Issuu on Google+

Gebiedsgerichte benadering van burgers en bedrijven heeft de toekomst

Duurzame energie in het landschap ondanks klimaatbeleid Michaël Meijer - tekst & foto’s

Eind 2012 is het 25 jaar geleden dat het Verdrag van Kyoto werd ondertekend. Formeel trad het pas in 2005 in werking, nadat Rusland het verdrag had bekrachtigd. In Kopenhagen (2009) hadden er afspraken gemaakt moeten worden over de emissiereductie van broeikasgassen na 2012. Op de recente klimaattop in Durban is deze termijn uitgesteld. Pas in 2015 moet er een verdrag liggen dat vanaf 2020 wordt geïmplementeerd. Het geduld van veel mensen raakt nu op. Dagblad NRC kopte op 26 november dat klimaatbeleid steeds meer een zaak van burgers en bedrijven wordt.

In Portugal in de bergen rond Porto maken de windmolens echt deel uit van het landschap en maken ze de topografie ‘leesbaar’ doordat ze de hoogste punten accentueren.

16

Gezond Bouwen & Wonen 4-2011


Energie

Een overdaad aan palen, beton, hoogspanningskabels en hekken verstoort het landschap maximaal, hier ten noorden van Bemmel in Gelderland.

Op het platteland zullen ook steeds meer biogas-installaties hun plaats moeten vinden.

Bron: www.envitec-biogas.com

W

anneer we naar ons eigen land kijken ontstaat in eerste instan-

als hoogspanningsmasten, grootschalige bedrijfsbebouwing en spoor- en

tie ook een droevig beeld. Het Nederlandse klimaatbeleid is

snelwegen, al dan niet met geluidschermen, is natuurlijk te veel van het

de laatste jaren veel van haar ambitie kwijtgeraakt en de meeste

goede. Het zijn doorgaans juist de kleine elementen als gebiedsvreemde

woningbezitters en huurders lopen nog steeds niet warm voor ener-

bebouwing en een overdaad aan reclame, hekken en verkeersborden die

giebesparing. Toch is er al jaren een groeiende groep burgers en zijn

een landschap verstoren.

recentelijk steeds meer ondernemers actief met eigen initiatieven. Gezond Bouwen & Wonen doet hier al 25 jaar verslag van. Met de

Een kijkje over de grens

trage en weinig ambitieuze besluitvorming in de politiek is juiste een

Wanneer je met de trein of auto de grens passeert, duiken in het Duitse

blik op de kleinere energie-initiatieven hoopgevend. In het landelijk

landschap al snel de windmolens op. Deze misstaan doorgaans niet

gebied zijn ondernemers actief met windenergie en vergisting van mest

in het agrarische landschap. Ook zonnepanelen kom je vaker tegen in

en biomassa. Ook worden er in navolging van Duitsland steeds meer

Duitsland. Dat duurzame energie beter van de grond komt in Duitsland

lokale energiebedrijven opgericht. Zo blijkt dat energie en landschap

heeft te maken met het veel besproken overzichtelijke belastingsysteem

sterk met elkaar zijn verbonden.

en het feed-in-tarief, de zekere financi毛le regelingen voor (kleine) energieleveranciers. Ondernemers en lokale energiebedrijven zijn daar volop

Windmolens in het landschap

actief. Protesten tegen windmolens blijven doorgaans uit omdat de

De kosten van windenergie op land zijn al lager dan nucleaire energie

bewoners van de streek meegenieten van een veel lagere energiereke-

en binnenkort ook lager dan kolenstroom. Wanneer de externe kosten

ning. In Nederland hebben we nog steeds last van de nimby-(not in my

voor de vervuiling worden meegerekend is dit ook nu al het geval.

