen se aventura nunha lingua estranxeira. Certa mañá, ao baixar do metro por erro nunha estación azul igual á dela, cun nome semellante á estación da casa dela, telefonei desde a rúa e díxenlle: estou chegando case. Supuxen nese mesmo intre que dixera un disparate, pois a profesora pediume que repetise a oración. Estou chegando case... había se cadra algún problema coa palabra case. Só que, no canto de sinalar o erro, ela fíxome repetilo, repetilo, repetilo, logo soltou unha gargallada que me levou a colgar o teléfono. Ao verme na porta da súa casa, tivo un novo ataque súpeto, e cando máis prendía na risa, máis se sacudía ao rir con todo o corpo. Dixo ao cabo que entendera que eu chegaría pouco a pouco, primeiro o nariz, logo unha orella, despois un xeonllo, e ese chiste era toda a graza. Tanto é así que deseguida Kriska quedou un pouco triste e, sen saber pedir desculpas, rozou coa punta dos dedos os meus beizos trémulos. Hoxe non obstante podo dicir que falo o húngaro perfectamente, ou case. Cando pola noite comezo a murmurar na miña soidade, a sospeita dun lixeirísimo acento que agroma aquí e acolá angústiame moito. Nos ambientes que frecuento, onde dis-

7


corro en alta voz sobre temas nacionais, emprego verbos raros e corrixo a persoas cultas, sería unha desfeita un súpeto acento estraño. Para borrar a preocupación, só podo recorrer a Kriska, que tampouco é moi fiable; co fin de asegurar que estea alí comendo na súa man, como talvez queira, sempre me negará a última faragulla. Aínda así, de cando en vez lle pregunto en segredo: perdín o acento? Teimuda, ela responde: pouco a pouco, primeiro o nariz, logo unha orella... E morre de risa, logo arrepíntese, pasa as mans polo meu pescozo e así estamos. Acabei en Budapest grazas a unha escala imprevista, cando voaba de Istambul a Frankfurt, con conexión a Río. A compañía ofreceume pasar a noite nun hotel do aeroporto, e só pola mañá nos informaron de que o problema técnico, responsable daquela parada, fora en realidade unha denuncia anónima dunha bomba a bordo. Mentres tanto, seguindo por riba o telexornal de media noite, xa me sentira intrigado ao recoñecer o avión da compañía alemá parado na pista do aeroporto local. Subín o volume, mais falaban en húngaro, única lingua do mundo que, segundo as malas linguas, o demo respecta. Apaguei a televisión, en Río eran as sete da tarde, boa hora para telefonar á casa; atendeume o contestador automático, non deixei recado, non tería sentido dicir: ola, querida, son eu, estou en Budapest, fodeuse o avión, un bico. Debería ter sono, pero non tiña, de xeito que enchín a bañeira, botei sales de baño na auga morna e distraínme un pouco amontoando escuma. Estaba niso cando, zil, tocaron o timbre, eu aínda me lem-

8


braba que timbre en turco é zil. Envolto na toalla, abrín a porta e atopei un vello con uniforme do hotel, termaba dunha coitela de afeitar desbotable na man. Errara de porta, e ao verme emitiu un oh gutural, como o dun xordomudo. Volvín ao baño e logo pareceume pouco común que un hotel de luxo empregase un xordomudo como mensaxeiro. Mais quedei co zil na cabeza, é unha boa palabra, zil, moito mellor que timbre. Logo esqueceríaa, como esquecera os haikús memorizados no Xapón, os proverbios árabes, os Ochti Tichionie que cantaba en ruso, de cada país eu levo así unha graza, un souvenir volátil. Teño ese oído infantil que absorbe e abandona as linguas con facilidade, se perseverase podería aprender grego, coreano, mesmo éuscaro. Mais o húngaro, nunca soñara aprendelo. Xa pasaba da unha cando fun deitarme nu, e a mesma muller da media noite, unha loira cargada de maquillaxe, presentaba unha repetición do telexornal anterior. Decateime de que era unha repetición porque xa reparara na campesiña de rostro ancho que miraba a cámara cos ollos saltóns, empuñando un repolo do tamaño da súa cabeza. Balanceaba ao mesmo tempo a cabeza e o repolo para arriba e para abaixo, e falaba sen dar tregua ao reporteiro. E espetaba os dedos no repolo, e choraba, e chiaba, e tiña o rostro cada vez máis vermello e inflado, e soterraba os dez dedos no repolo, e agora os meus ombros tensionábanse non polo que vía, senón polo devezo de captar polo menos unha palabra. Palabra? Sen a mínima noción do aspecto, da estrutura, do corpo mesmo das palabras, eu non tiña maneira de saber onde comezaba

