Page 1

B

11

28

8 Met minder geld realiseren

14 FloraHolland:

26

32 Nieuwe aanpak

plantenklok zal

kan ketenkosten verlagen

geeft veel resultaat


B 8

Vakblad voor de

Opinie 4

Interview:

4

Commentaar:

5

Stelling:

Nieuws 6

B

10

8

Onderzoek:

10

Ondernemen:

12

Ondernemen:

14

Afzet:

16

Vragen:

Markt 20 20 21 22 23

Teelt

12

24

In beeld:

26

Automatisering:

28

Gerbera:

30

Zomerbloemen:

32

Hyacint:

34

Teelttips:

35

Column:

37

Column:

Nieuws 36 36 39 40

32

Service 41

Kasgenoot: Agenda Voorplaat:

11 (2014)

3


Opinie

’Komst bloemistenklok in

fOtO: VGB

VGB-voorzitter Herman de Boon is niet gecharmeerd van de komst van een

afmiddelburg@hortipoint.nl

Wat is er mis met de bloemistenklok? „Je kunt je afvragen of inkoop via een fysieke klok de beste optie is voor bloemisten. Het gaat om een klok, een tribune en alles erop en eraan. Wegen die kosten die de bloemistenklok met zich meebrengt in de toekomst op tegen de toegevoegde waarde die ze levert? Er zijn veel alternatieven voor een bloemistenklok.”

Alternatieven, zoals? „Een bloemist heeft zeven inkoopmogelijkheden. De fysieke bloemistenklok is een. Daarnaast kan hij rechtstreeks bij een kweker, op afstand op de klok, via webshops van FloraHolland en handelaren, bij een lijnrijder en bij een cash-and-carry inkopen of zich laten bedienen door een groothandelaar. Van de bloemisten wordt 60% door de groothandel bediend en 40% koopt in op de fysieke klok. Er moet gekeken worden wat de beste inkoopmethode voor de bloemist in de toekomst is. Mijn ervaring is dat de detaillisten niet de prijs zetten. Dus wat is de waarde van een bloemistenklok voor te-

lers? En de klok brengt veel kosten met zich mee. In wiens belang is de bloemistenklok? Van FloraHolland? De bloemist? De teler? De bloemistenklok zorgt maar voor een klein deel van de omzet. 60 tot 70% van de bloemisten laten zich op een andere manier bedienen. Dan is een bloemistenklok relatief duur. Als het gaat om gezelligheid, cultuur, weetjes wisselen dan is een bloemistenklok oké, maar het is achteruitrijden.”

„Ik ben het ermee eens dat de detaillist een belangrijk afzetkanaal is. Gezien de omvang van hun business moeten we daar zuinig op zijn. Als we alleen afhankelijk zouden zijn van de retail, dan zou dat niet goed zijn. Wij werken bijvoorbeeld ook mee aan Bloemist Exclusief. Daardoor worden producten beter over het voetlicht gebracht. Ik vraag me alleen af of de bloemistenklok in de sector wel goed besproken is geweest. Of het de beste optie is. Het is een keuze geweest van FloraHolland. Zij heeft een tribune, er zijn mensen en dus waarom niet een bloemistenklok

inrichten. Er zijn andere mogelijkheden die minder kosten met zich meebrengen en evenveel toegevoegde waarde hebben.”

„Ja, dat moet een bloemist zelf bepalen. Als zij een bloemistenklok willen, prima. Als FloraHolland een bloemistenklok wil, prima. Maar dat sluit niet uit dat wij er een mening over hebben. Het is niet aan mij om de bloemistenklok te stoppen. Dat bepaalt FloraHolland zelf. Maar er zijn meer mogelijkheden die minder kosten. Ik denk dat de groothandel de bloemisten tegen lagere kosten kan beleveren. Het zou vreemd zijn als dat niet het geval is. Van de bloemistenhandel wordt 60% via de groothandel ingekocht. Die bloemisten zijn niet dom.”

Hebt u nog de illusie de bloemistenklok te kunnen stoppen? „Nee, die illusie heb ik niet. Er zou wel in een breder verband over de bloemistenklok gediscussieerd kunnen worden. De

Commentaar Elbert van den Berg hoofdredacteur evandenberg@hortipoint.nl

S

amen met telers en handelaren wil FloraHolland via het project ’Verbeter de plantenklok’ dit instrument optimaliseren. Twee jaar geleden startte singen bedacht maar nog niet uitgekristalliseerd. De

laat zien hoe lastig de problematiek is. De beleving van telers en handelaren schiet alle kanten op: probeer dan maar eens oplossingen te vinden

haast is hard nodig. De plantenklok ligt al geruime

komen te staan en het belang van de klok derhalve afneemt. Er komt al steeds minder plantenhandel voor de klok door de toename van directe handelsstromen. Waar het merendeel van telers en handelaren het

urgentie nog te zwak uitgedrukt. Dat de veiling al zo lang bezig is met het bedenken van manieren om de plantenklok te optimaliseren,

ven, neemt het gemor toe en dreigt het gevaar dat

11 (2014)


Wilt u uw mening geven? Stuur een brief naar postbus 9324,

groothandel is nooit gevraagd om erover mee te praten, terwijl ze meebetaalt aan de exploitatie van de veiling. De bloemistenklok zou onze keuze niet zijn. Wij hebben geen moeite met de sluiting van de klokken in Bleiswijk. We hebben al vaker gezegd: moet je die veilplaats in stand houden? Maar nu wordt door de inrichting van een bloemistenklok het probleem verplaatst naar Naaldwijk.”

Stelling

Maurice van der Meer, azaleakweker in Kudelstaart

„Ik denk dat er met de komst van Lucas Vos een heel andere wind gaat waaien bij FloraHolland. Hij is wel bereid te overleggen met de handel. Ik heb het gevoel dat we door hem wel gerespecteerd en gehoord gaan worden.”

„Ik denk dat dat al volop gebeurt. De handel ziet donders goed dat ze geen blokkade moet zijn, maar informatie moet doorgeven aan haar klanten. Misschien dat het vroeger anders was toen de klok dominant was. De helft gaat nu via bemiddeling en dat duidt er al op dat leveranciers en afnemers informatie delen. In die zin ben ik het volstrekt met Vos eens.”

-

Bart Oostveen, kuipplantenvermeerderaar in De Kwakel „Ik denk dat het zeker van -

Heeft u angst dat FloraHolland te „Nee, nee. Wij zijn absoluut van mening dat ondernemers het winnen van employés. Als je begrijpt wat ik bedoel.”

strelitziateler in Zevenhuizen klokhandel. Niet iedereen vindt dat overigens. -

-

-

11 (2014)

5


Nieuws Lees meer op de website Op deze pagina’s vindt u een selectie uit het nieuws. Een uitgebreide versie van deze berichten maar ook ander

Russen kochten massaal bloemen voor Vrouwendag. Dat aanschouwde Rick Minck van Fides, die vorige week met tien chrysantenkwekers een bezoek bracht aan Moskou en Sint-Petersburg. Minck:

■ Kamp verhoogt budget MIT Er komt dit jaar € 32 miljoen beschikbaar voor de zogeheten MIT-subsidie die samenwerkende mkb-bedrijven – inclusief tuinbouwbedrijven – kunnen besteden aan haalbaarheidsstudies en innovatieonderzoek. Dat is ruim 50% meer dan vorig jaar, zo maakte minister Henk Kamp (EZ) op 12 maart bekend. De MIT-regeling 2014 gaat open vanaf 15 april. Kijk voor meer info op: www.rvo.nl, de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

om bloemen te kopen en dat beeld zie je twee dagen lang. Vrouwendag is er echt iets groots. Sommige mannen kopen twee bossen, anderen twintig. Als een vrouw geen bloemen echt slecht.” Opvallend was dat er heel veel lokale en Nederlanse tulpen verhandeld werden. In tegenstelling tot andere bloemen wordt het importtarief voor tulp voor Vrouwendag niet verhoogd. En tulp heeft het seizoenskarakter mee. Minck noemt de kwaliteit van de bloemen

■ Verkenning naar gebruik restwarmte Tata Steel Er komt binnenkort verkennend onderzoek naar het gebruik van restwarmte afkomstig van Tata Steel in IJmuiden, in kassen, bedrijven en woningen. Dat hebben het staalbedrijf, de provincie Noord-Holland, de gemeente Velsen, Milieudienst IJmond en energie-exploitanten Alliander en Dalkia op 10 maart afgesproken. Geïnventariseerd wordt hoeveel restwarmte Tata Steel kan leveren en hoeveel energie kassen, bedrijven en woningen nodig hebben in nabijgelegen plaatsen als Heemskerk, Beverwijk, Velsen en in de metropoolregio Amsterdam. Ook wordt de haalbaarheid van het initiatief onderzocht, wat moet uitmonden in een business case. De uitkomsten worden in september verwacht.

■ Mansveld komt in 2015 met Structuurvisie Ondergrond Staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu komt in 2015 met een Structuurvisie Ondergrond. Daarin komen regels te staan omtrent het gebruik van de ondergrond voor bijvoorbeeld de winning van aardwarmte en warmte-koudeopslag. Dat heeft zij de Tweede Kamer onlangs laten weten.

■ VVD verliest in agrosector De VVD lijkt terrein te verliezen onder agrariërs. Bij de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart gaat 17,3% van de agrariërs VVD stemmen. Dat blijkt uit recent onderzoek van marktonderzoekbureau AgriDirect onder 700 agrariërs. In 2010 was dat nog 25%. Het vertrouwen in lokale partijen stijgt onder agrariërs: 13,7% is van plan op een lokale partij te stemmen. In 2010 was dat nog 10,5%.

6

■ Opvolger HBAG trekt 60% handelsomzet Bijna 60% van de omzet van Nederlandse bloemenhandelaren is momenteel vertegenwoordigd op Floridata, het nieuwe platform voor debiteureninformatie en exportcijfers. Het gaat daarbij om tachtig handelaren, goed voor een gezamenlijke omzet van € 3 miljard. Op 1 april start Floridata als opvolger van HBAG.

Westland als episch centrum. Elke aflevering begint om 10.20 uur, duurt dertien minuten en wordt elke werkdag herhaald. De tweede en derde serie starten respectievelijk op 17 en 24 maart. In de serie komt een aantal toonaangevende tuinbouwondernemers aan het woord, onder wie: Eric Moor (Sion Orchids), Rob Baan (Koppert Cress), Meiny Prins (Priva), Jos van Mil (Greenco) en Edward Verbakel (VB Group).

in Bloemistenklok’ Kopers op Bleiswijk hebben volgens FloraHolland grote interesse in de bloemistenklok in Naaldwijk die in juni van start gaat. FloraHolland zegt ruim 350 klanten in Bleiswijk te hebben gesproken over de Bloemistenklok. Volgens de veiling gaat hiervan 95% mee naar de Bloemistenklok Naaldwijk. Ook de interesse onder ’kleinschalig inkopende klanten’ van de exportklokken in Naaldwijk zou groot zijn.

■ RTL 7 zendt tv-serie uit over Westlandse tuinbouw RTL 7 zendt sinds deze week de driedelige tv-serie ’Het groenste geheim van Nederland’ uit over de Nederlandse tuinbouw, met het

■ Documentaire over onteigening In het Cinerama Filmtheater in Rotterdam is op 9 maart de documentaire Oude Bomen in première gegaan. De film, via crowdfunding gefinancierd, vertelt het verhaal van tuindersfamilie De Haas uit Bergschenhoek. De perkgoed- en tuinplantenkwekerij kreeg in de afgelopen veertien jaar twee keer met onteigening te maken. Regisseur Deborah van Dam: „Ik wil laten zien wat het effect van onteigening is op het leven van een hechte tuindersfamilie. Een vertrouwde structuur die ondermijnd wordt door de kortzichtige ’regels-zijn-regels-drift’ van de overheid”. De documentaire is op 6 mei vanaf 23.00 uur te zien op Nederland 2.

11 (2014)


FOTO: FIDES

Gelezen op Twitter Michel Duijvesteijn (@Zentoomichel) meerderaars van alstroemeria – Hilverda Kooy, Royal van Zanten en Könst – zegden toe dat zij ieder jaarlijks € 1.000 bijdragen. Bovenaan de prioriteitenlijst van de kersverse coöperatie staat de aanpak van trips.

■ Limburg wil glas-voor-glasrege-

ling vlottrekken

■ Exportstatistiek voorjaarsbloeiende bolgewassen Anthos, de Koninklijke Handelsbond voor Boomkwekerij- en Bolproducten, heeft samen met promotieorganisatie iBulb een statistieksysteem ontwikkeld voor de afzetsegmenten droogverkoop en broeierij van voorjaarsbloeiende bolgewassen. Handelsbedrijven die lid zijn van Anthos of iBulb en exportgegevens hebben aangeleverd, kunnen de statistiek via internet bekijken en tot een benchmark komen. Men kan per land, product en/of handelskanaal nagaan wat het eigen marktaandeel is. Een exportstatistiek in de bloembollensector bestond al enkele jaren niet meer.

Gedeputeerde Staten van Limburg steken € 600.000 als startkapitaal in de glas-voor-glasregeling, zodat daarmee de eerste aanvragen kunnen worden gehonoreerd. Door de regeling kunnen telers met een solitair gelegen bedrijf in de gemeenten Horst aan de Maas, Peel en Maas en Venlo uitbreiden, mits voor elke vierkante meter nieuwbouw elders 2 m2 verouderd glas wordt gesloopt. Tot nu toe zijn er elf sloopaanvragen binnengekomen, maar blijft het aantal aanvragen voor nieuwbouw achter. Om de regeling vlot te trekken, is de provincie met een startkapitaal gekomen. De sloper ontvangt nu € 4 euro voor elke vierkante meter die hij wil slopen. De LLTB verwacht dat de regeling door de financiële toezegging van de provincie daadwerkelijk toegepast zal worden.

■ Export ondervindt weinig last van crisis Oekraïne De politieke onrust in Oekraïne heeft vooralsnog weinig invloed op de export van bloemen en planten, zo gaf bloemengroothandelsorganisatie VGB vorige week aan. De afzetpiek voor Internationale Vrouwendag is goed verwerkt, ondanks de bezetting van De Krim door Rusland, zo stelt VGB-directeur Robert Roodenburg. Wel bestaat er onder handelaren zorg over de economische effecten van sancties die de EU mogelijk aan Rusland oplegt.

■ Alstroemeriatelers richten gewascoöperatie op

Tijdens de landelijke dag Alstroemeria op 6 maart in Heerhugowaard is de Gewascoöperatie Alstroemeria van start gegaan. Stemming wees uit dat er van bijna 90% van het areaal een bijdrage komt. De voorafgestelde eis was dat minimaal 75% van het areaal in Nederland, zo’n 45 ha, meedoet. Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat het merendeel van de twintig alstroemeriatelers wil deelnemen aan de gewascoöperatie. De drie veredelaars/ver-

De campagne ’Een 10 voor de juf’ krijgt dit jaar een vervolg. De organisatie is op zoek naar partners die een financiële bijdrage willen leveren om de dag meer bekendheid te laten krijgen. Partijen als Lovelylisi, promotiecommissies kalanchoë, potanthurium en eenjarige zomerbloeiers, Decorum Company en Groenrijk hebben zich al aangesloten. De actie vindt dit jaar plaats op 6 oktober. Dat valt gelijk met de Dag van de Leraar.

11 (2014)

Mooie quote gehoord vorige week die maar blijft hangen: Slechte bloemen worden niet geteeld maar door de keten gemaakt. #uitdaging

Lucas Vos (@LucasVos_FH) Ontmoeting met wethouder Amsterdam Carolien Gehrels @ AmEcBoard. ’Flowers’ is key for Amsterdam @FloraHolland #yam

Ed Moor (@Ed_Moor) #Sion @taiwan International Orchids Show, met de populariteit van de Orchidee is hier nog niets mis zo te zien.

Jelle Strijbis SV.CO (@SVCOmpanies) Top bezoek gehad aan Xclusive wat een vooruitgang!! #oeganda #kalanchoe

Fedor van Veen (@Together2Grow) Klant bezoek in Engeland. Het bloemenschap zag er goed uit. Alstroemeria goed op kleur. Op naar de UK Moederdag.

Kees van Egmond (@KeesvE) Dat je aan het beregenen bent en dan een regenboog ziet staan. #noachgevoel

Gerrit Kremer (@Gerrit_Kremer) Wederom mooie gevarieerde Lagenbeurs @Plantion, het mooie weer doet de rest!

Het Vakblad op LinkedIn De stelling op LinkedIn:

Gasprijs is een politiek speeltje 7


LTO zet Plantgezondheid Glastuinbouw voort

-

Joef Sleegers jsleegers@hortipoint.nl

M

et het verdwijnen van het Productschap Tuinbouw (PT) verandert er veel op het gebied van onderzoek. LTO Glaskracht Nederland heeft de onderzoeksprogramma’s Kas als Energiebron en Glastuinbouw Waterproof van het PT

overgenomen. Onlangs is daar het programma Plantgezondheid Glastuinbouw bijgekomen. Deze onderzoeksprogramma’s worden voor de helft door het ministerie van Economische Zaken gefinancierd en voor de andere helft door het bedrijfsleven.

