Page 1

Azərbaycanda treyderlər üçün ilk jurnal! Təpəgözün problemi səh. 22-də

Model Biznesi səh. 29-da

Sistemləşəbilənlərdənsinizmi? səh. 52-də

“Akula”nın bilinməyə tərəfi səh. 60-da

İki maraqlı strategiya İn Forex

04 (04)

iyun,

2010

səh. 30-da və 55-də

Daimi rubrikalar: Dalğa analizi (5), İşimoku əsasında təhlil (14), MA əsasında təhlil (25)

Böhran-2: Korrida Səh. 11-də

“Yunan problemi” həllini tapmamış, Avropanın başının üstünü “İspan problemi” kəsib


2

M Ü N D Ə R İ C AT

30

Oxuyacaqsınız: 11-13-də:…………………Böhran-2: Korrida. Yeni “İspan qripi” Avropa və dünya üçün nə qədər təhlükəlidir? 22-24-də:…………………Təpəgözün problemi. Kollinearlıq amilini nəzərə almaq Sizin bazarı daha yaxşı anlamağınızı təmin edəcək 29-da:…………………….Model Biznesi. Forexdə qazanmaq üçün Sizə lazım olan bircə şeyin nə olduğunu öyrənin 30-35-də:…………………Fasilə bitdi. Trendə davam... “Anti” strategiyası korreksiyanınqurtardağı anı yaxalamaqda yardımçınız olacaq 37-38-də:…………………Doumuz davam edir... Dünyanın ən qoca indeksi haqqında bilməli olduqlarınız 39-40-da:…………………Uzun, incə bir yoldayıq... Treyder davamlı qazanmaq yolunda hansı maneələrdən keçməlidir 41-42-də:…………………“Milyonçu olmağa tələsməyin”. Mavlet Baqiyev sistemlər və sistemsizlər haqqında fikirlərini bölüşür 43-45də:………………….ROC-n-Roll! Yeni indikatorlarla maraqlananlar üçün əla namizədimiz var 46-47-də:…………………Xəttlərin xasiyyəti. Trend xəttlərindən əlavə informasiya almağı öyrənin 48-51-də:…………………Savaş və Böhran. Birjaların tarixindəki “qara zolaq” dövrü ilə yaxından tanış olun 52-53-də:…………………Sistemləşəbilənlərdənsinizmi? Uğurlu sistem yaratmaq üçün treyder nələri bilməlidir 54-də:…………………….Birjanı “sell” apardı. Treyderlərin ən axmaq səhvlərinin top onluğu 55-59-da:…………………“Momentum Pinboll”. Bəli, treydinq oyun deyil. Amma kim deyib ki, sistemə oyun adı qoymaq olmaz?! 60-61-də:…………………“Akula”nın bilinməyə tərəfi. Sorosa həsəd aparmazdan qabaq, görün, o, əslində kimdir...

+ Daimi rubrikalarımız: Aktual (4), Dalğa Analizi (5), “İşimoku” əsasında təhlil (14), MA əsasında təhlil (25), Mütaliə (62), Test (64), Kitabxana (66) www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


REDAKTORDAN

30 3

“Kunq-fu Panda”və Forex

İlqar Vəliyev, Layihənin rəhbəri

www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

Ümid edirəm, hamınız “Kunq-fu Panda” adlı şedevrə baxmısınız. Əgər baxmayan varsa, əvvəlcə məhz bundan başlamağı məsləhət görərdim. Niyə? Ona görə ki, həmin animasiya filminin fəlsəfəsində treyder üçün çox faydalı ola biləcək fikirlər var. Mən indi onlardan üçünün üzərində dayanacağam. 1) Əgər hansısa işdə zəif cəhətiniz varsa və bu, Sizin yolunuzu kəsirsə, onu həmişə güclü cəhətə çevirmək mümkündür. Pandanın zəif cəhəti nə idi? Köklüyü və yeməyə olan sevgisi. Amma ustad Şifu anlayır ki, məhz onun yeməyə olan sevgisinin yaratdığı enerjini düzgün istiqamətə yönəltməklə, yöndəmsiz ayını kunq-fu ustasına çevirmək olar. Bir çox treyderlərin elə zəif cəhətləri var ki, onları düzgün istiqamətə yönəltməklə, böyük üstünlüyə çevirmək mümkündür. Məsələn, Siz həmişə trendə qarşı əməliyyat açırsınız? Bu xasiyyətinizlə bacara bilmirsiniz? Lap yaxşı – buyurun, antitrend, yaxud svinq strategiyalarından birini mükəmməl öyrənin və qoy, zəifliyiniz güclü cəhətə çevrilsin! (Məhz buna görə biz jurnalımızda ən müxtəlif tipli strategiyaları təqdim edirik və edəcəyik ki, hər kəs öz xasiyyətinə və davranış tərzinə uyğun gələni seçsin. ) Ziyanlı əməliyyatı vaxtında bağlaya bilmirsiniz?.. “Money-management”i pozaraq, əməliyyata böyük həcmlə girirsiniz? Sisteminizə riayət edə bilmirsiniz?.. Həə, çox pis zəifliklərdir. Amma onları da güclü cəhətə çevirmək olar! Necəsini indi deməyəcəyəm (desəm də, bura yerləşməz), qarşıdakı saylarımızı izləyin! 2) Hər kəsin öz yolu və öz vaxtı var. Ustad Uqveyin şaftalı ağacının altında Şifuya dedikləri yadınızdadırmı? Deyilsə, yadınıza salıram: - Panda öz yolunu özü keçməlidir… Və o, öz yolunu heç də Sənin kimi keçməyəcək… Bir bu ağaca bax: O, mənim istəyimlə çiçəkləmir; meyvələri də mənim istəyimlə yetişmir. Bunun baş verməsi üçün ağacın öz vaxtı gəlməlidir… Buradan bizim mövzu ilə bağlı çox maraqlı nəticələr çıxır. Amma ən vacibi: heç bir treyder başqasının yolunu keçib, başqası kimi qazanmağı öyrənə bilməz. Hərə mütləq öz yolunu keçməlidir. Və bu prosesi sürətləndirmək mümkün deyil: sabit şəkildə qazanmaq üçün həmin səviyyəyə qədər yetişməyinizi gözləmək lazımdır. Bu, son dərəcə individual məsələdir. 3) Sirli ünsür yoxdur! Nə Pandanın atasının bişirdiyi yeməyin gizli sirri var idi, nə də Əjdaha Döyüşçüsü olmağın. Halbuki, əvvəlcə hamı elə bilirdi, bunu bacarmaq üçün məhz həmin sirrə yiyələnmək lazımdır. Treydinq də belədir: çoxları düşünürlər ki, qazanmaq üçün hansısa gizli reseptlər, metodlar, sirrlər var. Amma belə deyil. Sirr odur ki, Siz öz yolunuzu getməli və sonda bu yolun Sizi lazım olan ünvana çatdıracağına inanmalısınız. Hansısa mistik sirri axtarmağa sərf edəcəyiniz vaxtı və enerjini öz yolunuzda püxtələşməyə sərf edin. Zövqlü mütaliələr! İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


4

A K T UA L

Fundamental təhlil

Qeyd edək ki, qızılın bahalaşacağını digər banklar da proqnozlaşdırırlar. Məsələn, “JPMorgan Chase & Co.”nun ekspertləri iyunun sonu üçün $1250 qiymətini gözləyirlər. “Credit Suisse Group” inə çatacaq. Bu fonda zərgərlik u il Qızıla yatırılan inüçüncü rübün sonunda qızılın vestisiyalarn həcmi 60% məmulatlarına da təlabatın haradasa 4% çoxalacağı gözlənilir. $1250-1350 diapazonunda olaartacaq. İsveçrənin “LGT Capital Management” fondunun ekspertlərinin fikrincə, qızılın qiyməti hər troya unsiyasına görə əvvəlcə $1300, sonra isə $1450 qiymətinə qədər qalxacaq. Buna səbəb Avropadakı böhrandan ehtiyatlanan investorların öz vəsaitlərini sarsıntılardan qorumaq cəhdləridir. Belə şəraitdə qızıl əsl “sakit körfəz” təsiri bağışlayır. Ona görə də yaxın 12 ay ərzində dünyada qızıla meylin kəskin artımı gözlənilir. Qızıla olan təlabat, “LGT Capicağını düşünür. “Goldman Sachs” Qarşıdakı bir il ərzində qızıl tal Management” fondunun gələn il üçün qızılı $1335 ekspertlərinə görə, hazırkı 187 ton bazarında gözlənilən hadisələri civarında görür. səviyyəsindən əvvəlcə 300, sonra mütəxəssislər “inqilab” kimi isə, 2011-ci ildə 400 ton səviyyəs- dəyərləndirirlər.

Qızıl inqilab

B

Britaniya reytinqini itirir

B

ritaniyanın gənc baş naziri Devid Kemeruna öz sələfindən çox xoşagəlməz bir miras qalıb. Britaniya büdcəsinin hazırkı kəsiri ÜDM-in 12 faizi həddindədir. Bu isə Yunanıstanın səviyyəsinə maksimum yaxınlaşmaq deməkdir. 2009 – 2010-cu maliyyə ilində (martın 31-də başa çatıb) Londonun xarici borcu 152,8 milyard funt sterlinq səviyyəsində qiymətləndirilib. Bu isə, İkinci Dünya müharibəsindən sonra ən maksimal göstəricidir. Bununla yanaşı, toplam xarici borclar 890 milyard funta çatıb, bu isə ÜDM-in 62%-i deməkdir. www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

Yalnız bir ayda büdcə kəsiri 14,8 milyard funt artıb. Vəziyyəti ağırlaşdıran bütün bu mənfi göstəri-

cilərin dayanmadan artmaqda davam etməsidir. “Standard & Poor's” agentliyinin dəyərləndirməsinə görə, Britaniyanın xarici borcları gələn il ÜDM-in 77%-nə çatacaq, 2014-cü ildə isə 100%-lik sərhədi keçəcək.

İqtisadi artım isə hələ də ümidləri doğrultmur. İnfliyasiya hökumətin qoyduğu limitləri çoxdan aşıb. Bütün bu faktorlar Britaniyanın kredit qabiliyyətini şübhə altına ala bilər. Amerikanın PIMCO fondunun ekspertlərinə görə, Britaniyanın bu il ərzində AAA kredit reytinqindən məhrum olmaq riski tamamilə realdır. Baş nazirin gördüyü tədbirlər hələ ki bu problemlərin öhdəsindın gəlmək üçün kifayət deyil: o, büdcə yırtıqlarını yamamaq üçün xərcləri azaltmaqla məşğuldur. Halbuki vəziyyət daha əsaslı addımların atılmasını tələb edir. İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

5

Elliot Dalğalarının Analizi Şərti işarələr:

cağı gözlənilir

qiymət aşağıya hərəkət edəcək

>A edir

- «A» dalğası hələ davam

- Müqavimət səviyyəsi yarılsa, qiymət yuxarıya hərəkət edəcək

Conformative - Bu səviyyə keçiləndə ssenari təsdiqlənəcək

…A

- “A” dalğasının başlaya-

- Dəstək səviyyəsi yarılsa,

Critical - Bu səviyyə keçiləndə ssenari qüvvədən düşəcək

EUR/USD Monthly Primary Dalğa səviyyəsində [B] qlobal korreksiya dalğasının formalaşması gedir. Hazırda ortada olan əlamətlərə görə, həmin korreksiya klassik Ziqzaq konstruksiyasına malikdir: (A)-(B)-(C) İntermediate. İndi əsas sual (C) İntermediate dalğasının harada başa çatacağıdır. [A] dalğasının 61,8 faizlik fibosəviyyəsi cazibəli hədəf kimi görünür. Yaxın aylarda həmin zonanın test ediləcəyi istisna deyil.

8 www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

Dalğa analizi

8

6

Weekly (C) İntermediate dalğasının İmpuls olduğu qrafika baxan kimi nəzərə çarpır. Hərəkətin kəskinliyi onun “3 in 3” dalğası olduğuna şübhə yeri qoymur. Belə bir vəziyyətdə Ziqzaq kanalının aşağı sərhədinin test olunacağı ehtimalı böyükdür. Amma qarşıda Ziaqzaqın qollarının bir-birinə bərabər olacağı səviyyə də var: (A)=(C) @ 1.1450. Ardınca qiymətin 1.10 həndəvərinə enəcəyi gözlənilir.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

7

Dalğa analizi

8 GBP/USD Monthly Bu ssenariyə görə, (A) İntermediate dalğası qlobal İmpuls şəklində formalaşmaqdadır. Hazırda onun tərkibində 5 Minor dalğası inkişaf edir. İmpulsun 3 Minor dalğasının uzandığını (Extension) nəzərə alsaq, 5 Minor dalğasının çox da böyük olacağı inandırıcı deyil.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

Dalğa analizi

8

8

Weekly Əgər aşağıya istiqamətlənmiş hərəkətin 5 Minor dalğası olması barədə ehtimal doğrudursa, onun başa çatmasına çox qalmayıb. [i] Minuette dalğasının “üçlük” olmasına diqqət yetirin. Bu, o deməkdir ki, 5 Minor dalğası “Ending Diagonal” şəklini də ala bilər. O halda şəkildə göstərilən tryektoriyanın doğrulması ehtimalı böyük olacaq.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

9

Dalğa analizi

8 USD/CHF Weekly Dollar/frankın da impuls əmələ gətirdiyi ilk baxışdanca sezilir. Bu impuls, güman ki, (A)-(B)-(C) İntermediate Ziqzaqının (C) qoludur. Bu ssenari daxilində qiymətin mümkün hərəkət sxemi qrafikdə göstərilib.

8 ww w. inf o r ex. az (012 ) 43 75323 , 4 3678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

Dalğa analizi

8

10

USD/JPY Weekly Dollar/yena, belə görünür ki, yuxarıya yönəlmiş mürəkkəb korreksiya strukturu formalaşdırır. Açığı, hazırda daha çox mübahisə doğuran ssenari məhz bu cütlüklə bağlıdır. Şəkildə göstərilən variantı hazırda daha aktual hesab edirik. Bu variant daxilində qarşıdakı həftələrdə dollar/yena cütlüyündə “buğa”lar daha güclü olacaqlar.

ww w. inf o r ex. az (012 ) 43 75323 , 4 3678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


AY I N M Ö V Z U S U

11

Fundamental təhlil

Böhran-2: Korrida “Yunan problemi” həllini tapmamış, Avropanın başının üstünü “İspan problemi” kəsib Xəstə niyə sağalmır? Yunanıstana yardım planı əslində bu ölkənin işlərini bir az da korlayıb. Götürdüyü krediti qaytarmaq üçün Afina təkcə bu il ərzində 50 milyard Avro borc ödəməlidir. Bu isə ölkənin yükünü azaltmaq yerinə, ona əlavə yük olacaq. Belə bir vəziyyətdə “1 Avro=1 Dollar” olacağı haqda versiyalar getdikcə aktuallaşır. Avropa Birliyinin maliyyə məsələləri üzrə təmsilçisi Olli Rena bildirib ki, əgər Yunanıstan defolt olarsa, bu, bütün planetin maliyyə sistemi üçün problem yaradacaq. O, baş verənləri “Lehman Brothers” bankının iflası ilə müqayisə edib. Yada salaq ki, İyunun ilk günündə Avro dollara merzbank, Nomura və sair bu kimi məhz bu bankın iflası böhranın 1iri banklar avro/dolların $1,18 nisbətdə 4 illik minimumunu ci dalğasına səbəb olmuşdu. təzələdi. Və bununla da göstərdi ki, zonasına kimi enişini gözləyirlər. Dolayısıyla, Rena böhranın 2-ci Onların fikrincə, nə qədər ki, Yunanıstana yardım planı doğrudalğasının astanada olduğuna işarə cütlük $1,2880-dən aşağıdadır, dan da, heç nəyi həll etməyib. edir. Ekspertlər sonuncu eniş dalğasını eniş riskləri qüvvədə qalacaq. Bu perspektivin qarşısını almaq “Əgər əvvəlcə maliyyə problemi İspaniyada maliyyə vəziyyətinin üçün mayın əvvəllərində Avropa korlanması və Almaniya prezidenti Avropanın periferiyasında idisə, Birliyinin liderləri 750 milyard indi mərkəzinə keçməyə Horst Kelerin istefası ilə izah dollar həcmində antiböhran fondu başlayıb”,- deyə Morgan Stanleyedirlər. Bəs bütün bunlar nə ilə yaratdılar. Bu rəqəm AB-nin illik nin ekspertləri bildirirlər. Buna qurtaracaq? büdcəsindən və Yunanıstana əsaslanaraq, bankda belə proqnoz ayrılan yardımdan (110 milyard) 7 Avro təzyiq altında irəli sürürlər ki, gələn ilin birinci dəfə çoxdur. Həmin addım rübü ərzində avro/dollar $1,12 Avropanın nə qədər narahat həndəvərinə düşəcək və yalnız Bir sıra analitiklərin fikrincə, olduğunu göstərir. Amma hətta bu bundan sonra artımın başlanması Avroya təzyiqlər hələ ki davam gedişdən sonra da vəziyyətin edəcək. Çünki hazırda maliyyə ak- mümkündür. Avropa Mərkəzi yaxşılığa doğru dəyişməməsi duruBankının hərəkətləri də vahud valtivləri Avrozonadan fəal şəkildə mun son dərəcə ciddi olmasına çıxarılmaqdadır. Bu şəraitdə Citi- yutaya inamı azaltmaqla buna dəlalət edir. imkan yaradır. group, Morgan Stanley, Com-

