Issuu on Google+

Γεώργιος Καψάλης Σμαράγδα Παπαδοπούλου

Αλεξάνδρα Γαλάνη

Μαργαρίτα Καψάλη

Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιωάννινα

Σεπτέμβριος 2015


2


Περιεχόμενα

Πρόλογος

6

Λίστα συμμετεχόντων στην εκδήλωση

8

Χαιρετισμός Πρύτανη Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

9

Καθ. Γεώργιος Δ. Καψάλης 1.

Εισαγωγή

12

2.

Τα παραμύθια στην ελληνική γλώσσα

15

2.1 Η Αστράμαξα (Αρμενία)

15

Γιάννα Κούλα 2.2 Οι μουσικοί της πόλης Bremen (Γερμανία)

20

Nicolas Ruppelt

2.3 Ποιος ζει στο γάντι (Ουκρανία)

24

Larysa Sorokova και Ksenia Khaznaferova 2.4 Η μάγισσα της οδού Mouffred (Γαλλία)

28

Sophie Fardella 2.5 Ο μύθος του Βασιλίσκου (Πολωνία)

31

Agnieszka Kleszcz και Karolina Roszczyk 2.6 Η ιστορία του Τσάρου Σαλτάν (Ρωσία-Λευκορωσία) Tatiana Galakhova και Katerina Palaneichyk

3

35


2.7 Ο Νόουρουζ και η Νάνε Σάρμα (Ιράν)

39

Nasrin Mostofian 2.8 Η Σειρήνα Παρθενόπη και ο Μύθος της (Ιταλία)

42

Paola Vitiello και Guilia Sorrentino

2.9 Το τέλος των παραμυθιών

44

Γιάννα Κούλα

3.

Τα παραμύθια στη γλώσσα τους

45

3.1 Οι μουσικοί της πόλης Bremen

45

Επεξεργασία: Nicolas Ruppelt

3.2 Ποιος ζει στο γάντι

48

Επεξεργασία: Larysa Sorokova και Ksenia Khaznaferova 3.3 Η μάγισσα της οδού Mouffred

50

Επεξεργασία: Sophie Fardella

3.4 Ο μύθος του Βασιλίσκου

52

Επεξεργασία: Agnieszka Kleszcz και Karolina Roszczyk

3.5 Η ιστορία του Τσάρου Σαλτάν

54

Επεξεργασία: Tatiana Galakhova και Katerina Palaneichyk

3.6 Ο Νόουρουζ και η Νάνε Σάρμα

57

Επεξεργασία: Nasrin Mostofian

4


3.7 Η Σειρήνα Παρθενόπη και ο Μύθος της

59

Επεξεργασία: Paola Vitiello και Guilia Sorrentino

4.

Πρόταση για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη διδασκαλία

61

της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας

5.

Απολογισμός των Εργασιών της Διδακτικής Πρότασης

73

Βιβλιογραφία

79

5


Πρόλογος Γεώργιος Καψάλης, Σμαράγδα Παπαδοπούλου, Αλεξάνδρα Γαλάνη, Μαργαρίτα Καψάλη

Η ιδέα για τη συγγραφή του παρόντος εγχειριδίου προέκυψε ύστερα από την επιτυχημένη εκδήλωση «Παραμύθια και μουσικές του κόσμου», που διοργάνωσε το Κέντρο Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σε συνεργασία με το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών στις 23 Μαρτίου 2015 στον Πολιτιστικό Πολυχώρο «Δημήτρης Χατζής». Η βραδιά ήταν αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα Αφήγησης, η οποία γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 20 Μαρτίου και διοργανώθηκε για πρώτη φορά στη Σουηδία το 1991. Ο εορτασμός της καθιερώθηκε σε παγκόσμιο επίπεδο το 2005, ενώ στην Ελλάδα γιορτάστηκε για πρώτη φορά το 2010. Εκείνη την ημέρα, παραμυθάδες από όλα τα μήκη και πλάτη της γης μαζεύονται, αφηγούνται και ακούνε παραμύθια και ιστορίες από όλον τον κόσμο. To 2015 στην πόλη των Ιωαννίνων, o Πρόεδρος του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού και Πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων αποφάσισε τον εορτασμό αυτής της επετείου με μία βραδιά αφήγησης διαπολιτισμικής φύσης. Παραμυθάδες έγιναν οι αλλοδαποί σπουδαστές του Κέντρου, οι οποίοι συμμετείχαν στο 23ο Πρόγραμμα του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών και στο Χειμερινό Πρόγραμμα Ελληνικής Γλώσσας του Κέντρου. Η ιδέα υλοποιήθηκε υπό την εποπτεία και με την πείρα σε αφηγηματικές βραδιές πολιτισμού της Αναπληρώτριας

Καθηγήτριας

και

Επιστημονικής

Υπεύθυνης

του

Κέντρου

Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού το έτος 2015. Σπουδαστές όλων των επιπέδων μοιράστηκαν με το ακροατήριο της πανεπιστημιακής κοινότητας και της τοπικής κοινωνίας της πόλης πρωτότυπα παραμύθια και μύθους από τις ιδιαίτερες πατρίδες τους και με τιμόνι την ελληνική γλώσσα μάς ταξίδεψαν σε κόσμους μαγικούς και ονειρεμένους. Τη βραδιά πλαισίωσαν επαγγελματίας αφηγήτρια και μουσικός, οι οποίοι έδωσαν τη δική τους νότα,γεμίζοντας τη βραδιά με χρώμα και ήχους. Την εκδήλωση χαιρέτησαν ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Καθηγητής κ. Γεώργιος Καψάλης, ο Αντιδημάρχος Παιδείας και Κοινωνικής Πολιτικής του Δήμου Ιωαννιτών, κ. Παντελής 6


Κολόκας, και η Επιστημονική Υπεύθυνη του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού, κ. Σμαράγδα Παπαδοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του

Πανεπιστημίου

Ιωαννίνων. Στόχος της εκδήλωσης ήταν να δημιουργηθεί ένας δίαυλος επικοινωνίας μέσω του οποίου οι σπουδαστές του Κέντρου θα είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με την πολιτιστική ζωή της πόλης και να αποτελέσουν ενεργά μέλη αυτής. Ταυτόχρονα η ευκαιρία αυτή αποτέλεσε δεσμό αλληλογνωριμίας και φιλικής συνύπαρξης στην ομάδα. Η αξιοποίηση των γνώσεων που αποκόμισαν οι σπουδαστές διαφόρων ηλικιών, κατά τη διάρκεια των σπουδών τους αποτυπώθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και έξω από τα στενά όρια της τάξης, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ενίσχυση του διαπολιτισμικού αισθήματος τόσο σε διαπροσωπικό όσο και σε ευρύτερο κοινωνικό επίπεδο. Το παρόν πόνημα στοχεύει στο να αποτυπωθούν αυθεντικά παραμύθια από διάφορες χώρες του κόσμου τα οποία, υπό το πρίσμα της διαπολιτισμικής προσέγγισης, δύνανται να αποτελέσουν μία πρωτότυπη διδακτική πρόταση για τη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας, άμεσα αξιοποιήσιμη από κάθε ενδιαφερόμενο στο μέλλον. Αφιερώνεται στους σπουδαστές του Κέντρου, οι οποίοι κατά κοινή μας πεποίθηση αποτέλεσαν και εξακολουθούν να αποτελούν τους καλύτερους πρεσβευτές διάδοσης του ελληνικού πνεύματος μέσω της μακρόχρονης προσφοράς του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στον τομέα της εκμάθησης της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