9


cada palabra ou ata onde chegaba. Era imposible distinguir unha palabra doutra, sería como pretender cortar un río cun coitelo. Aos meus oídos o húngaro podería ser mesmo unha lingua sen ligazóns, non constituída por palabras, senón que só se dese a coñecer en bloque. E o avión reapareceu na pista, nunha imaxe distante, escura, estática, que salientaba aínda máis a voz masculina da locución en off. A noticia do avión xa pouco me importaba, o misterio do avión ofuscárase polo misterio do idioma que daba a noticia. Viña escoitando eses sons amalgamados, cando de súpeto detectei a palabra clandestina Lufthansa. Si, Lufthansa, sen dúbida o locutor a deixara escapar, a palabra alemá infiltrada na parede de palabras húngaras. A fenda que me permitiría esmiuzar todo o vocabulario. Ao telexornal seguiulle unha mesa redonda cuns participantes que semellaban non entenderse, logo un documental sobre o mundo submarino, con peixes transparentes, e ás dúas en punto retornou a miña amiga maquillada, que envellecía hora tras hora. Meteoroloxía, Parlamento, bolsa de valores, estudantes na rúa, centro comercial, campesiña con repolo, o meu avión, e xa me arriscaba a reproducir algúns fonemas a partir de Lufthansa. Nese intre entrou en pantalla unha moza de chal vermello e moño negro, ameazou con falar en castelán, fixen zapping do susto. Pasei a un canal en inglés, un máis, outro, un canal alemán, un italiano, e de volta á entrevista coa bailarina andaluza. Quitei o son, reparei nos subtítulos e, observando palabras húngaras en letras por primeira vez, tiven a impresión de ver os seus esqueletos: ö az álom elötti talajon táncol.

10


Ás seis da mañá, cando soou o espertador telefónico, estaba sentado aos pés da cama. Logo recitaría ao unísono co locutor a noticia do avión, uns bos vinte segundos de húngaro. Feito o cal, vestín con desgusto a roupa da véspera, pois só liberaran a equipaxe de man, e baixei ao vestíbulo, que era unha auténtica torre de babel. Canto menos se entendían os diversos idiomas, máis se exaltaban as protestas contra o terrorismo, contra a compañía aérea, contra os extras que hotel cobraba. As voces só se acalmaron cando se abriu o restaurante, para o almorzo gratuíto, mais daquela a desfeita era unha realidade; fun rescatar as miñas palabras húngaras na cabeza e só atopei Lufthansa. Aínda intentei concentrarme, mirei o chan, andei dun lado para outro, pero nada. No fondo do salón albisquei un grupiño de camareiros parolando e pensei que podería cando menos apañar algunhas palabras deles. Mais, ao sentírenme, gardaron un brusco silencio e comináronme a sentar con tres mangallóns de cara eslava, nunha mesa chea de faragullas, cascas de froita, cortizas de queixo, e mais catro frascos de iogur raspados. Quedaban sen tocar na cesta do pan uns bolos semellantes a boroas avermelladas, de certo que unha especialidade nativa, que probei con cautela e por educación. A masa era liviá, dun sabor un tanto doce que logo dun tempo deixaba un saibo amargo. Comín a primeira, a segunda, acabei comendo as catro porque estaba esfameado, e a cousa non estaba tan mal, sobre todo se se regaba con té. Tratábase dun pan de cabaza, segundo o maître me informou en inglés, pero eu non quería a receita da boroa, o que quería era saborear o seu son en