Tabel. Onderzoeksprogramma Plantgezondheid Glastuinbouw Titel

Uitvoerder

Gewas

Financiers

Aanpak trips

WUR*/Botany/Fytoconsult PPO/PRI WUR Glastuinbouw WUR Glastuinbouw WUR Glastuinbouw WUR*/PRI WUR Glastuinbouw WUR*/PRI WUR Glastuinbouw WUR Glastuinbouw

Bloemen en planten Snijbloemen Vruchtgroenten Potplanten Bloemen en planten Bloemen en potplanten Glastuinbouw Bloemen en planten Potplanten

PT, EZ, bedrijfsleven PT, bedrijfsleven EZ PT, bedrijfsleven PT, EZ, bedrijfsleven EZ, bedrijfsleven PT, EZ, bedrijfsleven PT, bedrijfsleven PT, bedrijfsleven

WUR Glastuinbouw

Glastuinbouw

PT, EZ, bedrijfsleven

DLO WUR Glastuinbouw WUR Glastuinbouw WUR*/Pr. Zwaagdijk** WUR*/PPO en PRI Sign WUR Glastuinbouw WUR Glastuinbouw WUR Glastuinbouw PPO/Pr. Zwaagdijk** KU Leuven WUR Glastuinbouw GAC/Pr. Zwaagdijk**

Glastuinbouw Glastuinbouw Bloemen en planten Glastuinbouw Bloemen en planten Bloemen en planten Phalaenopsis Planten en perkgoed Succulenten Zomerbloemen Bromelia Potorchidee Zomerbloemen

EZ PT, EZ, bedrijfsleven PT, EZ PT, EZ, bedrijfsleven PT, bedrijfsleven PT PT PT, bedrijfsleven PT PT, bedrijfsleven PT PT, bedrijfsleven PT, bedrijfsleven

PPO Lisse en WUR* HLB /Groeibalans LTO Glaskracht Nl. WUR Glastuinbouw PRI

o a. Lelie Pioenroos Lelie Glastuinbouw Glastuinbouw

EZ PT, bedrijfsleven PT EZ EZ, interregionaal

DLO Naktuinbouw/PRI

WUR Glastuinbouw Land- en tuinbouw

PRI Entocare / PRI Proeftuin Zwaagdijk

WUR Glastuinbouw WUR Glastuinbouw diverse sectoren

EZ, EU Keuringsdiensten, EZ, bedrijfsleven PT Entocare, bedrijfsleven EZ, bedrijfsleven

Geïntegreerde aanpak bodemplagen in bloementeelt Duuurzame bladluisbeheersing in vruchtgroenten onder glas Alternatieven voor neonicotinoïden in sierteelt onder glas Strategie aanpak wolluis inclusief detectie Biologische bestrijders koele teelten: gerbera, poinsettia, roos Masterplan wittevliegbestrijding inclusief signaalstoffen Klimaataangepaste bestrijders tegen spint (anjer en palmen) Roofmijteigenschappen Geïntegreerde bestrijding plagen o a. Standing Army en entomopathogene schimmels Selectiemethoden voor de ontwikkeling van microbiologische bestrijdingsmiddelen voor plagen, ziekten en nematoden Duurzame meeldauwbeheersing Botrytis genenscreening en geïnduceerde weerbaarheid Nieuwe methoden in plantversterking en weerbaar substraat Bacterieziekten in bloemisterijgewassen Market pull voor duurzame sierteeltketen Voeding & weerbaarheid phalaenopsis Bestrijding sciara (afronding verslag) Beheersing plooipaddestoelen Onkruidbestrijding in zomerbloemen Groeistoornis bladontwikkeling bromelia Biologische bestrijding glimslakken Ontsmetting plantmateriaal Monitoring grond- en substraatovergedragen virussen en bevordering plantweerbaarheid Aanpak bladaaltjes snijbloemen Visie Lelie 2020 Ontwerp en management plaagweerbare ecosystemen Gezonde kas PURE, stappenplan voor het ontwerpen integraal duurzame gewasbeschermingssystemen Ontwikkeling diagnostiek plantenziekten Q en K (1 en 2) Met CATT maken wij producten duurzaam plaagvrij Lokken & infecteren plaagwantsen Groene gewasbescherming * WUR Glastuinbouw, ** Proeftuin Zwaagdijk

8

Deze week presenteerde LTO Glaskracht Nederland de lijst met onderzoeken die voor plantgezondheid worden uitgevoerd (zie kader). Daar staan veel onderzoeken in de sierteelt op. Maar ook onderzoeken voor de groenteteelt kunnen interessant zijn voor de sierteelt, meent Helma Verberkt, programmamanager Plantgezondheid bij LTO Glaskracht Nederland. „Het masterplan wantsen is bijvoorbeeld vooral opgezet voor aubergine en paprika. Het probleem speelt echter ook in chrysant en gerbera. Deze gewassen zouden bij het masterplan kunnen aanhaken met eigen onderzoek. Het fundamentele traject wordt dan gefinancierd door het ministerie van Economische Zaken, de toepassing in de praktijk door de telers zelf.” Helma Verberkt gaat het programma Plantgezondheid trekken. Ook is zij innovatiemakelaar Plantgezondheid voor de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI) voor de tuinbouw en ondersteunt ze ondernemers bij het opzetten van onderzoeksprojecten op het gebied van plantgezondheid. Ze hoopt dat de structuur van de nieuwe projecten als volgt gaat worden: fundamentele projecten worden grotendeels gefinancierd door EZ, waarbij telersgroepen aanhaken met praktijkprojecten, die ze grotendeels zelf betalen.

Helma Verberkt: „Het valt me op dat er veel projecten ad hoc waren. Soms werden er dingen dubbel gedaan. Er liepen bijvoorbeeld acht kleine projecten, min of meer dezelfde onderzoeken in net een ander gewas of een andere sector. Als we die kennis kunnen koppelen, dan kunnen we met hetzelfde budget veel meer voor elkaar krijgen. 11 (2014)


Foto: JoeF SleegerS

Ook zouden we als sector meer sturing kunnen geven aan onderzoek dat wordt betaald door EZ, zodat het beter aansluit op de praktijk. Het mag niet zo zijn dat er onderzoeksresultaten op de plank blijven liggen. Dus kennisdeling, een betere structuur en betere projecten. Minder ad hoc.”

„De topsector Tuinbouw en Uitgangsmateriaal kent verschillende vormen van onderzoek. Afhankelijk van het fundamentele karakter draagt het ministerie 75% (fundamenteel onderzoek), 50% (industrieel onderzoek) of 25% (experimentele ontwikkeling) bij. Het PT besteedde altijd 25 tot 35% van het onderzoeksbudget aan strategisch onderzoek. Daarnaast waren er de gewasgerichte budgetten. Over de hele linie streven we naar 50-50 financiering door overheid en bedrijfsleven.”

„Telers zitten vooral met een probleem als trips. Dit is het grootste probleem voor de geïntegreerde teelt, en daar is toegepast onderzoek voor nodig. Een meer fundamentele benadering is: hoe kunnen we de plant weerbaar maken? Dit is nog heel abstract, maar wordt belangrijk, mede door het verdwijnen van middelen. EZ financiert dergelijk onderzoek voor een groot deel. Telers kunnen hierbij aanhaken, bijvoorbeeld wanneer het gaat om proeven met spuittechnieken of plantversterkers.” 11 (2014)

„Voor onderzoek naar plantgezondheid in de glastuinbouw heeft EZ dit jaar € 1,5 miljoen uitgetrokken. Dat is een schijntje vergeleken met tien jaar geleden. Nu het PT weg is, moet de sector zelf ook € 1,5 miljoen bijeen zien te krijgen. Anders zal EZ nog minder gaan bijdragen. Binnen LTO Glaskracht Nederland wordt daarom gewerkt aan de oprichting van gewascoöperaties.”

„De eerste coöperatie in de bloemisterij is in oprichting. Problemen zijn er genoeg: trips, wittevlieg, botrytis, meeldauw, et cetera. Als een plaag uit de hand loopt, is de schade veel groter dan de kosten van onderzoek zouden zijn. Daarom zijn telers wel overtuigd van het belang van plantgezondheid en een duurzame teelt. Bovendien mogen chemische middelen binnenkort nog maar een beperkt aantal keer per jaar worden toegepast, vanwege de heretikettering. Daar moeten we nu al op inspelen.”

nu niet in. Die stappen moeten we nu wel zetten om over vijf jaar mee te kunnen concurreren. Over meeldauw hebben we onlangs een arenasessie gehouden. Hierbij waren telers, veredelaars, fabrikanten, toeleveranciers, adviseurs en onderzoekers aanwezig. Uit deze sessie hebben we zes onderzoekslijnen gehaald. Zo pakken we de meeldauw in een masterplan op met een breed consortium, Green Challenge, waarbij kleine gewassen kunnen meeliften. Zodat niet elk gewas dat zelf hoeft uit te zoeken.”

„Voor EZ is dat een belangrijke voorwaarde. Rapporten met financiering van EZ worden via de nieuwe website van LTO Glaskracht Nederland voor iedereen beschikbaar. De resultaten van toegepast onderzoek gefinancierd vanuit gewascoöperaties worden alleen binnen die coöperatie gedeeld.” <

In het kort „Iedereen vindt het belangrijk om snel te screenen of een middel tegen een ziekte werkt. Maar we moeten ook onderzoeken of het probleem op een andere, betere manier is aan te pakken zoals instrumenten ontwikkelen om de gevoeligheid voor die ziekte te verminderen. Zo wordt onderzocht of planten door rood licht meer salicylzuur aanmaken en minder gevoelig worden voor meeldauw. Private partijen investeren daar

-

9


-

-

pvanleth@hortipoint.nl

I

n diverse glastuinbouwregio's, onder meer het Westland, Emmen. Aalsmeer en Duin- en Bollenstreek lopen initiatieven die de potentie van biobased economy nagaan van (glas)tuinbouwgewassen. Verder loopt in 2014 en 2015 het project ’De Tuinbouw in de Biobased Economy’, mede gefinancierd uit reserves van het Productschap Tuinbouw (zie kader). Bij diverse projecten is het Kenniscentrum Plantenstoffen betrokken. Directeur Leon Mur aan het woord over de kansen van biobased economy voor bloemisterijtelers.

economy?

FOTO: KenniscenTrum PlanTensTOFFen

„Het opwaarderen van plantaardige biomassa in de breedste zin van het woord. Hetzij door het verwaarden van reststromen of door het vermarkten van inhoudsstoffen van planten voor onder meer de farmaceutische, cosmetische en gewasbeschermingsmiddelenindustrie.”

10

„De diversiteit aan bloemen en planten is zo groot, dat de kansen voor sierteeltgewassen het grootst zijn. De potentie van groentegewassen is nagenoeg bekend. De zoektocht naar de potentie van sierteeltgewassen komt langzaam van de grond, mede door kennis van inhoudsstoffen en de werking ervan. Het betreft echter nog maar het topje van de ijsberg.”

„We zijn erg ongeduldig en inderdaad, de kennis van inhoudsstoffen moet opge11 (2014)


schaald worden. Eerst moet deze basis gelegd worden voordat we deze kennis kunnen gaan exploiteren. Op korte termijn, drie tot vijf jaar, door reststromen te verwaarden, op de langere termijn, vijf tot tien jaar, via specifieke teelten.”

Is biobased sierteelt te combineren met gangbare teelten? „Dat wordt lastig. Bij hoogwaardige teelten voor bijvoorbeeld cosmetica en farma zijn gewasbeschermingsmiddelen niet gewenst. Hier kunnen overigens plantenstoffen ook weer hulpzaam zijn als natuurlijke gewasbeschermingsmiddelen.”

Voor welke type ondernemer is biobased sierteelt interessant? „Ondernemers die erin geloven en bereid zijn erin te investeren. Alleen met een subsidie zijn kansrijke businessmodellen niet van de grond te krijgen. Het vergt moed om erin te stappen. Dat wil niet zeggen dat een tuinder er alleen voor staat. Zo heeft het kenniscentrum een stappenplan ontwikkeld om samen met telers de mogelijkheden van hun gewas te onderzoeken. Bij biobased economy zal het aankomen op samenwerking bij het ontwikkelen van kansrijke product-marktcombinaties.”

Waar of hoe begint een geïnteresseerde teler? „Nogmaals, door samen te werken en door zelf regie te nemen en te houden. De expertise van een teler maakt hem een gelijkwaardige partner, waardoor ook een goede marge voor hem is weggelegd. Voorbeelden in de veredelingssector van groentegewassen tonen aan dat het mogelijk is elkaar niet de tent uit te concurreren. Dat door samen te werken iedereen een stuk van de taart wordt gegund.”

„Ik vind van wel. Greenports lijken ieder voor zich het wiel aan het uitvinden met verspeelde energie en geld tot gevolg. Regie op landelijk niveau is zeer wenselijk. Bovendien moet het vizier niet alleen 11 (2014)

Achtergrond

Sierteelt in de biobased economy Het project ’De Tuinbouw in de Biobased Economy’ probeert via drie deelprojecten de potentie van de sierteelt in de biobased economy tot ontwikkeling te brengen: Verkennen van de marktvraag naar plantaardige kleurstoffen uit siergewassen, inclusief een verkenning naar de technische en economische extractiemethoden. Verkenning van het winnen van groene gewasbeschermingsmiddelen uit sierteeltgewassen. Verkennen van de bioactiviteit van de top 10-sierteeltgewassen. Hieruit is al gebleken dat in alle gewassen interessante stoffen zitten voor de farmaceutische industrie. Verder zaten anti-oxidanten in lelie en roos, geurstoffen in freesia en groene gewasbeschermingsmiddelen in chrysant, lelie, freesia en gerbera.

gericht blijven binnen de sector. Met andere topsectoren zijn interessante crossovers te realiseren.”

-

„Totale onzin. Elke innovatie ligt onder vuur, zeker in Nederland. En elk sneeuwbaleffect begint bij één geslaagde samenwerking. Neem de smaaktomaat. Na de eerste smaaktomaat heeft de diversificatie doorgezet en het tomatenschap is inmiddels gevuld met diverse types, smaken en kleuren.”

Van de vele andere initiatieven die lopen wil Leon Mur, directeur van Kenniscentrum Plantenstoffen, tuinbouwondernemers er bibliotheek die eind 2015 de bio-activiteit bevat van zo’n 1.300 tuinbouwgewassen. Intentie van deze ’proeftuin’ is het koppelen van tuinders - als volwaardige leverancier - aan producenten van farmaceutica, agrochemie, kleur, geur- en smaakstoffen, cosmetica, voeding(supplementen) en veevoeder(additieven). Ten tweede op niscentrum Plantenstoffen samenwerkt met Wageningen UR Glastuinbouw. Het innovatieprogramma richt zich op inhoudsstoffen, onder meer uit sierteeltgewassen, die gezondheid en welbevinden van zowel mens, plant als dier bevorderen.

Qua veredeling zullen grote stappen zijn gemaakt.”

„Als de Nederlandse tuinbouw haar kansen grijpt, binnen Nederland. Ik verwacht dat het Nederlandse tuinbouwbedrijfsleven zijn rol als wereldmarktleider in de productie en veredeling van tuinbouwgewassen niet zal prijsgeven. Het zal dan niet op zijn lauweren moeten gaan rusten, want dan zullen andere landen de rol op zich gaan nemen.”

show? Waar staat biobased sierteelt dan „Over tien jaar is biobased economy goed verankerd in de sierteelt. Het is dan een booming business, die niet te vergelijken is met de traditionele sierteeltsector van nu. Er zullen nieuwe samenwerkingsverbanden zijn ontstaan met andere sectoren, met nieuwe innovatieve rassen en nieuwe teelten, waarbij het niet meer draait om de sierwaarde van de bloemen en planten.

„Biobased economy lijkt voor veel ondernemers misschien nu een ver-van-mijn-bedshow, maar is dat over tien jaar niet meer. Het zal niet voor iedere tuinbouwondernemer zijn weggelegd. Ik durf echter te beweren dat degene die er nu of binnen enkele jaren in durft te stappen, er de vruchten van zal gaan plukken. En dat verscheidene collega's die nu op de golflengte zitten ’eerst zien, dan geloven’ over tien jaar beweren: ’Had ik het ook maar gedaan’.” <

11


’Iets nieuws beginnen in Kenia is extra spannend’ -

eens onder druk. „Je krijgt er hoofdpijn van. Het is daarom verstandig om naar andere producten te kijken waar al een markt voor is of waar je er makkelijk een voor kunt vinden.” Schmauder is Duitser, maar spreekt vloeiend Nederlands. Hij werkte jaren in Nederland voor FloraHolland en een hoveniersbedrijf, voordat hij in 2005 naar Kenia vertrok. Daar werkte hij voor diverse kwekerijen en als zelfstandig consultant. In 2011 kwam hij bij zijn huidige werkgever, Fox Logistics,

terecht, eigendom van de Keniaan Robert Ongeri en zijn vrouw. Hij ging er voor dochterbedrijf Rozzika werken, producent van sperciebonen, peulen, haricoverts en sugar snaps. De groenten worden met name verkocht aan supermarkten in Frankrijk, Duitsland en Zwitserland. Klanten die ook belangstelling hebben voor bloemen uit Kenia. Om aan die vraag te kunnen voldoen werd een nieuwe dochter opgericht, Fresh Gold Flowers LTD, met Schmauder als alge-

Foto: Frans van den Houdt

et is eigenlijk heel eenvoudig”, zegt Schmauder. „Onze klanten in „ Europa die groenten van ons kopen, vroegen of wij ook geen bloemen konden leveren. Voor hen prettig om maar met één leverancier zaken te hoeven doen, en voor ons een manier om te diversifiëren.” Te eenzijdig produceren is namelijk erg riskant, zo is het afgelopen jaar wel gebleken, toen de EU grote partijen groenten tegenhield vanwege minieme concentraties pesticiden. Bovendien staat de prijs van groenten nogal

12

11 (2014)


Achtergrond

Uitbreiding in Kenia -

-

meen directeur. In Rumuruti, ten noorden van Nakuru en ruim 175 kilometer van de hoofdstad Nairobi vandaan, werd 123 ha land gekocht, waarvan 40 ha bestemd zijn voor kasrozen. Op 60 ha worden zomerbloemen als delphinium, phlox, hypericum, solidago en zonnebloemen geteeld. Schmauder: „We beginnen dit jaar met 10 ha rozen en breiden ieder jaar met 10 ha uit.” Om zijn bloemen aan de man te brengen gaat Schmauder meedoen met het cashand-carrysysteem, waar klanten online kopen. Hij kan er als kweker al zijn bloemen kwijt en krijgt er ook nog een betere prijs voor dan op de veiling. „Wat niet online verkocht wordt, gaat alsnog naar de veiling.” Schmauder richt zich als nieuwkomer op de bloemenmarkt in eerste instantie op de productie van veelgevraagde soorten als Marie Claire, die gemiddeld 28 tot 30 eurocent per steel opleveren. „Dat heb je nodig om je bedrijf goed van de grond te kunnen tillen. We breiden het assortiment geleidelijk uit, afhankelijk van de markt. Wat ons al wel een voorsprong geeft is de gegarandeerde afname door de supermarkten.”

Europese supermarkt De bloemen die worden geteeld in Rumuruti, op 2.050 meter hoogte (overdag gemiddeld 26°C en ’s nachts 15°C), hebben als eigenschappen een gemiddelde knopgrootte van 38 mm, precies wat de Europese supermarkten willen hebben. Schmauder: „Iets nieuws beginnen is altijd spannend, maar in Kenia een extra uitdaging, want je weet nooit van tevoren wat je allemaal te wachten staat. Je probeert risico’s zoveel mogelijk uit te sluiten, maar je komt toch altijd weer voor verrassingen te staan.” Dat kan te maken hebben met klimaatveranderingen en tegenvallende regenval, leveranties van materialen en logistieke problemen. „Voor een planning van drie maanden moet je er zeker vijf uittrekken.” Schmauder wil dat het bedrijf vanaf het begin helemaal compleet is en dat alles tot in de puntjes is geregeld. Daarom stopt hij veel energie in het zoeken naar de juiste veredelaars en leveranciers van waterpompen, irrigatiesystemen, verpakkingen, waterputten en -reservoirs en duurzame energie11 (2014)

installaties. Ecobank heeft een lening van 2 miljoen dollar verstrekt, de rest van het geld komt uit eigen vermogen.