8

www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


AY I N M Ö V Z U S U

Fundamental təhlil

edəcək mexanizmləri yoxdur. İtaliyanın büdcə kəsirini azaltSiyasi birlik bu günə qədər də arzu maları; Avrokomissiyanın rəhbəri Joze olaraq qalır. - Avropa Birliyi ölkələrinin Manuel Barrozo bildirib ki, bu siyasi-iqtisadi münasibətlərinin işlər “Avronu xilas etmək üçün” Korrida möhkəmlənməsi. görülür. Lakin ekspertlər ayrı cür Əgər bunlar baş verməsə, Avrodüşünürlər. “Roubini Global Eco- nun vəziyyətində əsaslı şəkildə Yunanıstanın büdcə kəsirinin və nomics Monitor” şirkətinin rəhxarici borcunun artmaqda davam müsbət dəyişikliklər çətin ki, bəri, Tanınmış iqtisadçı Nuriel edəcəyi ehtimalı çox yüksəkdir. mümkün olsun. Çünki bugünkü Rubini bütün bu tədbirlərin geniş Avropa Birliyi çox kövrək və Amma işin ən pis tərəfi odur ki, mənada arzulanan effekti verəcəy- dayanıqsız sistemdir. Müxtəlif Yunanıstanın ardınca Avropa Birinə şübhə ilə yanaşıb. Onun sözsəviyyələrdə olan ziddiyyətlər Bir- liyinin digər ölkələrində də problemlər qabarmağa başlayır. liyi xeyli zəiflədir. Hazırda daha çox narahatlıq doğuAvropa Mərkəzi ran ölkə İspaniyadır. Orada Bankının rəhbəri vəziyyət “CajaSur” (KaxaSur) Jan-Klod Trişe də bankının iflasından sonra kəskinetiraf edir ki, ləşməyə başladı. Bunun ardınca “Avropa Birliyinin idarəçilik sisteminin “Caja de Ahorros del Mediterraciddi keyfiyyət dəy- neo”, “Caja Extremadura” və “Caja Cantabria” bankları böhrana işikliyinə ehtiyacı davam gətirə bilmək üçün birvar”. İqtisadiyyat üzrə ləşmək niyyətlərini elan etdilər. İspaniyada yaranan problemNobel mükafatçısı lərin təsiri Yunanıstandakından Robert Mandellə lərinə görə, hər şey yalnız bundan görə, 1999-cu ildə Avronu yaratdaha ağır olacaq. Yunanıstanın asılıdır ki, Yunanıstan, Portuqaliya maq üçün öz milli valyutalarından iqtisadiyyatı AB-nin ümumi iqtivə İspaniya büdcə kəsirini azalda imtina edən 11 ölkə bu günə qədər sadiyyatının haradasa 1,5 faizinə biləcəklər, ya yox. “Mitsubishi bərabərdirsə, İspaniya üçün bu də optimal valyuta məkanı forUFJ Trust & Banking Corp.” şirkə- malaşdıra bilməyiblər. Onların rəqəm 8,5%-dir. tinin mütəxəssisi Tosixiko Sakai qarşıya çıxacaq problemləri həll 8 də bu fikirdədir ki, Avrozonanın struktur problemləri qaldıqca, Avro hara düşəcək? maliyyə sahəsində işləri tam düzəltmək mümkün olmayacaq. “Bloomberg” agentliyinin 43 ekspertin arasında apardığı sorğunun nəticələrinə görə, avro/dollar bu ilin sonuna Nə lazımdır? qədər $1,15-1,26 diapazonunda dalğalanacaq. “BNP Paribas”ın mütəxəssisləri 2011-ci ilin birinci rübündə Avrozonada böhranın tamamilə avro/dolların 1.00-dan aşağı enəcəyini gözləyirlər. Bankın aradan qalxması üçün bunlar tələb baş valyuta strateqi Hans Günter Redeker cütlüyün olunur: $0,8272 zonasındakı tarixi minimumuna yaxınlaşacağını is- Yunanıstanın 3 il ərzində tisna etmir. borclarını ödəməsi və büdcə ”Credit Suisse Group AG”-də gözləyirlər ki, qarşıdakı üç kəsirini ÜDM-in 3% səviyyəsinə ay ərzində Avro $1,16 bölgəsinə enəcək. endirməsi; Beynəlxalq Valyuta Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri Çarlz - Qitə ölkələrinin investisiya Viploç, $1,1-1,2 diapazonunu göstərir. Onun bu fikrini cazibəsinin artması; UBS, Danske Bank A/S, Royal Bank of Scotland Group Plc - Avroya etimadın bərpa olunvə “Bank of America Merrill Lynch”in ekspertləri də payması; laşırlar. - Portuqaliya, İspaniya və

8

12

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


AY I N M Ö V Z U S U 8 İspaniya iqtisadiyyatı həcminə görə Avrozonada beşinci iqtisadiyyatdır. Üstəlik, hazırda Madrid Avropa Birliyinə sədrlik edir. Bütün bunlar o deməkdir ki, əgər Avropaya (geniş mənada isə dünya iqtisadiyyatına) “İspan zərbəsi” dəyərsə, bunun təsiri “Yunan zərbəsi”ndən daha ağır olacaq. Standard & Poor's agentliyinin dəyərləndiməsinə görə, İspaniyanın bank sisteminin reanimasiyası üçün hazırda təxminən €35 milyard tələb olunur. Bu vəziyyət ekspertlərə 2008-ci ildə ABŞ-da yaranan və əvvəlcə bir sıra bankların iflasına, sonrasa böhrana gətirib çıxaran prosesləri xatırladır. Əlbəttə, miqyas eyni deyil, amma mahiyyət çox yaxındır. Ona görə də, bir sıra ekspertlər artıq böhranın ikinci dalğasından danışmağa başlayırlar. İnvestorlar da həmçinin özlərini il yarım əvvəl olduğu kimi aparır. Mayın 18-də 14 saatlıq danışıqlardan sonra Madrid və Lissabon öz büdcələrinə yenidən baxmağa və xərcləri 5 milyard, gələn il 10 milyard avro azaltmağa razılıq verdilər. Amma “Uni-

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

Credit”in eksperti Marko Valliyə görə, bu addımın da heç bir effekti olmayacaq. O sadə səbəbə görə ki, İspaniya ilə Portuqaliyanın əsas problemi təkcə büdcə kəsiri yox, həm də iqtisadiyyatın artım potensialının olmamasıdır. Böhran-2? İspaniyadan gələn mənfi xəbərlər qısa vaxtda bütün maliyyə bazarlarında çöküşə səbəb oldu. Avrozonadakı problemlərin ikinci böhrana gətirib çıxarması nə dərəcədə realdır? Birmənalı demək çətindir, amma şübhə yoxdur ki, Avropadakı problemlərin dünya maliyyə sisteminə təsiri hər halda, olacaq. “Mən hazırda bu riski 20 faiz qiymətləndirirəm. Amma cəmi bir həftə əvvəl 5 faiz idi”,- deyə ITG-nin baş iqtisadçısı Robert Barbera bildirib. Vəziyyəti qəlizləşdirən odur ki, ABŞ-da durum hələ də ürəkaçan deyil. Və Avrozona bir az bərkdən asqırsa, Ştatlar yatağa düşəcək. Onda maraqlı vəziyyət alınacaq: böhranın birinci dalğası Amerikadan Avropaya keçmişdi, ikinci dalğa isə Avropadan Amerikaya... Bunu Kolumbiya Universitetinin profes-

13

Fundamental təhlil soru Cozef Stiqlis də təsdiqləyir: “Hazırda bizə ayaq üstdə qalmaq üçün zəif dollar və güclü Avropa iqtisdiyyatı lazımdır. Amma əvəzində güclü dollar və zəif Avropa almışıq. Bu da iqtisadiyyatımızın xeyrinə deyil”. Əgər Yunanıstan banklarının Amerikanın maliyyə şirkətlərinə borcu minimal idisə, İspaniya bankları Amerikalı maliyyəçilərə $200 milyard borcludurlar. Ümumilikdə isə İspaniyanın xarici borcu $1,1 trilyona çatıb ki, bununla müqayisədə Yunanıstanın $236 milyardlıq borcu “toya getməli” idi. Yaranan vəziyyətdə bir çox investorlar maliyyə bazarlarını tərk edir və daha sakit körfəzlərə üz tuturlar. Hazırda risklərdən qaçış meyli bütün bazarları əhatə edib. Son onillik ərzində Avroya etibar xeyli artmış, bir çox dövlətlər onu öz valyuta zənbillərinə daxil etmişdilər. İndi isə əks proses gedir. Məsələn, Çin artıq öz bivalyuta zənbilində Avronun çəkisini azaltmağa başlayıb. Bu isə o deməkdir ki, Avro yavaş-yavaş “ehtiyat valyuta” statusunu itirməkdədir.

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


14

TE XANALİZ

“İşimoku” Qrafik Sistemi əsasında təhlil Eur/usd Weekly

Avro/dolların həftəlik qrafiki artıq bir aydır ki, tərəddüdsüz eniş trendi göstərir. Narahatlıq doğuran məqam qiymətin “Tenkan-Sen” və “Kijun-Sen” xəttlərindən xeyli uzaqlaşmasıdır. Bundan başqa yuxarıya hərəkətin mümkünlüyünə dair heç bir işarə yoxdur. Amma satış üçün əlverişli məqam da deyil: çünki “stop” əmrini çox uzaqda qoymaq lazım gələcək. Yəni Tenkan-Sen xəttinin yaxınlığında. Bu isə 1.28 zonasına düşür.

8 www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

15

İşimoku

8

Daily

Günlük qrafik də həmçinin “ayı” trendinin davamına işarə edir. “Stop” (yaxud treylinq-stop) əmrlərini 1,23 rayonunda yerləşdirmək məsləhətdir.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

İşimoku

8

16

GBPUSD Weekly

Bütün xəttlərin aşağıya yönəlməsi fonunda ötən həftə “doji”, bu həftə isə “asılmış adam” şamının formalaşması ona işarə edir ki, korreksiyanın başlaması istisna deyil. Bu baş verərsə, təbii ki, qısa mövqelərə girmək üçün fürsət axtarmaq lazımdır. Amma 1.44 səviyyəsinin yarılacağı təqdirdə korreksiyanı gözləmədən satmaq olar.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

17

İşimoku

8

Daily

Qiymət Kijun-Sen xəttinə çataraq, geriyə dönüb. Amma Tenkan xətti yuxarıya dönməyə macal tapıb. Tenkan-Sen aşağıya dönəndə satmaq məsləhətdir.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

İşimoku

8

18

USDCHF Weekly

“İşimoku” Sisteminin bütün xəttləri “buğa”ların üstünlüyündən xəbər verir. Mahiyyətcə bu, avro/dollar cütlüyündə olan vəziyyətin güzgüdəki əksidir. Fərq yalnız ondadır ki, usd/chf Tenkan və Kijun xəttlərindən çox uzağa getməyib. Buna görə də, artım üçün daha çox potensialı var.

8 ww w. inf o r ex. az (012 ) 43 75323 , 4 3678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

19

İşimoku

8

Daily

Günlük qrafikdə qiymət aşağıya dönmüş Tenkan-Sen xəttinin üzərindədir. Konsolidasiya gözlənilir. Artım hərəkətinin davam etməsi üçün qiymət 1.16-dan yuxarıda möhkəmlənməlidir. 1.18 zonasına qalxmaq istisna olunmur.

8 ww w. inf o r ex. az (012 ) 43 75323 , 4 3678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

İşimoku

8

20

USDJPY Weekly

Qiymət buluda daxil olub. Demək, bazardan kənarda qalmaq məsləhətdir. Buludun yuxarı (93,00), yaxud aşağı (89,00) sərhədinin yarılmasını gözləyəcəyik. Buludun yuxarı hissəsinin üfiqi olması ondan xəbər verir ki, aşağı sərhədin yarılması ehtimalı daha yüksəkdir.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

21

İşimoku

8

Daily

Günlük qrafikdə də qiymət buludun daxilindədir. Eyni tövsiyə qüvvədə qalır: buldn yarılmasını gözləyəcəyik.

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


22

PROBLEM

Texanaliz

Təpəgözün problemi Kollinearlığı nəzərə almayan treyderlər özləri də bilmədən bazara yalnız bir tərəfdən baxırlar Bir anlığa oxumağı dayandırın, dönüb kənara baxın və gözünüzün birini yumun… Nə oldu? Siz ətraf dünya haqqında aldığınız vizual informasiyanın bir qismini itirdiniz. İndi təsəvvür edin ki, bəs hər iki gözünüz Sizə eyni şeyi göstərsə, nə olacaqdı? Aydındır ki, Siz ətrafı birtərəfli görəcək, baş verənlərin çox mühüm detallarını nəzərdən qaçıracaqdınız. Dünyaya baxışınız həcmini itirəcəkdi. Məsələ ondadır ki, bazarın texniki analizi zamanı indikatortları düzgün seçməyəndə də Siz buna bənzər problemlə rastlaşmış olursunuz. Çox zaman heç özünüz də fərqinə varmadan. Bu, nə qəliz sözdür belə?.. Kollinearlıq – vektor analizinə aid olan riyazi termindir. Əgər iki vektor paralel düz xəttlər, yaxud, bir düz xəttin üzərində yerləşirsə, www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

onlar “kollinear vektorlar” adlanırlar. Bəzən onlara “paralel vektorlar” da deyilir. Kollinear vektorlar eyni istiqamətli, yaxud əks istiqamətli ola bilərlər (ikinci halda onlara “antikollinear”, yaxud, “antiparalel” vektorlar da deyilir). Bu meyarlar “kollinearlıq” anlayışını təkcə həndəsəyə yox, digər sahələrə də aid etməyə imkan verir. Multikollinearlıq isə riyazi statistikaya aid olan və müxtəlif obyektlərin arasında sıx qarşılıqlı əlaqəni, korrellyasiyanı ifadə edən termindir. İqtisadi modellərin təhlili zamanı bu əlaqələr bir sıra Şəkil 1. Raqnar Frişer xətalara gətirib çıxara bilir. Əgər “kollinearlıq” termini iki “Sinonim” inidikatorlar sərbəst dəyişənin arasındakı xətti əlaqəni ifadə edirsə, “multiMultikollinearlıq problemi kollinearlıq” daha çox dəyişənlərə texniki analizdə də mövcuddur. aid ola bilər. “Multikollinearlıq” terminini elmə Nobel mükafaçısı Raqnar Frişer daxil edib. 8 İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


PROBLEM

23

Texanaliz

8 Bu problem o zaman meydana çıxır ki, biz özümüz də fərqində olmadan, eyni tipli informasiyadan bir neçə dəfə istifadə edirik. Texniki analitiklər çalışmalıdırlar ki, eyni tipli informasiyanı verən indikatorlardan eyni zamanda istifadə etməsinlər. Bununla bağlı Con Bollincer (John Bollinger) çox düzgün buyurub ki, “Uğurlu texniki analizin əsas şərti indikatorların arasında multikollinearlığa yol verməməkdir. Bu halda multikollinearlıq - eyni informasiyanın müxtəlif formalarda təqdim olunmasıdır. Məsələn, əgər Şəkil 2. RSI və CCI arasında multikollinearlıq siz 4 fərqli infikatordan istifadə edirsinizsə, amma onların hamısı əsasında qurulursa, bu, tipik multiTexniki analizdə multikollinearbazarın bağlanış qiymətləri kollinearlıq olacaq”. lıq çox ciddi problem sayılır. Problemin mahiyyəti ondadır Şəkil 3. İndikatorların qruplara bölünməsi ki, analitik eyni tipli informasiyanı müxtəlif formalarda gen-bol alsa da, digər vacib parametrlər diqqətdən kənarda qalır. Bu isə öz növbəsində ona gətirib çıxarır ki, vəziyyəti düzgün giymətləndirmək mümkün olmur. Məsələni qəlizləşdirən məqamlardan biri də odur ki, bəzi hallarda multikollinearlığı aşkarlamaq heç də asan olmur. Gəlin, 2-ci şəklə diqqət yetirək. Görmək çətin deyil ki, RSI ilə CCI-ın qrafikləri bəzi detallarına görə birbirindən fərqlənsələr də, ümumilikdə hər ikisi eyni şeyi göstərirlər.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


PROBLEM

Texanaliz

məyin və analizi “klonlaşdırılmış” məlumatların əsasında aparmağın Hər iksinin zirvələri də, dibləri qarşısını ala bilər. də, ayrı-ayrı sahələrinin hərəkət isGeniş yayılmış indikatorların tiqamətləri də tam üst-üstə düşür. bəzilərini bu cür qruplaşdıra Bu da təəccüblü deyil, çünki RSI bilərik:bax şəkil 3. ilə CCI hər ikisi texniki indikatorKeyfiyyətli strategiya yaratmaq ların eyni qrupuna aiddirlər. Bu, istəyən treyderlər nəzərə almalıdır“Momentum” qrupupudur – ora lar ki, quracaqları sistemdə eyni daxil olan bütün indikatorların işi kateqoriyadan iki və ya daha artıq qiymətin indiki göstəricisini indikator olmasın. Əlbəttə, bizim müəyyən müddət əvvəlki göstərici cədvəldə heç də bütün indikatorlar ilə müqayisə etməkdir. Tamamilə göstərilməyib (bu, mümkün də etməkdir. ) aydındır ki, həmin qrupa aid indeyil). Amma siz özünüz də on4-cü şəkildə Kollinear olmayan dikatorıarın eyni vaxtda ların hansı qrupa aid olduğunu indikatorlar göstərilib. neçəsindən istifadə etsəniz də, asanlıqla müəyyənləşdirə Gördüyünüz kimi, bu indikatorlar bənzər deyillər və düzgün interpreŞəkil 4. Kollinear olmayan indikatorlar tasiya olunanda analitiki müxtəlif istiqamətli informasiyalarla təchiz edəcəklər. Nəticədə bazarı hərtərəfli görmək və daha dərin təhlil etmək mümkün olacaq.