11


húngaro. In Hungarian, insistín, e sospeitei que tiñan ciúmes da súa lingua, pois o maître non se deu por aludido; soltou un oh gutural, botou no meu prato unha chea de boroas que deixaran nas mesas veciñas, e bateu as palmas para que bulise, facéndome ver que o restaurante estaba baleiro. No vestíbulo, unha azafata cunha lista e un walkie-talkie na man berraba Míster Costa! Míster Costa!, e eu era o derradeiro en xuntarse á lexión que se apiñoaba na alfombra mecánica, a dez metros da porta do hotel. Escorregamos ata a porta de embarque a través dun longo e escintilante territorio libre, un país de lingua de ninguén, patria de algarismos, iconas e logotipos. Na Policía Federal un empregado bigotudo folleaba con preguiza cada pasaporte, que volvía sen selar. Esvaecíase na súa persoa a miña esperanza de oír a derradeira voz dun húngaro, pois da súa boca non saía un bos días, un moitas grazas, un boa viaxe, aínda menos un agardo que volva. Quen sabe se quizais como compensación, ao instalarme no asento de clase preferente, volveume á lingua o sabor do pan de cabaza, e agora outra vez o sentía doce. Apertei o cinto, pechei os ollos, pensei que non ía durmir nunca máis na miña vida, tomei un somnífero e despegou o avión. Acheguei o rostro á xaneliña, estaba todo neboento, a pílula facía efecto. Cando se abriu un burato nas nubes, pareceume que sobrevoabamos Budapest, cortada por un río. O Danubio, pensei, era o Danubio mais non era azul, era amarelo, a cidade enteira era amarela, os tellados, o asfalto, os parques, era ben curioso, unha cidade amarela, eu pensaba que Budapest era grisalla, pero Budapest era amarela.

12


NO CASO DOS NENOS

Nova reviravolta no caso dos nenos dos ollos furados. Onte á noite a gobernanta do orfanato, que se supuña fuxida en Paraguai, compareceu por propia vontade no distrito policial de Volta Redonda. A narración era traballosa, a voz sen brillo, con certeza Vanda gravara aquel texto pola mañá ben cedo. O comisario non quixo dicir se a declaración da gobernanta podería desculpar ou complicar aínda máis ao amante da costureiriña. Non, non, non hai nada concluínte, a muller semellaba sedada ou en estado de shock, dicía frases inconexas, e Vanda apareceu en vivo anunciando o fútbol feminino logo dos anuncios, a voz limpa, un medio sorriso acaído, equidistante das dúas noticias; levaba sombra de ollos, o pelo recollido, o colar de contas. Sentei na cama, o contestador automático palpabrexaba na mesa de noite: Zé, son Álvaro, ti xa debes de ter... Vandiña, son eu, Vanessa, as bolas fosforescentes... Zé, son Álvaro, tío, o alemán está... Vanda, fálache Jerônimo, podes chamarme ao apartamento do entrechán. Vandiña, son Vanessa, eu pensei que as bolas... Zé, Álvaro, é mediodía, tío, ti... Eu tomara viño, barbitúricos, o avión atrasouse en Frankfurt, houbo escala en São Paulo, as maletas extraviáronse, os fusos hora-