Zonne-energie Duurzaam produceren is tegenwoordig een sleutelbegrip in de bloemensector in Kenia en Fresh Gold Flowers sluit zich daar graag bij aan. Schmauder: „We installeren een generator op zonne-energie van 12 kilowatt en een windturbine die 20 kilowatt kan produceren, en we planten tenminste 20.000 bomen. Op de perceelhoeken waar geen bloemen groeien, laten we de natuur z’n gang gaan.” Ook komt er een doorgang voor wilde beesten als olifanten, zebra’s, giraffen en antilopen, zodat die niet in hun trek gestoord worden. Nadeel in Kenia is dat goed personeel om de machines te onderhouden nauwelijks voorhanden is, weet Schmauder uit ervaring „Kenianen gaan niet zo nauwkeurig en voorzichtig om met dure apparatuur als wij. Je moet een middenweg zien te vinden, zodat het onderhoud zo goed mogelijk gebeurt en niet alles al binnen de kortste keren kapot is.” Om ervoor te zorgen dat de bloementelers zo duurzaam mogelijk produceren met zo min mogelijk schade voor het milieu, kent Kenia tegenwoordig strenge regels. Daarop wordt toegezien door instanties als NEMA (Natural Environment Management Authority) en Kephis (Kenya Plant Health Inspectorate Services). „Maar je hebt natuurlijk ook een eigen verantwoordelijkheid. Je gevoel zegt je dat je regenwater moet opvangen en niet moeten laten wegstromen. Dat doe je niet omdat iemand anders het zegt.” Bovendien zal het gebruik van pesticiden sowieso beperkt zijn , zeker in de beginfase. „We zitten op nieuw ontgonnen land en zullen in het begin niet zoveel last hebben van insecten. En omdat we niet in een landbouwgebied zitten, zullen we ook geen last hebben van ongedierte dat van de buurman komt overgewaaid. Wel regent het hier meer

dan in bijvoorbeeld Naivasha, waardoor schimmelziekten vaker zullen voorkomen.” De nieuwe rozenkwekerij wordt geen lid van de Kenya Flower Council, verzekert Schmauder, omdat hij deze niet vertrouwt. „Hun inspecteurs laten zich te gemakkelijk betalen door bedrijven om bij misstanden de andere kant op te kijken. We vallen uiteraard wel onder GlobalGap en zijn aangesloten bij Milieu Project Sierteelt (MPS)” Ook zijn weerzin tegen vakbonden steekt hij niet onder stoelen of banken. „Ze zijn vooral goed in onrust stoken. Als mensen vrijwillig bij mij komen werken voor een bepaald salaris en tevreden zijn, wil ik niet dat ze vervolgens door vakbondslieden tegen elkaar worden opgestookt.” De Duitser zegt goed voor zijn personeel te zorgen en hen een goed salaris, sociale regelingen en arbeidsomstandigheden te bieden. „Er zijn hier zeker bedrijven die er met de pet naar gooien, maar mijn werknemers krijgen alles wat ze nodig hebben.” Kenia blijft een aantrekkelijk land voor bloemenkwekers, benadrukt Schmauder tot slot. „Alle faciliteiten en voorwaarden zijn aanwezig voor een winstgevende onderneming. De sector wordt economisch gezien steeds belangrijker voor dit land. En als je zoals ik niet zoveel inkomsten en luxe nodig hebt om te overleven, dan is het hier genieten. Ik ben een natuurmens. Ook zonder stroom en met alleen water uit de rivier heb ik het hier hartstikke naar m’n zin.”

In het kort ■

■ ■

-

13


Ina Tillema van FloraHolland:

Cindy van der Zwet cvanderzwet@hortipoint.nl

V

BRON: FLORAHOLLAND

orige week gaven telers en handelaren in het Vakblad voor de Bloemisterij hun mening over het functioneren van de plantenklok. Veel partijen vinden het aanbod en de prijsvorming beneden peil. Van de ene teler mag de klok opgedoekt worden. De ander kiest toch liever voor het oppoetsen ervan. Dat laatste vindt ook Ina Tillema, manager commerciële operatie bij FloraHolland. Sinds dit jaar is zij verantwoordelijk voor het commerciële proces bij de veiling.

l

„Nee, dat niet. Wat ik in het artikel las, zijn bekende geluiden. We zijn natuurlijk al langer in gesprek met telers en handelaren. Twee jaar geleden hebben wij de werkgroep ’Verbeter de Plantenklok’ opgericht met als doel de plantenklok te optimaliseren voor telers en kopers.”

„De prijsvorming en de koopkracht voor de

l k

5 1

5 400 0 0

0

2

2

klok zijn onvoldoende. Dat is het kernprobleem. Dat moet aangepakt worden. In de afgelopen twee jaar zijn er veel mogelijke oplossingen genoemd en een aantal punten zijn wij nu aan het uitwerken.

„Absoluut. Ik ben het er mee eens dat er iets moet gebeuren. We hebben vorige week in de werkgroep afgesproken dat in de periode april en mei er vijf mogelijke oplossingen uitgewerkt moeten zijn voor verbeteringen op korte termijn. Een daarvan is hoe we aanbod dat voor de klok komt meer inzichtelijk kunnen maken. Dat is voor kopers nu een probleem. Een ander issue zijn foto’s. Nu wordt 83% van de partijen aangevoerd inclusief foto. Dat aandeel moet snel verder omhoog.”

„We gaan bekijken of het multitransactieveilen bij de planten ingevoerd moet worden. In de bloemen is hier ervaring mee opgedaan, maar dit moet nog nader bekeken gaan worden voor de planten. Ook gaan wij CCveilen van planten onder de loep nemen. Nu komt er geen monsterkar meer voor de klok en daar zijn niet alle telers het mee eens. Ook hier gaan wij ons over buigen en komen binnenkort met een plan.”

„Ja, dat is het vijfde actiepunt dat wij gaan uitwerken. Vorig jaar is een pilot bij

14

11 (2014)


Foto: FloraHolland

Ina Tillema: „Het beeldveilen en -

even geen ge-

grootbloemige gerbera uitgevoerd met de zogenaamde ’bidding prices’. Telers konden zelf een bodem in de prijs voor een partij leggen. Deze pilot is goed ontvangen, maar of dit een vervolg zou kunnen krijgen binnen de plantenklok, gaan wij nu bekijken. Dit gaan we ook bespreken met kopers. Ook voor hen heeft dit natuurlijk gevolgen.” Opvallend is dat het beeldveilen en het landelijk veilen nog helemaal niet genoemd zijn in het lijstje met maatregelen. Hoe zit dat? FloraHolland kondigde een paar maanden geleden nog aan dat het beeldveilen en landelijk veilen ook voor de planten van toepassing zal zijn. Direct maar even vragen aan manager Tillema.

Wanneer gaat FloraHolland starten met het beeldveilen van planten? „Dat is op dit moment geen gespreksonderwerp. Net zoals het landelijk veilen. In de werkgroep ging het het laatste half jaar voornamelijk daarover, terwijl dat geen doel op zich is. Dat is slechts een middel om tot een optimale werkwijze te komen. Maar of dat op de plantenklok van toepassing is, is dus nog maar de vraag. We moeten eerst het kernprobleem aanpakken en dat is dus meer vingers aan de knop zien te krijgen en een betere prijsvorming realiseren.”

planten? „Als kortetermijnoplossing wel. Ik zeg niet dat het nooit gaat gebeuren, maar op dit moment moeten we andere zaken op orde stellen. Er is te veel commotie over. Als telers en 11 (2014)

kopers het niet zien zitten, waarom zouden wij dit dan toch in gaan voeren? Uiteindelijk moeten we samen de optimale werkwijze bepalen. Bij de bloemen gaan we wel die kant op, maar bij de planten liggen de verhoudingen toch anders. Bij planten wordt er minder voor de klok gezet en er wordt momenteel 17% op afstand ingekocht. Grote dealingsrooms zoals je bij snijbloemenexporteurs ziet, die heb je bij de planten niet. Het is dus de vraag of beeldveilen en het landelijk veilen voor planten een oplossing zijn. Het is voor FloraHolland in ieder geval geen doel op zich.” Steeds meer planten worden direct verkocht. Die trend zet door. Op dit moment wordt 70% van de planten direct verhandeld en komt 30% voor de klok. Volgens Tillema is dat helemaal geen probleem. Niemand heeft volgens haar veilplicht; elke teler mag zelf beslissen hoe hij zijn bloemen en planten vermarkt. De markt bepaalt; het heeft volgens haar weinig zin om telers te gaan verplichten om iets voor de klok te gaan zetten. Met deze opvatting in het achterhoofd, rijst de vraag of het dan nog wel zinvol is om te investeren in de klok.

een dood paard? „In de periode 2002 tot 2008 groeide de omzet op de klok in Aalsmeer en Naaldwijk elk jaar. Sinds 2008 zijn de omzet en koopkracht dalende. We zijn nu terug bij het niveau van 2008. Maar nog altijd wordt er vijfhonderd miljoen euro omzet op de plantenklok gerealiseerd. Dat is aanzienlijk. Wat ons betreft dus zeker de inspanning waard. Maar het klopt, de klok is niet meer van en voor iedereen.

Maar als je er mee stopt, bedien je een grote groep klanten niet meer.”

bod niet representatief is... „De handel die voor de klok komt, is niet perse van slechte kwaliteit. Het probleem is meer dat het aanbod niet betrouwbaar en continu is. Uit cijfers blijkt dat het aantal soorten voor de klok stabiel blijft. Nieuwe soortjes worden wel minder vaak voor de plantenklok aangevoerd dan voorheen. Ik ben benieuwd naar het effect van de bloemistenklok, die in juni in Naaldwijk van start gaan. Hoe aantrekkelijk gaat dit in prijsvorming en assortiment worden? Wordt dit het platform waar telers hun noviteiten presenteren? We verwachten dat er een groot assortiment op deze klok aangevoerd zal worden. Telers die voorheen in Bleiswijk aanvoerden, kunnen eenvoudiger een karretje voor de bloemistenklok in Naaldwijk zetten, meegestuurd met de andere aanvoer.”

„Het aandeel directe handel groeit nog. De verhouding zal naar onze inschatting op maximaal 80/20 komen te liggen. De klok zal dus altijd een functie blijven houden. De ene teler benut het verkoopinstrument zorgvuldig en de ander niet. Maar de algemene overtuiging is dat het wel belangrijk is dat er een klok is. Al is de functie wel wat anders dan jaren terug. Vroeger was de klok de prijszetter en vervulde hij een etalagefunctie. Daarin is de klok nu niet meer uniek. Nu is het voor veel telers een vangnet en voor kopers een aanvullend inkoopkanaal.” <

15


Vragen Stuur uw vragen naar Postbus 9324, 2300 PH Leiden. U kunt ook bellen, faxen of mailen: Peter van Leth, 071-56 59 688, pvanleth@hortipoint.nl

Ik heb onlangs een brief ontvan-

IllustratIe: Peter moorman

fonds voor de Landbouw (BPL) met betrekking tot de regeling gelegenheidsarbeid. Wat is er aan de hand?

H

et is wettelijk (volgens de Algemene Wet Gelijke Behandeling) geregeld dat mensen niet ongelijk mogen worden behandeld op grond van (onder andere) arbeidsduur of contract. Daarom is het niet mogelijk om een uitzondering te maken voor gelegenheidsarbeiders wat betreft de afdrachten voor pensioenpremies. Vandaar dat BPL per 1 april 2014 stopt met de uitvoering van de regeling gelegenheidsarbeid, zij zullen dan geen onderscheid meer maken tussen ’gewone’ werknemers en gelegenheidsarbeiders. Dit betekent dat per 1 april 2014 ook voor gelegenheidsarbeiders van 21 jaar en ouder pensioenpremie afgedragen zal moeten worden, wat een grote lastenverzwaring is voor werkgevers (zie tabel).

Momenteel zijn sociale partners in overleg om te onderzoeken of er een alternatieve regeling mogelijk is. Werkgevers streven naar behoud van premievrijstelling, die cruciaal Diana Buitenhuis-eleveld, adviseur cao en arbeids-

is voor de betaalbaarheid van piekarbeid. Een wachtperiode van twee maanden is het alternatief. Dit zou betekenen dat iedere werknemer pas na twee maanden dienstverband pensioen gaat opbouwen. Er is een werkgroep opgesteld die dit verder gaat uitwerken. De pensioenpremies in 2014 zijn als volgt:

werkgeversdeel: 17,09% over de pensioengrondslag en werknemersdeel: 4,61% over de pensioengrondslag. Welke praktische gevolgen deze wijzigingen heeft, bijvoorbeeld met betrekking tot de overgangsperiode en de aanmelding van gelegenheidsarbeiders, wordt momenteel nog uitgezocht.

Tabel. Huidige en toekomstige regeling gelegenheidsarbeid (GLA).

GLA tot 1 april

GLA vanaf 1 april

toepassing lage WW-premie voor studenten en scholieren

Ja

Ja

regels medewerkers zijn gebonden. Natuurlijk kunt u ook besluiten het gebruik geheel te verbieden. Dit is echter moeilijk te handhaven, zeker wanneer medewerkers veel buiten de deur zijn. Daarbij mist u dan ook de voordelen die sociale media voor uw bedrijf kunnen hebben. Bij een protocol sociale media is het van belang te formuleren met welk doel sociale media binnen het bedrijf worden gebruikt. Voor platforms als WhatsApp die kunnen worden gebruikt voor interne communicatie, gelden andere regels dan voor media

als Twitter, Facebook en LinkedIn die een openbaar karakter hebben. Maak verder duidelijk onderscheid tussen gebruik van sociale media als privépersoon en gebruik in de zakelijke sfeer. Communiceer het protocol ook goed met het personeel. Bijvoorbeeld dat geen vertrouwelijke bedrijfsgegevens worden verspreid en dat vooraf toestemming nodig is van een leidinggevende. Verder is het raadzaam sancties af te spreken als regels worden overtreden. <

ltonoord.nl

Veel werknemers beschikken over een smartphone, waarmee kunnen mailen, twitteren en foto’s maken. Hoe ga ik als werkgever om met sociale media?

V

eel bedrijven hanteren een protocol voor het gebruik van sociale media tijdens werk. Hierin staat aan welke

16

11 (2014)


M K

Let op: de lijnen lopen in het volgende jaar over zonder van kleur te veranderen. Groene planten

Snijbloemen É&&$É&'

É&($É&)

É&'$É&(

)%

É&&$É&'

É&&$É&'

É&($É&)

É&'$É&(

&*%

'* '%

&'%

&)%

B^YYZceg^_h^cXZciZc

B^YYZceg^_h^cXZciZc

(%

É&($É&)

É&'$É&(

&(%

&+%

(* B^YYZceg^_h^cXZciZc

Bloeiende planten

&(% &'% &&% &%%

&&% &%% .%

.%

&*

*& *' &

'

(

)

*

+

,

-

. &% && &' lZZ`

De middenprijs zakt 6 cent tot 121 cent. In 2012 en 2013 lag deze op respectievelijk 25 en 28 cent.

-%

*& *' &

'

(

)

*

+

,

-

. &% && &' lZZ`

De middenprijs moest 4 cent prijsgeven tot 116 cent. In 2012 en 2013 was deze 124 en 127 cent.

-%

*& *' &

'

(

)

*

+

,

-

. &% && &' lZZ`

Ondanks een daling van de middenprijs met 8 cent tot 109 cent blijft deze ruim boven die van de twee voorgaande jaren.

Daniël van Egmond:

’Mooi, open weer komt verkoop ten goede’ Bedrijf: Van Egmond Bloemenhandel Week: 10

Maandag

Donderdag

„Vanwege carnaval zijn er verschillende klanten gesloten. Voor de klanten die wel open zijn worden er bestellingen gereden. Een rustige dag dus. We kopen vandaag bloemen in voor de klok in Rijnsburg waar we het grootste gedeelte van ons assortiment kopen. De prijzen zijn aardig zakkende nadat afgelopen weken de bloemen aardig duur waren vanwege Vrouwendag. De auto wordt vervolgens geladen voor de volgende dag.”

„We rijden vandaag een grotere ronde. We beginnen in de regio Leiden en daarna gaan we door richting Brabant. Vanwege het voorjaarsachtige weer gaat de verkoop van bolletjes en tulpen goed. Komt ook doordat de prijzen gunstiger zijn waardoor je mooie tulpen voor een redelijke prijs kan aanbieden.”

Dinsdag „Vandaag rondje om de kerk. De laatste bloemen worden bijgeladen en daarna kunnen we rijden. Het is mooi open weer en de verkoop loopt lekker door. Na onze klanten in de omgeving Leiden bezocht te hebben zijn we rond half drie weer terug.”

Woensdag

Vrijdag „Ook vandaag gaan we weer via Rotterdam naar Brabant waarna we ’s middags richting Leiden gaan, althans dat is de bedoeling. Een andere wagen van ons komt met pech te staan en die staat vijf uur stil. We passen daarna het een en ander aan zodat weer een andere wagen mijn klanten in Leiden afrijdt en ik een aantal klanten van de wagen die pech heeft. Ook zijn er klanten die even naar de pechauto rijden zodat uiteindelijk alles nog goed komt. Het is nog steeds lekker weer, je merkt dan altijd aan de mensen dat ze gezelliger zijn.”

„Carnaval is weer voorbij. We gaan op pad richting Rotterdam waarna we doorrijden richting Noord-Brabant. Het is nog steeds mooi weer wat de verkoop wel ten goede komt. Ondanks de vakantieperiode gaat het niet onaardig vandaag.”

11 (2014)

17


In de grafieken wordt de procentuele verandering (= index) weergegeven van de prijs en de totale aanvoer ten opzichte van vorig jaar.

Henk Vreugdenhil

Snijbloemen Ontw kke ngen afge open zes weken t.o.v. een jaar eerder 150

in procenten

125

100

75

50

5

6

7

Aanvoer index

8

9

10 week

Prijs index

Omzet onder druk in week 10 In vergelijking met 2013 stond zowel de prijs- als de aanvoerindex bij bloemen in week 10 onder druk. We hadden toen te maken met veel bloemengeefdagen: Internationale Vrouwendag (8 maart) en Engelse Moederdag (10 maart), waardoor in week 10 van 2013 extra gepiekt werd. Dit jaar valt de verwendag voor Engelse moeders pas tegen het einde van de maand en daardoor noteerde de gemiddelde bloemenprijs nu ruim 20% lager bij een 10,4 % kleiner volume. Na-

genoeg alle bloemen noteerden lager. Vooral rozen grootbloemig, tros- en pluischrysanten en germini’s leverden in. Kleinbloemige rozen waren met 12 cent/steel stabiel in prijs. Ook het aanbod was bijna over de hele linie kleiner. Lelie Oriëntal (-34,2%) en troschrysant (-43%) waren hier de producten die het meest terugliepen. Hierna volgde een groep met roos kleinbloemig, freesia enkelbloemig en germini. Van dubbele tulp (+9%) en snijcymbidium (+7%) kwamen juist meer.