8

24

Nəticə

bununla texniki analizin dəqiqliyi və keyfiyyəti artmayacaq. Hətta əksinə...

bilərsiniz. İndikatorların arasında kollinearlığı aşkarlamağın ən sadə və etibarlı yolu onların qrfiklərini Sən hansı qrupdansan? müqayisə etməkdir. Əgər “zirvələr” və “diblər” eyni zonBuna görə də, texniki analitik alara düşürlərsə, demək, onlar üçün istifadə etdiyi indikatorların kollineardırlar. Bu halda Siz onqrupar üzrə bölünməsi (bir növ ların yalnız birindən istifadə etkataloqlaşdırılması) son dərəcə məlisiniz. (Kollinearlığı vacibdir. Bu, eyni tipli inforaşkarlamağın digər yolu isə onların masiyanı bir neçə mənbədən götür- hesablanma formullarını müqayisə ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

Əgər Siz bazarın texniki analizini aparmaq üçün istifadə etdiyiniz indikatorları necə gəldi seçirsinizsə, demək, multikollinearlıqla üzləşərək, təhrif olunmuş mənzərə görmək ehtimalınız böyükdür. Bu halda əlavə indikatorlar Sizə nəinki heç bir yeni informasiya vermir, hətta əksinə, bazarı yalnız bir rakursdan göstərir. Siz, elə bil ki, ətrafa tək gözlə baxdığınız üçün çox vacib məqamları nəzərdən qaçırırsınız. Kollinear indikatorlardan birinin verdiyi siqnalı digərinin təsdiqləməsi də əsla etibarlı sayıla bilməz. Bu, əksinə, treyderi çaşdıra bilər.

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

25

MA əsasında təhlil Eur/usd Bu ay həqiqətən Avro üçün ağır oldu. Avropadakı böhranla əlaqədar vahid valyutanın enişi gözlənilirdi, amma 1.3030-1.2930-a kimi. Lakin gördüyünüz kimi, qiymət 1.2050 ətrafına kimi düşdü. AMB rəsmiləri bu işdə spekulyantları günahlandırırlar. Digər tərəfdən isə Avronun enişi Avropa ixracatçılarının rüblük hesabatlarını pozitiv verməsinə səbəb oldu. Texniki analizə gəlincə, qiymət 1.27-1.18/1.20 kanalına keçib. Növbəti iki ay (iyun, iyul) Avro üçün bir qədər konsolidasiya xarakterli olacaq. Belə ki, qiymətin 1.18/1.20 dəstək xəttinə enişindən sonra onun 1.27 müqavimətinə kimi möhkəmlənməsini gözləmək olar. Bu, əsasən “ayıların” gəlirlərini təsbit etməsi hesabına baş verəcək. Ola bilsin ki Avrozonaya dair bəzi iqtisadi göstəricilər də müsbət təsir göstərsin. Ümumi mənzərə isə vahid valyutanın 1.15, daha sonra 1.10-a kimi enişini vəd edir. Bu dəstək xəttləri Avro üçün “son nöqtə” ola bilərlər.

8 www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

MA əsasında təhlil

8

26

Gbp/usd Nəhayət, seçki sona çatdı və Qordon Braun baş nazir postunu mühafizəkarların lideri Devid Kemeruna həvalə etdi. Yeni yaranmış koalisyon hökumət hələ ki ölkədə ən aktual problem olan büdcə kəsrinin necə azaldılacağı barədə suallardan qaçır, amma bununla yanaşı, ümid verməklə kütləni sakitləşdirirlər. İyunun 22-də büdcə kəsri barədə hesabat dərc olunacaq. Həm İngiltərə bankının rəhbəri, həm də hökumət başçısı faiz dərəcələrinin uzun müddət aşağı səviyyədə qalacağını bildiriblər. Belə bir şəraitdə (yüksək büdcə kəsri, aşağı faiz dərəcələri) “ümidverici vədlər” Funta kömək etməyəcək... Texniki baxımdan Funt artıq bütün analitiklərin proqnozlaşdırdığı “kritik dəstək xəttlərini” geridə qoyub. Artıq “ifrat satış” zonasındadır. Amma onu da qeyd edim ki, bircə “ümid yeri” -1.4000 qalıb. Əgər bu dəstək xətti də yarılarsa, funtun vəziyyəti daha da pisləşəcək. Baxmayaraq ki, hazırda zəif funt ixracatçıların xeyrinədir. Hərçənd, bu “xeyri” də Avrozonadakı böhran onların əlindən alır. Bu mənzərə texniki cəhətdən Funtun 1.40/1.39-a düşməsinə gətirib çıxara bilər. Əgər 1.4400-1.4450 dəstəyi müvazinətini saxlaya bilməsə, 1.4000-1.3900-a yol açılacaq.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

27

MA əsasında təhlil

8

Usd/chf ABŞ-ın durmadan artan iqtisadi perspektivi onun valyutasının möhkəmlənəcəyindən xəbər verir. Bunun baş verməsinə səbəb investorların Avropdakı böhrana görə risk etmək istəməmələridir; onlar daha etibarlı valyutalara - ABŞ Dollarına, Yapon Yenasına üz tuturlar. İsveçrə Bankına gəlincə, vəziyyətin onun üçün münasib olduğunu düşünürük. Nə qədər ki, Dollar İsveçrə Frankına qarşı möhkəmlənir, intervensiya keçirmək zərurəti bir o qədər azalır. Texniki baxımdan cütlük bir çox analitiklərin proqnozlaşdırdığı mühüm müqavimət xəttlərinə - 1.15001.1600-a gəlib çatıb. Qiymətin 1.0000-dən aldığı dəstək nəticəsində formalaşan trendin artım bucağı hazırkı nöqtələrdən mümkün enişə işarə edir. Yəni Trend 90 dərəcəyə yaxın bucaq altında nə qədər çox hərəkət edirsə, onun dönmə ehtimalı bir o qədər artır. Bu məntiqə söykənərək, cütlüyün hazırkı maksimumlardan ortamüddətli perspektivdə 1.1000-ə, daha sonra 1.0700-1.0500 dəstək xəttlərinin yerləşdiyi aralığa enişini ehtimal etmək olar. Amma uzunmüddətli perspektivdə, yəni cari ilin sonu-növbəti ilin ortalarına qədər usd/chf-ın 1.2300-ə çatacağı istisna deyil.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TE XANALİZ

MA əsasında təhlil

8

28

Usd/jpy Yapon investorlarının və ixaracatçılarının əsas gəlir mənbəyi olan ABŞ-ın iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşması, təbii ki, adanın iqtisadiyyatına müsbət təsirini göstərir. Mərkəzi Bankın çox yumşaq monetar siyasəti hələ də davam etdirəcəyi, faiz dərəcələrinin isə uzun müddət aşağı səviyyələrdə qalacağı barədə bəyanatları ölkə iqtisadiyyatın asta-asta dirçəlişindən xəbər verir. Bu templə yəqin ki, iqtisadiyyat yaxın vaxtlarda normal vəziyyətə qayıda bilər. Texniki mənzərəyə diqqət yetirsək, analitiklərin proqnozlaşdırdığı 200SMA-dan sonrakı 4%-lik artım (94.50-95.00 müqavimət xəttlərinə kimi) artıqlaması ilə doğruldu. Belə ki, dünyanın aparıcı birja meydanlarını cənginə almış Avropadakı böhran spekulyantların bu cütlüyün də məzənnəsini 1 həftəyə 88.00-ə endirməsinə gətirib çıxardı. Lakin belə bir “itki” ilə barışmaq istəməyən usd/jpy cütlüyü 92.50-93.00 müqavimətinə kimi olan mövqelərini qaytara bildi. Hazırda cütlükdə indikatorlar artıma işarə edir. Əgər qrafikdə göstərilən müqavimət xətti özünü doğrultsa, 88.00 və daha sonra 85.00-dakı psixoloji dəstək xəttləri test oluna bilər. Amma analitiklər ABŞ və Yaponiyanın iqtisadi perspektivləri baxımından cütlüyün ilin sonuna kimi 95.00 və daha sonra 100.00-ə qədər artacağını gözəlyirlər.

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


TƏ C RÜ B Ə

29

Master-klass dair bütün kitablardan daha artıq fayda gətirə bilər.

i s e n z i b l e d o M Forexdə qazanmaq üçün bircə modeli mükəmməl bilmək Sizə bəsdir! Larri Konnors Linda Raşke Birjada işləməyin ən vacib sirrləri nələrdir? Biz bu suala belə cavab verərdik: bazarı dinləməyi öyrənin və öz iradənizi ona sırımağa çalışmayın. Birjada uğur

riskləri minimuma endirməyə çalışmaq lazımdır. Bunu etsəniz, gəlir özü-özünə gələcək. Dördüncü sirr: Yaxşı, faydalı modellər kifayət qədər olsa da, qazanmaq üçün Sizə yalnız BİR STRATEGİYA lazımdır. Bir çox

m

qazanmağın birinci sirri bundadır. İkinci sirr isə odur ki, Siz müəyyən strategiya seçməli və onunla işləməlisiniz. Üçüncü sirr: hər şeydən əvvəl www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

Beşinci sirr: Ticarət yalnız Sizə bəlli olan modellərin əsasında aparılmalıdır! Bunlar etibarlı və asanlıqla seçilən modellər olmalıdırlar. Bir çox sxemlər var ki, onları istənilən vaxt istənilən bazarda tətbiq etmək mümkündür. Treyder yalnız yaxşı tanıdığı modellərlə işləyəndə özünü rahat və güvənli hiss edə bilər. Siz işlədiyiniz modellərin təkrarlanmaq qabiliyyətinə əmin olmalısınız. Tanıdığınız modellərin necə formalaşdığını görmək Sizi vəcdə gətirməlidir. Əgər öyrəndiyiniz model Sizə mənasız gəlirsə, onu tətbiq etməkdən çəkinin. Qazanmaq üçün Sizə bircə model də bəs edər! Biz şəxsən yalnız bir modellə dolanışığını çıxaran xeyli treyder tanıyırıq. Altıncı sirr: Treyderin ən böyük düşməni

lan o i ll ə b ə iz S ız Ticarət yaln dır! lı a m l rı a p a a d odellərin əsasın

bazara öncədən hansısa əminliklə yanaşmaqdır. Sizdə belə bir şey varsa, ləğv edin! Diqqətiniz yalnız modelləri identifikasiya etmək və onlarla işləməyin üzərində cəmləşsin.

Yeddinci sirr: Heç vaxt unutmayın ki, Siz ancaq ehtimallarla işləyirsiniz. Ona görə də qoruyucu treyderlər məhz həmişə bir strateorderləri unutmayın. Əksər halgiya ilə işlədiklərinə görə uğur larda bir ziyanlı əməliyyar onlarla qazanırlar. xeyirli əməliyyatın nəticəsini heç Reallıq budur ki, bir neçə yaxşı edir. Ona görə də, əməliyyatı modelə dərindən bələd olmaq və açarkən “stop” yerləşdirmək bir sağlam məntiq Sizə texniki analizə növ adətə çevrilməlidir. İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


30

S T R AT E G İ YA

Fasilə bitdi. Trendə davam… “Anti” strategiyası korreksiyaların sonunda bazara girmək üçün yaxşı siqnallar verir “Anti” adlanan ticarət strategiyası korreksiya bitərkən trend istiqamətində bazara girməyi nəzərdə tutur. Siz bu strategiyanın iş prinsipini başa düşəndən sonra bazarda çox yaxşı fürsətlər yaxalaya biləcəksiniz. Amma əvvəcə onu tam mənimsəmək üçün bir neçə saat sərf etmək lazım gələcək. Strategiyanın əsas prinsipi belədir: qısamüddətli trend uzunmüddətli trendin istiqamətində dəyişəcək. İki zaman periodunun istiqaməti üst-üstə düşəndə “müsbət əks əlaqə” adlanan vəziyyət yaranır, bu isə sürətli, sıçrayışlı hərəkətə gətirib çıxarır. Bu sistemlə işləyərkən trend asta stoxastikin (%D) meyli əsasında müəyyən olunur. Maraqlıdır ki, çox vaxt Dəyişən Orta Göstəricinin (MA) istiqaməti aşağıya olanda %D-nin meyli yuxarıya olur və əksinə. Bu, ona görə baş verir ki, biz momentumun trendini müəyyənləşdirirk, momentum isə qiyməti qabaqlayır. Bu sxemlə işləyərkən Stoxastiks indikatorunun ləng xəttinin (%D) dövrüliyi 10, çevik xəttinin (%K) dövrüliyi isə 7 olmalıdır. 7 tərtibli çevik xətti hamarlaq üçün 4 parametrindən istifadə edəcəyik. Yəni indikatorunuzu Stoch (7, 10, 4) şəklində kökləyin. Bu strategiya ilə açılan əməliyyatın saxlanma müddəti orta hesabla üç-dord gündür. İlkin stop bazara giriş barından bir qədər aşağıda (satış zamanı yuxarıda) yerləşdirilməlidir.

8 www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

Alış üçün sxem: 1. Stoxastiksin asta xətti (%D) yuxarıya meyillənməlidir. 2. Çevik xətt (%K) asta xəttlə birlikdə artmalıdır; Konsolidasiya vaxtı çevik xətt ləng xəttə yaxınlaşır. 3. Çevik xətt yenidən asta xəttin istiqamətində dönürsə (bu zaman “qarmaq” modeli formalaşa bilər), alış üçün fürsət yaranır. Alış üçün siqnal: 1. Əgər %K və %D xəttləri ən azı 3 gün ərzində fərqli istiqamətlərə meyillənirlərsə, onların arasında gərginlik yaranır; bu zaman üçüncü barın üzərində alış orderi yerləşdirin. Order işə düşənə qədər onu hər gün sonrakı barın üzərinə çəkin. 2. Korreksiya modelinin yuxarısından çəkilən trend xəttinin kəsilməsi siqnalı gücləndirir.

Satış üçün sxem: 1. Stoxastiksin asta xətti (%D) aşağıya meyillənməlidir. 2. Çevik xətt (%K) asta xəttlə birlikdə enməlidir; Konsolidasiya vaxtı çevik xətt ləng xəttə yaxınlaşır. 3. Çevik xətt yenidən asta xəttin istiqamətində dönürsə (bu zaman “qarmaq” modeli formalaşa bilər), satış üçün fürsət yaranır. Satış üçün siqnal: 1. Əgər %K və %D xəttləri ən azı 3 gün ərzində fərqli istiqamətlərə meyillənirlərsə, onların arasında gərginlik yaranır; bu zaman üçüncü barın altında satış orderi yerləşdirin. Order işə düşənə qədər onu hər gün sonrakı barın üzərinə çəkin. 2. Korreksiya modelinin aşağısından çəkilən trend xəttinin kəsilməsi siqnalı gücləndirir. İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

31

“Anti”

8 Misal 1. Neft, 1995-ci ilin dekabrı

1. %D xətti aşağıya meyillidir, %K isə onu kəsəndən sonra 3 bar yuxarıya hərəkət edərək, aşağıya dönüb və “qarmaq” əmələ gətirib. Ertəsi gün biz 3-cü barın minimumundan “qısa” əməliyyat açırıq. “Stop” əmri eyni barın üzərində yerləşdirilir. Trend xəttinin kəsilməsi əməliyyatın doğruluğunu təsdiqləyir. Bazar sürətlə enir və bizim xeyrimizə 60 faiz hərəkət edir. 2. Üç həftə sonra alış sxemi yaranır. %D xəttinin istiqaməti müsbətdir, %K yuxarıya doğru “qarmaq” fiquru yaradır. Üç bar formalaşandan sonra ertəsi gün biz bazara giririk. Trend xəttinin kəsilməsilə əməliyyatın doğruluğu təsdiqlənmiş olur. İlkin stop giriş barının altında yerləşdirilib.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

“Anti”

8

32

Misal 2. Pambıq – 1995-ci ilin dekabrı

%D xəttinin meyli artım trendinin olduğuna işarə edir. %К isə beş gün ərzində aşağıya enməklə, korreksiyanın getdiyindən xəbər verir. Aqressiv treyderlər 1 nöqtəsində trend xəttinin kəsilməsindən sonra bazara girə bilərlər. Amma konservativ treyderlər üçün növbəti gün %К xətti “qarmaq” formalaşdırandan sonra alış əməliyyatı açmaq üçün imkan yaranır. Biz “stop-loss” əmrini korreksiyanın minimum nöqtəsinin altında yerləşdiririk. Bazarda 2-4 gündən artıq qalmayacağıq. Şəkildən də göründüyü kimi, “3” nöqtəsində doğrudan da, bazardan çıxmaq üçün ideal imkan yaranır.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

33

“Anti” Misal 3. Micron Technologies (MT) – 1995-ci il

8

%D xəttinin meyli böyük trendin aşağı olduğunu göstərir. %К xətti isə ona qarşı getməklə korreksiyanın başladığından xəbər verir. “1” nöqtəsində kiçik trend xətti yarılır və %К aşağıya doğru “qarmaq” formalaşdırır. Növbəti gün biz bazara giririk. Bazar bizim tərəfə hərəkət etdiyi üçün dörd gün sonra – “3” nöqtəsində əməliyyatı bağlamaq olar.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA 8

34

“Anti” Misal 4. S&P – 5 dəqiqəlik barlar

Bu qrafikdə “Anti” sisteminə dair 3 misal var. Onların hər biri %D xətti trendi təsdiqləyəndən sonra yaranıb. Və hər birində “stop” yerləşdirmək üçün əla səviyyə olub. Bu da son dərəcə vacibdir: belə ki, Bazarda uğurun ən böyük şərti məhz düzgün “stop” orderləri yerləşdirməklə bağlıdır. Xüsusilə də kiçik periodlarda işləyərkən. Bu misaldakı əməliyyatlar əsasən 10-20 dəqiqə davam edib (2-4 bar). Kiçik periodlarda işləyərkən bazarda nə qədər az qalırıqsa, bir o qədər də az risk edirik.

8 ww w. inf o r ex. az (012 ) 43 75323 , 4 3678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

35

“Anti” Misal 5. Aud/chf, 2008-in martı

8

“1” zonasında Stoxastikin ləng xətti (%D) yuxarıya trendin olduğunu göstərdiyi halda, çevik xətt (%K) əks istiqamətdə hərəkət etməklə korreksiyanın getdiyini bildirib. Sistemin qaydalarına uyğun olaraq, 3 bar gözləyib, “buy stop” orderi yerləşdiririk. “Stop-loss” isə korreksiya modelinin altında qoyulur. “2” zonasında da həmçinin əməliyyat üçün çox yaxşı siqnal verilir. Eyni qaydaları orada da tətbiq etməklə korreksiyanın sonunda bazara girmək üçün çox gözəl siqnal əldə etmiş oluruq. *** Bu strategiyanın müəllifləri onu tətbiq etməzdən öncə bir neçə gün ərzində öyrənməyi məsləhət görürlər. Əminik ki, buna sərf olunan zəhmət özünü tamamilə doğruldacaq.

ww w. inf o r ex. az (012 ) 43 75323 , 4 3678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


36

YUBİLEY

5 il sizinlə!