13


rios, o jet lag, deime unha ducha, comín bananas, andei pola praia sen présas, xunto ao carril bici, unhas rapazas pedaleaban, rapazas con patíns, sol de outono, detiven o coche en Ipanema. O bar da praia estaba tranquilo, pedín un coco e apoiei os brazos na barra, deitei a cabeza nos brazos, mentres as persoas circulaban ás miñas costas: vícheslle a cara, o vándalo púxose pálido... ela moveu a braguiña e apareceu aquel furúnculo... só equipamento de primeiro mundo, cheo de frisos... despois dirían que era para un negro... daquela díxenlle que estaba menstruando... pero daría unha boa pasta... o vicepresidente contoume por teléfono... para min á fin e ao cabo é o mesmo... Pensei en sacar os zapatos e ir mollar os pés, mais o mar estaba lonxe e deume preguiza andar pola area. Tiña que ir á axencia, subín ao coche, que preguiza. Eu non coñecía a preguiza na época en que atendiamos nunha sala de tres por catro no centro da cidade. Atendíaa eu, en realidade, pois Álvaro pasaba os días na rúa, facendo contactos, ocupándose de trámites. Cando aínda promovía a axencia nos anuncios clasificados, mandaba imprimir en negriña a palabra confidencialidade. E aparecían uns suxeitos apoucados, a cabeza abaixada, falando coa boca torta, nese tempo eu aceptaba calquera encargo. Non polos cartos, que apenas daban para pagar o aluguer da sala; pagábanme os honorarios correntes no mercado, como se paga por páxina a un escriba vello, un mecanógrafo, un copista de enciclopedias. Pagaban en efectivo á entrega da mercadoría e marchaban axiña, como moito abrían o sobre para comprobar o

14


número de follas que había dentro. Para min valían como exercicio de estilo aquelas monografías e disertacións, as probas de medicina, os pedimentos de avogados, as cartas de amor, de adeus, de desesperación, chantaxes, ameazas de suicidio, textos que eu amosaba a Álvaro antes de limpar o arquivo. El observaba a pantalla e dicía xenial, xenial, pensando noutras cousas, Álvaro nunca pensaba exactamente no que estaba a mirar. E Vanda rifou con el ao comezo do noso noivado, referíase a Álvaro como o vampiro, porque chuchaba o meu talento, porque me pechaba na axencia e el marchaba aos cócteles. Dicía iso porque me quería a min, non aos meus escritos, que ela non lía, Vanda non sabía ben que clase de escritor era eu. Coñeceume cando xa madurara bastante, ignoraba ata que punto Álvaro crera e investira en min, desde a facultade de letras ata a axencia, montada a iniciativa súa. El tiña algún diñeiro da súa familia, estaba ben relacionado, e cando se achegou a personalidades da política, eu xa estaba en condicións de redactar discursos para calquera circunstancia a partir dun bosquexo ou dunha entrevista breve. Os discursos de campaña remunerábanos bastante ben, pero deixábanme insatisfeito, mesmo infeliz. Moitas veces o orador atropelaba as pasaxes que eu máis apreciaba, sen dubidar en saltar parágrafos enteiros se a súa axenda estivera chea ou o sol, forte. E intercalaba de súpeto arroutadas da súa colleita, que o pobo aplaudía, logo tiraba os papeis no estrado para que o vento os levase. De xeito que recompensa profesional, en rigor, só a obtiven a partir da publicación integral dos meus artigos en xornais de gran

15


difusión. O meu nome non aparecía, lóxico, desde sempre estiven destinado á sombra, pero que palabras miñas se atribuísen a nomes máis e máis egrexios era estimulante, era como mellorar de sombra. A Cunha & Costa Agência Cultural xa estaba daquela establecida en tres habitacións con vistas á praia de Copacabana, e a Álvaro ocorréuselle enmarcar e pendurar nas paredes as obras miñas que eran da súa predilección. Eran artigos escritos en nome do presidente da Federación das Industrias, do ministro do Supremo Tribunal Federal, do cardeal arcebispo de Río de Janeiro, en suma, era unha galería que Álvaro exhibía a quen entrase na axencia, dicindo: José Costa é un xenio. Procuraba empresas, corporacións, fundacións, sindicatos, clubs, churrasquerías, abría un book cos meus artigos e proclamaba: José Costa é un xenio. Pero, Álvaro, e a confidencialidade? El botaba a súa risiña fina, graciosa nun home grande e peludo, e garantía que os nosos clientes eran os primeiros en facer publicidade de Cunha & Costa. Mesmo os que non eran clientes se gababan por aí de prescidiren das súas asesorías, pagando un pouco máis polos nosos servizos diferenciados, Álvaro empregaba esas palabras. E mentres tanto os artigos nas paredes chegaban a desasosegarme, o book desasosegábame, poñerse en evidencia era algo así como romper un voto. Foi o que lle comuniquei nunha conversa franca, e Álvaro oíume fitando para min, pensando noutras cousas. E seguiu ampliando a galería, e contratou un empregado para poñer ao día o book, que a aquela altura era xa unha enciclopedia. De calquera xeito, ao alardear na cidade da nosa fábrica de