Kamerplanten Ontwikke ingen afge open zes weken t o v een jaar eerder 150

in procenten

125

100

75

50

5

6

7

Aanvoer index

8

9

10 week

Prijs index

Hogere prijzen bij kleiner aanbod Internationale Vrouwendag is vooral een bloemenfeest dat gevierd wordt in Oost- en ZuidEuropa. Kamerplanten zijn hierdoor minder afhankelijk van deze dag, maar bewegen wel enigszins mee. De prijsindex liep in week 10 licht op naar 106 in vergelijk met week 10 van vorig jaar, terwijl de aanvoerindex uitkwam op 89 punten. Phalaenopsis profiteerde mee van Vrouwendag. Bij een 4,5% groter aanbod bleef de overall middenprijs stabiel rond € 4,20/stuk. Ook potroos bewoog

mee, echter bij bijna 15% minder potten. Pothortensia en kalanchoë noteerden lager dan vorig jaar bij fors minder stuks. De aanvoer van potnarcis viel veel kleiner uit (-30,7%). Hier reageerde de prijs positief en liep bijna een dubbeltje op. Hetzelfde gold voor pothyacint. Hier was de aanbodkrimp echter bijna de helft. De groene kamerplanten, dracaena en ficus kenden ook een positief omzetverloop met een prijsplus ten opzichte van 2013.

Tuinplanten Ontw kke ngen afge open zes weken t.o.v. een jaar eerder 250

in procenten

200

150

100

50

5 Aanvoer index

18

6

7

8 Prijs index

9

10 week

Aanbod trekt aan door voorjaarsweer Vorig jaar was er door het koude, sombere weer nauwelijks afzet te vinden voor de brengers van de lente: de viool. Dit jaar verliep de afzet redelijk soepel dankzij zonnig voorjaarsweer. De tuinplantenmiddenprijs trok aan tot € 0,72/stuk, net iets onder het peil van vorig jaar. De aanvoerindex bleef, mede vanwege het groeizame weer, iets onder de 119 punten hangen. Viool was de onbetwiste koploper. Een aanbodtoename van ruim 40% in vergelijking met 2013 gaf wel wat druk op de prijs, die 3 cent per stuk achter-

bleef. Primula won juist hetzelfde aantal centen bij 18,6% minder aanbod. Ook buxus kwam in minder groten getale (-18%). Dit leverde bijna anderhalf dubbeltje prijswinst op ten opzichte van vorig jaar. Azalea kende een groei van de aanvoer (+31,8%); dit gaf druk op de prijs, die onder de 3-eurogrens zakte. Camellia groeide zelfs ruim 60% in aanbod en dankzij een goede vraagontwikkeling verdubbelde de prijs van deze plant.

11 (2014)


Nederland

Over de toonbank Utrecht

Alfred Schoots:

’Telers moeten het vak weer naar voren laten komen’ er daarom maar voor gekozen om alles bij de groothandel in te kopen. Dit is wel zo efficiënt.”

En de planten?

FOTO: GERDIEN DE NOOY

„Die kopen we in op de Cultra. Jaren terug verkochten we meer planten, maar mensen hebben niet zo veel groen meer in huis. Daarbij verkopen tuincentra natuurlijk veel planten. Dat is geen drama, wij moeten het hebben van de bloemen.”

Wie zijn uw klanten?

Regina en Alfred Schoots

Naam: Decora Bloembinders en Decorateurs Locatie: Utrecht Sortiment: 75% bloemen, 10% planten, 15% overig Specialiteit: vakmanschap, service, creativiteit Aantal medewerkers: 7

„Wij richten ons op het hoge segment. We hebben veel zakelijke klanten; zij willen graag iets bijzonders op de balie hebben staan of iets moois weggeven aan hun klanten of medewerkers. Bij ons vind je aparte soorten. We werken nu veel met sneeuwbal, clematis, helleborus en sering. Ik merk dat de inkoop van bijzondere bloemen en gekkigheidjes moeizamer gaat. Het is meer ’standaard’ aan het worden.”

Waar kopen jullie in?

Wat is uw advies richting telers?

„Wij kopen onze bloemen in bij de groothandel. Dit doen wij al jaren; dit gaat goed. We hebben ook voor de klok bij Veiling Vleuten ingekocht, maar voor ons was het assortiment daar onvoldoende. We moesten veel bijkopen en hebben

„Telers moeten zich niet blindstaren op de verkoop in supermarkten. Daar wordt de snelle basishandel aangeboden. Er zijn ook nog zoveel bloemisten die in een hoger segment zitten en graag verrast willen worden. Het aanbod moet

spannend blijven; er moet variatie zijn. Seizoensbloemen die jaarrond op de markt zijn? Ik vind het helemaal niks. Op die manier wordt alles standaard. Ik denk dat de Nederlandse telers weer meer het vak naar voren moeten laten komen. Waar blijven de kersen op de taart? Het is lef hebben, maar er is behoefte aan. Wanneer het weer wat minder massaal wordt, dan wordt het weer meer een vak.”

Hoe kijkt u aan tegen de verkoop bij de supermarkten? „Wij hebben er geen last van. Telers denk ik wel. Supermarkten maken de prijzen kapot en ze weten ook niet altijd even goed hoe ze met de productgroep moeten omgaan. Wij onderscheiden ons door vakmanschap, creativiteit en het verlenen van service. Dat laatste is ontzettend belangrijk.”

Hoe zien jullie de toekomst? „Dit jaar wordt, net als vorig jaar, overleven. Bedrijven zullen nog meer gaan bezuinigen en ook particulieren hebben het nog steeds moeilijk. Je ziet dat gemeentes de belastingen verhogen waardoor de koopkracht verder daalt. Pas in de loop van 2015 zal de economie weer aantrekken verwacht ik.”

Standpunt

’VBW is erg blij met bloemistenklok’

V

Marco Maasse, algemeen directeur VBW

Mee eens, oneens of denkt u er heel anders over? Reageer dan bij de marktredactie: A.F. Middelburg, 06-23631549 of mail afmiddelburg@hortipoint.nl

11 (2014)

BW is zeer content met de aandacht die FloraHolland heeft voor de bloemisten. Die aandacht is onder andere zichtbaar in gezamenlijke promotie van Mijn Bloemist en ook in de ontwikkeling van de bloemistenklok in Naaldwijk. Het feit dat de veiling het gespecialiseerde kanaal aandacht geeft vinden wij terecht en verstandig: het is een meerwaarde voor de totale keten. Bloemisten zijn in Nederland het belangrijkste kanaal in de verkoop van bloemen en planten. Het is ook het enige kanaal dat echt waarde toevoegt voor de consument en daarom van grote betekenis voor de gehele

keten. VBW juicht het initiatief van FloraHolland voor een bloemistenklok toe, om hiermee blijvend te kunnen voldoen aan de inkoopbehoefte van de bloemist. Een ruim en onderscheidend assortiment, scherpe prijsstelling en persoonlijke service op maat zijn hierbij wel essentiële ingrediënten voor succes. Een sterk punt van Naaldwijk is een groot en breed assortiment (bloemistenklok+). Dit spreekt aan. Een sterk punt van Bleiswijk is/was het persoonlijk contact met klanten, deze waarde moet behouden blijven in Naaldwijk. Ook zijn direct contact tussen kweker en bloemist rond het

product en de productinformatie essentieel. In aanvulling hierop achten wij bloemisten bovendien prima in staat zelf een keuze te maken voor hun inkoopkanaal. VBW is niet direct betrokken bij allerlei praktische zaken en besluitvormingsprocessen bij de veiling. We worden wel eens gevraagd onder andere via strategisch overleg om over zaken na te denken en input te geven en VBW zal zich samen met FloraHolland blijvend inzetten voor een succesvolle bloemistenondersteuning.

19


A

Foto: DE GRAAF VAN DER ZANDE

Voorsprong prijsvorming matthiola zegt nog niets rig jaar, maar het seizoen is nog pril. De handel vertrouwt op betere kwaliteit, er is weinig vernieuwing.

„De kwaliteit wordt steeds beter, in het begin was het als altijd een beetje zoeken. Maar de telers hebben het inmiddels aardig op de rit. Al blijft het nodig om elke ochtend door de handel heen te lopen om de partijen goed te kunnen beoordelen”, vindt inkoper Gersom Wegman van OZ Export over het huidige aanbod matthiola (violier). „Het valt mee, al is het gewas natuurlijk nog niet op gewicht”, stelt inkoper Ad van Leeuwen van DGI. „Af en toe is er een kleurtje dat wat minder is van kwaliteit. En er zijn verschillen per kweker.”

Aanbod vergelijkbaar In 2013 klom het Nederlandse aanbod matthiola bij FloraHolland met 3% tot nipt 30 miljoen

stelen, waarvoor gemiddeld 23 cent werd betaald. Dat is 1 cent meer dan in 2012 , maar 2 cent minder dan in 2011. Het importaanbod kromp met 40% fors en zakte net onder de grens van 1 miljoen stelen. Hiervoor werd ook 23 cent betaald, net als in 2012. De importstatistieken geven geen volledig beeld van de markt. Er is veel directe handel in violieren uit met name Frankrijk. „Heel mooie kwaliteit die je voor de klok niet ziet”, omschrijft Van Leeuwen. De gemiddelde jaarprijs geeft een vertekend beeld. In de winter- en voorjaarsmaanden was de prijsvorming redelijk en soms goed. Maar in de belangrijkste zomermaand juli kelderde het gemiddelde tot 15 cent per steel,

ver onder de kostprijs. Telers die in de zomerperiode met hun aanvoer piekten, hebben niets verdiend. Daarom wordt dit jaar dan ook geen uitbreiding van de aanvoer verwacht.

Weinig vernieuwing In het assortiment matthiola zit niet veel vernieuwing en op korte termijn verandert dit niet. Er zijn incidentele verbeteringen, zoals Apricot Improved. „Daar komen nu meer aantallen van”, zegt Jan van Dijk van kwekerij Bosdijk in Nieuwe Wetering. Aad Bakker van kwekerij De Googh in Oude Wetering: „Wij telen niet in grote aantallen. Dan zijn meer rassen en dus ook nieuwe kleuren, lastig in te passen.”

Volgend jaar zijn er mogelijk proeven in de hoofdkleuren wit, crème en lichtroze met rassen die beter op lengte komen met zwaardere stelen en een grotere uniformiteit. „Een betere winterkwaliteit en aarvorming is belangrijker dan nieuwe kleuren”, vindt Leen Vellekoop van Vellekoop Flowers in Made. Van Dijk verwacht op basis van de eerste resultaten van proeven met ledverlichting sterkere planten en een betere bladkwaliteit van violieren. „Nog niet iedereen voert zonder wortels aan, dat is een verbeterpunt”, vindt Wegman. „Hetzelfde geldt voor geperforeerde hoezen”, vult Van Leeuwen aan. „Dat doet ook nog niet iedereen.” ■

Hypericum gewild en toch onder druk zen en marges onder druk. Volgens handelaren is er goede kwaliteit voorhanden.

Foto: DE GRAAF VAN DER ZANDE

„De vraag is bij ons heel goed, vooral naar de korte lengtes”, omschrijft inkoper Arjan de

20

Waard van FleuraMetz de jaarrondmarkt voor hypericum. Jan Meijer, inkoper bij Henk Baltus

Bloemenexport, constateert een tempering in de vraag. „Het loopt wat terug. Misschien zijn de mensen erop uitgekeken?” Vorig jaar steeg de importaanvoer met 3% tot 117 miljoen stelen, waarvoor gemiddeld 2 cent minder werd betaald: 17 cent. Het Nederlands aanbod kromp met 5% tot ruim 13 miljoen en hiervoor zakte de prijs 3 cent tot 14 cent. Daarmee ligt het Nederlands aanbod weer op het niveau van ruim twintig jaar geleden, toen de besheester aan een opmars begon tot de top van 38 miljoen stelen in 1999. Daarna zette een structurele daling in. Inmiddels is het Nederlandse aandeel op jaarbasis geslonken tot 10% van de veilingaanvoer dat door de grote, directe stromen slechts een indicatie is van de in-

ternationale hypericumhandel.

Kwaliteit „De kwaliteit van het huidige importaanbod is goed”, vindt inkoper Arjan Kromhout van OZ Import. Hij schrijft dit toe aan meer teeltkennis en de gestage verbetering van het assortiment, met Cool Romance als voorbeeld van een nieuwe hypericum met een opvallende, witte beskleur. „Als deze er is, hebben onze klanten in de nazomer en herfst liever de Nederlandse kwaliteit”, weet Meijer. Mooi vertakt, zware takken, intensere kleur en grotere bessen zijn de pluspunten. „Maar tegen het huidige prijspeil is het in Nederland niet lonend hypericum te telen”, meent teler Titus Wolters van Wolters Snijheesters in Vroomshoop. ■ 11 (2014)


*%#%%%

%

)%#%%% (%#%%%



_  

%

„Eind februari heb ik de laatste brassica verstuurd, maar dat leverde ondanks de waarschuwing vooraf toch klachten op”, stelt inkoper Dennis Dekker van OZ Export vast. „De kwaliteit liep aan het einde van het seizoen heel snel achteruit”, constateert Piet Ravensbergen van FleuraMetz. Robin de Koning van bloemenververij G. de Koning omschrijft het seizoen als goed. „Maar de grote boekettenbedrijven hebben brassica eerder van het lijstje geschrapt. En als die vraag wegvalt, merk je dat onmiddellijk aan lagere prijzen”, stelt hij vast.

Onbalans Het gehele afgelopen seizoen is de markt voor brassica door verschillende oorzaken in onbalans geweest met de vraag. Gerekend vanaf mei tot en met februari steeg de aanvoer bij FloraHolland met 9% tot meer dan 25,3 miljoen stelen. De middenprijs

hiervoor zakte met 4 cent tot 17 cent en dat is over de hele linie gerekend ver beneden de kostprijs. Kwalitatief zat het niet mee, onder meer door het zachte najaar, waardoor de verkleuring achterbleef. De buitentelers die veelal in november door hun aanvoer heen zijn of vanwege vroege nachtvorst noodgedwongen stoppen, bleven langer op de markt. Daarmee zaten zij ook de binnentelers in de weg. Ook zij werden geconfronteerd met uitgestelde kleurvorming en een stakerig gewas. En dat leidde weer tot minder vraag, vooral bij de voor ketens bekende mengboeketten. Daarnaast was er afgelopen seizoen meer concurrentie van lokaal geteelde brassica, met name in Italië en Engeland. In december, januari en februari lag de aanvoer van brassica respectievelijk 27%, 78% en 139% hoger dan het voorafgaande

'%#%%% &%#%%% %

%

É.,$É.- É..$É%% É%&$É%' É%($É%) É%*$É%+ É%,$É%- É%.$É&% É&&$É&' É&&$É&' É&($É&) É.-$É.. É%%$É%& É%'$É%( É%)$É%* É%+$É%, É%-$É%. É&%$É&& É&'$É&( É&'$É&(* idiZcbZi_Vc

KZg`dX]iZVVciVaaZcmYj^oZcY

Aanvoerders van brassica kijken ongeacht de aanvoerperiode terug op een teleurstellend seizoen. Aanbod en vraag lijken uit balans.

c

Teleurstellend seizoen voor alle brassicatelers

Aanvoer en middenprijs brassica op de Nederlandse bloemenveilingen vanaf seizoen 1997/1998 (*= gegevens FloraHolland).

seizoen. En de steelprijs daardoor 6, 14 en 17 cent lager dan in 2012/2013. Met het seizoensgemiddelde van 17 cent wordt het dieptepunt van 2010/2011 geëvenaard.

’Moed verzamelen’ „We hebben nog een paar weken om moed te verzamelen en de bestelling de deur uit te doen om in week 29 weer te kunnen planten”, is de voor de stemming onder de telers typerende uitspraak van Johan Oudshoorn van Oudshoorn Kwekerijen in Nieuwe Wetering. Dankzij de brassicateelt in een

speciaal voor de convallariateelt ontwikkelde kas kon Oudshoorn het gewas voldoende kou geven om de kooltjes op kleur te krijgen. „Maar de markt was slecht”, kijkt hij terug op zijn aanvoerperiode van begin november tot kerst. Gert-Jan Valstar van J. Valstar in Poederoijen bevestigt dit voor dezelfde periode: „Het is dat we veel direct afzetten, maar voor de klok bracht brassica lang niet genoeg op.” Valstar voert ook vanaf week 18 tot en met 34 brasscia aan. „Buiten het seizoen en daarom ook direct, anders zijn de prijzen te onzeker”, licht hij toe. ■

Marktacties Promotie Balkon- en terrasplanten 2014: verbena en lantana Lentebloeier 2014: narcis Topolino Woonplant van de maand maart: hortensia Woonplant van de maand april: varen Tuinplant van de maand maart: buxus Tuinplant van de maand april: lavandula PurE Seasonal Flowers maart: cestrum PurE Seasonal Flowers april: fritillaria Promotiecampagne hortensia gestart. Belangrijk thema is ’Hortensia als cadeauplant’ 15 mrt Rob’s Grote Tuinverbouwing met onder andere: bol-op-pot, tulp, hyacint, narcis, eucomis, glamini en freesia, biologische kruiden, groene planten, aeschynanthus, Viola wittr. Delta F1, Viola corn. Endurio, Viola corn. Deltini, Anthurium Princess Amalia Elegance, voorjaarsbloemen: tulp, iris en hyacint, hortensia als kamer- en tuinplant. SBS 17.00 uur. ■ 8 - 22 mrt VBW organiseert in samenwerking met anjerkwekers Mijn Bloemist Vrijwilligersweken. Anjer staat symbool voor vrijwilligers. 21 mrt – 13 apr EU-campagne ’Vriendinnen kennen elkaars Lie-

velingsbloem’. Collectieve consumentgerichte bloemenpromotie van Bloemenbureau Holland in Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. 13 - 19 mei Libelle, zomerweek, Almere, Almerestrand (Lifestyleevenement) www.libellezomerweek.nl 14 - 21 juni Nationale tuinweek ’Tegel eruit, plant erin’ georganiseerd door Groei & Bloei.

Bloemendagen 17 mrt St. Patrick’s Day (N-Ierland 19 mrt Vaderdag (Ita) 30 mrt Moederdag (GB) 17 apr Secretaressedag (Bel, Fra, Ned) 18 apr Goede Vrijdag (Dui, GB, Ned, Oos, Zwi) 20 apr Orthodox Pasen (Rus) 23 apr St. George’s Day (Eng) 25 apr Bevrijdingsdag (Ita) 26 apr Koningsdag (Ned) 1 mei Internationale Dag van de Arbeid 4 mei Dodenherdenking (Ned) 5 mei Bevrijdingsdag (Ned)

Heeft u informatie voor de agenda? Mail naar afmiddelburg@hortipoint.nl

11 (2014)

21


Analyse bloeiende planten

Bedrijf: Hilverda De Boer BV, Aalsmeer Functie: Salesmanager Belangrijkste afzetgebied: Europa Inkoop: klok Aalsmeer, Westland en Rijnsburg en rechtstreeks bij kwekers Aantal medewerkers: 200

Arthur Balayan:

’Afzet naar Oekraïne scherp gedaald’ Export op Oekraïne is vast sterk teruggelopen? „Dat klopt, we verkopen er momenteel 50 tot 70% minder dan voor de onlusten. Niet alleen in Kiev, maar ook in de rest van het land is de bloemenafzet scherp gedaald. Dat heeft misschien vooral te maken met de daling van de grivna, de nationale munt.”