«Inforex» 5 aldı! 2005-ci ilin yayında 3 gənc bir araya gələrək, “İnforex” şirkətini yaratdılar. O gündən başlayaraq, bizim məqsədimiz həmişə müştərilərimizi keyfiyyətli və rahat xidmətlərlə təmin etmək olub. Həm də təkcə yerli meyarlara yox, dünya standartlarına uyğun gələn səviyyədə! Beş il ərzində biz bir çox yeniliklərə imza atmışıq. Budur, onlardan bəziləri: - Biz Forexi öyrənməyi hamı üçün əlçatan etdik; - Meta Trader 4 platformasında işləyən brokerin Azərbaycandakı ilk təmsilçisi olduq; - İstedadlı treyderlərin aşkarlanması üçün müxtəlif layihələr həyata keçirdik və keçirməkdəyik; - Ticarəti real hesabda effektiv şəkildə öyrənmək üçün imkan yaratdıq; - Azərbaycanda yeganə Forex Forumunu yaratdıq və inkişaf etdiririk; - Treyderlər üçün çat yaratdıq; - Azərbaycan dilində ilk xəbər lentini və analitikanı təqdim etdik; - Müştərilərlə ünsiyyəti tamam yeni səviyyəyə qaldırdıq; - Treyderlər üçün ilk onlayn jurnalı buraxdıq... Amma biz minlərlə tələbə və müştərimizi ən böyük uğurumuz hesab edirik. Bizim ən böyük zənginliyimiz və qürur yerimiz məhz Sizsiniz! Çox nadir şirkətlər öz müştərilərilə bizim kimi uzunmüddətli və faydalı münasibət qura bilirlər. Biz artıq beş ildir ki, bunu bacarırıq. Beşinci ad günümüz münasibətilə Biz ilin sonuna qədər “I like Forex” şüarı altında 5 müsabiqə keçirəcəyik. Bizi tanıyan, sevən və qiymətləndirən hər kəs bu müsabiqələrə qatıla bilər. Dərin səmimiyyətlə, Sizin Inforex team

www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


İNDEKS

37

Doumuz davam edir… Dou-Cons indeksi “qocalsa” da, aktuallığını itirmir ABŞ-ın Dou-Cons (Dow Jones) indeksi dünyada ən qədim və ən məşhur birja indeksidir. 1884-cü ildə Çarlz Dou Amerika Fond bazarının vəziyyətini müəyyənləşdirmək üçün bu indeksi təklif edib. Həmin illərdə fond bazarı çoxsaylı spekulyasiyalar üzündən son dərəcə etibarsız idi. Dou 11 səhmin orta günlük bağlanış qiymətlərini hesablamaqla Fond Birjasının ümumi vəziyyətini müəyyənləşdirir. Bu şirkətlərdən 9u dəmiryolu, 2-si isə sənaye şirkətləri idi. 1896-cı ildə indeks ictimaiyyətə açıqlanır və o vaxtdan da “DouCons” adıyla birja ticarətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Müsair Dou-Cons indeksi 65 şirkətin səhmlərini əhatə edir. Bu şirkətlərin siyahısı onların bazarda tutduqları mövqedən asılı olaraq, dəyişə bilər. Onlar Nyu-York Fond Birjasındakı səhmlərin ümumi dəyərinin 20 faizini əhatə edirlər. İndeksin özü də hazırda bir neçə alt indeksə bölünür. Dou-Cons indeksinin hesablanma metodu indiyə qədər demək olar ki, ciddi dəyişikliyə uğramayıb. Lakin onun tərkibinə daxil olan aksiyalar dəfələrlə dəyişiblər. Həmin şirkətlərdən yalnız “General Electric” öz dayanıqlığı ilə öyünə bilər, qalanları isə gah indeksin əhatə dairəsinə düşüb, gah da çıxıblar. Uzun müddət yeni şirkətlərin səhmləri Dow Jones-a daxil edilmirdi. Lakin bu baş verəndən sonra, indikatorun dəqiqliyi bir www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

qədər də artdı və o, fond bazarındakı real qüvvələr nisbətini daha yaxşı göstərməyə başladı. The Dow Jones Industrial Average (DJIA) – Dou-Consun sənaye şirkətlərini əhatə edən indeksidir. O, 30 ən böyük sənaye şirkətinin səhmlərini ehtiva edir. Düzdür, ora daxil olan şirkətlərin

bəziləri heç də sənaye şirkətləri deyillər, amma buna baxmayaraq, indeksin tarixi adı saxlanılır. Həmin şirkətlərin hamısı beynəlxalq miqyaslı olduğundan və müxtəlif ölkələrin ərazisində fəaliyyət göstərdiklərindən, DJIA indeksi məhz Amerika iqtisadiyyatında nəyin baş verdiyini tutaq ki, “S&P-500” indeksi kimi dəqiq göstərə bilmir. Bəzən hətta iş o yerə çatır ki, DJIA və S&P-500 indekslərinin müxtəlif istiqamətlərə hərəkət etmələri müşahidə olunur. Bu durum investorları çaşdıra bilər. Buna baxmayaraq, minlərlə investisiya fondu öz investisiya portfellərini formalaşdırarkən

DJİA indeksini mütləq nəzərə alırlar. Bu indeks ora daxil olan şirkətlərin səhmlərinin qiymətlərinin cəminin müəyyən əmsala bölünməsi yolu ilə hesablanır. The Dow Jones Transportation Average (DJTA) – Dou-Consun nəqliyyat indeksidir. Bu indeks

20 böyük nəqliyyat şirkətinin səhmlərinin ümumi vəziyyətini göstərir. Onların siyahısına əsasən dəniz daşınmaları, dəmir yolları və aviasiya şirkətləri daxildir. The Dow Jones Utility Average (DJUA) – Dou-Consun kommunal indeksidir. Bu indeks qaz və elektrik təchizatı ilə məşğul olan 15 şirkətin səhmlərinin hərəkətindən xəbər verir. Onların sırasına “American Electric Power”, “Duke Energy Corp.”, “Edison International” və digərləri daxildir.

8 İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


İNDEKS

Dow Jones

8

38

Dow Jones Composite Average (DJCA) – Dou-Consun məcmu indeksi daha informativ sayılır. Bu, əvvəlki indeksləri nəzərə almadan hesablanır və Amerikada təsərrüfatın ümumi vəziyyətini, ölkənin işgüzar dairələrinin siyasi və iqtisadi hadisələrə yanaşmasını əks etdirir. Dou Cons indeksi hər gün "Dow Jones & Company" tərəfindən hesablanır və dərc olunur. Səhmlərin orta indeksindən başqa, "Dow Jones & Company" 20 təlabatı qoruyub saxlamasıdır. obliqasiyanın orta indeksini də Səhmləri bu indeksin hesablanhesablayır. masına daxil olan şirkətlər güvənli və sabit hesab olunurlar. Fəqət Dou Cons indeksinin digərAmerika iqtisadiyyatının inkişaf lərindən (S&P 500, NYSE Index , AMEX Index, NASDAQ Index) etməsi və genişlənməsi fonunda əsas üstünlüyü zamanın sınağından Dou-Cons indeksi bazardakı real çıxması, aktuallığını və özünə olan vəziyyəti əvvəlki dəqiqliklə əks et-

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

dirə bilmir. Amerikada on minlərlə səhmdar cəmiyyəti var və onların yalnız 30 ən böyüyünün vəziyyəti ümumi reallığı dəqiq əks etdirə bilməz. Buna baxmayaraq, DouCons indeksi əsl klassikadır. Klassika isə, bildiyimiz kimi, həmişə aktual olur.

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


ADDIMLAR

39

Məqsədə doğru

Uzun, incə bir yoldayıq... Ticarətdə davamlı uğur qazanmaq səviyyəsinə çatmaq üçün bu 40 qapının hamısından keçmək lazımdır

17. Anlamağa başlayırıq ki, metodologiyamızın tətbiqinə dair müəyyən qaydalar olmalıdır.

18. Ticarət qaydalarımızı araşdırıb-nizamlayıb, hazırlamaq üçün müvəqqəti olaraq ticarətimizi məyə başlayırıq. Qorxu yaranmağa dayandırırıq. Bilmək istəyirsinizmi, treybaşlayır. derin təkamülü hansı mərhələlərdən keçir? Elə isə, 19. Yenidən ticarətə başlayırıq; 8. Analitiklərə və digər treyder- bu dəfə qaydalarımızı tətbiq etmək buyurun: lərə qulaq asmağa başlayırıq. müəyyən uğur gətirir, lakin hələ də 1. Ticarət əməliyyat açma anında tez-tez 9. Bazara qayıdırıq və pul itirhaqqında infortərəddüd edirik. məkdə davam edirik. masiya yığırıq – kitablar alırıq, semi20. Qay10. Yenə ticarət alətlərini dəyinarlara gedirik, dalarımıza əlavələr, şirik. məqalələr oxuyuruq. düzəlişlər edirik. 2. “Yeni” biliklərimizdən istifadə etməklə ticarətə başlayırıq.

11. Ticarət haqqında daha çox informasiya axtarırıq.

3. Uduzuruq və başa düşürük ki, bizə, ola bilsin ki, daha çox bilik və informasiya lazımdır.

12. Bazara qayıdırıq və yenə pul uduzuruq.

4. Daha çox informasiya toplayırıq.

13. “Özümüzə güvənirik” və bazar yenə bizi “cəzalandırır”.

5. Başqa ticarət alətlərinə keçirik.

14. Anlamağa başlayırıq ki, 6. Bazara qayıdırıq və “yenilən- ticarətdə uğur qazanmaq bizdən miş” biliklərimizindən istifadə et- gözlədiyimizdən daha çox vaxt və zəhmət tələb edir. məklə ticarət aparırıq. Bir çox treyderlər bu mərhələdə 7. Bazar yenə bizə “qalib gəlir” fəaliyyətə son qoyurlar. və əminliyimizin bir hissəsini itir15. Ciddiləşirik və fikrimizi “real” metodologiyanın tədqiqinə yönəltməyə başlayırıq. 16. Metodologiyamız üzrə müəyyən uğurla ticarət aparırıq, lakin başa düşürük ki, nəsə çatmır...

21. Bazara qayıdırıq və itirməyə davam edirik. 22. Ticarətimizdəki nəticələrə görə məsuliyyət daşımağa başlayırıq; başa düşürük ki, uğurumuz özümüzdən asılıdır, ticarət metodologiyasından yox. 23. Ticarətimizi davam etdiririk, metod və qaydalarımıza nəzərən daha təcrübəli oluruq. 24. Ticarət apararkən hələ də qaydalarımızı pozmağa meyilliyik və nəticələrimiz stabil deyil. 25. Bilirik ki, məqsədimizə yaxınıq. 26. Qaydalarımızı yenidən araşdırırıq.

8 www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


ADDIMLAR 8

40

27. Qaydalarımızdan əmin oluruq və ticarət aparmaq üçün bazara qayıdırıq.

Məqsədə doğru 31. Ticarətə davam edir və bazarı daha yaxşı tanımağa başlayırıq.

30. Tam şəkildə anlayırıq ki, uğursuzluğumuz özümüzlə bağlıdır və özümüzü öyrənməyə başlayırıq.

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

38. Arzuladığımızdan da çox pul qazanırıq.

32. Metodologiyamıza və ticarət qaydalarımıza riayət edirik.

28. Ticarət nəticələrimiz düzəlir, 33. Davamlı qazanmağa lakin hələ də qaydalarımıza riayət başlayırıq. etməkdə çətinlik çəkirik. 29. Nəhayət, qaydalarımıza riayət etməyin vacibliyini görürük, çünki bu, özünü ticarətimizin nəticələrində göstərir.

37. Əməliyyatların həcmini çoxaldırıq.

34. Bir qədər lovğalanırıq və bazar bizi “cəzalandırır”.

39. Arada itkilər olsa da, indi onları vaxtında və tez ləğv etməyi bacarırıq. 40. Həyat davam edir və

35. Səhvlərimizi öyrənməyə davam edirik. 36. Qaydalarımızın bizim yerimizə “ticarət aparır”, hesabımız artmağa davam edir.

məqsədlərimizin çoxuna çatırıq!

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


MÜSAHİB Ə

“Milyonçu olmağa tələsəməyin” Mavlet Baqiyev: “Təsəvvür edək ki, treyder – sürücüdür. Bu halda Yol Hərəkəti Qaydaları sistem olacaq”

Mayın 27-də “İnforex”in ofisində təcrübəli müəllim Mavlet Baqiyevin “15 dəqiqə” adlı seminarı keçirilib. Əgər Siz bu seminarın xoşbəxt iştirakçıları arasında olmamısınızsa, yəqin, müsahibəni oxuyandan sonra növbəti şansı əldən buraxmayacaqsınız.

- Seminarda təqdim olunan sistemin mahiyyəti nədir? Əsas prinsiplərə qısaca nəzər salmaq olarmı? - Əvvəla, öz maraqlı jurnalınızda mənə yer ayırdığınıza görə, Sizə təşəkkür edirəm. Mavlet Baqiyevin Forexdə 7 illik Bildiyim qədər, jurtəcrübəsi var. Dediyinə görə, mək- nalınız artıq kifayət təbdə oxuyanda tarixə və riyaziy- qədər nüfuz qazana yata böyük maraq göstərirmiş. bilib və onu müxtəlif insanlar oxuMəktəbdən sonra Maliyyə-Kredit yurlar. Seminarda təqdim olunan Kollecini bitirib. Zarafatla dediyi sistemə gəlincə, onun mahiyyəti kimi, “...Üç institutun hərəsində sadəlikdən və vaxta qənaət etbir il oxudum və atdım...” məkdən ibarətdir. Əsas prinsip isə Forexə gəlişinin səbəbini belə tarixə əsaslanaraq bazar izah edir: “Günlərin birində anpsixologiyasının öyrənilməsidir. ladım ki, həmişə vəziyyətin sahibi Texniki analizin əsas prinsipini biz olmaq lazımdır. Bəxtim onda hamımız yaxşı bilirik axı: “Qiymət gətirdi ki, ailəm mənim bu sahəni hər şeyi nəzərə alır”. seçməyimə anlaşıqlı yanaşdı. Bu isə son dərəcə vacibdir. Forexə - Treyderlər arasında belə gələndə gördüyüm ilk iş qəhvə fikirlər dolaşır ki, “Gəlirli sisxıltında fal açmamaq üçün bu temi açıqlamırlar” və “Sistem sahədə ətraflı təhsil almaq oldu. açıqlanırsa, demək, gəlirli deyil”. Müxtəlif treydinq kurslarına getBu fikirlərə necə yanaşırsınız?.. dim, fərdi məşğələlərə yazıldım... - Təbəssümlə... Maraqlı Nəhayət, “İnforex” şirkətinin difikirdir... Bilirsinizmi, bütün sisrektoru, hörmətli İlqar müəllimdən temlər gəlirlidir. Məsələ bundadır dərs aldım. Real bazarda bir illik ki, onlardan kim, nə vaxt və necə fəaliyyətdən sonra anladım ki, istifadə edir. “Gəlir” anlayışını uğur qazanmaq üçün sadə qaydüzgün anlamağın özü də son dalar formalaşdırmaq, bir də kapi- dərəcə vacibdir. Konkret olaraq talın idarə olunması qaydalarını mənim seminarda təqdim etdiyim pozmamaq lazımdır...” metod gəlirlidir.

- Sizcə, sistem geniş yayılarsa, doğrudan da, effektini itirərmi? - Söhbər hansı effektdən gedir? Gəlir gətirməkdənmi? Bilirsiniz, bu cür fikirlər ona görə meydana çıxır ki, hər bir treyder sistemi özü bildiyi kimi dəyişməyə başlayır: “sərf etməyən” detalları çıxarır, xoşladıqlarını isə əksinə, artırır... Nəticədə nə alınacağını təsəvvür etmək çətin deyil. “Korlanmış telefon” oyunu yadınıza gəlirmi? Yəni sonda sistem elə bir hala düşür ki, əsasında dayanan ideya tamamilə təhrif olunur. Bundan sonra, təbii ki, işləməyəcək. - Siz “sistemli iş”i və “sistemsiz iş”i necə xarakterizə edərdiniz? - Gəlin, sadəcə olaraq, sistemin nə olduğunu yada salaq.