back yard)-reactie als het om windmolens op land gaat. Nederland moet

Toch is er nog veel discussie over windmolens op land. Ook de grote

over deze houding heen zien te komen, 贸f andere vormen van duurzame

windmolens van tegenwoordig hoeven in veel landschappen niet te

energie omarmen en zijn energieverslaving onder ogen zien. Laat de poli-

misstaan. Ze interfereren er niet mee maar vormen een eigen laag van

tiek eerst beginnen deze initiatieven te ondersteunen en ze niet tegen te

een andere orde. De omgevingspsychologie stelt dat het landschap een

houden met beperkende regelgeving of tegendraadse marktmechanis-

bepaalde hoeveelheid gebiedsvreemde elementen op kan nemen zon-

men. Er gaat bijvoorbeeld meer geld uit de schatkist naar fossiele- dan

der verrommeld te raken. Een combinatie van verstorende elementen

duurzame energie in Nederland.

Gezond Bouwen & Wonen 4-2011

17


Historisch perspectief

Alternatieven

Energie en duurzame energie zijn al eeuwen deel van ons landschap.

Naast de grootschalige inzet van wind- en zonne-energie liggen er

Door de wereldwijde stijging van energie- en voedselprijzen en het

tal van mogelijkheden in het benutten van biomassa, waterkracht en

groeiende klimaatprobleem zullen het gebruik en de winning van

bodemwarmte. Het gaat om het slimmer organiseren van energie- en

duurzame energie een steeds belangrijker rol vervullen in het land-

grondstofstromen. Veel zonne-energie komt bijvoorbeeld ook terecht

schap. Door de eeuwen heen is het landschap gevormd en getekend

in gewassen en beplanting die we kunnen benutten. Eigenlijk gaat

door de winning van hout, hoog- en laagveen en de benutting van

het om het bijhouden van het huishoudboekje van een gebied. Hoe

wind- en waterkracht. Historische wind- en watermolens herinneren

veel mest, snoeihout en restproducten zijn voorradig in een gebied en

hier bijvoorbeeld nog aan. Later hebben houtteelt voor de toepassing in

wat voor een vraag leeft er voor warmte, koude, gas, elektriciteit en

de mijnbouw in Limburg en de winning van aardolie en -gas in Noord-

meststoffen. Alles wat je direct in de buurt kan gebruiken zet je in voor

Nederland hun stempel op het landschap gedrukt. Energiecentrales

de lokale behoeften. Wat je niet nodig hebt kan je leveren aan het

en hoogspanningskabels zijn steeds nadrukkelijker aanwezig in het

gas- en elektriciteitsnet. Je ziet nu dan ook dat, wederom in navolging

landschap. Kolen, olie, aardgas en uranium voor kernenergie zijn

van Duisland, de bio-vergistingsinstallaties opkomen in het landschap.

energiedragers waar we het beste zo snel mogelijk afscheid van kun-

Zo wordt de boer ook energieproducent. Een andere toepassing is het

nen nemen. Het zijn eindige grondstoffen die bij de winning of na het

benutten van reststromen, zoals snoeihout. Tot voor kort werd deze

gebruik kwalijke vervuilingen opleveren en in het geval van de eerste

grondstof gezien als afval waardoor de opslag er van onbetaalbaar

drie enorm veel CO2 en luchtvervuiling produceren. Het is tijd voor de

was. De voorgenoemde regelgeving is met veel moeite aangevochten

grootschalige toepassing van duurzame energie. Ook dit heeft invloed

en inmiddels worden er al zwembaden verwarmd met dit hout.

op het landschap, of kan er juist een relatie mee aangaan waarin nog veel kansen liggen. Kansen die steeds meer door burgers en bedrijven benut worden.

Op de grens tussen Nederland en Duitsland bij de historische vestingstad Bourtange zie je de windmolens letterlijk opduiken in het Duitse landschap. Foto’s onder, rechtsonder en -boven

De kosten per energiedrager.

External costs CO2 costs, ETS Fuel costs Maint. & op. Costs Fixed costs

Bron: WNF / CE Delft

Naturalgas, Naturalgas, Coal CCGT CHP

18

Gezond Bouwen & Wonen 4-2011

Coal & Coal + CCS Nuclear, EPR biomass (50/50%)

Wind Wind Wind onshore offshore offshore (excl. grid (incl. grid conn.) conn.)