Uw klanten kopen dus duurder in? „Ja, dat remt de afzet uiteraard. Maar ze zitten ook met eventueel openstaande tegoeden die nu tegen een hogere eurokoers moeten worden betaald. Dit maakt het allemaal niet eenvoudig. Zodra de stabiliteit in het land weer terugkeert, verwacht ik overigens dat de export ook weer snel op gang zal komen. Het is een land waar wij de laatste twee jaar een sterke klantenkring hebben opgebouwd.”

Welke producten verkoopt u er vooral? „Een brede range van producten: chrysanten, gerbera, tulpen, decoratiegroen. Eigenlijk zo goed als ons hele assortiment. Onze klanten zoeken de producten zelf uit. In bepaalde tijden van het jaar ondervinden we wel concurrentie van de lokale kwekers.”

Heeft u alleen klanten in Kiev?

De handel in zantedeschia komt langzaam op gang na een lichte winterslaap. Van Vrouwendag kon de plant al net iets meepikken, nu maakt de markt zich op voor een goed en geel Pasen.

De aantallen zantedeschia in de eerste twee maanden van het jaar maken nog geen 8% uit van het jaarvolume. De meeste telers beginnen rond week 7 de aantallen langzaam op te voeren. „Tot nu toe blijven de prijzen iets achter op vorig jaar. Vooral de klok is niet bijzonder. Pas rond week 12 gaat de handel de plant serieus nemen. Momenteel gaan mijn planten vooral naar Duitsland, Zwitserland en Zweden”, zegt teler John Mostert uit ’s-Gravenzande. Bij Dynaplant liep zantedeschia ook voor Vrouwendag al lekker weg. „Nu leven we toe naar Pasen, waarbij vooral de gele zantedeschia goed in de markt ligt. Maar de echte piekmaanden zijn toch wel mei en juni. De verkoop in augustus is groeiend. Ten opzichte van een aantal jaren geleden is de zomerverkoop verhoudingsgewijs heel belangrijk geworden”, constateert Peter Varekamp. Die ontwikkeling is ingezet door de versterkte focus op het buitengebruik van de plant. Zo wordt de plant in de zomer in Nederland en Duitsland onder de campagne Verrassend Buiten extra in het zonnetje gezet. Die versterkte buitenfocus heeft positieve en negatieve effecten. „Als perkplanten het goed doen, hebben wij daar doorgaans profijt van, terwijl andere kamerplanten

dan meestal stagneren. Andersom hebben we meer last van een koud voorjaar dan andere kamerplanten, omdat we met het buitensegment worden geassocieerd”, geeft Varekamp aan.

Geel schaars Noviflora voert zantedeschia vrijwel jaarrond aan, maar is nu een week of drie in een hogere versnelling gegaan. Raimond Hagendoorn: „Voor ons is het vooral van april tot eind juni een piekartikel. Kwekers zijn gelukkig verstandig genoeg om in de winter de productie af te remmen, want de vraag staat dan op een laag pitje. Richting Pasen neemt de vraag rap toe. Er gaan geruchten dat geel rond Pasen best eens schaars kan zijn, dus we proberen nu al het een en ander vast te leggen.” De inkoper ziet dat de populariteit van zantedeschia is toegenomen vanaf het moment dat de productie het buitengebruik serieus heeft opgepakt, qua aanbod en marketing en met aangepaste potmaten. Bij Profitplant wordt er nog maar mondjesmaat naar de plant gevraagd. „We bieden het wel aan, maar het loopt nog niet hard. Het brede kleurenpallet en de vele gebruiksmogelijkheden, zijn zeker pluspunten voor de plant”, vindt Ron van der Waart. ■

%

&%#%%% -#%%%



+#%%%

Ondervindt u veel concurrentie? „We zijn daar zeker niet de enige exporteur; velen proberen klanten te vinden in de Oost-Europese landen. Hoe het staat met de betalingsmentaliteit? Net als overal, moet je scherp blijven en kun je het soms slecht treffen. Wel merk ik dat de bedrijven professioneler worden en hun zaakjes ook op dat gebied beter voor elkaar krijgen.”

22

)#%%% '#%%% '%%

'%%-

'%%.

'%&%

'%&&

'%&'

'%&(

%

Verkochte aantallen x duizend

„We hebben ook klanten buiten Kiev. Nu zoeken we het niet zozeer in de uitbreiding van ons klantenbestand, maar in betere samenwerking met onze huidige klanten. We helpen ze waar mogelijk om hun bedrijf verder uit te breiden en te verbeteren. Soms melden potentiële klanten zich spontaan bij ons aan, maar die sturen we in principe door naar een van onze bestaande afnemers. Dat biedt onszelf ook wat meer zekerheid.”

Zantedeschia maakt zich op voor Pasen

h cX

FOtO: HilvErdA dE BOEr

Exporteur over Oekraïne

Verkochte aantallen en middenprijs zantedeschia op de FloraHolland-veilingen van 2008 tot en met 2013. 11 (2014)


Foto: Gerdien de nooy

Afzetzaken

Analyse groene planten

Seizoenspieken cupressus beïnvloeden elkaar -

Foto: SVS

ranciers zo liep. Tot en met week 9 werden zo’n 667.000 stuks verkocht, 12% minder dan in 2013. De middenprijs lag met € 1,17 ruim 3% hoger. Met de huidige weersomstandigheden ligt rekenen op een grotere vraag naar cupressus voor de hand. „Vorig voorjaar was koud en erg slecht”, brengt teler De Wijs in herinnering. Dit voorjaar noemt hij ’wel aardig, maar nog niet super’.

Zekere voor onzekere Het zijn voorjaarsdebacles als in 2013 die telers in het najaar het zekere voor het onzekere doen kiezen. „In november en december 2013 werd meer cupressus verhandeld dan in voorgaande jaren”, valt ook Martijn Bentvelsen, product-marktadviseur bij FloraHolland op, ondanks dat volgens Bentvelsen de prijsvorming in het voorjaar meestal beter is. Enkele medewerkers van handelsbedrijven geven aan het product vooral in het najaar (Scandinavië), in het voorjaar (Frankrijk en zuidelijker) of geleidelijk jaarrond (Duitsland en OostEuropa) af te zetten. Sommigen noemen de uiteenlopende kwaliteiten van het product binnen de code A1 een punt van aandacht voor hun leveranciers. ■

&%#%%% &(%

-#%%% +#%%%

<

^

)#%%% '#%%%

'%%-

'%%.

'%&%

'%&&

'%&'

'%&(

%

Verkochte stelenx duizend

aY eg^_h^cX ci c

De afzet van de kamerconifeer Cupressus macrocarpa, in de handel beter bekend als Goldcrest of Wilma, piekt voor kerst en in het voorjaar. Omdat het product na oktober nog nauwelijks groeit, moeten producenten kiezen welk deel van hun handel zij op welk moment aanbieden. „Naar het najaar toe, direct na het groeiseizoen, is er vaak aanbod zat”, schetst teler Mark de Wijs uit Den Hoorn. „Maar na oktober groeit het product nauwelijks meer. We rapen dus de hele winter door dezelfde planten.” Dit najaar vond De Wijs de vraag naar cupressus goed en verkocht hij meer dan begroot. Dat betekent dat hij voor dit voorjaar iets minder heeft overgehouden. De cupressus-statistieken van FloraHolland van dit jaar doen vermoeden dat het bij meer leve-

Verkochte aantallen en middenprijs cupressus op de FloraHolland-veilingen van 2008 tot en met 2013. 11 (2014)

Bedrijf: Ricardo Jansen Aanleiding: spaaractie voor kopers

Ricardo Jansen „Ik heb een spaaractie opgezet. Kopers kunnen dit hele jaar 2014 sparen voor cadeaus. Bij elk fust lisianthuis dat zij voor de klok inkopen, krijgen kopers een spaarpunt. Die punten zijn cadeaus waard. De cadeaus variëren van t-shirts en slagroomtaarten tot dartborden en Weber Barbecues. Vorig jaar heb ik een soortgelijke actie opgezet in de aanloop naar Moederdag. Toen hebben we zeven iPads gegeven aan kopers die veel lisianthus verkochten rondom deze feestdag. Dit jaar wilde ik iets soortgelijks doen, maar nu dus een actie waarbij ook kleinere afnemers beloond worden voor hun regelmatige afname.”

„Ik zet deze actie op om wat meer naamsbekendheid te krijgen met mijn lisianthus. Iedereen kent mij van de pluischrysant Fred Shoesmith; die heb ik twaalf jaar geteeld. Als ik ergens kom, is het altijd Ricardo Shoesmith. Dat we in het voorjaar en de zomer nu ook lisianthus telen, is minder bekend. Met deze actie hoop ik dat wat meer tussen de oren te krijgen.”

„Ik merk dat het met beeldveilen lastiger is geworden om een vaste klantenkring op te bouwen; zeker als je meer teelten hebt. Omdat het product niet meer te zien is op de klok en veel op afstand wordt ingekocht, kopen veel handelaren liever bij jaarrondkwekers. Ze weten dan wat ze het hele jaar door in huis krijgen. Voor gelegenheidskwekers is dit wel een nadeel. Ik probeer met deze actie kopers te laten weten dat ik weer op de markt ben met lisianthus.”

Wanneer kopers direct bij u bestellen, krijgen zij „Legio lisianthustelers hebben veel verschillende soorten op de tuin staan. Ik heb dat niet en wil niet te veel op de klok aanvoeren. Dan word ik al snel mijn eigen concurrent. Ik probeer handelaren dus te stimuleren om ook direct bij mij in te kopen. Dan komen die stelen niet meer voor de klok. Op die manier hoop ik betere klokprijzen te genereren.”

„Ik ben vorige week pas begonnen met de actie, dus daar is nog niet heel veel over te zeggen. Vorig jaar was de actie in ieder geval een succes en ook nu zijn de eerste reacties weer positief. De aanmeldingen komen via onze site binnen. Handelaren die meedoen, worden wekelijks op de hoogte gehouden van de actie. Zij krijgen elke week een overzicht van het aantal gespaarde punten.”

23


Wie de schoen past... ...trekke hem aan. De top-10 uitgenodigd om op de Seasonal Trade Fair van FloraHolland een paar Vandaschoenen van het merk Rehab te komen passen.

V

olgens Steef van Adrichem is het elk jaar weer de kunst om op te vallen op een beurs. Veel telers kiezen voor een grote stand. „Dat is niet hoe ik het dit jaar ga doen. Ik heb op de Seasonal Trade Fair in Naaldwijk juist de kleinste stand van de beurs. Met het geld dat ik hiermee uitspaar, heb ik een andere actie op touw gezet. Ik schenk aan mijn tien belangrijkste klanten een paar Vanda-schoenen. Op de beurs kunnen zij de schoenen komen passen en een paar meenemen”, legt Van Adrichem uit. Anco strijdt in haar communicatie ervoor dat de vanda de ’fashion’-bloem van de sierteeltsector wordt. Van Adrichem loopt een aantal jaren in het wereldje mee en bedacht dat het gaaf zou zijn als er Vanda-schoenen op de markt zouden komen. „Andere business, maar het past ook wel weer bij ons product en bij de sfeer die om het bedrijf heen hangt. Het plaatje klopt”, vindt hij. Hij zocht contact met het schoenenmerk Rehab. Achter dit schoenenmerk schuilt een Westlandse ondernemer. „Het klikte, we delen allebei dezelfde visie. We willen kwaliteit en opvallen. Binnen een minuut waren we er uit en hebben zij deze collectie ontworpen”, zegt Van Adrichem. De schoenen zijn in 55 winkels in heel Nederland te koop voor een bedrag van € 189. Tien inkopers kunnen op vertoon van een voucher op de beurs een gratis paar op komen halen. „Op deze manier hoop je goodwill te kweken. Het gaat immers niet alleen maar om kwaliteit en prijs, maar ze moeten je de verkoop ook een beetje gunnen.” Cindy van der Zwet

cindyvanderzwet@hortipoint

Foto: Gerdien de Nooy

24


Toepassing labelbericht om ketenkosten te verlagen

Digitaal van producent naar consument biedt voordelen Hoe komen bloemen en planten van producent naar consument zonder onnodige handelingen en fouten? Antwoord: door het nieuwe labelbericht te gebruiken. Hiermee wordt alle benodigde informatie digitaal van begin tot

Bert Vegter bvegter@hortipoint.nl

K

weker Oriental Group en exporteur Hamiplant zijn de eerste bedrijven die met het ’standaard labelbericht’ zijn gestart. Oriental ontving de orders van Hamiplant altijd al digitaal via zijn softwaresysteem. Het labelbericht is een logisch vervolg op deze digitale ’relatie’. Via het labelbericht is de informatie die op een sticker moet komen, digitaal uit te wisselen. Het labelbericht wordt samen met het orderbericht verstuurd, zonder menselijke tussenkomst als bellen, mailen en faxen, dat in de sector nog gebruikelijk is.

De dagelijkse praktijk laat vaak nog een babylonische spraakverwarring zien ten aanzien van bestelde en af te leveren partijen. Want, bijvoorbeeld, welke plantensoort, in al z’n mogelijke variaties, wordt nu precies bedoeld, welke hoogte, welke kleur, welke toegevoegde waarde en ga zo maar door. Het aantal varianten bij bestellingen kan erg groot zijn, en als dat niet goed wordt gecommuniceerd door de keten, dan leidt dat automatisch tot de situatie dat koper en verkoper elkaar moeten bellen, mailen of faxen voor aanvullende informatie.

Al die menselijke tussenkomst betekent oponthoud en extra kosten. En dat is nog niet alles. Zo geeft René Vellekoop van Hamiplant aan dat voorheen bij dit bedrijf plantenhoezen stuk moesten worden gesneden om stickers met verkoopinformatie op de pot te kunnen plakken. Dat hoeft nu niet meer. Verder vertelt René Vellekoop, aangevuld door Teunis Jan Klein en Danny Erkens van Oriental Group, dat het nu nog ’normaal’ is dat kwekers stickers ophalen bij kopers of dat zij deze langsbrengen. Zo worden dagelijks door partijen veel kilome-

Achtergrond

Uitrol geslaagd, nu verder opschalen Het ’standaard labelbericht’, technisch beschreven door Floricode, is ontworpen zodat exporteurs de informatie voor hun labels/stickers digitaal kunnen uitwisselen met kwekers. Labels die op pot, fust of kar door de kweker moeten worden orderbericht verstuurd. Vanaf 2011 hebben exporteurs, kwekers verenigd in Plantform, softwareleveranciers en Floricode binnen het project ’Together 4 Better’ - onderdeel van Plantcenter Europe - twee jaar samengewerkt om het labelbericht succesvol te testen en te implementeren. De uitrol van het systeem

afspraak is dat alle kopers binnen ’T4B’

26

het bericht gaan gebruiken. Volgens

nog meer exporteurs en kwekers. -

al te zien dat diverse exporteurs met het labelbericht aan de gang gaan. Sommige voorjaar het labelbericht in hun automatiseringssysteem geïmplementeerd hebben. Andere exporteurs als Javadogaan het later in 2014 oppakken. ’T4B’ is een implementatieplatform voor digitaal zakendoen. Dit moet leiden tot verlaging van de ketenkosten. Het project is in 2011 gestart en bestaat uit vier exporteurs (Hamiplant, Javadoplant, Plantform, Greenport Logistics en FloraHolland. ’Together 4 Better’ wordt dit jaar voortgezet onder de vlag van Floricode; ook wordt het verbreed naar

die SDF als softwareleverancier hebben en één kweker met een pakket van richt naar ruim dertig kwekers met SDF-software uitgerold. Daarnaast heeft menteerd in het softwarepakket van

kwekers in hun eigen softwarepakket naast het orderbericht ook het labelbericht ontvangen. Apart inloggen of een ander programma gebruiken is niet nodig. Verder is een standaardformaat van stickers vastgesteld, als het formaat niet is voorgeschreven door de eindklant.

11 (2014)


Foto's: Bert Vegter

Door gebruikmaking van het ’standaard

-

ters, dus kosten, gemaakt om over stickers te beschikken.

Kosten verlagen door labelbericht Het Floricode-labelbericht, waarvan de implementatie uit de koker komt van het project ’Together 4 Better’, is ontwikkeld om

de ketenkosten te verlagen, geeft Annelies Looije aan. Ze is vanuit Florpartners betrokken bij dit project. In de lijn van kostenverlaging, om zo ook de concurrentiepositie te verbeteren, paste realisatie van eenduidige elektronische orderwijze in de directe plantenstromen. Voor die orderwijze is, alweer geruimte tijd geleden, het labelbericht ont-

worpen. „Dat lag eigenlijk al vijf jaar klaar, maar niemand pakte het op”, zeggen René Vellekoop van Peter van Os van Hamiplant. Looije en ook Teunis Jan Klein van Oriental Group beamen dat. Volgens hen worden in de praktijk allerlei excuses aangevoerd om het labelbericht niet te gebruiken, maar moeten nu bewustwording en gedragsverandering plaatsvinden. Om de impasse te doorbreken, zijn volgens afspraak binnen ’T4B’ Oriental en Hamiplant er mee begonnen. Met succes. Vellekoop: „Bij ons handelen we al zo’n 90% van de orders digitaal af. Dankzij het labelbericht kan ook de informatie op de stickers digitaal en foutloos worden verstuurd naar de kwekers. Hoezen hoeven ook niet meer kapot.” Erkens geeft nog enkele voorbeelden van voordelen. Zo zijn op de orderstations op de kwekerij de stickervoorraden al drastisch verminderd. „En onze vrachtwagens zijn nu een half uur eerder binnen omdat ze geen stickers hoeven mee te brengen.” <

Feiten

Voordelen van labelbericht handelingen simpeler kunnen worden uitgevoerd. Voor kwekers moet dit voordelen opleve-

Voordelen voor kwekers:

diverse orderstations, elk nog voorzien van een kast met laden vol met stickers voor

Voordelen voor exporteurs:

nu het labelbericht gebruiken, gaan die

Vakblad voor de Bloemisteri11 (2014)

27


Gerbera in maatpak nieuwe uitdaging voor mechanisatie Telers van gerbera zien de vraag naar hun bloemen in allerhande doosverpakkingen de laatste jaren gevarieerder, specifieker, kleinschaliger en meer gehaast worden. Ze willen zowel snel als flexibel op elke vraag kunnen reageren. Dat stelt complexe eisen aan eventuele mechanisatie. Harmen Kamminga

N

dat echter een riskante keuze, met een sterke focus op de laagste kostprijs. Zij kozen voor een bredere afzet. En hun markt ontwikkelde zich de laatste jaren drastisch anders.

Handwerk toegenomen Van Holstein: „We zitten nu in een heel andere markt dan tien jaar geleden. De hoeveelheid directe handel is enorm toegenomen en dat confronteert ons met uiteenlopende en vaak heel specifieke klantwensen. Ook op het gebied van verpakking. Op ons bedrijf is daardoor het handwerk de laatste jaren alleen maar toegenomen.”