7


Λίστα συμμετεχόντων στην εκδήλωση Τίτλος: Οι μουσικοί της πόλης Bremen Χώρα: Γερμανία Αφήγηση: Nicolas Ruppelt Τίτλος: Ποιος ζει στο γάντι Χώρα: Ουκρανία Αφήγηση: Larysa Sorokova και Ksenia Khaznaferova Τίτλος: Η μάγισσα της οδού Mouffred Χώρα: Γαλλία Αφήγηση: SophieFardella Τίτλος: Ο μύθος του Βασιλίσκου Χώρα: Πολωνία Αφήγηση: Agnieszka Kleszcz και Karolina Roszczyk Τίτλος: Η ιστορία του Τσάρου Σαλτάν Χώρα: Ρωσία-Λευκορωσία Αφήγηση: Tatiana Galakhova και Katerina Palaneichyk Τίτλος: Ο Νόουρουζ και η Νάνε Σάρμα Χώρα: Ιράν Αφήγηση: Nasrin Mostofian Τίτλος: Η Σειρήνα Παρθενόπη και ο Μύθος της Χώρα: Ιταλία Αφήγηση: Νεφέλη Γκλέζου και Αποστόλου Βασιλική Αφηγήσεις ελληνικών παραδόσεων: Γιάννα Κούλα, Θεατροπαιδαγωγός Επιστημονική Υπεύθυνη του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων – Επιμέλεια Οργάνωσης Εκδήλωσης: Σμαράγδα Παπαδοπούλου, Αναπλ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Συντονισμός – Παρουσίαση Εκδήλωσης: Δρ Αλεξάνδρα Γαλάνη, Ε.Ε.Π. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Υπεύθυνες Διδασκαλίας Ελληνικών – Εμψύχωσης αφηγήσεων: Αλεξάνδρα Γαλάνη, Άννα Δούβαλη, Μαργαρίτα Καψάλη Μουσική επιμέλεια: Αντώνιος Καρασταμάτης Αφίσα εκδήλωσης / Εξώφυλλο εγχειριδίου Vivid Graphics – Ευφραιμίδη, Α. και Κατσιώρα, Α. Ο.Ε. 8


Χαιρετισμός Πρύτανη Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. Γεώργιος Δ. Καψάλης

Θέλω να σας ευχαριστήσω όλους θερμά για τη συμμετοχή σας στην αποψινή εκδήλωση, γιατί αφενός με τον τρόπο αυτό τιμάτε όλους τους σπουδαστές του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου μας για την προσπάθεια που καταβάλλουν και αφετέρου γιατί θα έχετε οι ίδιοι τη δυνατότητα να απολαύσετε Παραμύθια και Μουσικές από πολλές χώρες του κόσμου. Όλα αυτά, μάλιστα, θα τα παρουσιάσουν σπουδαστές από διάφορες χώρες του κόσμου, που δεν είναι ασφαλώς επαγγελματίες, αλλά που βρίσκονται στη χώρα μας, για να γνωρίσουν την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό.

Είναι γνωστό ότι στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων λειτουργεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 το Κέντρο Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού, το οποίο το έχουν επισκεφτεί, μέχρι σήμερα, περισσότεροι από έξι χιλιάδες αλλοδαποί φοιτητές. Κατά το τρέχον ακαδημαϊκό έτος υλοποιούμε και πάλι το Χειμερινό Πρόγραμμα του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών της χώρας μας, οκτάμηνης διάρκειας, στο πλαίσιο του οποίου παρακολουθούν μαθήματα ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού τριάντα πέντε σπουδαστές από δεκαεννέα χώρες του κόσμου. Το Πρόγραμμα των σπουδαστών, εκτός από τα μαθήματα ελληνικής γλώσσας, περιλαμβάνει και πολλές επισκέψεις σε πολιτιστικά και πνευματικά μνημεία της περιοχής και της χώρας. Είναι επίσης γεγονός ότι τόσο στη χριστουγεννιάτικη γιορτή που διοργανώνουμε κάθε χρόνο όσο και στην αποχαιρετιστήρια γιορτή στο τέλος του Προγράμματος, οι σπουδαστές του Κέντρου παρουσιάζουν ήθη και έθιμα και άλλα δρώμενα από τις πατρίδες τους.

Ωστόσο, είναι η πρώτη φορά που επιχειρούμε ως Κέντρο Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού να βγούμε προς τη γιαννιώτικη κοινωνία, προβάλλοντας το Κέντρο στην τοπική κοινωνία και ενισχύοντας τη συμμετοχή των σπουδαστών στον ελληνικό τρόπο ζωής και τα δρώμενα της πόλης. Η εκδήλωση αποτελεί μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας των σπουδαστών, οι οποίοι συμμετέχουν σε αυτήν εθελοντικά. Επέλεξαν οι ίδιοι τα παραμύθια και τα μετέφρασαν στην ελληνική 9


γλώσσα. Η τελική γλωσσική επιμέλεια έγινε από τους διδάσκοντες και την επιστημονική υπεύθυνη του Προγράμματος. Συμμετέχουν σπουδαστές όλων των επιπέδων, ενώ αξιέπαινη είναι η προσπάθεια των αρχαρίων, που μόλις πριν από πέντε μήνες ήρθαν για πρώτη φορά σε επαφή με την ελληνική γλώσσα. Έμμεσα, στην όλη διαδικασία συμμετείχαν και οι υπόλοιποι σπουδαστές, οι οποίοι στις πρόβες συμβούλευαν, έδιναν ιδέες, ασκούσαν κριτική, εμψύχωναν και υποστήριζαν την προσπάθεια των συμφοιτητών τους.

Είναι γεγονός ότι για να διοργανωθεί μία τέτοια εκδήλωση απαιτείται χρόνος και κόπος μηνών, αλλά και ιδιαίτερο κέφι και μεράκι από πολλούς ανθρώπους. Ως εκ τούτου θέλω να ευχαριστήσω θερμά την

επιστημονική υπεύθυνο

του

Προγράμματος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης και συνάδελφό μου, κυρία Σμαράγδα Παπαδοπούλου, που πρωταγωνιστεί δημιουργικά σε τέτοιες εκδηλώσεις και πρωτοβουλίες. Επίσης, το μέλος του Ειδικού Επιστημονικού Προσωπικού του Κέντρου, κυρία Αλεξάνδρα Γαλάνη, που έχει δώσει μία νέα ώθηση στο Κέντρο μας, το ακαταπόνητο διοικητικό προσωπικό του Κέντρου, καθώς και όλους τους εξαίρετους διδάσκοντες του Κέντρου που διαθέτουμε. Χαίρομαι πραγματικά που αποτελούν συνεργάτες μου σε αυτήν την κοινή και συστηματική προσπάθεια, η οποία είμαι βέβαιος ότι θα έχει και ανάλογη συνέχεια.

Η συμμετοχή της κυρίας Γιάννας Κούλα και τα μουσικά μελίσματα του κυρίου Αντώνη Καρασταμάτη αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης και δημιουργίας για τους σπουδαστές μας. Η επιλογή του χώρου πραγματοποίησης της εκδήλωσης ήταν εξίσου σημαντική. Το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών, πάντα αρωγός και συνοδοιπόρος στα πολιτιστικά και πνευματικά δρώμενα του Ιδρύματός μας, αγκάλιασε την πρωτοβουλία αυτή και ευχαριστώ ιδιαιτέρως τη Διοίκησή του για τη παραχώρηση της αίθουσας και τη φιλοξενία που μας παρέχει.

Τέλος, θέλω να ευχαριστήσω θερμά και ιδιαίτερα όλους τους σπουδαστές του Κέντρου για την επιλογή τους να έρθουν στη χώρα μας, να έρθουν στην πόλη των Ιωαννίνων και στο Πανεπιστήμιό μας, για να μάθουν την ελληνική γλώσσα, αλλά και 10


για τη συμμετοχή τους στην αποψινή εκδήλωση, που μας κάνει όλους υπερήφανους. Ευχαριστώ εγκάρδια και όλους εσάς, μικρούς και μεγάλους, για τη συμμετοχή σας στην εκδήλωση.