Energie

Historisch perspectief

De watermolen op Landgoed Staverden in Gelderland.

Gezond Bouwen & Wonen 4-2011

19


Het Duitse landschap op de grens tussen Nederland en Duitsland bij de historische vestingstad Bourtange.

“In Nederland hebben we nog steeds last van de nimby-(not in my back yard)-reactie als het om windmolens op land gaat.”

Het ‘Plus-energie-haus’ van het Duitse ministerie voor bouw, verkeer en stadontwikkeling. Hier tentoongesteld in Dusseldorf in 2010

20

Gezond Bouwen & Wonen 4-2011

www.snipperhout.nl

Met houtsnippers en een oven ter grootte van een zeecontainer is het mogelijk om een (klein) buitenzwembad te verwarmen.


Energie

Ook op kleine schaal

Achterstand inhalen

Ook voor gewone huishoudens in de stad of juist afgelegen op het

Velen die begaan zijn met het landschap zien daar geen plaats voor bio-

platteland bestaan mogelijkheden om zelf in de energiebehoefte

vergistingsinstallaties of windmolens, of verwijzen naar zee of de pol-

te voorzien. Het Duitse (alweer) ministerie van Bouw, Verkeer en

ders als passende locatie. Hoewel goed bedoeld en goed gemeend zal

Stadsontwikkeling toont de burger de kansen van de Plus Energie-

dit argument binnenkort niet meer opgaan. De Nederlandse productie

woning. Een woning die de dag rond meer energie produceert dan

van duurzame energie loopt hopeloos achter terwijl de prijzen voor

verbruikt. Ideaal voor afgelegen woningen waar geen netwerk beschik-

fossiele brandstoffen toenemen en het klimaatprobleem nog opgelost

baar is. Ook windenergie is decentraal door bedrijven en huishoudens

moet worden. Het is tijd om de particulieren en de ondernemers die

op te wekken, met kleine molens die veel minder opvallen in het land-

duurzame energie opwekken te ondersteunen. Een kijkje over de

schap. Hiervoor geldt wel dat dit alleen rendabel is in gebieden waar

grens kan bruikbare referenties voor stimulerend beleid en regelgeving

het voldoende waait. Daarbij is het mogelijk om met smart grids de

opleveren. Dat kost de politiek nog geen euro of uitgesproken ambitie,

duurzame energie lokaal uit te wisselen en beschikbaar te maken voor

maar maakt de weg vrij voor de burgers en bedrijven die zelf aan de

iedereen, wat mogelijk weer hoogspanningsmasten in het landschap

slag willen.

scheelt.

MichaĂŤl Meijer MichaĂŤl Meijer werkt als landschapsontwerper en planoloog bij Adviesbureau Haver Droeze in Amersfoort en als ontwerpdocent aan Hogeschool Rotterdam. Daarnaast is hij de secretaris van de BNSP | NVTL werkgroep Duurzame Stedelijke Ontwikkeling. Bronnen: www.bruinsenkwast.nl www.snipperhout.nl www.innovatienetwerk.org/nl/concepten/view/118/Grassa.html www.innovatienetwerk.org/nl/concepten/view/135/Marktvoormest.html www.innovatienetwerk.org/nl/concepten/view/74/NieuweNuts.html www.mpi-group.eu/ www.gelderlander.nl/voorpagina/arnhem/7697680/Koe-wordt-ook-producent-van-gasen-elektriciteit.ece www.cop17-cmp7durban.com/ www.dedrentsemonden.com/nieuws/93-windenergie-goedkoper-dan-energie-uitkolen-en-uranium-.html www.raedthuys.nl/trefwoorden/windenergie-in-nederland.html donqi.nl/ www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2011/12/13/uitkomstklimaatconferentie-durban.html

Gezond Bouwen & Wonen 4-2011

21


Gezond bouwen en wonen