Werd kwekerij Bastille van Holstein Flowers in 2003 nog opgeleverd met zowel bosmachines voor gerbera’s op water als insteekmachines voor gerbera’s in dozen, bij de nieuwe kwekerij Futura, in productie sinds 2012, ontbraken de insteekmachines weer. „Door de veranderde marktvraag is het aantal typen dozen en interieurs waartussen we snel moeten kunnen schakelen toegenomen. Ook de vraag naar gemengde dozen is toegenomen. Die beide ontwikkelingen samen maken het mechaniseren van deze manier van verpakken erg complex. Bovendien bleek de insteekmachine niet voor elke cultivar even geschikt. Bij rassen foto: gerdien de nooy

og geen tien jaar geleden stak een grote groep gerberatelers de koppen bij elkaar om de verwerking van gerbera’s te laten mechaniseren. Holstein Flowers in De Lier was een van de aanjagers. Ondernemer Leo van Holstein: „We zagen de distributie van met name minigerbera’s op water sterk opkomen. Die manier van verpakken moest eenvoudig te mechaniseren zijn. Als kwekers dachten wij dat het helemaal die kant zou opgaan.” Enkele gerberakwekerijen hebben zich sindsdien inderdaad geheel toegelegd op het beleveren van grote retailklanten met minigerbera’s op water. Veel telers vonden

28

11 (2014)


Achtergrond

Verpakkingen: voor elk wat wils In het verleden werden gerbera’s in dozen men de tere bloemen goed, maar de

met zwaardere bloemen en dikkere stelen zorgt mechanisch insteken voor relatief veel uitval.” Alles bij elkaar maakte investeren in de ontwikkeling van meer geavanceerde insteekmachines voor kwekerij Futura voor Holstein Flowers niet rendabel. Bij Van der Wilt Gerbera’s in Mijdrecht is een vergelijkbaar verhaal te horen. „Negen jaar geleden waren wij een van de eerste bedrijven die zo’n insteekmachine hadden staan”, memoreert teler Aad van der Wilt. „Maar die hebben we na korte tijd verkocht. De doosjesmarkt bleek heel grillig en ging in toenemende mate vragen naar gerbera’s die gemengd op rij zijn ingestoken. Dat kon niet met de insteekmachine en voor de sterk fluctuerende vraag konden we de machine op jaarbasis niet rendabel laten draaien. Wij hebben al gauw de ouderwetse insteektafels teruggezet. Bij ons blijft het handwerk.”

Niet opgegeven Niet alle gerberatelers hebben de moed van het mechaniseren van het verpakken in dozen al opgegeven. Bij Schouten Opti-Fleurs in Amstelveen, dat samen met WB Gerbera’s een speciale variant van de zogenoemde Diamond-verpakking onder de naam ’Fresh Gerbera’ op de markt brengt, werd recent een Royalstar gerberaverwerkingsmachine aangepast voor het kunnen ontvouwen en insteken van de interieurs voor vijftien stuks grootbloemigen. „Dat werkt in principe goed”, vertelt teler Bart Schouten. „We stellen in hoeveel stuks van een kar bloemen op water moeten, hoeveel in de Fresh Gerberaverpakking en hoeveel in standaard-interieurs. Op de handsorteertafel houden we zo ruimte om bijvoorbeeld gevoelige soorten en gemengde orders te verwerken.” Bij kwekerij Royal Flowers in Moerkapelle wordt gesleuteld aan een nieuwe verwerkingsmachine voor doosverpakkingen. „Wij gaan twee verschillende verpakkingen verwerken met de machine, de Diamond-verpakking en de Q-box verpakking”, verklaart ondernemer Leen Weerheim. De beoogde arbeidsbesparing zit in het automatisch aanvoeren en ontvouwen van de doosinterieurs, het automatisch afsnijden en het binden van de stelen. Het insteken zelf blijft bij deze semi-automatische insteekmachine namelijk handmatig. Weerheim: „De machine kan nu eenmaal niet mengen.” Toch 11 (2014)

Aanvoeren op water houdt de bloemen beter vers, maar vergroot de kans op beschahybride verpakkingsvormen ontwikkeld, die vaak het versheidsvoordeel van transport

verwacht Weerheim dat zijn variant van de insteekmachine in zijn situatie voldoende arbeidsbesparing oplevert om de machine in twee jaar te kunnen terugverdienen.

Stevig project Alle huidige en aanstaande machines voor het verpakken van gerbera’s in dozen zijn en worden ontwikkeld door Havatec in Noordwijkerhout, een bedrijf dat zich door de jaren heen specialiseerde in de fabricage van bloemenverwerkende apparatuur. De semiautomatische insteekmachine bij Royal Flowers noemt Mark Fikkers van Havatec ’een stevig project’. „Doel is een flexibel bloemenverwerkingssysteem, zoals het nog niet eerder is uitgevoerd. Er heeft sinds de start in april 2013 al heel veel teken- en testwerk aan gezeten.” Het is ook Havatec niet ontgaan dat de markt voor snijbloemen de laatste jaren sterk verandert. Fikkers: „Dat is ineens snel gegaan. De tijd dat bloemenkwekers konden volstaan met het sorteren en naar de veiling brengen van hun bloemen lijkt definitief voorbij. Dit speelt niet alleen bij gerbera, maar bij alle snijbloemen. Vroeger verdeelde de handelaar de bloemen vanuit zijn voorraad, nu komt meer en meer een vraag naar maatwerk bij de kweker te liggen. Die wordt nu eigenlijk voor het eerst geconfronteerd met gedetailleerde, specifieke klantwensen. Voor een bedrijf als het onze is het de uitdaging om telers daar de juiste hulpmiddelen voor in handen te geven. Dat gaat de komende jaren het bestaansrecht van onze onderneming zijn”, redeneert Fikkers. „Elke nieuwe machine die wij nu afleveren, zal zijn uitgerust met een klantordergestuurd effect”, gaat hij verder. „Kwekers moeten orders kunnen draaien. Zo kunnen zij aan hun afnemers toegevoegde waarde bieden.” Fikkers noemt als voorbeelden recente nieuwe verwerkingsmachines voor tulpen, calla’s, anjers en alstroemeria’s. „De ontwikkelingen gaan momenteel snel. Elke nieuwe machine is weer verder,

op water combineren met doosachtige bescherming. Verschillen in verwerkbaarheid, en de drang van kwekers om zich met een eigen verpakking te onderscheiden, hebben kingsvarianten. Veel telers bieden meerdere verpakkingen om aan de wensen van zoveel

slimmer, sneller of veelzijdiger dan de voorgaande. Wij werken iedere dag aan nog verdere verbeteringen.” Zo noemt Fikkers de ontwikkelingen bij het sorteren van calla’s alweer een stap verder dan de laatste ontwikkelingen bij de gerbera’s. Toch is deze tak van bloemenverwerking ook volgens Fikkers nog lang niet uitontwikkeld: „Dat kan ook nog niet, wij zijn hooguit drie jaar geleden aan dat proces begonnen. Eerder speelde dit in de markt nog onvoldoende.”

Erg complex Het automatiseren van de verwerking van bloemen op water lijkt overigens sneller te gaan dan het verpakken van gerbera’s in een van de vele mogelijke doosinterieurs. Leo van Holstein: „Het is erg complex om een machine voor dozen te maken die na elkaar tientallen kleine orders van verschillende aard en met allerlei kleurenmengsels, sorteringen en verpakkingen kan verwerken.” Bovendien ontbreekt in een groot deel van de gerberateelt de investeringsruimte voor weer een onzeker toekomstgericht mechaniseringsproject. Van Holstein: „We moeten steeds meer doen om onze bloemen verkocht te krijgen, zonder dat we de kosten kunnen doorberekenen. De huidige markt speelt leveranciers tegen elkaar uit.” De drang om zich in die markt te onderscheiden zal de komende tijd eerder tot meer dan tot minder verschillende verpakkingsvormen voor gerbera’s leiden. Mechanisatie van het inpakwerk zal er daardoor niet snel gemakkelijker op worden. <

In het kort Mechanisch gerbera’s verpakken in dozen afgestemd op de wens van de klant is een complexe zaak. Havatec sleutelen aan hun machines.

29


Zomerbloemen en vaste planten de grond uit

Teelt op water of substraat biedt teelt nieuwe kansen ’Teelt de grond uit’ biedt nieuwe kansen voor de teelt van zomerbloemen en vaste planten. Want teelt op substraat of water kan een oplossing bieden teeltomstandigheden meer te sturen, en kunnen nieuwe teeltsystemen emissies van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen sterk verminderen. Bert Vegter bvegter@hortipoint.nl

I

n de periode 2009 tot 2013 deden PPO Lisse en Proeftuin Zwaagdijk onderzoek naar de mogelijkheden van de teelt van diverse zomerbloemengewassen op alternatieve teeltsystemen. De onderzochte systemen waren: teelt op een dunne mat, teelt in substraatbedden, teelt met minimaal substraat, teelt in bakken en teelt op water (drijvende teelt). In de eerste fase van het project is een breed sortiment zomerbloemen en vaste planten getest op een dunne mat, in substraatbedden, in minimaal substraat en op

water. In de daaropvolgende jaren concentreerde het onderzoek zich op een beperkt aantal (probleem-)gewassen geteeld in zandbedden, bakken en op water.

Substraatbedden zeer succesvol De teelt in substraatbedden bleek voor de meeste gewassen zeer succesvol. Een teelt in 15 cm grof zand gaf betere resultaten dan de teelt in 35 cm fijn zand. Bij de teelt op de dunne matten bleek de keuze van de mat erg belangrijk. Zo

bleef een toegepaste hennepmat erg nat en de wortels deden het er slecht in. Dit bleek overigens geen gevolg te zijn van een pythium-aantasting. De planten op kokosmat groeiden erg goed. Er konden van dit substraatmateriaal relatief goede bloemen worden geoogst. De teelt op minimaal substraat liet in alle behandelingen en bij alle gewassen minder goede groei zien dan in substraatbedden of op kokosmatten. Kennelijk waren beide kleine substraathoeveelheden te klein voor een goede groei.

Feiten

Onderzoeker Slootweg: ’Waterteelt meest opgepakt’ water’). De eerste ervaringen waren

Casper Slootweg, gewasonderzoeker ving in Lisse, ziet dat het meeste perspectief in de waterteelt zit. ’Teelt de

wat onder meer met de kosten heeft te maken, maar van wat er gerealiseerd wordt komt waterteelt het meest voor.

Callistephus chinensis ontwikkelde zich tot kort voor de oogst zeer goed maar verwelkte vervolgens. In vervolgproeven met Aconitum napellus en Callistephus chinensis werden betere resultaten behaald dan in het eerste jaar betrokken onderzoekers, onder wie Slootweg, teelttechnisch dan ook een resultaten waren nog te wisselvallig om

vormen en een complete teeltcyclus op water te doorlopen. Hiertoe behoren Aconitum carmichaelii Arendsii, Astilbe japonica, brassica (sierkool), Chelone obliqua, Echinacea purpurea, Helianthus annuus, hemerocallis, hosta, Phlox subulata en paniculata, solidago en

30

hoger oogstpercentage dan in de is dan ook in 2014 voortgezet.

door snel door te groeien als de wortels na het planten direct contact hebben met de voedingsoplossing. Als deze gewassen met de wortels boven de voedingsoplossing worden geplaatst en

maken. Toch waren de proefresultaten met callistephus voor één van de betrokken

water moeten groeien is de kans op groeivertraging groot en dat kan tot

aanleiding om het systeem in 2013 op

reageren op een te natte wortelhals en

gaan passen (zie kader ’Callistephus op

het water.

11 (2014)


Ingegraven zandbedden In 2011 zijn vaste planten in ingegraven zandbedden getest. Na het rooien bleek een behandeling met fertigatie in de bedden voor de meeste gewassen planten met een hoog gewicht per plant op te leveren. De kwaliteit van de planten was erg goed. In 2012 is dit systeem verder geoptimaliseerd.

Overwintering/beluchten/peroxide Overwintering van de bakken in een vriescel bleek voor de meeste gewassen goed moge-

lijk. Vervroeging van de oogst door de bakken in maart in een verwarmde kas te zetten leverde een goede kwaliteit bloemen op, op een moment dat de bloemenprijzen hoog waren. Ook een verlate oogst, door de bakken in juli buiten te zetten, gaf bij de meeste gewassen een goede kwaliteit bloemen. Uit diverse proeven met teelt op water bleek dat beluchten van de voedingsoplossing, wat leidt tot hogere zuurstofgehaltes, positief is voor de gewasontwikkeling. Bij sommige gewassen zoals phlox is dit waarschijnlijk zelfs een voorwaarde voor

een geslaagde teelt. Uit het onderzoek bij phlox bleek verder dat er grote verschillen zijn tussen de cultivars. De ontwikkeling van de waterteelt kan dus worden gestimuleerd door op de waterteelt afgestemde selectieen veredelingsprogrammaâ&#x20AC;&#x2122;s. De toepassing van waterstofperoxide met het idee de eventueel in het water aanwezige ziekteverwekkers te onderdrukken leidde tot wisselend effecten. Deze varieerden van een verhoging van het oogstpercentage (callistephus en Aconitum napellus) tot complete uitval in callistephus. <

Ervaring

Achtergrond

Callistephus op water

Systemen fertigatie getest

Vakblad voor de Bloemisteri11 (2014)

31


-

Hans Neefjes hneefjes@hortipoint.nl

E

en nieuwe aanpak van de hyacintenbroei, met als einddoel een beter rendement, een duurzamere productie, lagere arbeidskosten en meer grip op kwaliteit. Het praktijknetwerk ’Snijhyacinten, nu en in de toekomst,’ dat in het voorjaar van 2012 van start ging, had duidelijk geformuleerd waar men naar toe wilde. Drie telers vroegen het tweejarige project aan en kregen co-financiering van het ministerie van EL&I, het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling; ’Europa investeert in zijn platteland’ en het Innovatiefonds van Rabobank Bollenstreek. Ontwikkelde kennis kwam beschikbaar via de website www.snijhyacint.com en bijeenkomsten. Van de bijna veertig broeiers van snijhyacinten in Nederland kwamen regelmatig ongeveer tien telers bij elkaar. Dat lijkt weinig, maar ze kwamen uit de groep van vijftien die ruim 1 miljoen stelen op jaarbasis broeien, de grotere bedrijven. De opgedane kennis is volgens de betrokkenen zeker toepasbaar voor de bedrijven die minder broeien, maar veelal is voor optimalisatie en investering een bepaald volume nodig. Sommige kennis was al bekend, maar werd niet of onvoldoende toegepast. „Een kwestie van ervaring of vertrouwen, maar het ging ook om goed toepassen van nieuwe ontwikkelingen”, stelt DLV’er Rob de Groot, die als begeleider bij het praktijknetwerk betrokken was.

Door meerlagenteelt verbetert de ruimtebenutting , waardoor tevens de energiekosten per hyacint dalen. In koelcellen staan de bakken of kisten met hyacinten al opgestapeld. Dat gaat goed. Of de afbroei in de

32

schuur of kas ook succesvol meerlaags kan plaatsvinden, is afhankelijk van de lichtbehoefte en ’klimaatwensen’ van hyacint. Metingen op bedrijven wezen uit dat hyacint aan een klein beetje licht voldoende heeft, hooguit zo’n 5 micromol/m2/s. Dat gegeven benutten enkele telers reeds door bakken in de cel op te warmen. Voortrekken, heet dat in vaktermen. De metingen wezen uit dat hogere lichtniveaus of specifieke ledbelichting niet veel toevoegen aan de productkwaliteit. Een relatief goedkope, door middel van schermdoek goed geïsoleerde en daardoor vrij donkere kas kan daarom volstaan in de broeierij. Ten aanzien van klimaat is bekend dat hyacint graag warme voeten heeft, ofwel de warmte moet vooral van onderaf komen. Daarnaast kan hyacint in de afkweek hoge luchtvochtigheid (90%) prima verdragen. Tijdens de snelle uitgroei vormen schimmels geen gevaar.

Tijdens de droge bewaring van bollen en tijdens de beworteling in de cel kunnen schimmels, met name penicillium, flink toeslaan. Droog is een relatief begrip, want aangetoond is dat de droge bewaring bij maximaal 80% relatieve luchtvochtigheid kan plaatsvinden, mits die stabiel is. Door toevoeging van ozon mag dit vochtgehalte wellicht nog hoger zijn. Aangetaste bollen genezen kan ozon niet, maar door het toevoeging van dit gas aan de bewaarruimte is de verspreiding van penicillium wel goed te voorkomen. Voorwaarde is dat de verdeling van ozon in de cel optimaal is. Het positieve effect van ozon is gebruikt bij de zoektocht naar de maximale duur van de ’droge’ of ’niet opgeplante’ bolbewaring

in de koelfase. Opgeplant in fust vragen de bollen de meeste ruimte, dus des te langer je bollen kan koelen voordat ze zijn opgeplant, des te meer ruimte bespaar je. Het bleek dat de wortelvorming na acht weken koeling problemen geeft. De Groot: „De droge koeling van de bollen kan dus langer duren dan in de praktijk gebeurt. Daar is zowel ruimte als energie mee te winnen. Het bleek niet mogelijk om de droge bewaring en de bewaring van de opgeplante bollen in dezelfde cel te doen. Opgeplante bollen staan bij 90% luchtvochtigheid om verdamping van water zoveel mogelijk te voorkomen. We hoopten dat een coating met Liquidseal de droge bewaring bij die hoge luchtvochtigheid mogelijk zou maken. Maar bollen gaan dan toch te snel wortels vormen.”

Adviseur De Groot stelt dat er tevens winst te behalen is als de hele preparatie van de bollen beter wordt afgestemd op de broeiperiode. In het verleden golden grofweg twee preparatiemethoden, een voor kerstbroei en een voor de rest van het seizoen. Als je de preparatiebehandeling specifieker maakt, dan kan je iets langer in de koelcel bewaren. Vervolgens kan je de afbroeifase verkorten. Je moet dan wel relatief flink doorstoken en goed water geven, maar er is minder energie nodig dan voor iets langer in de koelcel bewaren. Bijkomend voordeel van zo’n uitgekiende preparatie is dat je van vroeg tot laat in het seizoen een uniform product kan produceren. Voorwaarde is wel dat je een bepaald volume aan bollen broeit. Een bedrijf dat minder dan 1 miljoen bollen per seizoen broeit, zal het moeilijk kunnen realiseren.” 11 (2014)


Foto: Hans neeFjes

Bolkwaliteit In de diverse proeven kwam een punt steeds weer naar voren: de bolkwaliteit is zeer bepalend voor het resultaat in de broeierij. Nadelig is het gebrek aan goed land om bollen te telen. De zandrijke percelen in de bekende bollenteeltgebieden worden schaars of zijn besmet met pythium. En telen op kleigrond of los van de grond biedt vooralsnog onvoldoende perspectief. De noodzaak om efficiënter te telen op goed ‘hyacintenland’ is daarom hoog. Het praktijknetwerk legt de lat een stukje hoger door te stellen dat zij graag minimaal dezelfde kwaliteit in de broeierij wil behalen met een iets kleinere bol. Kleinere bollen vragen immers minder ruimte, dat biedt rendementsvoordelen in zowel de kwekerij als de broeierij. De meeste broeiers telen hun eigen bollen. Samen met adviseurs zijn ze actief aan het zoeken naar de beste teeltwijze, wetende dat er vaak drie seizoenen nodig zijn om van plantgoed te groeien tot broeibare bol. „We zien door analyses van grond en bollen dat er nog steeds verbeteringen mogelijk zijn. Het gaat er om dat bollen in de juiste verhouding voldoende elementen als stikstof, calcium en kalium bevatten. Omdat de bollenteelt relatief klein is en behoorlijk versnipperd plaatsvindt, zal je niet snel zulke grote, uniforme partijen bollen krijgen als bij de 11 (2014)

tulpen. Door teeltoptimalisatie kan je wel het algehele niveau opkrikken en dichter bij elkaar brengen”, aldus De Groot.