11


1. Εισαγωγή Γεώργιος Καψάλης, Αλεξάνδρα Γαλάνη, Μαργαρίτα Καψάλη

1. Η αξία των παραμυθιών

Τα παραμύθια από τη φύση τους εσωκλείουν ένα ευρύ φάσμα δυνατοτήτων, καθώς δύναται να προσεγγιστούν μέσα από την οπτική της φιλολογίας, της ιστορίας, της εθνολογίας, της τέχνης, της λαογραφίας και της αισθητικής. Αποτελούν ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης, έκφρασης και φαντασίας για μικρούς και μεγάλους. Σαν ένας ζωντανός οργανισμός, με φανταστικούς ήρωες και εικόνες γεμάτες ψυχή και αισθήσεις, μεταφέρουν τους αναγνώστες σε κόσμους μαγικούς και ονειρεμένους. Πέρα από την ανάπτυξη και καλλιέργεια της φαντασίας, συμβάλλουν καθοριστικά στην ενίσχυση του πολιτισμικού ιδεώδους και την κατάκτηση λαογραφικών γνώσεων καθώς μέσα από την αφήγηση ιστοριών αναδύονται σταδιακά ήθη και έθιμα, λαϊκές παραδόσεις, γλωσσικά και ιστορικά στοιχεία. Ο πολυδιάστατος ρόλος των παραμυθιών αξιοποιείται αποτελεσματικά και στον χώρο της εκπαίδευσης λειτουργώντας ως κινητήριος δύναμη στη μαθησιακή διαδικασία, αφού προσεγγίζει τη γνώση με δημιουργικότητα και πρωτοτυπία (Griva, Chostelidou και Semoglou, 2015). Υπό το πρίσμα μιας φανταστικής ιστορίας ο αναγνώστης καταφέρνει να εμπλουτίσει το γλωσσικό του υπόβαθρο μέσα από την επεξεργασία και την αναδιήγηση των ιστοριών, χρησιμοποιώντας πλούσια λεκτικά σύνολα σε συνδυασμό με διάφορα μορφοσυντακτικά φαινόμενα. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και ο παιδαγωγικός χαρακτήρας των παραμυθιών, ο οποίος προκύπτει ως αποτέλεσμα αξιοποίησης γεγονότων που αντικατοπτρίζουν πραγματικές καταστάσεις και ενυπάρχουν σε αυτά. Με τον τρόπο αυτό λειτουργούν επικουρικά στην εμβάθυνση και προαγωγή αξιών, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύουν αρχές, στάσεις και τρόπους ζωής με έναν αβίαστο και φιλελεύθερο τρόπο, απαλλαγμένο από κοινότυπες συμβουλές και βγαλμένο μέσα από την ίδια τη ζωή.

12


2. Παραμύθι και διαπολιτισμική εκπαίδευση

Επιχειρώντας κανείς μία προσεκτικότερη μελέτη των παραμυθιών ανά τον κόσμο, θα καταλήξει αβίαστα στο συμπέρασμα ότι χαρακτηρίζονται από κοινά μοτίβα, τα οποία, προσαρμοσμένα στις τοπικές παραλλαγές του κάθε λαού, προσεγγίζονται διαφορετικά από χώρα σε χώρα. Προς αυτή την κατεύθυνση δύναται να αποτελέσουν ένα άριστο μέσο ενίσχυσης της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, καθώς αντικατοπτρίζουν την πολιτισμική ποικιλία του κόσμου και επιτρέπουν να αναδειχθούν ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στους πολιτισμούς (Zabel, 1991). Η τάση για χρήση κοινών μοτίβων (Λουκάτος, 1988) δύναται να λειτουργήσει ως κοινή συνιστώσα διαφορετικών εθνολογικών, θρησκευτικών και πολιτισμικών ταυτοτήτων και να αποτελέσει εφαλτήριο ανάδειξης των κοινών πολιτισμικών στοιχείων ανάμεσα στους λαούς χωρίς ωστόσο να παραγνωρίζονται οι ιδιαιτερότητες, που σχετίζονται με την τοπική ιστορία του κάθε παραμυθιού (Προύσαλης, 2007). Με τον τρόπο αυτό προάγονται οι αξίες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, οι οποίες σύμφωνα με τον Essinger (1988) συνοψίζονται στην ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών, στη διευκόλυνση της επικοινωνίας, στην καταπολέμηση του ρατσισμού και του εθνικιστικού τρόπου σκέψης, στην καλλιέργεια ευαισθησίας, αλληλεγγύης και συνεργασίας. Επιπλέον τα παραμύθια αποτελούν ένα πρόσφορο πεδίο πολιτισμικών ερεθισμάτων, καθώς αναφέρονται σε ήθη και έθιμα, λαϊκές παραδόσεις και ιστορικά στοιχεία διαφόρων πολιτισμών, γεγονός που τους προσδίδει έναν χαρακτήρα οικουμενικό που υπερβαίνει τα στενά εθνικά όρια (Μερακλής, 1980).

3. Η αξιοποίηση του παραμυθιού στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας Τα παραμύθια, ως υποστηρικτικό εργαλείο στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας, καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εφαρμογής, καθώς αποτελούν άριστο μέσο ενίσχυσης των προσληπτικών και παραγωγικών δεξιοτήτων (Griva και Chostelidou, 2012). Τόσο η απλή δομή των παραμυθιών όσο και ο τρόπος με τον οποίο εντάσσονται οι λέξεις σε νοηματικά πλαίσια, διευκολύνουν την

13


ανάκληση και αναδιήγηση των ιστοριών. Η κατάκτηση της γνώσης επιτυγχάνεται σταδιακά, καθώς οι εκπαιδευόμενοι ανακαλύπτουν την πλοκή της ιστορίας μέσα από διάφορα στάδια, τα επεξεργάζονται και εν συνεχεία τα αναπλάθουν. Το γεγονός αυτό το καθιστά πρόσφορο να ανταποκριθεί σε όλα τα επίπεδα εκμάθησης, ακόμη και στα πιο χαμηλά. Χαρακτηριστικό στοιχείο των παραμυθιών είναι και η επανάληψη των λεγόµενων μοτίβων. Πρόκειται για μία επιβοηθητική λειτουργία στην εκμάθηση λεξιλογίου και τη σύλληψη μορφοσυντακτικών δομών μέσω της εσωτερίκευσης ενός γλωσσικού προτύπου. Με τον τρόπο αυτό οι εκπαιδευόμενοι καθίστανται γρήγορα και εύκολα ικανοί να κατανοήσουν και να χρησιµοποιήσουν λέξεις και µορφοσυντακτικές δοµές, τις οποίες ενδέχεται προηγουμένως να μην έχουν διδαχθεί (Μάγος και Παναγοπούλου, 2008). Ειδικότερα σε ένα διαπολιτισμικό περιβάλλον μάθησης τα παραμύθια, ως μορφή αφήγησης, προκρίνουν και ευνοούν την αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ των εκπαιδευόμενων, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός θετικού κλίματος και στην εδραίωση μιας συναισθηματικής και ψυχολογικής ασφάλειας, παράγοντες που κρίνονται ιδιαιτέρως σημαντικοί, καθώς αποτελούν άριστο υποστηρικτικό πλαίσιο για την αποτελεσματικότερη εκμάθηση της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας. Η παραπάνω διάσταση ενισχύεται όταν η επιλογή των παραμυθιών υπαγορεύεται από τους ίδιους τους εκπαιδευόμενους με ιστορίες από τη χώρα προέλευσής τους. Η διδασκαλία και η εκμάθηση της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας στηρίζεται σε ένα συνεκτικό σύνολο παραγόντων, με κυρίαρχο στοιχείο την επιλογή και χρήση στρατηγικών μάθησης, οι οποίες αξιοποιούμενες αποτελεσματικά κατά τη μαθησιακή διαδικασία, αποτελούν ένα άριστο μέσο για την επίτευξη των εκπαιδευτικών στόχων. Στην ευρύτερη προσπάθεια, λοιπόν, αξιοποίησης νέων τεχνικών εντάσσεται και το παραμύθι, το οποίο ως µια ιδιαίτερη µορφή αφήγησης αποτελεί ένα άριστο μέσο εκμάθησης της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας καθώς συγκεντρώνει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά, τα οποία προσδίδουν έναν χαρακτήρα ελκυστικό και ταυτόχρονα ευχάριστο (Σεραφειµίδου, Χατζηπαναγιωτίδη και Χρίστου, 2003).

14


2. Τα παραμύθια στην ελληνική γλώσσα 2.1 Η Αστράμαξα1 Αρμενία Αφήγηση: Γιάννα Κούλα

Χίλια παραμύθια και ένα μαγικά και ονειρεμένα Χίλια παραμύθια και ένα μαγικά και ονειρεμένα Χίλιες νύχτες να τα λέω, μια να τα ξεχάσω, κλαίω Χίλιες νύχτες να τα λέω, μια να τα ξεχάσω, κλαίω Μια να τα ξεχάσω, κλαίω

Τραγούδι: Αντώνιος Καρασταμάτης

1

Λαϊκό παραμύθι από την Αρμενία. Στα αρμένικα πρωτοεκδόθηκε με τον τίτλο

«Αστγαγκάν Σάιλ», έργο του Αρμένιου λογοτέχνη Hamastegh. Η Κουήν Μινασιάν το μετέφρασε στα ελληνικά και το συμπεριέλαβε στη συλλογή της «Παραμύθια από την Αρμενία» (http://skylore.blogspot.gr/2010/10/blog-post.html). Το παραμύθι συναντάται και στον Άγιο Νικήτα Λευκάδας με τίτλο «Γιατί φυσάει ο άνεμος;» (http://www.elculture.gr/blog/giati-fysaei-o-anemos/).