16


textos, tiña agora o coidado de omitir o meu nome; no caso de que lle preguntasen se non sería el mesmo, Álvaro da Cunha, o versátil literato, baixaba a cabeza e rosmaba: deixémolo así... Logo de casar, eu chegaba á casa inquedo a altas horas da noite e Vanda non se resignaba, quentaba a comida maldicindo a Álvaro. Eu deixaba que falase, non tiña maneira de explicarlle que, fóra do horario, quedaba na axencia pola miña vontade, dedicado á lectura obsesiva. Naquelas horas, ver as miñas obras asinadas por estraños dábame un pracer nervioso, unha sorte de ciúmes ao contrario. Porque para min, non era un suxeito quen se apoderaba da miña escrita, era coma se eu escribise no seu caderno. Anoitecía, e eu volvía ler as frases que sabía de memoria, logo repetía en voz alta o nome do devandito suxeito, e balanceaba as pernas e ría ás gargalladas no sofá, eu sentíame coma quen ten unha aventura con outra muller. E se me envaidecían as frases, moito maior era a vaidade de ser un creador discreto. Non se trataba de orgullo ou soberbia, sentimentos naturalmente silandeiros, senón de vaidade pura, con desexo de xactancia e exhibicionismo, o que revalorizaba moito a miña discreción. E solicitábanme novos artigos, e anunciábanse na cabeceira dos xornais, e eloxiábanse por lectores o seguinte día, e eu mantíñame firme. Deste xeito medraba en min a vaidade, fortalecíame e, disparatadamente, isto levábame a rifar coa telefonista e a chamarlle burro ao rapaz dos recados, e arruinaba o meu matrimonio, porque eu chegaba á casa e xa berraba con Vanda, e ela arregalaba os ollos pois

17


non coñecía os motivos polos que eu me volvera tan vaidoso. De feito eu estaba de mal humor cando chegou a axencia o convite para o encontro anual de autores anónimos, que se celebraría en Melbourne. Era unha carta selada en Cleveland, sen ningún outro indicio de remitente, tendo como destinatario Conha & Casta Agency, nun sobre negro que Álvaro abriu e me pasou atopándoo simpático. Gardei a carta na gabeta das cousas que non eran importantes, porque non traía máis información que o nome dun hotel e unha data que sen querer retiven: era o día do aniversario de Vanda. Meses máis tarde, en chegando á casa ás dúas da madrugada, encontrei a miña muller sentada na cama con cara de sono, pois espertaba cedo desde que se convertera en presentadora de telexornal. Cando me preguntou se aínda ía querer cear, nun impulso respondinlle que na televisión ela parecía unha cotorra, porque lía as noticias sen saber do que falaba. Ela calzou as zapatillas, vestiu unha chaqueta de encaixe por riba do pixama, foi devagar para a cociña, prendeu o microondas e, sen elevar a voz, dixo que peor era eu, que escribía mexericadas que non lía ninguén. Renunciei á cea, abandonei o fogar coa roupa que levaba e procurei acomodo na axencia, onde quedaba coqueteando cos meus artigos ata adormecer no sofá. Logo de varias noites a durmir alí, cuns restos de rabia e dor nas costas, pensei en voltar con Vanda en consideración ao seu aniversario, e daquela lembrei a invitación na gabeta. Álvaro non se opuxo á miña viaxe a Australia, mesmo fixo algúns comentarios arredor da globalización e cousas así.