Waterbroei Waterbroei biedt voordelen in de vorm van energiebesparing, sneller oogsten en een schoner product. Dat is bekend uit de tulpenbroei. Het praktijknetwerk weet dat er in eerdere proeven teveel uitval ontstond in de waterbroei van hyacint. Voorname reden is de schade die het gebruikte fust, prikbakken uit de tulpenbroei, gaf aan de bollen. Daarnaast is hyacint zeer gevoelig voor vervuild water. Wortelgroei stopt of stagneert als er bacteriën of andere organismen in het water komen. Zeker bij broei op stilstaand water is het lastig om water schoon te houden. Toevoeging van NOW-water (water dat door electrolyse oxidatoren bevat die organismen kunnen doden) blijkt een duurzame oplossing te bieden, maar vereist een systeem met stromend water. Ozon in hoge dosering (150-160 ppb) werkt positief als de bollen op stilstaand water bewortelen, maar dat is nog niet uitgebreid beproefd. De groep blijft positief over waterbroei. Ze leerde dat de kwaliteit in de waterbroei te sturen is via bemesting; als de EC van het water iets onder de 2,5 blijft, dan krijg je de

sterkste planten. Nu nog een fusttype waar hyacint goed op te broeien is. Er is samen met leveranciers en fabrikanten uitgebreid getest. Positief waren testen met rekjes die gebruik worden bij de verwerking van eieren en bakken waarop jonge tomatenplanten staan. Nadeel is nog dat niet alle hyacinten overeind blijven tijdens de oogstperiode. Een perfecte bak is er nog niet. Wellicht komt die uit een project dat recent opgestart is in samenwerking met studenten Industriële Vormgeving van TU Delft. Een project waar telers, diverse organisaties uit de bollensector en de Rabobank uit de Bollenstreek bij betrokken zijn. Innovatie rond snijhyacint wordt breed gedragen, dat is duidelijk. <

In het kort

-

33


Teelttips alChemilla rust De meeste te vervroegen alchemilla-gewassen staan nu onder de tunnel of in de kas. De winterrust van alchemilla is echter lang niet overal goed doorbroken. Dit betekent dat er problemen zijn te verwachten, indien er niet goed wordt opgelet. Een belangrijk symptoom van te weinig rust bij alchemilla is bladverbranding. Deze verbranding komt vrij-

gerbera Verduisteren In 2013 vroor het bijna elke dag in week 11, dit jaar is het 20°C geweest. Ook de voorgaande weken is het (veel) warmer geweest met nagenoeg evenveel buitenstraling. Daarnaast was de wind veel meer west in plaats van oost in 2013. Deze opmerkelijke

Chrysant Wortelknobbelaaltjes Wortelknobbelaaltje is een toenemend probleem in chrysant door steeds verdere intensivering van de teelt, maar ook omdat de laatste jaren geen bestrijding tegen wortelduizendpoot noodzakelijk is. Een aantasting toont bovengronds alsof er sprake is

34

Zomerbloemen

wel nooit door te veel zout of te warm weer alleen. Gewassen die niet goed uit de winter komen, zijn wel overal extra gevoelig voor. Probeer bij de bemesting niet te veel in één keer te geven, maar verdeel de mestgiften. Laat in de tunnel de temperatuur niet te snel te veel oplopen. Iets rustiger telen geeft minder problemen. Het geven van veel water is de allerbelangrijkste

teeltmaatregel om de bladverbranding te voorkomen. Als de alchemilla-plant steeds water langs de wortels krijgt, lijkt hij het minste last te hebben van rustproblemen.

Zonkracht

Henk van den Berg Teelt- en Bedrijfsadvies, 0252-340301

Henk van den Berg Teelt- en Bedrijfsadvies, 0252-340301

buitenomstandigheden resulteren in veel meer groei dan voorgaande jaren in dezelfde periode. Veel bedrijven met een klimaatdoek hebben dit al een aantal dagen overdag gebruikt. Zet een klimaatdoek wel verstandig in. Voorkom dat het gewas slap gaat overdag door te veel straling en/of een te lage RV. Daarmee voorkomt u een aantasting van suikerrot. Laat niet flink veel straling toe om het gewas af te harden of

generatief te krijgen. Het generatief krijgen realiseert u met de juiste verduisteringsstrategie. De andere klimaatfactoren moeten op groei gericht zijn. Bedrijven met alleen een verduisteringsdoek staan voor een lastiger keuze. Dit doek gedeeltelijk sluiten is eigenlijk geen optie in het vroege voorjaar, dit kost te veel groeilicht en geeft een erg ongelijk klimaat. Zorg dat het gewas reeds vroeg in de ochtend gewend raakt aan de hogere ver-

damping die later op de dag nog komen gaat. Doe dit door het inzetten van voldoende buisenergie met het ondernet of de verlaagde groeibuis. Realiseer vroegtijdig een minimum raam en laat die ook aan de windzijde actief worden. Is er sprake van een royale gewasgroei, overweeg dan om eerder te starten met verduisteren. De gewasontwikkeling van gerbera kan het beste gestuurd worden door de daglengte. Een extra korte

dag, in deze tijd van het jaar 11 in plaats van 11,5 uur, zorgt voor een compacter gewas. Accepteer het geringe lichtverlies dat hiermee wordt geleden. Een zonnige dag levert al voldoende PAR op waardoor u gerust een half uur eerder kunt verduisteren. Op een donkere dag blijft het PAR-verlies beperkt tijdens het extra half uur verduisteren omdat het dan toch al donker is buiten.

van een droge plek, terwijl ondergronds op de wortels knollen te zien zijn, waarin de aaltjes zitten en zich voortplanten. Belangrijk is een duidelijk plan van aanpak op papier. Actiepunten: ■ stoom op de juiste wijze: 60°C, 60 minuten, 60 cm diep. Dit lukt alleen met afzuigstomen. Meet met temperatuurloggers uw stoomresultaat. Bij een ernstige aantasting moet u misschien meer dan één keer per jaar stomen.

■ Probeer

etc. op de plekken waar problemen met wortelknobbelaaltjes zitten. ■ Idem dito geldt voor de rijrichting van de grondbewerking. ■ Ontsmet schoenen en grondbewerkingmachines na toepassing; denk ook aan de banden van trekkers. Problemen ontstaan het snelst op droge plekken c.q. wanneer relatief droog wordt geteeld. Daarom is het belangrijk om de waterverdeling te controleren

(protocol optimalisatie waterverdeling) en relatief droog telen voorkomen (registratie watergift). Te nat telen werkt uiteraard ook averechts, want dat geeft structuurbederf. Op dit moment is enkel Vydate granulaat beschikbaar als chemisch gewasbeschermingsmiddel. Gebruik het in de twee laatste teeltronden voor het stomen.

rassen af te wisselen. Wanneer u één ras teelt, is dit uiteraard niet mogelijk. Probeer in andere gevallen te voorkomen dat u steeds hetzelfde ras op dezelfde plek zet. De verschillen in rasgevoeligheid kunnen groot zijn. Voor een verdere verspreiding is bedrijfshygiëne van essentieel belang. ■ Maak per kap een plattegrond waar het probleem zich voordoet. ■ Eindig met knoppen, oogsten, gewascontrole

In het voorjaar is de kans op sterke schommelingen van het klimaat in de kas of tunnel vrij groot. Omdat de buitentemperatuur meestal vrij laag is en de zon wel al veel kracht heeft, wordt het met een beetje zon al heel snel warm, terwijl de nachttemperatuur nog laag is. Vooral bij tunnels met nieuw plastic kan de temperatuur zeer snel oplopen. Als een tunnel eenmaal te warm is, kan niet meer worden gelucht. Let er dus op hoe warm het wordt en probeer voordat het te warm wordt lucht te zetten. Dit is meestal een definitieve handeling; hou daarom weersvoorspellingen in de gaten. Het beste kan al op tijd een beetje gelucht worden. De gewassen worden er sterker door.

Martin van der Mei, Flori Consult Group, 06-22684792

René Corsten, DLV Plant 06-53374539 11 (2014)


Schoffelen

alstroemeria Bladluis Op de kalender is het maart, maar het lijkt wel mei. De ontwikkeling van het gewas gaat zeer snel maar ook die van plagen zoals luis. Het betreft luis boven in het gewas tussen de bloemstelen, maar ook onder in het gewas op jonge scheuten die net uit de grond komen. De scheuten zijn vrij zacht en een ideale plaats voor de jonge luizen om zich te vermeerderen en te voeden met plantsap. Scout komende dagen extra, juist ook onder in het gewas omdat de luizen bij het aanprikken van scheuten ook heel makkelijk virussen kunnen overbrengen. Dit wordt goed zichtbaar in het kromgroeien van jonge scheuten. De verdamping van de

gewassen stijgt weliswaar snel, maar de wortels hebben nog maar beperkte omvang, dus systemische middelen zoals Teppeki of Actara zullen nog maar een beperkte werking hebben. Bovendien moeten de scheuten onder in het gewas dan ook echt geraakt worden, omdat de systemische werking van boven naar onderen in het gewas, verwaarloosbaar is. Sluipwespen zoals aphidius hebben zo vroeg in het seizoen nog maar een beperkte actieradius en hebben een voorkeur om boven in het gewas te blijven, waar de temperatuur hoger is. De effectiviteit van sluipwespen tegen luis onder in het gewas zal beperkt zijn. Het meest effectief en veilig

blijft een rookbehandeling met Pirimor. Omdat Pirimor in de winter nogal scherp voor het gewas kan zijn, verdient de uitvoering wel enige toelichting. Het beste kan gerookt worden aan het einde van de middag, waarbij de kastemperatuur nog rond 18 à 20°C is. Sluit de ramen en het doek en laat ook de lampen branden. Hierdoor kan er geen rook condenseren tegen de lampen en is de behandeling effectiever door de tragere afkoeling van de kas. Een dosering van 12 tot 14 potjes per ha is voldoende. Het roken heeft geen nawerking op de inzet van biologie.

Freesia

aan het einde van de dag vlot vermindert en het gewas niet nat kan worden door de nevel. Bij bewolkt weer zal de verneveling minder lang pulsen dan bij helder weer.

der vocht afgevoerd wordt. Zorg in deze situatie dat aan het einde van de dag er een buis/slang in komt en dat de ramen niet volledig sluiten. Het opgebouwde vocht kan dan uit de kas verdwijnen en niet condenseren op de bloemen.

Verneveling Nu het licht fors toeneemt, moet er steeds meer gelucht worden. De RV wil overdag enorm vlot wegzakken. Streef echter naar een RV boven de 70% (overdag). Maak de pulstijd afhankelijk van de straling. Naarmate de instraling hoger is, moet de pulstijd worden vergroot en de pauzetijd verminderd. Houd hier rekening mee bij het gebruik van het schermdoek (of krijt). Als u meer schermt, is het juist weer belangrijk de pulstijd wat korter te maken tijdens de schermfase. Het voordeel van het afhankelijk maken van de pulstijd van de instraling is dat de verneveling 11 (2014)

De afgelopen week is op een aantal bedrijven gekrijt om de warmte en hoge instralingen te verminderen en zo de groeisnelheid af remmen. Omdat het nog vrij vroeg in het jaar is, kan het er de komende weken voor zorgen dat bij minder straling, de kastemperatuur achter blijft. De ramen zullen dan meer gesloten gehouden worden om de kastemperatuur op peil te krijgen. Let er in deze tijd op dat dan vrij snel pokken kunnen ontstaan. Enerzijds omdat in de kas minder instraling is, anderzijds omdat bij het knijpen van de ramen min-

Marco de Groot, Flor Consult Group, 06-54695274

Gewasbescherming Luis is de hele winter al een lastig probleem, moeilijk te bestrijden met de lage temperaturen. Nu de temperaturen zijn toegenomen, kunt u dit juist benutten voor een bestrijding uit te voeren. Vooral bij de gevels en paden neemt de aantasting toe. Zorg dat voordat u de gewasresten over het bedrijf verplaatst de bestrijding is uitgevoerd. Zo voorkomt u herbesmetting.

Kees van egmond kees@kees-ineke.nl

Wat een geweldig idee. Hoe slim kun je zijn? Je gaat met een militaire missie richting het bloedhete Mali en je komt voor de vraag te staan hoe je je daar op voor moet bereiden. Dan denkt een korporaal terug aan zijn vroegere vakantiebaantje. Hoe hij heeft lopen zweten in de kas destijds. Mooi toch? Het leger. Man, wat heb ik er van gedroomd vroeger. Ik, de jongste van acht, met vijf broers boven me. Wat had ik me graag laten oproepen als dienstplichtige. Maar ja, dat was niet voor mij weggelegd. Broederdienst noemden ze dat. Bij ons thuis waren ze allemaal kerngezond. S5? Nooit van gehoord. Niemand die zich wilde opofferen voor het jongste broertje. De oudste twee gingen in dienst en de rest had het nakijken. En de verhalen waar ze mee thuiskwamen, joh, geweldig. Waren ze weer op oefening geweest op de hei. Met tanks, met mitrailleurs, met blikken vol krentenbrood, heerlijk leek me dat. Er kwam weleens een restje mee naar huis, vandaar dat ik het weet. En dan dat wachtlopen. Saai? Welnee. Tenminste, ik kan het me niet herinneren. Met open mond zat ik te luisteren. Weet je wat saai was? Op zaterdag je vader helpen. Schoffelen, wieden en boerenkoolstronken opruimen. Nee, wacht maar tot ik in het leger zou zitten. Dan begon het échte leven! Maar ja, je weet hoe dat gaat. Dienstplicht zat er voor mij niet in. Dus dan moet je zelf het initiatief nemen. En dan werk je intussen al bij een tuinder. Gaan je broers een eigen bedrijf beginnen. Besluit je maar mee te gaan doen, want wat moeten ze zonder jou? En langzaam maar zeker verdwijnt de krijgsmacht buiten beeld. Sorry vaderland. Maar toch hè, diep van binnen. Daar zit toch dat zaadje. Dus toen ik de beelden zag van tijgerende miltairen over het anti-worteldoek kwam dat verlangen weer naar boven. Alsof het jarenlang gesluimerd heeft. Wie weet, als ze nog eens een kas nodig hebben bij defensie, ze kunnen me bellen. Lever ik op die manier mijn bijdrage. Maar een ding: Dan gaan we het wel anders doen. Iets met stoomzeilen en kettingen sjouwen. Je moet ze wel een beetje afmatten. En ’s nachts wordt er niet in de kas geslapen. Ben je gek! In de koelcel! Afharden die gasten. Je wilt toch geen kasplantjes kweken?

Hans Pronk, www.pronkconsultancy.nl, 06-2231991

35


Nieuws

Gewasbescherming chrysant moet breed en stra

Technisch directeur Dirk Bakker van toeleverancier Van Iperen stelt dat recent toegelaten gewasbeschermingsmiddelen een onvoorstelbaar goed milieuprofiel hebben. „Van de olijfolie die jullie in de keuken gebruiken is minder bekend”, sprak hij op 5 maart in Maasdijk tegen zestig toehoorders. Gewasbescherming in chrysant stond centraal op de bijeenkomst bij Deliflor. Voor de geïntegreerde teelt zijn chemische gewasbeschermingsmiddelen onmisbaar volgens Bakker. Het aantal middelen neemt af en eisen omtrent gebruik en emissie, bijvoorbeeld vanuit waterschappen, nemen toe. Redenen genoeg voor zorgvuldige toepassing, al zullen voor het bereiken van een goed effect volgens Bakker tevens hulpstoffen, biostimulatoren en biologische bestrijders belangrijk zijn. Net zoals gerichte bemesting en een gezond bodemleven hun invloed hebben op het welzijn van het gewas. Bakker: „Veel kennis over al die hulpmiddelen moeten we nog verzamelen of ontdekken.”

Zelfgekweekte preparaten In Colombia gebruiken chrysantentelers diverse biologische producten om de bodem en het gewas vrij te houden van ziekten en plagen. Peter Zaat van Deliflor vertelde dat teeltbedrijven veelal zelf gekweekte preparaten inzetten omdat die het beste zouden werken. Colombiaanse telers zetten de

bodem centraal in hun strategie. Compost inwerken of micro-organismen enten is daarom eerder regel dan uitzondering. De Colombiaanse aanpak van geïntegreerd telen was een goede brug naar de optimalisering van teelt en gewasbescherming die in Nederland gaande is. Adviseur Eric Watzeels van Van Iperen maakte duidelijk dat veel be-

Foto: HaNs NeeFjes

Chrysantentelers moeten keuzes maken bij gewasbescherming en kennis verzamelen. Pas dan kan je bewust en strategisch werken, zo werd duidelijk op een bijeenkomst van Van Iperen.

Vervolg voor recirculatieproef amaryllis Na een klein jaar onderzoek luidt de conclusie dat recirculatie van ontsmet drainwater geen nadelig effect heeft op de productie van amaryllis. Vervolgonderzoek is ingezet voor hardere conclusies. Recirculatie van drainwater kan een besparing opleveren in het gebruik van meststoffen en water. De meeste amaryllistelers zijn huiverig voor drainwater. Het gewas zou fytotoxische stoffen produceren en die krijg je zelfs met ontsmetters niet dood, zodat hergebruik van drainwater uiteindelijk leidt tot groeiremming. Ook uitval door fusarium zou dan sneller toenemen. De aanstaande, strengere emissienormen hebben de gewasgroep toch bewogen tot onderzoek naar recirculatie en groeiremmende stoffen.