8 www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010

41


MÜSAHİB Ə necədir? Onların arasında dəyərli nəsə tapmaq Ya da daha yaxşısı, onu “Mexa- mümkündürmü? niki Ticarət Sistemi” adlandıraq. - Hər sistem özlüyündə yaxşıdır. Bu, elə qaydalar toplusudur ki, Dediyiniz kimi, İnternetdə çox sistreyder ona əsaslanaraq, bazara temlər tapmaq mümkündür. Amma giriş və çıxış nöqtələrini müəyyən hər insanın öz xasiyyəti və edir. Əgər sistemsiz işləsəniz, tez- psixologiyası var. Buna görə də, liklə depoztinizin reanimasiyaya sadə sistemlərdən başlamağı ehtiyacı olacaq. Hər kəs bazarda tövsiyə edirəm. nə etdiyini bilməlidir. Bilməyən Şəxsən mən özümə varsa, buyursun, gəlsin – mən yaxın və anlaşıqlı öyrədərəm. olan sistemlərlə işləyirəm. - “Sistem” deyəndə çoxlarının Başqalarının nə ağlına mücərrəd anlayışlar deməsinə isə fikir gəlir... Sadə dildə ticarət sistemi- vermirəm. nin nə olduğunu necə anlada bilərsiniz? - Yeni başlayan - Təsəvvür edək ki, treyder – treyder nə zaman sürücüdür. Bu halda Yol Hərəkəti sistem qurmaq Qaydaları sistem olacaq. səviyyəsinə gəlib çatır? - Öz sistemini qura bilmək - Əslində, bunu üçün treyderə nə lazımdır? Və ilk mərhələlərdə etmək lazımdır. bunun üçün nədən başlamaq Öz fikirlərinə güvənmək və onları gərəkdir? intizamlı şəkildə həyata keçirmək - Əvvəlcə sadəcə olaraq, “İngərəkdir. İlk dövrlərdə velosiped forex”in kurslarına yazılmaq olar. ixtira etməyə ehtiyac yoxdur. Zənnimcə, öz sistemini məhz real bazarda ticarət apararaq qurmaq - Yeni başlayanlarla işləyən lazımdır. Bunun üçün mikrolotlarla təcrübəli mütəxəssis kimi necə işləmək olar. düşünürsünüz, onların ən ciddi səhvi nədə olur? - Çoxları sistem qursalar da, - Komplimentə görə sağ olun... ona əməl etmirlər. Yaxud, edə Nə deyə bilərəm... Biz gözəl başa bilmirlər. Belələrinə nə məsləhət düşürük ki, valyuta bazarında vermək olar? imkanlar demək olar ki, hüdudsuz- Sadəcə, özünüzə inanın. dur. Həm də hər baxımdan: istər fəaliyyət azadlığı olsun, istər gəlir - “Sistemli ticarət” və “mexa- götürmək imkanları... Əsas səhv niki ticarət” eyni andə buradan qaynaqlanır: hamı elə layışlardırmı? bilir ki, tezliklə milyonçu olacaq. - Gəlin, belə deyək: Sistemli Özü də kiçik depozitlə işləyərək. Ticarət – Mexaniki sistemin qay- Ona görə də, təzə başlayanlara dalarına intizamlı şəkildə əməl et- bunu deyərdim: Kapitalın idarə olməkdir. unması qaydalarını pozmayın. Milyonçu olmağa tələsməyin... - İnternetdə geniş yayılan hazır sistemlərə münasibətiniz - Tutaq ki, yeni başlayan trey-

8

42

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

Mavlet Baqiyev der robot olsaydı, onu Forexdə işləmək üçün necə proqramlaşdırardınız? - Hər şeydən öncə, hətta robot da dincəlməlidir... Yoxsa, sadəcə xarab ola bilər. İkincisi isə, düyməni basmaq lazım gələndə, özünə çox suallar vermək lazım deyil. Üçüncüsü, bütün hallarda

insan olaraq qalmaq lazımdır. - Bazarın yaxşı təhlili necə bir təhlil olmalıdır?.. - Sadə və Sizə aydın olan. - Analiz üsullarının arasında xüsusi rəğbət bəslədiyiniz varmı? - İki əsas suala cavab verən bütün üsullara rəğbət bəsləyirəm. Həmin suallar bunlardır: Qiymət haradadır və niyə məhz oradadır? - Sizcə, bazarın hərəkəti hansısa qanunlara tabedirmi? Yoxsa, hər şey xaotik baş verir?.. - Bazarda – həm də, bütün bazarlarda,- spekulyasiya qanunları işləyir: “Ucuz al, baha sat”. - İdeal halda “treyderin günü”nü necə təsvir edərdiniz? - Gəldi, Gördü, Qazandı

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


İ N D İ K AT O R

ROC

ROC (Rate-of-Change) indikatoru qiymətin dəyişmə sürətini əks etdirir. O, qiymətin indiki göstəricisi ilə “n” müddət əvvəlki göstəricisini müqayisə edərək, müəyyən vaxt ərzində baş verən dəyişikliyi ölçür. Qiymət nə qədər çox dəyişirsə, ROC da o qədər sürətlə dəyişir. Qısa və orta müddətli ticarətdə daha çox 12 və 25 tərtibli ROC indikatorundan istifadə edilir. Cerald Appel və Fred Hiçler “Fond bazarı üçün ticarət sistemləri” (Stock Market Trading Systems) adlı kitablarında məhz bu tərtibləri məsləhət görüblər.

43

Emalatxana

Burada N –indikatorun tərtibi (dövriliyi), i – cari barın nömrəsidir. 12 tərtibli ROC bazarın ifrat alış və ifrat satış hallarını çox yaxşı müəyyən edir. Amma güclü trend vaxtı bütün başqa osillyatorlar kimi, ROC da səhv siqnallar verə bilər. Bu zaman indikatorun ifrat alış (satış) zonasına çatmasına baxmayaraq, qiymət artım (eniş) hərəkətini davam etdirir.

ROC indikatoru bu düstura əsasən hesablanır: Adətən indikatorun “0” səviyyəsini kəsib keçməsi uyğun istiqamətdə bazara girmək üçün yaxşı siqnallar verir:

8 www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


İ N D İ K AT O R

Emalatxana

8

44

Əgər trend vaxtı (qiymət trend xəttindən yuxarıda olanda) ROC indikatoru “0” xəttini test edərək, geriyə sıçrayırsa, bu da bazara girmək üçün yaxşı fürsət deməkdir:

Korreksiya zamanı isə bəzən ROC indikatorunun “0” səviyyəsi müqavimət/dəstək xətti kimi çıxış edir. Bu zaman onun yarılması korreksiyanın bitdiyinə və trendin bərpa olunmasına dair güclü siqnal verə bilər:

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


İ N D İ K AT O R

45

Emalatxana

8 Bu metodu trend xətləri ilə sintez edəndə bazara girmək üçün çox yaxşı taktika əldə etmək mümkündür. Siz istənilən qrafikdə bu modeli təsdiqləyən kifayət qədər misal tapa bilərsiniz.

Qeyd edək ki, Siz özünüz də ROC ündikatorunun davranışını müşhidə etməklə faydalı modellər və qanunauyğunluqlar aşkarlaya bilərsiniz.

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


46

ALƏT

Texanaliz

Xəttlərin xasiyyəti

Patrik Mikula (“Alan Endryüsün ən yaxşı trend xəttləri metodları, üstəgəl beş yeni texnika” kitabından)

Mənim bəxtim onda gətirib ki, treydinqə hələ kompüterlər texniki analizi tam işğal etməzdən qabaq gəlmişəm. 1950-ci və 80-ci illərin arasında yazılan kitabları oxuyanda mən görürdüm ki, köhnə kitablarda trend xəttləri ilə ticarət qat-qat yaxşı izah olunur, nəinki indi yazılanlarda. Alan Endryüsün işləri ilə ilk tanışlığım 1986-cı ildə, Con Merfinin “Fyüçers bazarlarının texniki analizi” kitabının vasitəsilə olub. O vaxtdan başlayaraq, mən Alan Endryüsün trend xəttləri qurmaq texnikasını dərindən öyrənmişəm. Əmtəələrlə ticarət üzrə məsləhətçi işləyərkən mən vaxtilə Endryüsün “təsir-əks təsir” prinsipinə həsr olunmuş seminarlarında iştirak edən şəxslərlə görüşə bilmişdim. Bu görüşlər mənə Endryüsün müəllif araşdırmalarına dair materiallarla tanış olmaq imkanı verdi. Daha vacibi, mən uzun illər ərzində həmin metodlar vasitəsilə qazanan treyderlərlə söhbətləşmək imkanı əldə etdim. Seminarlarda Endryüs deyirmiş ki, onun trend xəttləri qurmaq metodları Rocer Bebsonun (Roger Babson) araşdırmalarına əsaslanıb. Bebson 1929-cu ilin birja çöküşünü əvvəlcədən proqnozlaşdıra bildiyinə görə böyük şöhrət qazanmışdı. Rocer Bebsonun Endryüsə nə dediyini heç kim dəqiq bilmir. Mənim araşdırmalarıma görə, Bebson Endryüsə məhz maliyyə bazarında “təsir-əks təsir” konsepsiyasını verib. Və sonradan buna əsaslanaraq, Endryüs özünün trend xəttlərini qurmaq texnologiyasını yaradıb. Amma buna baxmayraq, Bebsonla Endryüsün metodları xeyli fərqlənirlər. Rocer Bebson qiymətin əvvəlki dalğalanmanın mərkəzindən nə qədər uzaqlaşdığını müəyyənləşdirirdi. Və bu, ona imkan verirdi ki, qiymətin istiqamətini dəyişməzdən əvvəl hansı məsafəni qət edəcəyini müəyyənləşdirsin. Belə güman olunur ki, Bebson bu metoddan faydalanaraq, bazarlarda böyük gəlir əldə edə bilib. Amma Bebsonun metodları uzunmüddətli ticarət üçün yaxşı idisə, Endryüsün texnikası qısamüddətli www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

perspektivdə daha əlverişlidir. Məlumdur ki, Endryüsün özü də bazardan xeyli qazanc götürə bilib. Onun seminarlarına qatılan treyderlərin dediyinə görə, həmin qazanc bir milyondan çox olub (o vaxtın məzənnəsi ilə). Endryüsün haqqında bioqrafik məlumat çox azdır. O, aktiv ticarətdən uzaqlaşmayana qədər öz metodlarını heç kimə açıqlamayıb. Yalnız bazarda fəaliyytəinə son qoyandan sonra seminarlar keçirməyə başlayıb. Endryüs tələbələrini onun ideyalarını ehkam kimi qəbul etməyə yox, əksinə, daha da inkişaf etdirməyə həvəsləndirirdi. ...Vaxt vardı, mən düşünürdüm ki, kompüter modelləri bütün köhnə ticarət metodlarını əvəz edəcək. Amma indi – illər keçəndən sonra daha buna inanmıram. Kompüter metodları gəlir və gedir, “köhnə” modellər isə öz aktuallıqlarını saxlayırlar. Kompüter – cansıxıcı prsedurları yerinə yetirmək üçün çox gözəl alətdir, amma heç nə treyderin ideyasını və təcrübəsini əvəz edə bilməz. Trend xəttlərinin növləri

Şəkil 1-də 4 trend xətti görürsünüz. Onlardan biri B və C dönüş nöqtələrini birləşdirir. Bu trend xəttinin iki xüsusiyyəti var: o, yuxarıya meyillidir və iki yuxarı dönüş nöqtəsindən keçir. Bu, artan “High– High” xətti adlanır. А və D dönüş nöqtələrini birləşdirən trend xətti isə yuxarıya doğru yönəlsə də, iki aşağı dönüş nöqtəsini birləşdirib. Bu, artan “Low-Low” xəttidir.

Şəkil 1. “Hig–High” və “Low-Low” trend xəttləri

İn Forex

04 (04)

8 iyun,

2010


ALƏT 8 Əgər trend xətti iki eyni tipli (ancaq High və ancaq Low) dönüş nöqtəsini birləşdirirsə, burada altı vəziyyətdən biri yarana bilər: 1) Aşağıya meyilli hig –high 2) Aşağıya meyilli low-low 3) Yuxarıya meyilli high-high 4) Yuxarıya meyilli low-low 5) Üfiqi high–high 6) Üfiqi low-low.

47

Texanaliz 5) Üfiqi high - low 6) Üfiqi low - high.

Multipivot xətti

Endryüs “dönüş nöqtəsi” kimi “pivot” terminini işlədirdi. Uyğun olaraq, yuxarı dönüş nöqtəsinə “High Pivot”, aşağı dönüş nöqtəsinə isə “Low Pivot” deyilir. Əgər trend xətti ikidən artıq dönüş nöqtəsini birləşdirirsə, Endryüs onu “multipivot trend xətti” adlandırır. Bu xəttin dönüş nöqtələrinə dəqiq toxunması Şəkil 2-də A və B dönüş nöqtələrindən keçən trend vacib deyil, yaxınlığından keçməsi də bəs edir. xətti göstərilib. Bu xəttin iki əlaməti var: 1) O, Endryüsə görə, trend xətti nə qədər çox dönüş yuxarıya meyillənib; 2) Aşağı və yuxarı dönüş nöqtəsindən keçirsə, gələcək dəstək və müqavimət nöqtələrini birləşdirir. zonalarını müəyyənləşdirmək baxımından bir o qədər Bu qrafikdə həmçinin С və D dönüş nöqtələrini çox önəm daşıyacaq. birləşdirən trend xətti də var. Bu xətt yuxarı və aşağı dönüş nöqtələrini birləşdirməklə aşağıya yönəlib.

Şəkil 3. Multipivot xətti

Şəkil 2. “Low – High” və “High – Low” trend xətləri

Əgər trend xətti iki əks tipli dönüş nöqtəsini (High- Low) birləşdirirsə, burada da altı variant ortaya çıxa bilər: 1) Yuxarıya meyilli high – low 2) Yuxarıya meyilli low – high 3) Aşağıya meyilli high – low 4) Aşağıya meyilli low – high

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

Şəkil 3-də 5 dönüş nöqtəsini birləşdirən trend xətti təsvir olunub. Bu, Multipivot xəttidir. Onun təsiri iki nöqtədən keçən standart trend xəttindən daha güclü olur. Gələn sayımızda Sizi Alan Endryüsün ən vacib kəşfi olan Orta Xəttin (Median Line) qurulması və onun əsasında ticarət aparmağın prinsiplərilə tanış edəcəyik

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


48

B İ R J A TA R İ X İ

Keçilən yol

Savaş və böhran XX əsrin birinci yarısı birjalar üçün əsl “qara zolaq” olub XX əsrin əvvəli imperializmin – genişmiqyaslı koloniyaların və iqtisadi imperiyaların yaranması dövrü hesab olunur. Bu dövrdə açıq ticarət sərhədləri və gömrük tarifləri ilə beynəlxalq ticarətin inkişafını müşahidə edirik. Hökumətlər, demək olar ki, bazarda qiymətin formalaşma prosesinə qarışmırlar, yeni birjaların sayı artır. Əmtəələr dəmir yolları və paraxodlar vasitəsilə daşınır, qiymətli kağızların məzənnələri və xəbərlər telefon xəttləri vasitəsilə ötürülür, investisiya kapitalı isə sərbəst şəkildə gəlir çox olan yerlərə yönəlir. Böhrana doğru inkişaf Bu dövrdə ixracatdan artıq çox az ölkə gömrük rüsumu alırdı. Məsələn, İspaniyada hələ də yanacağa, Malaziya və Boliviyada qalay külçələrinə, Rumıniyada dəri və ağac məhsullarına, İtaliyada isə incəsənət işlərinə görə gömrük haqqı alırdılar. Müasir dillə desək, əsrin əvvəlində iqtisadiyyat qloballaşmağa başlayırdı. Bununla yanaşı, əsrin əvvəlində açıq iqtisadiyyatda vəziyyət gərginləşməyə başladı. İngiltərə və Fransa kimi aparıcı Avropa dövlətləri koloniyalara malik idilər. Koloniyalar hazır məhsulun satış bazarı və ucuz xammal mənbəyi kimi böyük əhəmiyyət daşıyırdı. XIX əsrdə sənaye inqilabı koloniyalar tutmaqda gecikmiş ölkələrin inkişafına gətirib çıxardı. 1910-cu ildə ABŞ və Almaniya sənaye istehsalının həcminə görə artıq İngiltərəni üstələyirdilər. 1913-cü ildə Rusiya AvstriyaMacarıstan və İtaliyanı keçməklə ABŞ, Almaniya, İngiltərə və Fransadan sonra dünya üzrə V sənaye ölkəsi oldu. Yeni industrial www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

ölkələrin sənaye elitaları da koloniya imperiyaları yaratmağa can atırdılar. Avropa ölkələrinin ticarət-sənaye elitaları arasındakı ziddiyyətlər nəticədə gərginliyin artmasına və hərbi-siyasi alyansların – Antanta ilə Üçlər İttifaqının yaranmasına gətirib çıxardı. Birinci Dünya Müharibəsinin başlaması üçün bircə qığılcım lazım idi. Bu da Avstriya ershersoqunun 1914-cü ilin 28 iyununda Sarayevoda öldürülməsi oldu.

rəsmiləri Avropadakı ticarət tərəfdaşlarını maliyyə böhranından qurtarmağa ümid edirdilər. O zaman ABŞ özü hələ müharibədə iştirak etmirdi. Nyu-York fond birjasında aksiya ticarəti 1914-cü ilin 12 dekabrından sonra bərpa olundu. London Fond Birjası isə daha böyük müddət ərzində: 1914-cü ilin iyulun sonundan 1915-ci ilin Birjada savaş dövrü yanvarına qədər bağlı qaldı. Dünya müharibəsi, demək olar Dünya müharibəsinin başlaması ki, bütün ölkələrin ticarət meyşok bir hadisə olduğundan, danlarında kəskin dəyişikliklərə nəticədə birjaların çoxu fəaliyyə- səbəb oldu. Müharibə dövründə tini dayandırdı. 1914-cü ilin 31 birjalara dövlət nəzarətinin güciyulunda Nyu-York Fond Birjası 4 ləndirilməsi üçün müxtəlif qayaylığa bağlandı. Bu, indiyə qədər dalar tətbiq olunurdu. Hər şeydən də həmin birjanın tarixində ən əvvəl, birjalarda xarici biznes böyük fasilə sayılır. Amerika rəs- aradan qaldırılır, əcnəbi iştimiləri yalnız noyabrın sonunda rakçılara məhdudiyyət qoyulur, müharibə aparan ölkələrin dövlət minimal komissiya təyin olunurdu. obliqasiyalarını yerləşdirmək üçün birjanın fəaliyyətini bərpa etməyi qərara aldılar. Bu addımla Amerika