18


Eu tiña cartos abondo, con máis de trinta anos nunca deixara o país, xulguei que na peor das hipóteses aclararía as ideas dando a volta ao mundo en avión. Pasei por casa para facer a maleta, Vanda non estaba, deixeille unha nota informando que marcharía ao congreso mundial de escritores. Ética, leis de imprenta, responsabilidade penal, dereitos de autor, chegada da internet, era extenso o temario do encontro, a porta pechada, nun lúgubre hotel de Melbourne. Oradores de diversas nacionalidades sucedíanse en conferencias que eu seguía en castelán, polo sistema de tradución simultánea. Mais xa na segunda xornada, a medida que se achegaba a noite, as cuestións de interese común ían dando paso a declaracións persoais incómodas. Aquilo comezaba a lembrar unha convención de alcohólicos anónimos que non padecían de alcoholismo, senón de anonimato. Veteranos autores, ostentando o nome completo na tarxeta de identificación, disputábanse o micrófono para un festival de vaidades. Citaban unha fileira de obras súas e, sen necesidade, expuñan a identidade dos presuntos autores, agora un grande estadista, agora o notorio negro dun grande estadista, agora un novelista laureado, un filósofo, un egrexio intelectual, provocando boureo e gargalladas entre o público. Na terceira noite eu estaba decidido incluso a abandonar a sala, cando o micrófono caeu na miña man e os que me rodeaban cruzaron os brazos para observarme. Eu era o novato, eu era talvez un elemento estraño, eu estivera a oír confesións comprometedoras, eu non tiña saída, o meu silencio interpretaríase como algo feito á mantenta

19


para provocalos. Desculpándome por me expresar en portugués, fixen un resumo do meu currículo, amentei a miña tese de doutoramento, aplaudíronme, aceptei recitar algúns dos meus textos pausadamente, para que os intérpretes puidesen traducilos satisfactoriamente. Deseguida expliquei o contexto dalgúns traballos, aludín a personalidades que me debían favores e de alí a un pouco estaba a cantar fragmentos mesturados de todos os artigos que me viñan á cabeza. Xa era unha compulsión, eu fervía, falaba, falaba, falaría ata o amencer se non desconectasen o aparello de son. Ao ver a sala baleira e o ascensor ateigado, subín dun impulso sete tramos da escaleira; eu estaba livián, estaba delgado, xa arriba deume a sensación de que quedara oco. A náusea que sentín ao entrar no cuarto acompañaríame aínda moito tempo, o balor dos corredores impregnoume as foxas nasais; durante meses, cada vez que me estomballaba no sofá da axencia, pensando en saborear vellos artigos, volvería sentir o cheiro da alfombra alaranxada do hotel de Melbourne. No meu cuarto respiraba con dificultade, a xanela era un cristal fixo, a paisaxe dúas fileiras de postes de luz nunha avenida recta e sen fin. Sentín ganas de chamar a alguén a Brasil, mais o teléfono estaba bloqueado. Pasei a noite ollando para o teito e, cando petaron na porta co almorzo, sentín unha inmensa gratitude, porfiei para que o camareiro sentase comigo; era filipino, falaba inglés con dificultade, ensinoume unhas palabras de malaio e tiña as mans moi pequenas, que enchín de moedas. Eu estaba emocionado, baixei á sala degoirando por volver ver os colegas,