Bij het Improvement Centre is Bleiswijk ging men aan de slag in een afdeling waar al eerder een teeltproef met amaryllis was uit-

36

gevoerd. Er werden extra leidingen aangelegd, het teeltsysteem werd schoongemaakt, de bollen werden gerooid, geschoond en gesorteerd, en er kwam apparatuur om water te ontsmetten met UV, al dan niet in combinatie met waterstofperoxide. Een behoorlijke investering. Van het budget voor 2013, ruim 4 ton, ging er een flink deel aan op. Het Productschap Tuinbouw betaalde ongeveer de helft, de rest kwam vanuit het project Samenwerken aan Vaardigheden, het ministerie van EZ en enkele toeleveranciers en amaryllistelers. Het geld kwam relatief laat bijeen, waardoor pas begin maart 2013 is geplant. Normaal begint een nieuwe teelt al half januari. Bovendien begon het hergebruik van drainwater pas in mei. Vooraf was dus al bekend dat de proefresultaten de nodige nuancering verdienen. Bovendien is één jaar onderzoek vaak niet voldoende, zeker bij een meerjarig gewas als amaryllis. Betrokkenen zijn daarom al geruime tijd aan de slag om financiering te vinden voor een tweede

jaar onderzoek. Dat is gelukt, meldt Helma Verberkt, netwerkcoördinator bij LTO Glaskracht. „Een deel komt uit de reserves van het Productschap Tuinbouw. Het project Samenwerken aan Vaardigheden wilde door en telers bleken bereid om vrijwillig vijf cent per m2, ofwel € 500/ha te leveren. We verwachten dat telers zo samen ruim € 30.000 bijeenbrengen,” aldus Verberkt. „We hebben nu een budget van ruim twee ton. Omdat de grootste kosten al zijn gemaakt, kunnen we daar behoorlijk wat mee doen. Maar voor uitgebreid, fundamenteel onderzoek is geen geld meer; we gaan de oogst iets vervroegen om te besparen op kashuur.”

Vers water Tijdens de proef kreeg een deel van de planten alleen vers water. Dat gewas zag er afgelopen zomer op sommige plekken minder florissant uit dan in de vakken waar het gietwater deels bestond uit drainwater dat werd ontsmet met UV of een combi11 (2014)


Column

tegisch staande kennis over bemesting onvoldoende gebruikt wordt. Hij ging dieper in op de rol van calcium in de bodem en de plant. „Calcium kan je zien als betonijzer tussen de plantencellen. Belangrijk dus voor de stevigheid en weerbaarheid”, sprak Watzeels. „Calcium toedienen kan via zogenoemde AMX bladmeststoffen, maar de plant moet het vooral via de wortels opnemen. Als je planten sterker wil maken, kan je overigens ook denken aan kaliumfosfiet.”

Adviseur Guido Halbersma van Van Iperen zei dat de spintbestrijding in chrysant in 2013 redelijk soepel verliep. Zorgelijk was de tripsbestrijding en het integreerbare middel Neemazal leek vanaf augustus in te boeten aan effectiviteit. Halbersma vindt dat telers vooraf moeten formuleren hoeveel trips ze tolereren in hun gewas. „Grijp bij overschrijding van die norm direct in.” Neemazal blijft voor Halbersma een goed hulpmiddel. Linten met A. cucumeris zijn een goede strategie omdat je dan veel roofmijten in het gewas krijgt. Desgewenst kan je die roofmijt los toevoegen of A. swirskii, of A. Montdorensis (bij hogere infectiedruk,

want hij eet ook het 2e larvestadium en gedijt volgens Syngenta goed in chrysant). Standaard rond de zevende week na planten een extra bespuiting met Actara is in de zomer een optie. Over het insectenparasitaire aal Steinernema feltiae gaf een van de producenten, BASF, aan dat de productiecapaciteit verdubbeld is. Aan aanbod hoeft het dus niet te liggen. Een behandeling kost zo’n € 300/ha. Telers moeten letten op grootte van de filters en doppen en de werkdruk (max. 20 bar). De alen kunnen eventueel gelijktijdig met bijvoorbeeld een remstof verspoten worden. BASF heeft een lijst met ’tankmixen’ beschikbaar. Maar een toepassing begint bij controle onder de microscoop naar de vitaliteit van de alen. Daarnaast moet het gewas na behandeling minstens twee uur nat blijven. BASF gaat nader onderzoek doen naar de effecten van Steinernema-aaltjes in het gewas en in de grond. Bas van Diemen vertelde namens Certis dat hun lint met zakjes roofmijten in praktijkonderzoek goed scoorde. De uitloop was sneller en hoger dan bij vergelijkbare systemen. Zakjes zijn ook beter beschermd tegen vocht. Vanaf week 11 zijn de linten met de roofmijt A. cucumeris beperkt beschikbaar. <

Het is maart! De maand waarin we hier onze jaar-

-

-

-

natie van UV en waterstofperoxide. Bij de oogst waren de verschillen tussen de behandelingen klein. Gemiddeld 50,6 stelen/ m2 in de vakken zonder recirculatie, 50,1 stelen/m2 als sprake was van UV-ontsmet drainwater en 50,5 stelen/m2 als er zowel UV als waterstofperoxide in het spel was. Niet alleen in stuks viel de productie tegen. Stelen waren ook lichter dan gebruikelijk en 11 (2014)

bij de cultivar viel op dat veel stelen slechts twee bloemknoppen hadden. De tegenvallende resultaten wijten de betrokkenen vooral aan het relatief korte groeiseizoen. De aanwezigheid van enkele kleine bollen in partijen speelde een kleinere rol, net als de aantasting door narcismijt die pleksgewijs is ontstaan. Fytotoxische stoffen zijn tot nu toe nog niet gevonden. <

even anders is!

37


Waterteelt chrysant verder onderzocht „Dit demonstratieproject concludeert Nico Buurman Chrysanten in Bruchem. Het steun vanuit de chrysantensector.

Hans Neefjes hneefjes@hortipoint.nl

D

e elfde teelt is recent verhuisd van de bewortelingsafdeling naar de bassins waarop de chrysanten in bloei zullen komen. In de kap van 800 m2 bij teler Jan Kreling in Bruchem is veel gebeurd het afgelopen jaar. In week 8 2013 gingen de eerste stekken de teeltgoten in. De eerste twee teelten verliepen goed. Het gewas groeide ongelijker dan in de grond, maar takken werden zwaarder en bloeiden eerder. Teelt 3 is niet geoogst, teelt 5 kampte met te veel trips en teelt zes - het is dan hartje zomer - is wegens een aanslag van de bacterie erwinia niet verder gekomen dan de bewortelingsafdeling. Teelt 7 begon goed, maar groeide matig door. Teelt 8 kampte in het begin met holtrekkers. Dat was in het kort wat er gebeurde, en Jan Kreling en zijn collega’s Peter en Gert van de Werken maakten het dagelijks mee. Ondersteuning kwam van WUR Glastuinbouw, DLV, Revaho, LTO-Groeiservice, collega-telers, HAS Den Bosch en de veredelaars Deliflor, Fides en Dekker.

Het project zou lopen tot begin 2015. De beoogde acht volledige teeltronden zijn echter eerder voltooid dan gepland. Daarom wordt nu gewerkt aan de afronding van de subsidie-aanvraag. Op het budget, zo’n 3,6 ton, is 70% subsidie aangevraagd bij het mi11 (2014)

nisterie van EL&I, omdat het zou dienen als een van de demonstratieprojecten ’Schoon en Zuinig’, onderdeel van een breder Europees programma. Kennisoverdracht moet men aantonen via publicaties en bijeenkomsten. Tijdens de bijeenkomst op 6 maart werden handtekeningen en bedrijfsgegevens verzameld van de ruim zestig aanwezigen. „’Schoon en Zuinig’ is best een lastige subsidie’’, vindt onderzoeker Tycho Vermeulen van WUR Glastuinbouw, die veel kennis heeft van financieringsmogelijkheden en zich inzet voor het project in Bruchem. „Voor de volgende fase zetten we in op geld van waterschap Rivierenland, Greenport Betuwse Bloem en het project Glastuinbouw Waterproof. Chrysantentelers hebben al aangegeven dat ongeveer de helft van de 1,4 ton, die ze jaarlijks voor onderzoek bijeenbrengen, aan dit project mag worden besteed. Wellicht kan er vanuit de Topsectoren ook nog een bijdrage komen.” De chrysantentelers steunen voorzetting van het project omdat telen los van de grond wordt gezien als een van de manieren om op termijn te overleven als chrysantenteler in Nederland. Optimalisatie van grondteelt is een ander spoor dat gevolgd wordt, net als zoeken naar mogelijkheden om meerwaarde voor chrysant te creëren. Dat kan met de chrysant in de bekende uitvoering, maar wellicht ook in de vorm van een bepaalde inhoudsstof.

In de waterteelt bij Kreling zijn al diverse aanpassingen doorgevoerd. Zo geeft men bij de start minder ammonium en kalium dan het oorspronkelijke schema voorschreef. De eerste meststof vreet de plant te snel op, met nadelige gevolgen voor de zuurgraad; bovendien groeien pathogenen groeien goed op NH4. Teveel kalium kan leiden tot atagonisme.

Er zijn microfilters geplaatst en twee UVontsmetters. Monitoring van het microleven in het water gebeurt frequenter. Het water wordt niet meer belucht, maar alleen heel langzaam rondgepompt, waarbij zuurstof via de toegevoegde waterstofperoxide of vanuit de oppervlakte (er is een luchtlaag tussen stek en water) komt. Zo wordt voorzien in de paar ppm’s zuurstof die nodig zijn voor de wortels. Van recente datum zijn het vochtdoek en de nevelinstallatie in de bewortelingsruimte, zodat optimale groei daar mogelijk is. Voorzieningen om water te koelen en te zuiveren middels omgekeerde osmose staan nog op het verlanglijstje. Water mag niet warmer worden dan 20°C, omdat dan het zuurstofgehalte zakt en micro-organismen welig tieren. De laatste teelten is steeds gestart met nieuw water, maar dat moet op termijn veranderen. <

39


Nieuws

Kansen pakken voor WKK onder druk Warmtekrachtkoppeling (WKK) in de glastuinbouwsector staat al langere tijd onder druk, maar er zijn toch nog mogelijkheden om alles uit deze toepassing te halen wat er in zit. Bijvoorbeeld verzilvering van het flexibele vermogen dat WKK’s zo eigen is. Deze zaken, en nog veel meer, kwamen aan de orde tijdens de ’glastuinbouwdag’ die energieadviesbureau Energy Matters vorige week vrijdag in De Meern hield. Zo’n 130 bezoekers, onder wie veel telers met WKK, kwamen naar deze bijeenkomst die gehouden werd onder het motto ’Slimmer met WKK!’ en dat was volgens Energy Matters veel meer dan vorig jaar. ’Het is zeker crisis in WKK-land’, zo werd in de wandelgangen gezegd over het grotere bezoekersaantal. Na afloop vielen in diezelfde wandelgangen verschillende stemmingen op te tekenen. Zo gingen er telers naar huis met ideeën om hun WKK nóg slimmer te benutten, maar er waren er ook die minder positief gestemd waren. ’We weten nu zeker dat het afgelopen is met WKK’, merkte een teler op. Hij refereerde daarbij aan de al lange tijd aanhoudende situatie van hoge

gasprijzen en lage stroomteruglevertarieven. Daardoor zit de sparkspread langdurig op een dieptepunt. Verschillende sprekers tijdens de bijeenkomst beaamden dat. Zo zei Ron de Wit, directeur public affairs van Eneco: „Je kunt veel uren per dag niet meer rendabel draaien.”

Flexibiliteit verzilveren Door niet alleen De Wit maar ook door andere sprekers werd veelvuldig gewezen op het flexibele vermogen van WKK’s. Het stroomaanbod wordt vooral door wind- en zonne-energievermogen steeds grilliger en voor de balancering van het elektriciteitsnet kunnen snel inschakelbare WKK’s - veel sneller dan grote centrales - prima zorgen. De Wit bond de glastuinbouw op het hart om te gaan lobbyen voor die flexibiliteit. Energie-adviseur Sjak Lomme van SLEA ging de diepte in met het verzilveren van WKK-flexibiliteit. Hij wees erop dat in omliggende landen systemen zijn of worden ingevoerd voor het vergoeden van beschikbaar zijn van flexibel opwekvermogen. Problematisch daarbij is volgens Lomme dat centrales met zogeheten capaciteitsvergoe-

UITGEVER BDUmedia Afdeling Vak- en Publieksmedia Postbus 67, 3770 AB Barneveld, tel 0342-49 42 63, fax 0342 41 31 41 Uitgever: Wiljo Klein Wolterink MBA Verkoopleider: Ron van de Hoef, e-mail: r.v.d hoef@bdu.nl

Colofon REDACTIE Schipholweg 1, Postbus 9324, 2300 PH Leiden e-mail: bloemisterij@hortipoint.nl www.vakbladvoordebloemisterij nl

Directeur Elbert van den Berg Secretariaat Linda Laman 071-56 59 678 Alice Hoogenboom 56 59 679 Hoofdredacteur Elbert van den Berg 071-56 59 678 Eindredacteur Jenny Mostert 071-56 59 633 Vakredactie Politiek en economie Quincy von Bannisseht 56 59 637 Peter van Leth 56 59 688 Markt en afzet Arie-Frans Middelburg 56 59 687 Cindy van der Zwet 56 59 630 Teelt en techniek Hans Neefjes 56 59 638 Joef Sleegers 56 59 642 Bert Vegter 56 59 639

40

ding een voorsprong hebben op centrales zonder vergoeding. Voor Nederland liggen de zaken volgens Lomme nog wat specifieker omdat Nederland vooralsnog ruim in het capaciteitsjasje zit, waardoor er geen noodzaak is voor capaciteitsvergoeding. „De toekomst zal leren of dat zo blijft”, aldus Lomme. „Door werk te maken van flexibilisering van vraag en productie kan introductie van capaciteitsvergoeding worden uitgesteld danwel afgehouden. Toenemende inzet van noodvermogen, wat een vorm is van capaciteitsvergoeding, is waarschijnlijk een goede indicator dat ook Nederland niet ontkomt aan capaciteitsvergoeding.” Met betrekking tot de flexibiliteit van WKK zei Peter van den Berg, directeur inkoop bij AgroEnergy, in zijn inleiding wel kansen te zien. „De waarde van flexibiliteit op elektra neemt toe, terwijl de kostprijs van flexibiliteit op gas niet mee stijgt. Dat geeft een kans voor WKK. Wel is het zo dat de concrete waarde van flexibiliteit uit WKK momenteel te laag is voor investering. De optiewaarde is wél hoog, en het is dan ook zaak deze praktisch te ontsluiten.” <

Bureauredactie Carolyne de Vries Lentsch, Marrit Molenaar, Jolanda de Wekker Webredactie Erik Rotteveel Vormgeving Bert Hassing, John Jennissen Fotografie Gerdien de Nooy Freelancers Gert van den Berg, Hermen de Graaf, Bernadette Hoefsloot, Harmen Kamminga, Ank van Lier, Astrid Zoumpoulis-Verbraeken

ABONNEMENTENSERVICE Mutaties en bezorging Abonnementen kunnen op elk gewenst tijdstip ingaan. Opgave via vakbladvoordebloemisterij nl of bij de abonnementenservice. Abonnementen lopen automatisch door, tenzij uiterlijk twee maanden voor vervaldatum bij de abonnementenservice wordt opgezegd. Dit kan schriftelijk, telefonisch of per e-mail. Ook voor informatie over een lopend abonnement en klachten over de bezorging kunt u contact opnemen met de abonnementenservice, BDUmedia, afdeling Vak- en Publieksmedia, Postbus 67, 3770 AB Barneveld. Op werkdagen is de abonnementenservice telefonisch bereikbaar van 8 30 uur tot 14 00 uur op 0342-494844, e-mail: abonnementen@bdu.nl. Prijzen Jaarabonnement: € 349,60. Studenten 25% korting; 65 plussers 15% korting. Jaarabonnement Europa: € 449,65 (België: € 377,70). Jaarabonnement buiten Europa: € 466,50. Genoemde prijzen zijn inclusief 6% btw en verzendkosten. ADVERTENTIE-EXPLOITATIE Verkoopleider: Ron van de Hoef, 0342 - 494263, 06 - 51806325, e-mail r v d.hoef@bdu.nl Media-adviseur: Gert-Jan Bloemendal, 0342-494807 e-mail: g bloemendal@bdu.nl

Vakblad voor de Bloemisterij is een wekelijkse uitgave van de Stichting Vakinformatie Siergewassen en BDUmedia, Vak- en Publieksmedia. U tgever en auteurs verklaren dat dit blad op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld, evenwel kunnen uitgever en auteurs op geen enkele w jze instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op bedoelde informatie. Lezers wordt met nadruk aangeraden deze informatie niet geïsoleerd te gebruiken, maar af te gaan op hun professionele kennis en ervaring en de te gebruiken informatie te controleren. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Algemene voorwaarden: op alle aanbiedingen, offertes en overeenkomsten van BDUmedia B.V. zijn van toepassing de voorwaarden, welke zijn gedeponeerd ter Griffie van de Arrondissementsrechtbanken en de KvK.

Druk: BDU Media

11 (2014)


Kasgenoten

A genda Binnenland

Het kompas voor de marketeer in Food Kom in de Kas, landelijk evenement. Info: www.komindekas.nl.

GreenTech Amsterdam, tuinbouwvakbeurs in de Rai. Info: www.greentech.nl.

FOTO: Hans neeFjes

LTO Glaskracht Nederland

Leeftiid: 62 jaar Plaats: ’s-Gravenzande Teelt: amaryllis, voornamelijk bollenteelt Oppervlakte: 3,5 ha

Informatiebijeenkomst potplanten,

Bram van Staalduinen

Informatiebijeenkomst bromelia, locatie nog niet bekend. Meer informatie: www.groeiservice.nl

U teelt veel soorten amaryllis?

Keukenhof

„Dit is de kap waar we veredelen en zaailingen beoordelen en vermeerderen. Op dit moment bloeien de meeste. Daarom houden we open huis voor belangstellenden. Dat

Hyacintenshow en Tulpenshow 20 maa t/m 29 apr 20 maa t/m 4 mei plantenshow - 20 maa t/m 18 mei show en Orchideeënshow - 27 maa t/m 1 apr Freesiashow - 3 t/m 8 apr 10 t/m 15 apr 17 t/m 22 apr 24 t/m 29 apr 30 apr t/m 4 mei 1 t/m 9 mei Vaste plantenshow - 8 t/m 18 mei 11 t/m 18 mei bloemenshow. Meer informatie: www.keukenhof.nl

amaryllis voor op de pot afkweken.”

Altijd al veredeld? -

Een heel sortiment opgebouwd? sortiment breidt niet heel snel uit.”

Waar let u op bij het veredelen?

Buitenland

„Als een zaailing na drie teeltseizoenen voor de eerste keer bloeit, is de eerste selectie. ste bloei niet goed is, dan valt een zaailing af. Maar dan weet je nog niet hoe de bolgroei

Flowers & HorTech, Kiev, Oekraïne. Info: www.flowers-hortech.com.

Wat is een goede naam?

Öga, vakbeurs voor de groene bran-

Gaat u naar de Keukenhof? Onderstaande symbolen hebben de volgende betekenis en verwijzen naar de website vakbladvoordebloemisterij.nl

!

Documenten en linken naar website

11 (2014)

Foto’s

De laatste bollen moeten we nog planten. De eerste zending potten staat nu koel omdat amaryllis door het warme weer sneller groeit dan verwacht.”

Filmpjes

41


VBB_11-2014  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you