8

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


B İ R J A TA R İ X İ

49

Keçilən yol

8 Qiymətli kağızlar bazarında ticarətlərin əsas predmeti dövlət obliqasiyaları idi. Müharibə dövründə birjalara üzvlük şərtlərinə qoyulan məhdudiyyətlər müharibədən sonra nizamnamə ilə rəsmiləşdi və dinc dövrdə də qorunub saxlanıldı. Başqa sözlə desək, Birinci Dünya Müharibəsi özü ilə birja işinə dəyişikliklər gətirdi. Vintlər sıxılır... Müharibədən sonra onun iştirakçısı olmuş ölkələr “hərbi kollektivizm” ( mərkəzi hökumət tərəfindən tənzimlənən planlı iqtisadiyyat) xüsusiyyətlərini saxlamışdılar. Bu model XX yüzilliyin sonuna kimi bütün dünyada müxtəlif dərəcədə tətbiq olunurdu. Müharibə quruluşu müəyyən qədər XVIII əsrin köhnə merkantalizmini xatırladırdı, amma bu dəfə o, ticarətdən çox, sənaye biznesinin inkişafına xidmət edirdi. Müharibə dövründə Çikaqo əmtəə birjasında dövlət ərzaq ehtiyatlarına nəzarət edən hökumət idarələri aktiv işləyirdilər. ABŞ müharibəyə girəndən sonra – 1917-ci ilin sentyabrından 1920-ci ilin mayına qədər Fyuçers ticarəti dayandırıldı. ABŞ-da müharibədən sonrakı dövrdə qiymətlərin sabitliyini təmin etmək üçün taxıl ticarəti milliləşdirilir. Bundan əlavə, Amerikada dəmir yolları da milliləşdirilir. Bazarı tənzimləmək üçün Federal hökumət 1922-ci ildə Taxıl fyuçersləri ilə ticarət idarəsinin əsasını qoyur. Lakin Amerika rəsmiləri bununla kifayətlənmirlər. Növbəti il Ali Məhkəmə taxıl bazarında qiymətlərin manipulyasiyasının və digər ticarət cinayətlərinin ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

qarşısını almağa yönəlik federal qanunu dəstəkləyir. 1924-cü ildə günlük ticarətlərin həcminin məhdudlaşdırılması barədə qanun layihəsinin müzakirələri aparılır. Çikaqo əmtəə birjasının prezidenti bunu “bazarda tələb və təklifin azad hərəkətini məhudlaşdıran pis, zərərli bir cəhd” adlandırmışdı. 1925-ci ildə Çikaqo birjasının İdarə Heyəti fövqəladə vəziyyət elan etmək və qiymətlərin gündəlik hərəkətlərinin sərhədlərini müəyyənləşdirmək hüququ əldə edir. Elə həmin il birjada taxıl ticarəti rekord həcmə çatır. Onillik 1929-cu ildə kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı haqqında qanunun qəbul olunması ilə başa çatır. Bunun nəticəsində federal hökumət taxıl bazarında əsas iştirakçıya çevrilir. 1930-cu illərdə, əmtəə bazarı güclü eniş yaşayanda Federal Kənd Təsərrüfat İdarəsi bazara intervensiyalar etməyə başlayır. Buna görə bazar iştirakçıları Çikaqodan digər birjalara üz tuturlar. 1934-cü ildə şəhərə daxil olan taxılın həcmi

1870-ci ilin səviyyəsinə düşdü. “Böyük Depressiya” zamanı qiymətlərin kəskin enişində birjaların fəaliyyətini şübhəli hesab edən Konqress 1936-cı ildə birja ticarətinin qaydalarını daha da sərtləşdirən akt qəbul edir. Əlvida, London! Salam, “Wall-Street”! ABŞ Birinci dünya müharibəsindən Avropa dövlətlərinin kreditoru kimi çıxdı. Dünya investisiya kapitalının mərkəzi olan London öz yerini “Wall-Street”ə verdi. Birinci Dünya Müharibəsindən sonrakı onillikdə Amerika birjalarına 1700-dən çox xarici qiymətli kağız yerləşdirilmişdi. Son dərəcə qeyrisabit bazarda dünyanın əsas ticarət meydanı Nyu-York fond birjası oldu. Müharibədən sonrakı dövrdə birjaların tənzimlənməsi gücləndi. 1920-ci illərdə mərkəzləşdirilmiş klirinq sistemi yaradıldı.

8 İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


B İ R J A TA R İ X İ artımı başladı. Milyonlarla amerikalı bu bazarın iştirakçısına Qanun layihəsi təşəbbüskarçevrilirdi. Kifayət qədər nəğd vəlarının dili ilə desək, “qiymətli saiti olmayanların çoxu qiymətli kağızlarla dələduz əməliyyatları” kağızlar əldə etmək üçün brovə spekulyasiyaları məhdudlaşdır- kerdən borc pul alırdılar. Artan mağa yönləldilmiş saxta prakbazar şəraitində bu cür praktika tikanın qarşısını almaq üzrə şöbə son dərəcə əlverişlidir, lakin yaradıldı. bazarın enişi zamanı həm inLondon birjasında müharibə za- vestora, həm də brokerə çox ciddi manı tətbiq olunmuş qaydalardan ziyan vurur. savaşdan sonrakı dövrdə ticarət meydanında rəqabəti azaltmaq Qara günlər üçün istifadə edilməyə başlandı. Bu məqsədə çatmaq üçün birjaya 1929-cu ilin yazında Amerika daxil olmağa məhdudiyyətlər, mi- iqtisadiyyatını yenidən istehsal

8

50

Keçilən yol Bazarların çökməsi milyonların faciəsinə çevrilir. Bir çox insanlar hər şeylərini itirir, bəziləri isə özlərinə qəsd edirlər. Bazarın oktyabr enişi “Böyük Depressiya”nın başlanğıcı hesab olunur. “Böyük Depressiya”nın ən ağır dövründə - 1933-cü ildə hər dörd əmək qabiliyyətli amerikalıdan biri işsiz idi. Sənaye böhranı vəziyyəti daha da ağırlaşdırırdı. Hər şeydən çox kömür hasilatı, dəmir yolu daşınmaları və toxuculuq ziyan çəkdi. 1932-ci ilin iyulunda “Dow Jones” indeksi 89% düşərək, bütün Depressiya illəri ərzində ən aşağı səviyyəyə endi. Böhrana qədər ABŞ iqtisadiyyatı orta hesabla ildə 3.5% artırdı, 1929-cu ildən sonra isə ölkənin ÜDM-i ilə 10%-dən çox azaldı. Kənd təsərrüfatı daha çox ziyan çəkdi. Kənd təsərrüfatı məhsullarının qiyməti 1929-cu ildən 1932-ci ilə qədər 53% düşdü. Amma Depressiyanın ilk 4 ilində ən böyük bəla bank sisteminin böhranı oldu. 1929-cu ildən 1934cü ilədək 11000-ə yaxın bank iflasa uğradı. Banklarla birgə ölkə iqtisadiyyatından depozit hesablarda yerləşən 2 milyard dollar yoxa çıxdı. Pul kütləsi ümumi həcminin 1/3-ə qədər azaldı. “Yeni kurs”

nimal komissiya və digər vasitələr tətbiq olunurdu. Hərçənd, birjadakı durğunluq Britaniya sənayesinə investisiya cəlb edilməsinə maneəçilik törətmirdi. Amerika iqtisadiyyatı isə əksinə, 1920-ci illərdə güclü artım yaşayırdı. 1923-cü ildə fond bazarının 6 il davam edən tarixi ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

böhranı bürüdü. Nəticədə 1929-cu ilin 24 oktyabrında, “qara cümə axşamı” günü fond bazarında kəskin eniş baş verdi. Tezliklə onun ardınca 1929-cu ilin 29 oktyabrı - “qara çərşənbə axşamı” gəlir. Bununla da təşviş başlanır. “Dow Jones” indeksi 11%-dən çox enir.

1933-cü ilin martında Ruzvelt “Yeni kurs”un –iqtisadiyyata dövlətin müdaxiləsi, administrasiyanın sərt və qəti tədbirləri ilə xarakterizə olunan proqramın tətbiqinə başladı. “Yeni kurs”un heç də bütün məqamları uğurlu deyildi, amma bəziləri iqtisadiyyata davamlı və yaxşı təsir göstərdi.

8 İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


B İ R J A TA R İ X İ 8 Belə tədbirlərdən biri 1933-cü ildə qiymətli kağızlar haqqında aktın qəbulu idi. Bu, icbari qaydada yeni qiymətli kağızın qeydiyyatını və fondların investisiya portfellərinin tərkibinin açıqlanmasını nəzərdə tuturdu. Növbəti ildə bu qanunun çərçivəsində indiyə qədər fəaliyyətini davam etdirən Qiymətli Kağızlar və Birjalar üzrə Komissiya yaradıldı. ABŞ-da əsas ticarət meydanının fəaliyyətinin effektivliyini və əməliyyatların yerinə yetirilmə təhlükəsizliyini artırmaq üçün 1938-ci ildə Nyu-York birjasının yenidən təşkilinə start verilir. 1929-cu ildə baş vermiş faciənin təkrarlanmasından qorunmaq üçün birja rəhbərliyi investorların müdafiəsi haqqında proqram qəbul edir. Yenidənqurma prosesi yalnız 1941-ci ildə başa çatır.

II Dünya Müharibəsi illəri NyuYork fond birjasında nisbətən sakit keçdi. Hətta yapon aviasiyasının Perl-Harbora qəfil hücumundan sonra da birja fəaliyyətini dayandırmadı. Ölkə iqtisadiyyatı bu illər ərzində hərbi sifarişlər sayəsində tamamilə böhrandan çıxır. Birjada Amerika hökumətinin hərbi obliqasiyaları ilə aktiv şəkildə ticarət aparılırdı. Müharibə illərində Hərbi Xərclərin Maliyyələşdirilməsi üzrə Komitə ölkənin hərbi büdcəsinə 185.7 milyard dollar cəlb edə bilir. Müharibənin sonuna yaxın 85 milyon amerikalı hərbi obliqasiyalara sahibi idi. Bununla belə, əmtəə birjasında vəziyyət fərqlənirdi. 1941-ci ilin dekabrında ABŞ-ın II Dünya Müharibəsinə girməsindən sonra əmtəə bazarında qiymətlərə nəzarətin sərtləşdirilməsi müharibənin sonuna kimi fyuçers

51

Keçilən yol ticarətinin dayanmasına gətirib çıxarır. *** Bu gün dünya iqtisadiyyatı II Dünya Müharibəsi illərindən fərqli olaraq, çox liberaldır. Göründüyü kimi, XX əsrin ilk yarısında birja işinin inkişafında əsas istiqamətverici qüvvə iki dünya müharibəsi və onlar arasındakı iqtisadi böhran olub. O vəziyyətdə hökumətlər milli istehsalı bazar mexanizminin mümkün zərərli təsirindən qorumaq və daxili iqtisadiyyata dəstək vermək üçün maliyyə bazarlarının fəaliyyətinə müdaxilə etməyə imkan əldə ediblər. ABŞ-da bank sektorunun sabitliyini təmin etmək məqsədilə ölkənin mərkəzi bankı funksiyasını öz üzərinə götürən unikal Federal Ehtiyatlar Sistemi yaradılır. Bu haqda xüsusi danışacağıq.

Burada sizin reklam ola bilər (012) 436 78 44 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


52

RESEPT

Məsləhət

Uğurlu sistem yaratmaq üçün treyder nələri bilməlidir

Hovard Arinqton Uğurlu ticarət sisteminin planlaşdırılması üçün treyderə nə lazımdır? Gəlin, bunu araşdırmağa çalışaq.

simple”, mənası “Son dərəcə sadə yanaş”). Siz öz sisteminizi rahat başa düşməli və qaydaları yadınızda saxlamağı bacar-

Emosiyalar Mexaniki sistemlər nə emosiya, nə də intuisiyaya malikdirlər. Və bu, onların həm üstünlüyü, həm də çatışmazlığıdır. Ola bilsin ki, treyderlərin uğurlu ticarət sistemi tapmaq istəməmələrinin əsas səbəblərindən biri də məhz emosiyalarla yaşamaqdır. Siqnal və qrafik modelləri görəndə bazara girmədiyinizə görə özünüzü neçə dəfə məzəmmət etmisiniz? Siz ticarəti aparmaq üçün kompyuterə “düyməni basmaqda” kömək etmək istəyirsiz. Emosiya və intuisiya riyazi yolla hesablana bilməz. Amma ticarət sisteminin əsasında məhz riyazi məntiq durmalıdır. Çətinlik İkinci prinsip KİSS – yanaşmadır. (KİSS – yəni “keep it stupid www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

malısınız. Əgər bütün qaydaları yadınızda saxlaya

Ticarət sistemi kollektiv şəkildə hazırlana bilməz. Kollektiv heç vaxt razılaşdırılmış bir fikrə gəlmir. Hər qaydanın və ya parametrin yerləşdirilməsi barədə debatlar uzun müddət davam edəcək və çox güman, əhəmiyyətli bir irəliləyiş də əldə olunmayacaq. Bunun səbəblərindən biri ondan ibarətdir ki, hər insanın nə qədər risk qəbul etməsi və ağır vəziyyətə nə qədər dözməyə hazır olması tamamilə fərdi xüsusiyyətdir. Hər kəsin fərqli maliyyə vəziyyəti, səbri və sağlam-

da saxlaya ız ın d a y rı la a d y Əgər bütün qa artıq çətindir n ə d in d d ə h m eməli, siste lığı var. Bir bilmirsinizsə, d

sıra treyderlər skalpinqə meyillibilmirsinizsə və siqnalın səbəbini dirlər və tez-tez əməliyyat açırlar. dərhal müəyyən etməyi bacarDigərləri uzunmüddətli trendləri mırsınızsa, deməli, sistem hədgözdən keçirir. Bəziləri əməliyyatı dindən artıq çətindir. növbəti günə keçirtmək istəmir, Ticarət sistemləri hər dəfə yeni bəziləri isə gündaxili ticarətdə qaydalar əlavə edildikcə çətinləşir, narahatlıq hiss edirlər. Beləliklə, ağırlaşır və effektini itirməyə ticarət sistemini sırf özünüzə başlayır. Mənim fikrimcə, qayuyğun planlaşdırın. O, sizin çatışdaların sayı 6-dan çox olmamazlıqlarınızı kompensasiya etməlidir. malıdır. Komanda

8 İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


RESEPT

olur. Siz məhz nəyi optimallaşdırmağı və nəticələrin xüsusi vəziyyətlərdən necə asılı olduğunu tam şəkildə başa düşməlisiniz. “Xüsusi vəziyyət”lərə böyük diapazonlar, məhdud hərəkətlər, bazarın açılışında “gap”lər və “tikan”lar daxildir.

8 Test Ticarət sisteminizi test etmək üçün məlumat bazasının olması son dərəcə vacibdir. Planlaşdırma prosesində yeni ideyaların meydana gəlməsi təbiidir və hər ideya yoxlanılmalıdır. Siz yeni ideya və ya qaydanın gəlirli olub-olmaması sualına cavab verməyə çalışırsınız. Nəzərdə tutulan bazar şərtləri üçün hazırlanan və digər vəziyyətlərdə də özünü doğruldacaq ticarət sistemi istəyirsiniz. Əlbəttə ki, tam gəlirli sistem olmur. Uğurlu sistem cuzi itkiləri gəlirlərlə əvəz edərək, hesabda yaranan mənfəəti toplayan sistemdir. Əgər siz hər dəfə düz və ya hər gün gəlirli olacaq bir sistem axtarırsınızsa, eləsini heç vaxt tapmayacaqsınız. Əvəzində isə heç də pis olmayan çoxlu ideyalardan imtina etmiş olacaqsınız.

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

53

Məsləhət

Optimallaşdırma Əsas məsləhət: xüsusi vəziyyətlərə görə optimallaşdırılma zamanı çox ehtiyatlı olun. Xüsusi

Ən nəhayət, ticarət sistemi hazırlanandan, tarixi məlumatlarda test olunandan sonra virtual hesablarda kifayət qədər sınaqdan keçirin ki, effektivliyinə əmin olasınız. Əgər o,

ə əvəz edərək, rl ə rl li ə g ri ə il k cuzi it . Uğurlu sistem layan sistemdir p to ti ə fə n ə m n sizin hesabda yarana

göz- lədiyiniz nəticələrə yaxınlaşırsa, real pullarla işləməyə vəziyyələr məhz ona görə xüsusidirlər ki, hər dəfə təkrarlanmırlar. başlaya bilərsiniz. Əgər sisteminiz Məsələn, sistemi böhran dövrlərinə gözlədiyiniz kimi işləmirsə, deməli, pulunuzu yox, vaxtınızı görə optimallaşdırılmaq düzgün itirmisiniz. deyil. Ona görə ki, bu cür bazar hərəkətləri həyatda bir neçə dəfə

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


54

OOPS...