15


Κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώσ’ της κλώτσο, μπάτσο να γυρίσει, παραμύθι να αρχινήσει.

Ήταν και δεν ήταν, μια φορά και έναν καιρό, ήταν ένας ψαράς, ο Ψαραγπάρ και ζούσε κοντά σε μια θάλασσα. Μια μέρα αποφάσισε να πάει να ψαρέψει. Πήρε λοιπόν τα δίχτυα του, τα έβαλε στον ώμο του, πήρε και τη λάμπα του και κίνησε κατά τη θάλασσα. Προχωρούσε, προχωρούσε, προχωρούσε και ήταν νύχτα και ο ουρανός ήταν γεμάτος αστέρια, αμέτρητα αστέρια. Και τα αστέρια φωτίζονταν ακόμη και στη θάλασσα. Ο Ψαραγπάρ προχώρησε, ανέβηκε στη βάρκα του, κρέμασε τη λάμπα πάνω στην πλώρη, πήρε τα κουπιά του και άρχισε να ξεφυλλίζει τη θάλασσα, σα λέει να ήταν ένα παλιό βιβλίο τα χρόνια και να το ξεφύλλιζε σιγά, σιγά, σιγά, σιγά. Έτσι, ξεφύλλιζε και τη θάλασσα και έφτασε, λέει, στη μέση της θάλασσας. Και εκεί έριξε τα δίχτυα και περίμενε ήρεμα και χαλαρά να δει τι ψάρια θα βγάλει. Και όταν ήρθε η ώρα, άρχισε να τρίβει τα δίχτυα και τα δίχτυα ήταν βαριά, πολύ βαριά. Και όπως πήγε να δει τι ψάρια έπιασε, κοιτάζει, τι να δει! Τα δίχτυα δεν είχαν ψάρια μέσα, μα είχανε αστέρια. Και μόλις τα ’δε ο ψαράς, λέει: «Τι να τα κάνω εγώ τα αστέρια! Εγώ ψάρια θέλω! Να πάω να τα πουλήσω, να ταΐσω την οικογένεια μου!» Αλλά τι να κάνει... Πήρε τα δίχτυα με τα αστέρια μέσα και προχώρησε. Πήγε προς το σπίτι του. Και όταν έφτασε στο σπίτι, φωνάζει τη γυναίκα του: «Γυναίκα, βγες! Σου ΄φερα αστέρια!» Και βγαίνει η γυναίκα και βλέπει τα αστέρια και γεμίζει χαρά, πολύ μεγάλη χαρά και άρχισε και γέλαγε και τραγούδαγε και χόρευε και έπαιρνε τον άνδρα της αγκαλιά και τον γέμιζε φιλιά. «Τι ωραία που είν’ τα αστέρια!» Και εκείνος μουρμούριζε απογοητευμένος: «Τι να τα κάνω εγώ τα αστέρια… Εγώ ψάρια ήθελα!» Και η γυναίκα του έλεγε: «Τι να τα κάνω εγώ τα ψάρια… Αστέρια θέλω!» Και τα έπαιρνε τα αστέρια και τα ΄βαζε στο λαιμό της και στα χέρια της και πάνω της και πήρε και ένα αστέρι και το έβαλε στα κέρατα της κατσίκας της. Ο ψαράς 16


απογοητευμένος έπεσε για ύπνο. Την άλλη μέρα τι να κάνει. Πήρε τα δίχτυα και κίνησε κατά το χωριό να πάει να πουλήσει τα αστέρια.

Δίχτυα ρίχνω στο λαιμό ψαράκια να πιαστούν Δίχτυα ρίχνω στο λαιμό ψαράκια να πιαστούν Πέστε μου πώς γίνεται άστρα να μπλεχτούν Πέστε μου πως γίνεται άστρα να μπλεχτούν Μ’ άστρα δε χορταίνουνε εκείνοι που πεινούν Μ’ άστρα δε χορταίνουν εκείνοι που πεινούν Μ’ όσα έχουν δίνουνε μ’ αυτά να στολιστούν Μ’ όσα έχουν δίνουνε μ’ αυτά να στολιστούν Δεν είν’ τα άστρα κανενός, μόν’ είναι του ουρανού Δεν είν’ τα άστρα κανενός, μόν είναι του ουρανού Κάτω εδώ δεν κατοικούν, βγάλ’ το από το νου Κάτω εδώ δεν κατοικούν, βγάλ’ το από το νου

Και κίνησε ο ψαράς για το χωριό και άρχισε να διαλαλεί την πραμάτεια του και άρχισε να φωνάζει και να λέει: «Αστέρια! Εδώ τα καλά αστέρια!» Οι κάτοικοι του χωριού έμειναν με το στόμα ανοιχτό και άρχισαν να βγαίνουν στις πόρτες και στα παραθύρια να δουν τι είναι αυτά που πουλάει ο ψαράς. Και μόλις βγήκαν και είδαν τα αστέρια, έμειναν άφωνοι. Οι γυναίκες του χωριού έβγαιναν στις πόρτες και φώναζαν τον ψαρά και του έλεγαν: «Ε, Ψαραγπάρ, έλα κατά ΄δώ! Έλα να δεις τι όμορφη που είμαι! Θα μου δώσεις ένα αστέρι;» Όμως ο ψαράς δεν ήθελε να δίνει αστέρια χωρίς λεφτά. Έδινε αστέρια μόνο σε αυτούς που τα πλήρωναν. Έτσι, ήρθε ο αμαξάς και πήρε δυο αστέρια και τα έβαλε στα κούτελα των αλόγων και ήρθε και ο ζευγάς και πήρε αστέρια και τα έδωσε στα βόδια και ο γαλατάς τα ΄δεσε πίσω στην πλάτη μιας αγελάδας και ο βοσκός τα πήρε και στόλισε τα πρόβατα του. Όλοι ζητούσαν αστέρια. Αυτά τα περίεργα αστέρια, τα αληθινά αστέρια, τα αστέρια του ουρανού.

17


Στην άκρη του χωριού, όμως, ζούσε ένας περίεργος άνθρωπος, ένας φτωχός άνθρωπος, ένας τραγουδοποιός. Οι κάτοικοι του χωριού τον ΄λεγαν ποιητή. Και αυτός το μόνο που είχε ήταν μια κιθάρα κρεμασμένη στον τοίχο του σπιτιού του. Και όπως άκουγε τον ψαρά να διαλαλεί την πραμάτεια του, βγήκε στο κατώφλι της πόρτας του και ρωτάει τον ψαρά: «’Ει, ψαρά, έχεις αστέρια αληθινά;» «Ναι, έχω! Εσένα, τι σε νοιάζει;» «Να, θέλω ένα αστέρι.» «Αν έχεις λεφτά, μόνο τότε θα σου δώσω.» «Σε παρακαλώ, Ψαραγπάρ, σου δίνω τη ζωή μου, σου δίνω την κιθάρα μου, δώσ’ μου ένα αστέρι.» «Τι να την κάνω εγώ την κιθάρα σου…» «Ψαραγπάρ, τραβάω την άμαξα σου, θα μου δώσεις ένα αστέρι;» «Όχι, δε σου δίνω», έλεγε ο Ψαραγπάρ. Και τότε ο ποιητής, ξυπόλητος όπως ήταν και χωρίς ρούχα, ακολούθησε τον ψαρά. Μπροστά ο ψαράς, πίσω ο ποιητής. Και όπου πήγαινε ο ψαράς, ο ποιητής έλεγε: «Μόνο για λίγο δώσ’ μου να αγγίξω ένα αστέρι! Τα αστέρια τα βλέπω μόνο στα όνειρα μου!» Όμως ο ψαράς δεν έδινε ούτε καν ένα αστέρι να αγγίξει ο ποιητής και έτσι βγήκε από το χωριό και πέρασε πεδιάδες και πέρασε γιοφύρια και πήγε σε άλλο χωριό να πουλήσει και τα τελευταία του αστέρια. Όπως νύχτωνε, ακούστηκε ένας θόρυβος και άρχισε ένας αέρας φοβερός να στροβιλίζεται και, όπως στροβιλιζόταν, έπαιρνε όλα τα αστέρια από τα βόδια, και απ’ τις αγελάδες και απ’ τα πρόβατα και γινόταν όλο και πιο δυνατός και έμπαινε μέσα από τα παράθυρα, μέσα απ’ τις μισάνοιχτες πόρτες και έπαιρνε τα αστέρια και τα στροβίλιζε και τα στροβίλιζε μέχρι που τα ανέβασε ψηλά στον ουρανό και αυτά πήραν τη θέση τους εκεί,που ανήκαν. Και ο άνεμος άρχισε να γίνεται θύελλα και η θύελλα καταιγίδα και η καταιγίδα βρόνταγε και άστραφτε. Και έτσι, μια αστραπή ήρθε και χτύπησε τον ψαρά και ο ψαράς μαύρισε και πέτρωσε και, όπως οι άνθρωποι φώναζαν και τον