20


e a partir daquela mañá as reunións transcorrían case en silencio, coas persoas prostradas nos asentos. Os poucos que se dispuñan a tomar a palabra falaban baixo, lonxe do micrófono, lembrando as amarguras dun oficio do que tantos desertaran, á procura de fortuna e popularidade. Tributábanse homenaxes a compañeiros ausentes, falecidos no abandono ou internados en asilos para esquizofrénicos, ou mesmo delatados, identificados publicamente, algúns incluso perseguidos e condenados nos seus países por delito de opinión, profesionais que por principio opinión non teñen. Na sesión de peche houbo discursos en defensa dos dereitos de privacidade e libre expresión, mais a proposta de se redactar unha carta aberta foi axiña rexeitada; ao final, ningún xornal publicaría un manifesto de escritores que nunca dan os seus nomes. E nós, que unha semana atrás chegaramos ao hotel batendo as portas do taxi e maltratando maleteiros, xuntos partimos amodo, arrastrando bagaxes inzadas de libracos ata o autobús que se fletara, no outro lado da rúa. No aeroporto intercambiamos enderezos e abrazos, houbo quen chorou, todos garantiron a súa presenza no vindeiro encontro en Casablanca, logo cadaquén entrou nun túnel. Viaxei trinta horas co pensamento en branco, e cando solicitei poder durmir na casa, Vanda non me preguntou nada, serviume a cea e acariñoume os cabelos. Foi daquela cando, desposuído de amor propio, deixei embarazada a Vanda. Xa con barriguiña e chea de antollos, Vanda decidiu programar a nosa sempre adiada lúa de mel. Sería en Nova York,

21


durante o seu mes de vacacións na televisión, mais a min non me prestaba pedirlle un novo permiso a Álvaro. Vanda teimou, encoraxoume, fíxome ver que eu non era un empregado del, era o seu socio case ao cincuenta por cento. Senteime diante de Álvaro, amoseille o meu novo ordenador portátil, faleille da inflexibilidade das mulleres en xeral, e a fin de contas el deixoume libre para que viaxase, mesmo quedou en proporcionarme unha guía de bos enderezos en Manhattan. E aproveitou para dicirme que, dentro de pouco, se a min non me importaba, el probablemente ía delegar noutros algunhas das miñas tarefas. Só cheguei a entender acaidamente aquela cuestión á volta da lúa de mel, ao atopar un redactor novo instalado nunha mesa diante da miña, e media ducia de artigos seus enmarcados nas paredes. Xa desde había algún tempo, segundo cheguei a saber, Álvaro adestraba o rapaz para que escribise non á maneira dos demais, senón á miña maneira de escribir polos demais, o que me pareceu errado. Porque a miña man sería sempre a miña man, quen escribían polos demais eran como luvas miñas, da mesma maneira que o actor se traviste en mil personaxes para poder ser mil veces el mesmo. A un aprendiz, eu non me negaría a prestarlle as miñas ferramentas, isto é, os meus libros, a miña experiencia e algunha técnica, mais Álvaro tiña a pretensión de transmitirlle o que era máis que propiedade miña. Para non amolarme, decidín ignorar os textos do rapaz, e sentábame de costas a el, pois é imposible crear cun estraño fitando a nosa cara. Mais unha noite en que me atopaba só na axencia, coa ollada perdida polas pare-

22


des da sala, reparei nun artigo de xornal nunha moldura barroca, e o título «A madama e a lingua vernácula» pareceume familiar. Fun mirar, e era un texto recente asinado polo presidente da Academia Brasileira das Letras, para quen, por casualidade nunca escribira, e só podía ser cousa do rapaz. Lin a primeira liña, volvín ler e parei, tiven que dar o brazo a torcer; eu non sabería introducir aquel artigo senón con aquelas palabras. Pechei os ollos, pensei que podería adiviñar a frase seguinte, e alí estaba ela, tal cal. Cubrín o texto coas mans e fun movendo os dedos a cada milímetro, fun abrindo as palabras letra a letra como un xogador de póker termando das cartas, e eran precisamente as palabras que eu esperaba. Daquela intentei as palabras máis inesperadas, neoloxismos, arcaísmos, un a puta que o pariu sen máis nin máis, metáforas xeniais que se me ocorrían de imprevisto, e todo o demais que un concibise xa se atopaba alí impreso baixo as miñas mans. Era angustioso, era como ter un interlocutor que non cesase de tirar palabras da miña boca, era unha agonía. Era ter un plaxiario que me precedese, ter un espía dentro do cranio, un filtro na imaxinación. Comecei a mirar de esguello ao rapaz, pensei en desafialo corpo a corpo, esmagalo contra a parede, mais logo contrataron outro rapaz, e outro máis, e a todos Álvaro lograba impoñer o meu estilo, case conducíndome a crer que o meu propio estilo, desde o comezo, sería tamén manipulación súa. Cando me vin cercado de sete redactores, todos con camisas de raias coma as miñas, con lentes para ler iguais que as miñas, todos co meu peiteado, os meus cigarros e a miña