Belə də olur

Birjanı “sell” apardı... Treyderlərin ən axmaq və ziyanlı səhvlərinin top onluğu Kompüter və telekommunikasiya texnologiyalarının inkişafı sayəsində müasir dövrdə birjada ticarət adi bir düyməni basmaqla həyata keçirilir. Amma təəssüf ki, səhvlər də eyni sürətlə baş verir. Elektron ticarət meydanında adi bir səhv və ya düyməni düzgün basmamaq milyonlarla dollara başa gələ, həttə bazarın çökməsinə səbəb ola bilər. İnsan üçün səhv etmək təbii haldır və hətta müasir texnologiyalar da bunun qarşısı almaqda acizdir. Bunu treyderlərin yol verdikləri ən axmaq və ziyanlı 10 səhvin reytinqi də təsdiqləyir. 2006-cı ilin sentyabrında “J.P. Morgan Securities Japan” şirkətinin treyderi kompüterdə düyməni səhv basmaqla yanlış aksiyaları satışa çıxarır. Səhv bəlli olanda “J.P.Morgan Securities Japan” satılmış aksiyanı yenidən almalı olur. Həm də xeyli baha qiymətə. Nəticədə şirkətə 50 milyon dollara yaxın ziyan dəyir. 2006-cı ilin iyununda Yaponiyanın “Tachibana Securities” şirkəti “Adways” internetkompaniyasının 2600 aksiyasını biri 1670 yena (14.47 $) olmaqla satışa çıxarır. Halbuki, əvvəlki gün eyni səhmlər xeyli baha qiymətə yerləşdirilmişdilər. Səhv dərhal görülsə də, 1482 aksiya artıq satılmışdı. Bu yanlışlıq 1,5 milyon www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

dollardan çox ziyan vurur.

birjasında ticarət 3 saatlığa dayanır, birja indeksi isə 500 punkt 2005-ci il, dekabr. “Mizuho Se- düşür. curities” yapon şirkətinin treyderi rekord ziyana gətirib çıxaran səhvə 2002-ci il, sentyabr. DAX inyol verir. “J-Com” rekrutinq şirkə- deksində 5180 punkt səviyyədə bir tinin bir aksiyası 610 000 yenaya kontrakt satmaq istəyən Eurex birsatılmalı olduğu halda, 610 000 jasının treyderi səhvən 5180 konaksiya 1 yenadan bazara çıxarılır. trakt satır ki, bu da kəskin enişlə Bu səhv “Mizuho Securities”ə ən nəticələnir. 5 saatdan sonra birja azı 40 milyard yenaya (341 milyon rəhbərliyi səhvən baş vermiş $) başa gəlir. Hətta Nikkei indeksi hadisədən sonra açılan bütün də səhvə reaksiya verərək, xeyli əməliyyatları ləğv etmək qərarına düşür. Baş verənlərdən iki həftə gəlir. sonra Tokio birjasının rəhbərliyi istefa verir. 2001-ci il, dekabr. “UBS Warburg” İsveçrə bankının treyderi bir 2003-cü il, aprel. Britaniyalı neçə saniyəyə “fenomenal” nəticə treyderi səhvən GlaxoSmithKline göstərərək, işlədiyi şirkətə 71 mişirkətinə məxsus 500 000 aklyon funt ziyan vurur. O, “Dentsu” siyanın hərəsini 13 funtdan alır. yapon şirkətinin 16 aksiyasını Halbuki, həmin vaxt aksiyanın hərəsi 600 000 yenadan satmağa bazar qiyməti 70 pensdən aşağı idi. çalışsa da, 610 000 aksiyanı hərəsi Bu, 6 milyon funtdan çox ziyan 6 yenadan satır. verir. 2001-ci il, may. “Lehman 2002-ci il, noyabr. “Ryanair” Brothers” investisiya bankın treyşirkətinin məzənnələrini yerderi 3 milyon dəyərində aksiyanı ləşdirən broker firmasının klerki satmaq istədiyi halda, sıfırları bir Avro və Funtda aksiyaların az çox yazmaqla 300 milyon qiymətlərinin yerlərini səhv salır. funtluq aksiya satır. Bu səhv London fond birjası indeksini 404,5 punktdan 653,7 1999-cu il, noyabr. Diler punkta qaldırır. təsadüfən klaviaturaya dirsəyini söykəyərək, “Premier Oil” şirkətinin ümumi dəyəri 1,8 milyon 2002-ci il, oktyabr. Britaniya funtdan çox olan 16 000 aksiyasını şirkətlərindən birinin treyderi satır. fyuçersin qiymətlərini qeyd edərkən səhvə yol verdiyindən II dərəcəli maliyyə alətləri ilə işlər üzrə ən iri meydan olan “Eurex” İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

55

Momentum Pinboll Əməliyyata giriş qaydaları Ticarətdə əsas məsələlərdən biri odur ki, bugünkü günün alış, yoxsa satış günü olduğunu əvvəlcədən müəyyən edəsən. “Momentum Pinboll” (Momentum Pinball) taktikası bu suala avtomatik şəkildə cavab tapmağa kömək edir. Ötən sayımızda nəzərdən keçirdiyimiz “80-20” taktikası kimi, bu da uzunmüddətli qüvvəyə malik deyil. Lakin qüsamüddətli dalğalanmaları tutmaq baxımından çox yaxşı işə yarıyır. Bu taktikada 1 tərtibli ROC indikatoru əsasında hesablanan 3 tərtibli RSI-dan istifadə olunur. Siz bunu özünüz də qura bilərsiniz, amma həmin proses avtomatlaşdırılıb və “Momentum Pinboll” adlanan xüsusi indikator yaradılıb (Həmin indikatoru jurnalımızın arxivinə əlavə etmişik). Sadəcə olaraq onu bilməniz yetərlidir ki, “Momentum Pinboll” indikatoru 1 tərtibli “ROC” əsasında qurulan 3 tərtibli RSI-dan başqa bir şey deyil.

Alış üçün: 1. Momentum Pinboll indikatorunun 30-dan aşağı enməsini gözləyin. Bunun baş verdiyi günü “1-ci gün” adlandıracağıq.

1. Momentum Pinboll indikatorunun 70-dən yuxarı qalxmasını gözləyin. Bunun baş verdiyi günü “1-ci gün” adlandıracağıq.

2. İkinci günün ilk saatının maksimumundan yuxarıda alış əmri yerləşdirin.

2. İkinci günün ilk saatının minimumundan aşağıda satış əmri yerləşdirin.

3. Əmr icra olunandan sonra eyni günün ilk saatının minimumundan aşağıda “stop-loss” yerləşdirin. İdeyaya görə, bazar həmin nöqəyə qayıtmamalıdır.

3. Əmr icra olunandan sonra eyni günün ilk saatının maksimumundan yuxarıda “stop-loss” yerləşdirin. İdeyaya görə, bazar həmin nöqəyə qayıtmamalıdır.

4. Əgər “stop” işə düşərsə, hər şeyi yenidən təkrarlamaq olar.

4. Əgər “stop” işə düşərsə, hər şeyi yenidən təkrarlamaq olar.

5. Əgər ticarət günü gəlirlə başa çatarsa, əməliyyatı növbəti günə keçiririk. Amma 3-cü günün axırına qədər mütləq bazarı tərk etmək lazımdır.

5. Əgər ticarət günü gəlirlə başa çatarsa, əməliyyatı növbəti günə keçiririk. Amma 3-cü günün axırına qədər mütləq bazarı tərk etmək lazımdır.

“Stop-loss” mütləq yerləşdirilməli və gəlir artdıqca onu qorumaq üçün qiymətin ardınca irəli çəkilməlidir.

Pinboll indikatoru 30-dan aşağı enməklə alış üçün ilkin şərti forGəlin, bu strategiyanın tətbiqinə malaşdırıb. Biz bugünün ilk dair praktik misallarla tanış olaq. saatının maksimumunda “uzun” əməliyyata giririk. Günün sonunda Misal 1. əməliyyat artıq gəlir gətirir. Buna S&P, 1995-ci ilin dekabrı görə də biz onu növbəti günə keçiririk. Növbəti gün bazar 1. Bir gün əvvəl Momentum www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

Satış üçün:

yuxarıya sıçrayışla açılır. Biz gəliri götürür və əməliyyatı bağlayırıq. 2. Bir gün əvvəl Momentum Pinboll indikatoru 70-dən yuxarı qalxmaqla satış üçün ilkin şərt formalaşdırıb.

8 İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

Momentum Pinboll

8

56

Biz bugünün ilk saatının minimumunda “qısa” əməliyyata giririk.Bazar günün minimumunda bağlandığı üçün əməliyyatı növbəti günə keçiririk.Növbəti günün səhəri bazar aşağı hərəkət edir və biz gəlirimizi götürürük.

3. Alış əməliyyatına daha bir misal. 4. Bu halda biz “uzun” əməliyyata girsək də, bazar əvvəlki misallardakı kimi sürətlə hərəkət etmir. Belə əməliyyatları çox saxlamamaq məsləhətdir. 5. Bu gün biz əvvəlki günün siqnalına (indikatorun 70-dən yuxarıya qalxmasına ) əsaslanaraq, satmağa hazır idik. Lakin bazar özünün ilk saatdakı minimumundan aşağı enmir. Ona görə, satış əməliyyatı da icra olunmur. 6. Üç nöqtədə - 6, 8 və 10-da uzun əməliyyatlar açılıb. Hər üçü gəlirlidir. 7. Satış fürsəti. Əməliyyat açılan gün stop işə düşməyib, ertəsi gün isə bazar bizim tərəfə hərəkət edib. 8. Daha bir satış fürsəti (9 nöqtəsi) yaransa da, order işə düşməyib. Bu misal çox yaxşı göstərir ki, niyə ilk saatın ekstremumunun keçilməsini gözləmək vacibdir. Bu, bizim üün əlavə təsdiqləyici siqnal rolunu oynayır.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

57

Momentum Pinboll

8 Misal 2. IBM, 1995-ci il

Nümunədən də göründüyü kimi, metod səhm bazarında da çox yaxşı işləyir. Sadəcə olaraq, günlük diapazonu geniş olan bazarları seçmək lazımdır.

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

Momentum Pinboll

8

58

Misal 3. Portağal şirəsi, 1995-ci ilin noyabrı

Bu qrafikdə oxlar əməliyyat açmağın mümkün olduğu günlərə işarə edir. Diqqət edin ki, əməliyyatların çoxu 1-2 gün davam edir. Bu texnika ilə işləyərkən daha artıq gözləmək lazım deyil.

8 ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


S T R AT E G İ YA

59

Momentum Pinboll Misal 4. Aud/usd, 2009-cu ilin mart-apreli

8

1. Bir gün əvvəl (martın 19-u) Momentum Pinboll indikatoru 30-dan aşağı enib. Demək, bu günün ilk saatının maksimumuna alış orderi yerləşdiririk. Order işə düşür və növbəti gün ərzində onu bağlayırıq. 2. Bir gün əvvəl (martın 24-ü) alış üçün siqnal yaranıb. Günün ilk saatının əvvəlinə alış orderi qoyuruq. Order icra olunsa da, sonradan “stop” əmri bizi bazardan çıxarır. Qaydalara əsasən, hər şeyi təkrarlayırıq və növbəti gün bizim xeyrimizə uzun ağ şam formalaşır. 3. Qaydalara əsasən, satış üçün set-up yaransa da, orderimiz gün ərzində işə düşmür. 4. Alış üçün fürsət və iki günlük gəliri götürə bilərik. 5. Yenə də eyni proses təkrarlanır: Alış üçün fürsət və iki günlük gəlir bizimdir. 6. Alış üçün daha bir fürsət. Növbəti gün hər şey sadəcə olaraq, ideal ssenari ilə gedir. Bu strategiyanın üstün cəhətlərindən biri oldur ki, bazara girmək üçün fürsətin yaranacağı əvvəlki günün axşamı artıq treyderə bəlli olur. Ona görə də, Siz rahatca sabahkı ticarətinizin planını tuta bilərsiniz. ww w. inf o r ex. az (012 ) 43 75323 , 4 3678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


60

PER SONA

Pərdəarxası

Corc Soros əslində kimdir: dahi maliyyəçi, yoxsa gizli şəbəkənin “adamı”?.. obliqasiyalarının xeyrinə satışını reallaşdırmaq niyyətində olduğunu elan edir. Müxtəlif vaxtlarda Soros Tayland, Malayziya, İn1992-ci ilin sentyabrında Avropa doneziya və Meksika kimi mübadilə mexanizminin böhranınölkələrin valyutalarına “hücum dan sonra İngiltərə Bankı funtun edərək” öz qazancını götürürdü. O, məzənnəsini stabilləşdirmək yeri bazarlarda aktivləri alaraq, səylərini dayandırmalı oldu. onu informasiyalı zənn edənləri Nəticədə o vaxtlar elə də tanınardınca aparırdı. Lap “qızıl mamış bir şəxs Britaniya funtuna əməliyyatı”nda olduğu kimi. qarşı spekulyasiyalarından 1 milXırda investorlar Sorosun ardınca yard dollar qazandı. Həmin gedib qiymətləri qaldırmağa spekulyant milliyətcə macar yəhubaşlayanda isə o, satış əməliyyat- klubu” adlandırılır. Bu şəbəkənin disi olan Corc Soros idi. ları açmaqla 100% gəlir əldə Sorosun karyerasının başlanSoros Macarıstanı müharibədən edirdi. Daha sonra başqa bazara masında çox böyük rol oynadığı sonra tərk edib və bir neçə il Lonkeçirdi; tez-tez spekulyasiya üçün deyilir. donda yaşayandan sonra Amerika gənc (və belə işlərdə təcrübəsiz) Yəni bu versiyaya inansaq, vətəndaşlığı alıb. dövlətləri seçirdi. Bu texnika Soros sadəcə olaraq, qlobal 1992-ci ildə “funtu maliyyə operatorudur. Bazarın sadəlö çökdürəndən” sonra xeyli v h iş tirakçıları qızıl məşhurlaşan Soros bunun ardınca Corc və onun ı almağa girişə d ostu ser Ceym n də daha bir neçə irimiqyaslı spekuls Qoldsmit giz b ö y ü k m iq li darda qızılların şəkildə yativ əməliyyat aparır. 1993-cü ilin ı s a tm a ğ a b a ş mart ayında o, ucadan bəyan edir layırlar… “vurub qaçmaq” ki, qızılın qiyməti birdən qalxadını almışdı. O, əməliyyatlarını malıdır. Sorosun iddiasına görə, “Quantum Fund NV” offşor şirkəti onda olan informasiyaya əsasən, “Quantum”un sirri vasitəsilə aparır. Məlumatlara görə, Çin sürətlə inkişaf edən iqtisadiyyonun hedc- fondu Britaniya kraliatı üçün külli miqdarda qızıl alBəzi fikirlərə görə Soros - Bri- çası Yelizaveta kimi investorların mağa çalışır. Bu bəyanatdan sonra taniyanın Vindzorlar Evində qərar- təxminən 11-14 milyard dollarlıq qızılın qiyməti 4 aya 20% qalxır. laşmış Avropanın aparıcı kral və vəsaitlərini idarə edir. Bazarın sadəlövh iştirakçıları qızılı zadəgan nəsilləri tərəfindən idarə “Quantum Fund” Karib almağa girişəndə Corc və onun olunan gizli maliyyə şəbəkəsinin dənizində, Niderlandın Antil dostu ser Ceyms Qoldsmit gizli görünən tərəfidir. II Dünya adalarında ofşor kimi qeydiyyatşəkildə böyük miqdarda qızıllarını Müharibəsindən sonra Britaniya dan keçib. satmağa başlayırlar… imperiyasının dağılması Daha sonra 1993-cü ilin iyunəticəsində meydana gələn bu nunda Soros Almaniya dövlət şəbəkə, üzvləri tərəfindən “Adalar 8 obliqasiyalarının Fransız dövlət “Time” jurnalı maliyyəçi Corc Sorosu “varlıları talayaraq Şərqi Avropanın kasıb ölkələrinə və Rusiyaya kömək göstərən müasir Robin Qud” kimi xarakterizə edib. Amma o, bu rola nə qədər uyğundur? Gəlin, məşhur maliyyəçinin həyatının qaranlıq səhifələrinə nəzər çalmağa çalışaq.

www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


PER SONA 8 Bu, vergilərdən yayınmağa, investorlarının əsl təbiətini və onların pullarının hərəkətini gizli saxlamağa imkan verir. Sorosun müxtəlif fondlarını maliyyələşdirən 99 özəl investordan biri də amerikalı deyil. Əslində “Quantum Fund”u Soros özü idarə etmir. Hüquqi baxımdan o, Nyu-Yorkdakı “Soros Fund Management” şirkəti tərəfindən “Quantum Fund”da investisiya məsləhətçisidir. “Quantum Fund NV”inin idarə heyətində də həmçinin bir nəfər belə Amerika vətəndaşı yoxdur. Onun direktorları İsveçrə, İtaliya və Britaniya maliyyəçiləridir. Sorosla Rotşild nəslinin arasındakı əlaqə mümkün qədər gizli saxlanılır. Ona görə də belə bir mif

schild”-in idarə heyətinin üzvüdür və Milanda “Rothschild Italia S.p.A.”-ya rəhbərlik edir. “Quantum Fund”u Rotşildlər ailəsi ilə bağlayan digər həlqə isə idarə heyətinin üzvü Nils O’Taubedir.

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

ibarət olduğunu nümayiş etdirir: bəziləri yaxşı fransız çaxırı çəkir, bəziləri xeyriyyəçilik edir, bir sözlə, müxtəlif yollarla imic yaradırlar. Lakin onların əl

ldə etmək üçün ə ” a y si a rm fo i in və özəl kabit Sorosun “daxil ə m u k ö h u zl üksək nüfu nəticəsidir in n si ə y a dünyanın ən y im h n ri məhz Rotşildlə ı ış ıx ç ə n ri ə tl e altdan n

O, “St. James Place Capital” London investisiya qrupunun və Lord Rotşildin baş partnyorudur. 1993-cü ildə qızılla manipulyasiya da daxil olmaqla, müxtəlif spekulyasiyalarında Sorosa Rotşildlərin qohumu, ingilis-fransız spekulyantı ser Ceyms Qoldsmitin böyük köməyi dəyib. Soros 1969-cu ildə yaratdığı şəxsi investisiya fondunun ilk günlərindən əldə etdiyi uğurlarına görə Rotşildlər ailəsinin bank şəbəkəsi ilə əlaqələrinə borcludur. O, 1960cı illərdə Nyu-Yorkdakı Rotşildlərlə bağlı olan balaca özəl bankda, dəqiq desək, “Arnhold və S.Bleichroeder. Inc.”-də çalışıb. Bu günə qədər həmin bank Sorosun “Quantum Fund”unun əsas sahibkarlarından biri kimi qalmaqdadır. Rotşildlərin himayədarlığı

formalaşıb ki, guya Soros “maliyyə dahisi”dir, bazarda gözlənilən dəyişiklikləri müəyyən etmək üçün qeyri-adi istedada malikdir. Halbuki, onunla iş quranların sözlərinə görə, Soros heç vaxt nüfuzli bir şəxsin böyük təsirə malik informasiyası olmadan ciddi investisiya addımları atmır. Onun “Quantum Fund NV” idarə heyətinə Rotşildin “adamı” olan Riçard Keç daxildir. Keç həmçinin “London N.M. Roth-

61

Pərdəarxası

Sorosun Rotşildlərlə münasibəti onun karyerasında həlledici rol oynayıb. Onun “daxili informasiya” əldə etmək üçün dünyanın ən yüksək nüfuzlu hökumət və özəl kabinetlərinə çıxışı məhz Rotşildlərin himayəsinin nəticəsidir. II Dünya Müharibəsindən başlayaraq Rotşildlər ailəsi özlərinin əhəmiyyətsizliyi barədə ictimai mif formalaşdırmağa çalışırlar. Bu fövqəladə dərəcədə zəngin ailə özünün “sakit centlmenlər”dən

gördükləri qaranlıq işlər də az deyil. Sorosun işi ilə tanış olan FTBnin keçmiş zabitlərinin sözlərinə görə, onun “Quantum Fund”u güclü “sakit” investorlar qrupunun köməyi ilə kapitalını artırmağı bacarıb. Məhz bu, Sorosa 1992-ci ilin sentyabrında Avropada maliyyə stabilliyini pozmağa imkan yaradıb. Soros “Adalar Klubunun” maliyyə və iqtisadi mübarizədə bir neçə vacib alətlərindən biridir. O, oliqarxiya üçün son dərəcə faydalı funksiyalar yerinə yetirir – məsələn, 1992 və 1993-cü illərdə Avropa mübadilə məzənnələri mexanizminə hücum çəkmək kimi. Sorosun ser Ceyms Qoldsmit və Lord Rotşild ilə işgüzar əlaqələri Marqaret Tetçerin qanadları altında daha da böyüyüb. Onun fəaliyyəti Tetçerə Britaniyanı Avropa mübadilə məzənnələri mexanizmindən çıxarmaqda və kontinental Avropanın iqtisadi sabitliyini şübhə altına almaqda kömək edirdi. Bu, 1904-cü ildən başlayaraq, Britaniyanın geosiyasi strategiyası idi. Soros da həmin strategiyanın yürüdülməsinə xidmət edən alətlərdən biri olub. Amma bu alət kimin əlində idi? Belə görünür ki, o əllər çox güclüdür, sahibləri isə kölgədə qalmağı üstün tuturlar.