18


έλεγαν γητευτή και μάγο και αγύρτη και ψάχναν να τον βρουν, φτάσαν εκεί κοντά στο βράχο και τον είδαν πετρωμένο και η άμαξα μαύρη και αυτή και πετρωμένη. ‘Οσο για τον ποιητή, ο ποιητής έγινε άνεμος. Τα αστέρια του δώσανε φτερά και ανέβηκε ψηλά στον ουρανό εκεί κοντά τους για να τους τραγουδά.

Δεν είν’ τα άστρα κανενός, μόν’ είναι του ουρανού Δεν είν’ τα άστρα κανενός, μόν’ είναι του ουρανού Κάτω εδώ δεν κατοικούν, βγάλ’ το από το νου Κάτω εδώ δεν κατοικούν, βγάλ’ το από το νου

19


2.2 Οι μουσικοί της πόλης Bremen2 Γερμανία Διασκευή / Μετάφραση στην ελληνική γλώσσα / Αφήγηση: Nicolas Ruppelt3 Γλωσσική επιμέλεια: Αλεξάνδρα Γαλάνη, Σμαράγδα Παπαδοπούλου

Και έτσι κινήσαμε όλοι μαζί δουλειά να βρούμε, στέκι και τροφή Τα αφεντικά μάς στείλαν στα τσακίδια και δε γυρνάμε τώρα πια στα ίδια Τα αφεντικά μάς στείλαν στα τσακίδια και δε γυρνάμε τώρα πια στα ίδια Τ’ αποφασίσαμε με μια φωνή πως είμαστε όλοι μας καλλίφωνοι Φλουριά θα βγάλουμε και γρόσια μύρια, είμαστε όλοι για τα πανηγύρια Φλουριά θα βγάλουμε και γρόσια μύρια, είμαστε όλοι για τα πανηγύρια

Τραγούδι: Αντώνιος Καρασταμάτης

Μία φορά και έναν καιρό ήταν ένας άνδρας με ένα γαϊδουράκι. Οι δύο τους μετέφεραν τσουβάλια με σιτηρά για πολλά χρόνια. Το γαϊδουράκι, όμως, χρόνο με το χρόνο γινόταν όλο και πιο αδύναμο. Τότε ο ιδιοκτήτης του άρχισε να σκέφτεται ότι έπρεπε να το ξεφορτωθεί. Το γέρικο γαϊδουράκι κατάλαβε ότι ο άνδρας είχε κάτι κακό στο μυαλό του. Το έσκασε, λοιπόν, και πήρε το δρόμο για την πόλη Bremen. «Εκεί θα μπορέσω να γίνω σπουδαίος μουσικός!», σκέφτηκε. Στο δρόμο του, συναντάει ένα κυνηγόσκυλο. «Γιατί ουρλιάζεις, καλέ μου φίλε;» ρωτάει το γαϊδουράκι. «Ωωω, είμαι γεράκος. Κάθε μέρα νιώθω όλο και πιο αδύναμος και δεν μπορώ να κυνηγήσω πλέον. Ο ιδιοκτήτης μου ήθελε να με σκοτώσει. Έτσι και εγώ, το έσκασα. Όμως τώρα φοβάμαι. Πού θα βρω φαγητό; Πώς θα ζήσω; Γουβ γουβ...» Το γαϊδουράκι είχε μία ιδέα!

2

Παραμύθι του 19ου αιώνα από τη Γερμανία από τους αδερφούς Γκριμ (Brothers

Grimm) (https://en.wikipedia.org/wiki/Town_Musicians_of_Bremen). 3

Βασισμένη σε αφηγήσεις από την παιδική ηλικία. 20


«Ξέρεις... πηγαίνω στην πόλη Bremen για να γίνω μουσικός! Έλα μαζί μου! Γίνε και εσύ μουσικός! Εγώ θα παίζω λαούτο και εσύ τύμπανα.» Ο σκύλος συμφώνησε και ξεκίνησαν μαζί το ταξίδι. Μετά από λίγο, οι δύο φίλοι βλέπουν μπροστά τους μία λυπημένη γατούλα. «Τι συμβαίνει, καλή μου ψιψίνα;», ρωτάει το γαϊδουράκι. «Είμαι γριούλα και τα δόντια μου είναι χαλασμένα. Δεν μπορώ να κυνηγάω ποντίκια πια και προτιμώ να κάθομαι κοντά στο τζάκι. Η κυρά μου ήθελε να με πνίξει... Κατάφερα όμως να της ξεφύγω! Τώρα όμως δεν ξέρω τι να κάνω. Πού μπορώ να πάω; Πρώτη φορά είμαι μόνη μου.» Ο γαϊδαράκος είχε πάλι μία ιδέα. «Έλα μαζί μας στην πόλη Bremen. Γίνε και εσύ μουσικός.» «Νιάου, πολύ καλή ιδέα! Θα έρθω μαζί σας!» Οι τρεις τους ξεκίνησαν και πάλι το ταξίδι. Στο δρόμο, βρίσκουν μία φάρμα. Ένας κόκορας καθόταν πάνω στο φράκτη και τραγουδούσε περήφανα. «Τι έγινε και τραγουδάς τόσο δυνατά, καλέ μου κόκορα;» ρωτάει το γαϊδουράκι. «Κικιρίκουυυυ, κικιρίκουουου! Η κυρά του σπιτιού θα κάνει τραπέζι τους φίλους της αύριο. Θα φάνε κόκορα βραστό. Θα φάνε εμένα. Γι’ αυτό και εγώ τραγουδάω όσο μπορώ ακόμη! Κικιρίκουυυυ!!!» «Έλα μαζί μας! Θα πάμε όλοι μαζί στην πόλη Bremen. Έχεις καλή φωνή. Όλοι μαζί θα κάνουμε μία μπάντα και η μουσική θα είναι μαγευτική!», είπε ο γαϊδαράκος. Έτσι λοιπόν, ξεκίνησαν οι τέσσερις φίλοι για την πόλη Bremen. Γρήγορα τους βρήκε η νύχτα και αποφάσισαν να κοιμηθούν σε ένα δάσος. Ο γαϊδαράκος και το κυνηγόσκυλο ξάπλωσαν κάτω από ένα δέντρο. Η γατούλα και ο κόκορας ανέβηκαν στο δέντρο. «Κικιρίκου, βλέπω ένα σπίτι», είπε ο κόκορας. «Ας πάμε ως εκεί», είπε ο γαϊδαράκος. «Γουβ, τι ωραία», σκέφτηκε το κυνηγόσκυλο. Γρήγορα έφτασαν κοντά στο σπίτι. Ο γαϊδαράκος πήγε κοντά στο παράθυρο και κοίταξε μέσα. “Κικιρίκου, τι βλέπεις;» ρώτησε ο κόκορας. «Βλέπω ένα τραπέζι με φαγητά και ποτά. Βλέπω κλέφτες να τρώνε και να πίνουν.»

21


«Πρέπει να φύγουν οι κλέφτες και να μπούμε εμείς μέσα στο σπίτι», είπε ο κόκορας. «Πρέπει να κάνουμε κάτι!» «Λοιπόν, εγώ θα κάτσω μπροστά στο παράθυρο. Εσύ, σκύλε, θα ανέβεις πάνω μου. Εσύ, γατούλα, θα ανέβεις πάνω στο κυνηγόσκυλο και εσύ, κόκορα, θα ανέβεις στο κεφάλι της γατούλας. Όλοι μαζί θα αρχίσουμε το τραγούδι!», είπε ο γαϊδαράκος.