23


tose, mudeime para un cuartiño que estaba a servir de almacén, detrás da sala de recepción. Alí recuperei o gusto pola escrita, pois os artigos para a prensa chegaban a deprimirme, xa tiña a impresión de estar imitando os meus émulos. Pasei a crear autobiografías, no que Álvaro me apoiou, afirmando que se trataba de mercadoría cunha abondosa demanda desaproveitada. Artistas, políticos e estafadores de sona petaban na miña porta, pero eu dábame o luxo de atender soamente personaxes tan escuros coma min mesmo. Clientes que me lembraban aqueles da sala tres por catro do centro da cidade, agás por seren o abondo ricos para pagar as cantidades exorbitantes que Álvaro estipulaba, alén de custear a tirada do libro para distribuír entre parentes e amigos. Tipos como o vello criador de cebús dos desertos do país, cuxas memorias reescribín con moito sexo, transatlánticos, cocaína e opio, proporcionándolle algún consolo nun leito de hospital. O home estaba xa nas últimas, e apenas tivo forzas para me autografar un exemplar do seu Inventario pasional, que levei ao encontro de autores anónimos de Istambul. Seleccionei as mellores pasaxes para unha lectura pública, mais os meus colegas esixíronme que o lese de cabo a rabo; se eu non tiña unha celebridade que o asinase, tiña cantidade delas dentro do relato, e mentres enumeraba as actrices de cine, primeiras damas, señoras da jet set e este ou estoutro príncipe que o vello levara á cama, escoitaba o algareo e as gargalladas dos asistentes. A miña produción era daquela copiosa, e xa nas vésperas de partir para Turquía

24


me comprometera a pór en libro as aventuras cariocas dun executivo alemán, que agora esperaba por min na axencia. Mais eu estaba preguiceiro, vin pola praia devagar, vin ollando as rapazas en bicicleta, parei para tomar unha auga de coco, case quedei durmido enriba da barra e, cando cheguei, o alemán xa marchara. Quedei un tempo chantado na recepción, sen saber o que facer, e a voz aguda de Álvaro atravesaba as paredes: mais a idea de distribuír laranxas foi do gobernador... entón tería que numerar todos os cabalos... claro, ninguén contaxia as herpes polo teléfono..., de acordo, tío, se ti queres, eu arranxo unha contrarréplica... daquela vamos deixalo así, chao chao... si!... A recepcionista queríame anunciar a Álvaro, pero non cumpría, era moita a preguiza, era o fuso horario, era o jet lag, eran as ganas de ir á casa. Xirei a chave, ninguén na sala, auga escorrendo na cociña, era a empregada. Atravesei o corredor, a porta do cuarto estaba pechada, fun movendo o picaporte sen facer ruído. O sol da tarde xa esmorecía, atravesando as persianas e proxectando unha sorte de reixa no sobrado e no cobertor da cama. O cuarto de baño estaba aberto, a luz prendida. Envolta nunha toalla branca, cos pés separados, Vanda abaixou a cabeza, case tocando o chan, como nun acto de penitencia. Pasou o cepillo pola caluga, estricando os cabelos castaños desde a raíz, e puiden mirarlle as pernas, os brazos, os ombros nus, aquela pel que eu sabía morena por todo o corpo, agás nos seos e debaixo da braguiña. Non obstante, mirando a Vanda dese xeito repentino e tan de

25


Budapest  

Faktoría K de libros. Narrativa