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


62

M Ü TA L İ Ə

Uğurun fəlsəfəsi

Treyderin ən böyük düşmənlərindən biri də ruh düşgünlüyüdür. Uğur heç vaxt asan və ani qazanılmır, ona gedən yol həmişə çətin və daşlı–kəsəkli olur. Əsas olan bu yolda daim ruh yüksəkliyini qoruyub saxlamaqdır. Amma necə? Bunun yollarından biri də “Uğurun fəlsəfəsi” silsiləsinə aid edilən ədəbiyyatı müntəzəm oxumaqdır. Azərbaycan dilində bu cür ədəbiyyatın az olduğunu nəzərə alaraq, “İn Forex” jurnalı Sizə dünyanın ən böyük uğur filosofunun məşhur əsərini ixtisarlarla təqdim edir.

Napoleon Hill

DÜŞÜN VƏ QAZAN soruşanda ki, “Səncə, amerikalıların ən qabarıq görünən cəhəti hansıdır”, həmin çinli belə cavab vermişi: “Gözləriniz. Sizin Zənginliyə qovuşmaq üçün gözləriniz qıyıq deyil”. insan təfəkkürünün xüsusi halı Bu çinlinin haqqında nə demək tələb olunur. Mən zənginlərin necə olar? uğur qazandıqlarını anlamaq Biz başa düşmədiyimiz şeylərə məqsədilə 20 il bu məsələni araşdırmışam. Siz də bu fəlsəfəni inanmaq istəmirik. Elə bilirik ki, praktikada tətbiq etməyə başlayan bizim düşüncəmiz hər şey üçün etalon ola bilər. kimi maliyyə vəziyyətinizin yaxşılaşmağa başladığını hiss “İstəyirəm – deməli, olacaq” edəcəksiniz. İnsanların çoxu ona görə uğur Henri Ford məşhur “V-8” avtoqazana bilmirlər ki, “mümkün mobilini buraxmaq üçün əvvəlcə 8 deyil” ifadəsi ilə tanışdırlar. Bu, silindrin bir blokda birləşdiyi uğursuzluq kateqoriyasına aid ifadədir. Uğur isə o şəxslərə gəlir mühərriki düzəltməliydi. O, mühəndislərini toplayıb, nə ki, onlar uğur kateqoriyaları ilə düşünürlər. Bu əsərin məqsədi öz istədiyini başa salanda, mühəndisdüşüncəsini dəyişərək, uğur kate- lərin hamısı bir ağızdan bəyan qoriyasına köklənmək istəyənlərə edirlər ki, “belə bir şey mümkün deyil”. kömək etməkdir. Ford cavab verir: Bizim çoxumuzun daha bir zəif - İstənilən halda, düzəldin! cəhəti var: hər şeyi öz təəssüratMühandislər inad edirlər: larımız və düşüncəmizlə ölçürük. - Mənası yoxdur. Heç nə alınMəsələn, insanların çoxu varlana mayacaq. biləcəklərinə inanmırlar. Niyə? - Alınana qədər işləyin,- Ford Ona görə ki, onların düşüncəsi kasıblıq və uğursuzluq mühitində dediyindən dönmür. – Nə qədər formalaşıb. O zavallılar mənə təh- lazımdırsa, o qədər də çalşın. Ta ki sil almaq üçün Amerikaya gəlmiş nəticə olana qədər. bir çinlini xatırladırlar. Bir dəfə oxuduğu kollecin prezidenti ondan (Əvvəli ötən sayımızda)

8

www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

Napoleon Hill 1883-cü ildə Virciniyada anadan olub. Gəncliyində jurnalist kimi məşhurlaşıb. 25 yaşı olanda müsahibə götürmək üçün tanınmış biznesmen, milyarder Endryü Karnegi ilə görüşür və bu görüş onun həyatını kökündən dəyişir. Karnegi ona böyük bir işi həvalə edir: Amerikanın 500 ən varlı insanı ilə görüşərək, onların necə uğur qazanmalarını öyrənmək, sonra isə Uğurun Universal Formulunu müəyyənləşdirmək. Beləliklə, Napoleon Hill uğurun necə qazanılmasının sirrini bu yolu şəxsən keçən insanlardan öyrənməyə başlayır. Düz 20 il sonra – 1928-c ildə o, uğurun fəlsəfəsi haqqında ilk kitabını dərc etdirir. “Düşün və qazan” (“Think and grow Rich”) kitabının son versiyasını isə Napoleon Hill 1952-ci ildə tamamlayıb. Bundan sonra o, öz adını daşıyan Assosiasiya yaradaraq, uğur fəlsəfəsini təbliğ etməyə başlayıb. İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


M Ü TA L İ Ə

63

Uğurun fəlsəfəsi

demək istəyib ki, biz sərvət topla- məktubda bunları yazırdı: mazdan əvvəl təfəkkürümüz Bundan o yana mübahisə etmək zənginlik kateqoriyaları ilə işləmə“Sayğılı Napoleon! 1922-ci ildə mənasız idi: mühəndislər ya istefa lidir ki, gec-tez həmin fikirlər mən hələ kollec tələbəsi olarkən verməli, ya da tapşırğın üzərində maddiləşə bilsin. Sizin sayənizdə bütün həyatımı işə başlamalıydılar. Və onlar çalışdəyişən bir ideya əldə etdim. O Taleyini görən gənc mağa qərar verirlər. vaxt Siz Henri Fordun hətta məkAltı ay keçir, amma heç bir təb təhsili olmadığı halda, necə nəticə əldə olunmur. Sonra daha Düşünürəm ki, biz, nəhayət, zirvələrə yüksəlməyi bacarmasınaltı ay ötür. Mühəndislər ağıllarına uğurun ilk prinsiplərindən birini dan danışmışdınız. Siz hələ gələn bütün variantlara əl atsalar araşdırmağa hazırıq. Unutmayın çıxışınızı bitirməmiş mən qərara da, nəticə hasil olmur ki, almışdım ki, necə olursaolmur... Nəhayət, ilin olsun, öz məqsədlərimə çatatamamıda gəlib Forda cağam. Bu gün Sizin hesabat verirlər ki, tapşırığı fikirləriniz milyonlarla inhəyata keçirmək mümkün sanın həyatını dəyişə bilər. deyil. İstərdim ki, Sizin yazacağınız - İşləməyə davam edin – kitabın ilk nüsxəsi avtoqrafla Ford deyir – Mən bunu birlikdə mənə qismət olsun. Hörmətlə, Cenninqs Renistəyirəm, deməli, olacaq. Mühəndislər yenə çalışdolf”. mağa davam edirlər. Nəhayət, günlərin birində Əsla önəmli deyil ki, Sizin kənək qoz çartlayır. Fordun əyninizdə və ya cibinizdə nə inadkarlığı bəhrəsini verir. var. Çünki Edvin Barns kimi, uğura yalnız ona can atan Siz bu əhvalatdan çox şəxslər qovuşurlar. Çoxları önəmli nəticələr çıxara qələbəyə bir addım qalmış bilərsiniz. Bu, Sizə Fordun təslim olur. Bilin ki, belə milyonlarının sirlərindən olanda həmin addımı n lə ə g ə r ü v ə s birini anlamaqda kömək Sizin yerinizə başqaları tə nan və la u z r A edəcək. Ford ona görə atacaq. Məqsədyönlülük lar! o q a tm a ç ə y e ş r ə h uğur qazanmışdı ki, uğubütün uğurların əsasıdır. run prinsiplərini bilir və Məqsədyönlü uşaq güclü bir əməl edirdi. O prinsiplərdən ki, bu prinsiplər kiminsə ixtirası kişini məğlub edə bilər. Sadəcə öz biri də budur ki, nəyə nail olmaq deyil: onlar çoxlarına fayda verib- missiyanız haqqında isədiyini dəqiq bilməlisən. lər və Siz də tətbiq edərək, xeyir təsəvvürünüzü dəyişin və bu gün götürə bilərsiniz. mümkünsüz görünən şeylərə çata Həqiqətin şeiri bilərsiniz. Öz inamınızı və inadİllər öncə mən Salem kollecinin karlığınızı Henri Ford kimi Henli “Taleyimin yüyəni əl(Qərbi Virciniya) məzunlarının başqalarına da təlqin edin və bütün lərimdədir mənim, və mən öz qarşısında mühazirə oxumuşdum. qapılar sizin üçün açılacaq. ruhumun kapitanıyam” yazanda, Mənim həmin mühazirədə bəhs etArzulanan və təsəvvürə gələn yəqin, onu demək istəyib ki, biz diyim prinsip tələbələrdən birinin hər şeyə çatmaq olar! fikirlərimizin vasitəsilə taleyimizi çox xoşuna gəlmiş və o, bunu öz idarə edə bilərik. O, yəqin, bilirdi dünyagörüşünün bir hissəsinə çe(Davamı növbəti sayımızda) ki, insanın fikirləri sanki bir virmişdi. Sonralar həmin gənc maqnit kimi hər şeyi bizim həya- konqressmen və Ruzvelt admintımıza çəkib gətirməyə qadirdir. strasiyasının nüfuzlu üzvlərindən Çox güman, şair bizə bunu biri olub. O, mənə göndərdiyi

8

ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


64

MÜSABİQƏ

Sınaq

«İnforex» şirkətinin müştərisi olmayan oxucularımızdan testin bütün suallarına hamıdan qabaq düzgün cavab göndərən 10 nəfər real hesabla təltif olunacaq. Tələsin! «İnforex» şirkətinin müştərisi olan oxucularımız isə biliklərini bir daha sınaya bilərlər.

Forex-Test 1. Bu şəhərlərdən hansı böyük maliyyə mərkəzi 5. 1992-ci ildə “Britaniya bankını məğlub edən” sayılmır? və bu işdən 1 milyard dollar qazanan treyder a) London b) Nyu-York kimdir? c) Tokio d) Roma 2. Dəyəri ölkəsinin ixracatının həcmi ilə müəyyənləşən valyutalar necə adlanırlar?.. a) Əmtəə valyutaları c) İndeks valyutaları

b) İxrac valyutaları d) Dolayı valyutalar

3. “Carry Trading” zamanı gəlir nədən götürülür? a) Əks cütlüklərdə əməliyyatların açılmasından b) Qiymətli kağızların dividendlərindən c) Faiz dərəcələrinin fərqindən d) Alış və satış qiymətlərinin fərqindən

a) Uorren Baffet c) Corc Soros

b) Cessi Livermor d) Larri Vilyams

6. NOK hansı ölkənin valyutasının kodudur? a) Yeni Zelandiya c) Sinqapur

b) Honkonq d) Norveç

7. Səhmlər və obliqasiyalarla hansı bazarda ticarət edilir? a) Forex c) Əmtəə bazarı

b) Fond bazarı d) Hər üçündə

8. “Birbaşa məzənnə” hansı məzənnəyə deyir4. Qırmızı kvadratın daxilində neçə “doji” şamı lər? var? a) Dolların birinci göstərildiyi məzənnəyə b) Dolların ikinci göstərildiyi məzənnəyə c) Dolların iştirak etmədiyi məzənnəyə d) Qiymətli metalların məzənnəsinə 9. Dalğa analizinə görə, Ziqzaq tipli korreksiya hansı formula malik olur? a) 3-3-3 c) 5-3-5

b) 3-3-5 d) 2-4-6

10. Hansı ticarət sessiyasının adı səhv göstərilib? a) 1 c) 3

b) 2 d) 4

a) Sakit Okean sessiyası c) Amerika sessiyası

b) Asiya sessiyası d) Çin sessiyası

8 www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


MÜSABİQƏ

Sınaq 16. Hazırda ABŞ hökuməti hansı valyutanın dəyərinin qaldırılması üçün çalışır?

8 11. Hazırda İsveçrə Mili Bankı hansı siyasəti yürüdür? a) Frankın möhkəmlənməsinə çalışır b) Bazara müdaxilə etmir c) Frankın zəifləməsinə çalışır d) Hökumətin verəcəyi tapşırıqları gözləyir 12. Hansı valyutaya “Loonie” deyirlər?

a) Yena c) Rubl

b) Frank d) Yuan

17. «Blue chips» nəyə deyirlər? a) Yüksək volatilliyə malik valyutalara b) Aktiv şəkildə alınıb-satılan səhmlərə c) Yüksək gəlirli dövlət aktivlərinə d) Kazinoda mavi daşlara

a) İsveçrə frankına b) Avstraliya dollarına c) Yeni Zelandiya dollarına d) Kanada dollarına

18. Kross-kurslara aid cəhət hansıdır?

a) TSE b) LSE c) NYSE d) SEHK

20. Şəkildəki üçbucaq hansı növə aiddir?

a) Volatillik az olur b) Amerika iqtisadiyyatının fundamental xəbərləri zəif təsir edir c) Sessiyaların təsirini hiss etmirlər 13. “Stop-loss” və “Take-profit” orderləri hansı d) Faiz dərəcələrinə qarşı həssas olmurlar tip orderlərə aiddirlər? 19. Forex bazarının passiv iştiraklçıları hana) Market order sılardır? b) Limit order c) Gözləmə orderi a) Treyderlər d) Heç birinə b) Kommersiya bankları c) İnvestisiya fondları 14. Bu birjalardan hansı ABŞ ərazisindədir? d) İxracat qurumları

15. Şəkildə hansı qrafik alət göstərilib?

a) Qann yelpəyi c) Fibonaççi yelpəyi ww w. inf o r ex. az ( 012) 437 532 3, 43 678 4 4

b) Qann toru d) Qızıl kvadrat

a) Daralan üçbucaq c) Bu, üçbucaq deyil İn Forex

b) Genələn üçbucaq d) Maili üçbucaq 04 (04)

iyun,

2010

65


66

KLASSİKA

Oxu zalı

A.Frost və R.Prekter “Elliot Dalğalarının tam kursu” Elliotun Dalğa analizi haqlı olaraq bazarın vəziyyətini və mümkün hərəkət variantlarını proqnozlaşdırmağın ən yaxşı yollarından biri sayılır. Çoxları onu həm investisiya, həm də treydinq məqsədilə uğurla tətbiq etməkdədirlər. Sadəcə bir faktı demək kifayətdir ki, bu kitabın müəlliflərindən biri 1984-cü ildə real hesabda treydinq üzrə ABŞ Çempionatının qalibi olub. Onun rekordunu bu günə qədər də təzələyən yoxdur.

Meri Baffet “Praktik Baffetologiya” Bu əsər bütün potensial investorların stolüstü kitabı ola bilər. O, oxucuya müəssisənin investisiya dəyərini müəyyən etməyin ümumi nəzəriyyələrini və real qiymətin təsbit edilməsi üçün Uorren Baffetin metodlarını öyrədir. Bu, müəllif tərəfindən “Baffetologiya” adlandırılan nadir investisiya fəlsəfəsidir. Kitab investisiya konsepsiyalarının tədricən oxucuya çatdırır. Baffetin bu haqda fikirləri ilk dəfədir ki, dərc olunur.

Bodo Şefer “Pul və ya Pulun əlifbası” Bodo Şefer iddia edir ki, insanların çoxu maliyyə işlərinə lazımi qədər ciddi yanaşmırlar, potensial təhlükələrə isə fikir verməməyi üstün tuturlar. Özünüzdən soruşun: Siz demək olar ki, hamı üçün mümkün olan maliyyə azadlığı hüququnuzdan nə dərəcədə istifadə edirsiniz? Kitabın müəllifi sübut edir ki, maliyyə rifahı layiqli həyat səviyyəsinə çatmaq yolunda cəsarət nümayiş etdirənlərə nəsib olur.

Piter Bernstayn “Tanrılara qarşı. Risklərin cilovlanması ” Piter Bernstayn müasir dövrün ən vacib postulatlarından birini müəyyənləşdirib: Həyatın bütün sahələrində riskin mövcud olmasına baxmayaraq, müxtəlif işlərdə ondan yayınmaq mümkündür. Bunun üçün o, müxtəlif statistik metodlardan, tarixi-sosioloji təcrübədən və riyazi analizdən faydalanmağı təklif edir. Bundan əlavə, müəllif hedcing, diversifikasiya kimi sığorta mexanizmlərini də anlaşıqlı və rahat dildə nəzərdən keçirir.

www.i nf o r ex.az (012 ) 4375323, 4367844

İn Forex

04 (04)

iyun,

2010


"In forex" # 4  

Treyderler ucun "In forex" jurnalinin 4-cu sayi

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you