Ο γαϊδάρακος γκάριζε. Το κυνηγόσκυλο γαύγιζε. Η γατούλα νιαούριζε. Ο κόκορας λαλούσε.

Το τζάμι έσπασε από τις φωνές. Οι κλέφτες νόμισαν ότι υπήρχε ένα φάντασμα στο σπίτι. Βγήκαν έξω και άρχισαν να τρέχουν μέσα στο δάσος. Οι τέσσερις φίλοι μπήκαν γρήγορα-γρήγορα μέσα στο σπίτι και άρχισαν το φαγητό. Όταν τελείωσαν, έσβησαν το φως και ο καθένας πήγε για ύπνο. Ο γαϊδαράκος στην κοπριά. Το κυνηγόσκυλο πίσω από την πόρτα. Η γατούλα δίπλα στο τζάκι και ο κόκορας στη στέγη. Μετά τις δώδεκα, οι κλέφτες είδαν ότι δεν υπήρχε φως στο σπίτι. Ο αρχηγός τους τότε είπε: «Δεν πρέπει να φοβόμαστε! Πήγαινε εσύ να δεις ποιος είναι μέσα.» Ο κλέφτης έφτασε στο σπίτι. Δεν άκουσε τίποτε. Μπήκε μέσα σιγά-σιγά και πήγε στην κουζίνα. Η γατούλα, όμως, ξύπνησε και άρχισε να τον γρατσουνάει στο πρόσωπο. Ο κλέφτης πέθανε από το φόβο και άρχισε να τρέχει σαν τρελός προς την πόρτα. Εκεί βρίσκει το σκύλο, που τον δαγκώνει στο πόδι. Αρχίζει, τότε, να τρέχει έξω στην αυλή. Να όμως που βρίσκει το γαϊδαράκο εκεί και του δίνει μία δυνατή κλωτσιά. Ο κόκορας, που ξύπνησε και αυτός από τη φασαρία, άρχισε να φωνάζει: «Κικιρίκουυυυυ, κλέφτης, κλέφτης, κλέφτης!» Ο ληστής έτρεξε όσο πιο γρήγορα μπορούσε πίσω στον αρχηγό. «Υπάρχει μία απαίσια, κακιά μάγισσα στο σπίτι. Με γρατσούνισε στο πρόσωπο με τα μεγάλα της νύχια. Μετά ένας άνδρας με μαχαίρωσε στο πόδι. Και στην αυλή ένα μαύρο τέρας με χτύπησε με ένα μπαστούνι. Πάνω από όλα όμως, ένας δικαστής

22


κάθεται πάνω στη στέγη και φωνάζει: «Φέρτε μου τον κλέφτη!» Έτρεξα όσο πιο γρήγορα μπορούσα». Μετά από αυτό, οι κλέφτες δεν πλησίασαν ποτέ ξανά το σπίτι. Οι τέσσερις φίλοι, οι τέσσερις μουσικοί της πόλης Bremen δηλαδή, έζησαν στο καινούριο τους σπιτικό και δεν έφυγαν ξανά ποτέ από εκεί.

Φλουριά θα βγάλουμε και γρόσια μύρια, είμαστε όλοι για τα πανηγύρια Φλουριά θα βγάλουμε και γρόσια μύρια, είμαστε όλοι για τα πανηγύρια

23


2.3 Ποιος ζει στο γάντι4 Ουκρανία Διασκευή / Μετάφραση στην ελληνική γλώσσα / Αφήγηση: Kseniia Khaznaferova και Larisa Sorokova5 Γλωσσική επιμέλεια: Μαργαρίτα Καψάλη, Σμαράγδα Παπαδοπούλου

Πόσοι χωρούν μέσα σε ένα γάντι, ρωτούν πολλοί, η απάντηση είναι απλή Πόσοι χωρούν μέσα σε ένα γάντι, ρωτούν πολλοί, η απάντηση είναι απλή Χωρούν πολλοί μέσα σε ένα γάντι, πάρα πολλοί, αρκεί να’ ναι καλοί Χωρούν πολλοί μέσα σε ένα γάντι, πάρα πολλοί, αρκεί να’ ναι καλοί

Τραγούδι: Αντώνιος Καρασταμάτης

Μια φορά κι έναν καιρό, ένας παππούς ήταν στο δάσος με το σκυλάκι του. Ένα ζωηρό, πανέξυπνο σκυλάκι, μα και άτακτο. Μέσα στις αταξίες του, όπως έτρεχε να πηδήξει πάνω στον παππού, χάνει ο παππούς το γάντι του. Τότε τρέχει ευθύς αμέσως ένα ποντίκι, πηγαίνει στο γάντι και λέει: «Εδώ θα ζήσω!» Ένας βάτραχος, πηδώντας, ρωτάει:

4

Πρόκειται για παραδοσιακό ουκρανικό παραμύθι, τυπωμένο στη Μόσχα το 1951

από τις εκδόσεις Detgiz. Το παραμύθι μεταφέρθηκε και διασκευάστηκε σε πολλές γλώσσες ενώ η πρώτη του μετάφραση έγινε μόλις το 1953 στην αγγλική γλώσσα (εκδόσεις Foreign Languages Pub. House, 1953, μετάφραση από τα ρώσικα της Irina L’vovna Zheleznova). Το 1975 ο Erik Bulatov μετέγραψε την ιστορία (που ξαναεκδόθηκε). Στην Ελλάδα το παραμύθι κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 1979 από τις εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή». Το 1998 το παραμύθι μετάφρασε ξανά η Αντιγόνη Μεταξά (θεία Λένα) και συμπεριλήφθηκε στο ανθολόγιο της Ρούλας Παπανικολάου από

τις

εκδόσεις

Μικρός

Πρίγκιπας

(Θεσσαλονίκη,

(http://www.elniplex.com/το-μαγικό-γάντι-ένα-μαγικό-παραμύθι-στ). 5

Βασισμένη στο http://www.uskazok.ru/2014/04/Rukavichka.html. 24

1998)


«Ποιος είναι εδώ στο γάντι;» «Το μικρό ποντικάκι. Και ποιος είσαι εσύ;» «Ο περίεργος βάτραχος. Θέλω και εγώ να μπω στο γάντι!» «Έλα εδώ!» Λοιπόν, στο γάντι έφτασαν να μένουν δύο ζωάκια. Βγαίνει το λαγουδάκι βόλτα, πλησιάζει το γάντι και ρωτά: «Ποιος είναι εδώ στο γάντι;» «Το μικρό ποντικάκι καιο περίεργος βάτραχος. Και ποιος είσαι εσύ;» «Είμαι το γρήγορο λαγουδάκι. Θέλω και εγώ να μπω στο γάντι!» «Έλα σε μας!» Λοιπόν, στο γάντι έφτασαν να μένουν τρία ζωάκια. Περνά μια αλεπού μπροστά από το γάντι και ρωτά: «Ποιος είναι εδώ στο γάντι;» «Το μικρό ποντικάκι, ο περίεργος βάτραχος και το γρήγορο λαγουδάκι. Και ποια είσαι εσύ;» «Είμαι η έξυπνη αλεπού. Θέλω και εγώ να μπω στο γάντι!» «Έλα σε μας!» Λοιπόν, στο γάντι έφτασαν να μένουν … τέσσερα ζωάκια. Έρχεται ο λύκος από ΄κει και τους βλέπει: «Ποιος είναι εδώ στο γάντι;» «Το μικρό ποντικάκι, ο περίεργος βάτραχος, το γρήγορο λαγουδάκι και η έξυπνη αλεπού. Και ποιος είσαι εσύ;» «Είμαι ο ευγενικός λύκος. Θέλω και εγώ να μπω στο γάντι!» «Έλα, έλα σε μας!» Λοιπόν, στο γάντι έφτασαν να μένουν πέντε ζωάκια. Κοντά στο γάντι, τρέχει και ένα αγριογούρουνο: «Γρου, γρου, γρου! Ποιος είναι εδώ στο γάντι;» «Το μικρό ποντικάκι, ο περίεργος βάτραχος, το γρήγορο λαγουδάκι, η έξυπνη αλεπού και ο ευγενικός λύκος. Και ποιος είσαι εσύ;» «Γρου, γρου, γρου! Είμαι το αγριογούρουνο. Θέλω και εγώ να μπω στο γάντι!» «Αυτό είναι πρόβλημα! Όποιος περπατάει κοντά μας, θέλει να μπει στο γάντι μας! Μα δε χωράμε όλοι.» 25


«Θα χωρέσω στο γάντι, θέλω και εγώ να μπω!» «Τι να κάνουμε; Άντε έλα μαζί μας!» Πήγε και αυτός και έτσι στο γάντι έφτασαν να μένουν έξι ζωάκια και πολύ στενά μεταξύ τους. Ξαφνικά από τους θάμνους ακούγεται ένα θρόισμα. Βγαίνει μια αρκούδα και πηγαίνει στο γάντι, γκρινιάζοντας και ρωτά: «Ποιος είναι εδώ στο γάντι;» «Τομικρό ποντικάκι, ο περίεργος βάτραχος, το γρήγορο λαγουδάκι, η έξυπνη αλεπού, ο ευγενικός λύκος και το αγριογούρουνο. Και ποιος είσαι εσύ;» «Γκου, γκου, γκου! Τόσα πολλά ζωάκια! Είμαι μια αρκούδα! Θέλω και εγώ να μπω στο γάντι!» «Μα δεν χωράμε, πώς θα μπεις;» «Δεν πειράζει, θα χωρέσουμε! Όλοι οι καλοί χωράνε!» «Ναι, αλλά πήγαινε λίγο στην άκρη!» Μπήκε και η αρκούδα. ‘Εγιναν επτά. Ήταν τόσο στενά ώστε το γάντι ήταν έτοιμο να σκάσει. Ο παππούς είχε ψάξει παντού μέσα στο δάσος. Δεν κατάφερε όμως να βρει τίποτε. Τι να κάνει; Γυρνά πάλι για να συνεχίσει να ψάχνει. Εκείνη την ώρα όμως ο σκύλος έτρεξε μπροστά από τον παππού. Έτρεχε, έτρεχε και είδε το γάντι να κινείται. Ο σκύλος τότε γάβγισε: «Γαβ, γαβ, γαβ!» Τα ζωάκια φοβήθηκαν και έφυγαν από το γάντι. Και τρέχουν ακόμα όλα τους στο δάσος.

26


Χωρούν πολλοί μέσα σε ένα γάντι, πάρα πολλοί, αρκεί να ’ναι καλοί Χωρούν πολλοί μέσα σε ένα γάντι, πάρα πολλοί, αρκεί να ’ναι καλοί

27


2.4 Η μάγισσα της οδού Mouffetard6 Γαλλία Διασκευή / Μετάφραση στην ελληνική γλώσσα / Αφήγηση: Sophie Fardella7 Γλωσσική επιμέλεια: Αλεξάνδρα Γαλάνη, Σμαράγδα Παπαδοπούλου

Μία φορά και έναν καιρό, ένας νέος άνδρας, ο PierreGripari, αγόρασε ένα σπίτι με 5 ευρώ μόνο. Το σπίτι είχε ένα μεγάλο δωμάτιο, μία μεγάλη κουζίνα, ένα μπάνιο, ένα όμορφο σαλόνι και μία ντουλάπα γεμάτη σκούπες! Σύντομα, όμως, κατάλαβε ότι στη ντουλάπα ζούσε μία κακιά μάγισσα! Η μάγισσα ξυπνούσε μόνο όταν άκουγε το παιδικό τραγουδάκι: «μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου». «μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου» Τους πρώτους μήνες o Pierre ήταν πολύ προσεκτικός! Ο καιρός, όμως, περνούσε όμορφα και ο νέος άνδρας τραγουδούσε όλο και περισσότερο το τραγουδάκι: «μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου» «μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου» Μετά το τραγουδούσε και όταν ήταν έξω. Εκεί σίγουρα ήταν ασφαλής!

6

Γαλλικό παραμύθι του Pierre Gripari. Συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο «Ιστορίες του

δρόμου Broca» (“Contes de la rue Broca”), μία σειρά από δεκατέσσερις (14) ιστορίες γραμμένες για παιδιά. Δημοσιεύτηκε το 1976 από τις εκδόσεις «Στρογγυλής Τραπέζης» (“TableRonde”) και επανεκδόθηκε από τους Grasset-Jeunesse. Κάθε ιστορία αρχίζει στο δρόμο Broca από τον μπακάλη Said, όπου τα παιδιά παίζουν στο κατάστημά του και περιμένουν τις επισκέψεις του κυρίου Pierre, ενός πιστού πελάτη που ξέρει δεκάδες ιστορίες. Οι ιστορίες επικεντρώνονται γύρω από μια οικογένεια με έδρα το Παρίσι. Το υπερφυσικό στοιχείο εμπεριέχεται συχνά στις ιστορίες (https://fr.wikipedia.org/wiki/Contes_de_la_rue_Broca). 7

Βασισμένη

στο

https://www.amazon.fr/sorciere-Mouffetard-autres-contes-

broca/dp/2070577074/ref=pd_sim_14.

28


Μία φορά ξεκίνησε το τραγουδάκι και στο σπίτι του το βραδάκι… “μάγισσα, μάγισσα…” Τότε σταμάτησε απότομα! Είδε την πόρτα της ντουλάπας να ανοίγει λιγάκι... Η μάγισσα όμως δεν ξύπνησε… Ο Pierre είδε ότι δεν έγινε κάτι κακό… Άρχισε, λοιπόν, να τραγουδάει κάθε μέρα όλο και περισσότερο. Μία μέρα, όπως τραγουδούσε, “πρόσεξε τον ποπόοοο…” σταμάτησε αμέσως! Η πόρτα της ντουλάπας άνοιξε και πάλι λιγάκι. Η κακιά μάγισσα ήταν σίγουρα εκεί μέσα στη ντουλάπα και άκουγε! Και πάλι όμως δεν έγινε κάτι κακό… Το βράδυ των Χριστουγέννων ο Pierre πήγε σε ένα πάρτι. Όταν τελείωσε το πάρτι, ο νέος άνδρας γύριζε σπίτι του. Ήταν λίγο ζαλισμένος αλλά πολύ χαρούμενος και τραγουδούσε: «μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου!» Δεν είχε να φοβηθεί κάτι. Μπορεί να ήταν βράδυ αλλά δεν ήταν στο σπίτι του. Χωρίς να το καταλάβει έφτασε σπίτι του. «Μάγισσα, μάγισσα» - βγάζει το κλειδί από την τσέπη. «Πρόσεξε τον ποπό σου” - βάζει το κλειδί στην πόρτα. «Μάγισσα, μάγισσα» - βγάζει το κλειδί από την πόρτα. «Πρόσεξε τον ποπό σου» - μπαίνει μέσα στο σπίτι και κλείνει την πόρτα. «Μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου!» “Χιχιχιχιχιιιι”, άρχισε να φωνάζει η κακιά μάγισσα! “Χιχιχιχιχιιιι!” Η ντουλάπα ήταν ανοιχτή! Η άσχημη μάγισσα ήταν έξω. Είχε το ένα χέρι στη μέση και στο άλλο χέρι κρατούσε μία σκούπα! «Αχ, συγνώμη, καλή μου κυρία. Δεν ήθελα να αρχίσω το τραγούδι. Δεν ήθελα να σας ξυπνήσω…», είπε ο Pierre. Τα μάτια της μάγισσας ήταν κατακόκκινα. Τα μαλλιά της ανακατεμένα! Η κακιά μάγισσα άρχισε να πετάει με τη σκούπα. «Χιχιχιχιχιιιι, Χιχιχιχιχιιιι». «Μάγισσα, μάγισσα», άρχισε να φωνάζει ο Pierre. “Θα πάρω πίσω ό,τι είπα. Δε θα τραγουδήσω ξανά.”

29


Το βράδυ ήταν μεγάλο και δύσκολο. Πρωί-πρωί, ο Pierre έτρεξε στο φίλο του, τον Μπασίρ, που βρήκε τη λύση! Ήξερε ένα ξόρκι! Ο Pierre γύρισε αμέσως στο σπίτι. Πήρε μία σκούπα, είπε τα μαγικά λόγια και αμέσως η σκούπα ζωντάνεψε. Το κεφάλι της ήταν από άχυρο και το σώμα της από ξύλο. Από εκείνη την ημέρα, η κακιά μάγισσα έμεινε κλεισμένη στη ντουλάπα. Η σκούπα έγινε φρουρός! Αν θέλετε μία μέρα να έρθετε στο σπίτι μου στην οδό Mouffetard, μπορείτε να έρθετε. Θα σας δείξω το σπίτι μου. Θα σας δείξω και την κακιά μάγισσα. Θα σας δείξω και τη μαγική σκούπα.

«Μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου» «Μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου» «Μάγισσα, μάγισσα, πρόσεξε τον ποπό σου»

«Δεν μπορείς να μας κάνεις τίποτε!!!»

30


2.5 Ο μύθος του Βασιλίσκου8 Πολωνία Διασκευή / Μετάφραση στην ελληνική γλώσσα / Αφήγηση: Agnieszka Kleszcz και Karolina Roszczyk9 Γλωσσική επιμέλεια: Αλεξάνδρα Γαλάνη, Σμαράγδα Παπαδοπούλου

Μία φορά και έναν καιρό, όταν η Βαρσοβία ήταν μία μικρή πόλη γεμάτη μυστήριο, δύο παιδιά, η Marysia και ο Jaś, αποφάσισαν από περιέργεια να κατέβουν στο υπόγειο ενός παλιού σπιτιού. Δεν ήξεραν, όμως, ότι εκεί κάτω ζούσε o Bazyliszek, ο Βασιλίσκος, ένα απαίσιο τέρας που έκανε πέτρα όσους έβλεπε. Από το στόμα του έβγαζε τεράστιες φωτιές. Τα δύο παιδάκια, μόλις είδαν το τέρας, φοβήθηκαν τόσο 8

Ένας μύθος από την Πολωνία που σχετίζεται με την πόλη της Βαρσοβίας.

Γενικότερα όμως απαντάται και σε μύθους της Ευρώπης. Μία από τις πρώτες αναφορές είναι το 70 π.Χ. στο έργο Φυσική Ιστορία του Πλίνιου του Πρεσβυτέρου. Αργότερα ο Geoffrey Chaucer αναφέρθηκε στον Basilicok στο έργο του “Canterbury Tales” στο οποίο το τέρας σκοτώνεται βλέποντας τον εαυτό του σε καθρέφτη, όπως δηλαδή αποτυπώνεται και στο μύθου του Βασιλίσκου της Βαρσοβίας. Ο Βασιλίσκος ήταν ένα απ' τα χειρότερα τέρατα που έχει πλάσει η φαντασία του ανθρώπου. Στις πρώτες αναπαραστάσεις, έμοιαζε με μικρό φίδι με λοφίο, που μπορούσε να σκοτώσει και με το δηλητήριό του αλλά και με το ίδιο του το βλέμμα, καθώς πίστευαν πως μπορεί να βάλει φωτιά ή να πετρώσει κάποιον ή κάτι όταν το κοιτάει. Κατά το Μεσαίωνα, το φαντάζονταν μεγαλύτερο, με ανάσα που μπορούσε να σκοτώσει και έναν πολύ τρομακτικό βρυχηθμό. Αργότερα άλλαξε για τελευταία φορά η μορφή του: υποστήριζαν πως προερχόταν από αυγό που είχε γεννήσει πετεινός και κλώσησε βάτραχος. Έτσι τελικά απέκτησε κεφάλι και σώμα κόκορα, φτερά

δράκου

και

ουρά

φιδιού

(https://en.wikipedia.org/wiki/Basilisk,

https://el.wikipedia.org/wiki/Βασιλίσκος_(μυθολογία)). 9

Βασισμένη

σε

αφηγήσεις

από

την

παιδική

ηλικία

και

http://www.smithsonianmag.com/history/on-the-trail-of-the-warsaw-basilisk5691840/.

31

στο


πολύ που μονομιάς έπεσαν κάτω. Ο Bazyliszek έριξε το βλέμμα του πάνω τους και τα παιδάκια έγιναν πέτρα. Η μαμά τους ανησυχούσε πολύ. Τα παιδάκια της έλειπαν πολλή ώρα από το σπίτι. Άρχισε, λοιπόν, με τη βοήθεια της πιστής της υπηρέτριας, Agata, να τα ψάχνει. Οι δύο γυναίκες είχαν ακούσει για τη δύναμη του Bazyliszek και γι’αυτό φοβόταν πολύ να πλησιάσουν το υπόγειο μέσα στο σκοτάδι. Όμως η Agata ξαφνικά κάτι είδε. Ήταν τα δύο μικρά παιδάκια πεσμένα στο πάτωμα. Αμέσως έτρεξε προς το μέρος τους να τα βοηθήσει. Τα μεγάλα μάτια του Bazyliszek έπεσαν πάνω της και η άτυχη γυναίκα δεν μπόρεσε να ξεφύγει από τα θανατηφόρα μάτια του. Σωριάστηκε και αυτή στο πάτωμα, δίπλα στη Marysia και τον Jaś. Όλοι στη Βαρσοβία έμαθαν γρήγορα τα άσχημα νέα. Η γερουσία έπρεπε να βρει γρήγορα μία λύση! Έπρεπε να σκοτώσει το άσχημο τέρας! Ο σοφός γιατρός του βασιλιά βρήκε τη λύση! Ένας άνδρας έπρεπε να φορέσει μία στολή με καθρέφτες. Έπρεπε να κάνει το κακό τέρας να βγει από το υπόγειο έξω στο φως της ημέρας. Ποιος γενναίος άνδρας, όμως, θα φορούσε την ειδική στολή και θα προσπαθούσε να νικήσει το τέρας; Όλοι φοβόταν πάρα πολύ! Ο βασιλιάς αποφάσισε να στείλει ένα φυλακισμένο, που είχε καταδικαστεί σε θάνατο. Αυτός δε θα φοβόταν να πεθάνει. Φόρεσε τη στολή, λοιπόν, και κατέβηκε μόνος του στο υπόγειο. Έψαχνε και έψαχνε αλλά το τέρας πουθενά. Ξαφνικά βλέπει κάτι να είναι κρυμμένο σε μια γωνιά ενός τοίχου. «Ο Bazyliszek», φώναξε αμέσως ο φυλακισμένος! Ο γιατρός, που ήταν συνέχεια έξω από το υπόγειο, άρχισε να δίνει οδηγίες στον φυλακισμένο: «Άρπαξέ το με την τσουγκράνα σου και σύρ’ το έξω! Να το δει το φως.» Ο φυλακισμένος κατάφερε να βγάλει έξω το φοβερό τέρας. Ο κόσμος, που είχε μαζευτεί εκεί, άρχισε να τρέχει δεξιά και αριστερά. Πρώτη φορά έβλεπαν τον Bazyliszek! Είχε κεφάλι κόκορα, μάτια βατράχου, το λειρί του ήταν σα στέμμα, το δέρμα του γεμάτο κρεατοελιές και λέπια, το χρώμα του σαν αυτό ενός φιδιού και η ουρά του τόσο μεγάλη που αγκάλιαζε όλο του το σώμα.

Τι έγινε τελικά με το τέρας; Είχε ο γιατρός του βασιλιά δίκιο; Νίκησαν τον άσχημο και κακό Bazyliszek; Ή μήπως ξέφυγε και είναι ακόμη κρυμμένος σε κάποιο 32


υπόγειο στη Βαρσοβία; Μήπως τριγυρίζει τα βράδια μέσα στο κάστρο των Ιωαννίνων; Ποιος ξέρει! Όμως, μήτε εγώ ήμουν εκεί μηδέ κι εσείς να το πιστέψετε.

33


Ανάμεσα

Ανάμεσα ανάμεσα σε δύο παραμύθια

εφύτρωσε ζιζάνιο που λέγεται αλήθεια

εφύτρωσε ζιζάνιο που λέγεται αλήθεια

αλήθεια και ψέματα με βάλανε στη μέση

και με ρωτάνε να τους πω ποιο από τα δυο μ’ αρέσει

και κάθισα και σκέφτηκα και όρκο πήρα μεγάλο

το ένα να ακολουθώ, να αποζητώ το άλλο

το ένα να ακολουθώ, να αποζητώ το άλλο

και έπραξα το πιο σοφό να ζω μέσα στην αλήθεια

μα να ξεχνιέμαι που και που μέσα στα παραμύθια

μα να ξεχνιέμαι που και που μέσα στα παραμύθια

Τραγούδι: Αντώνιος Καρασταμάτης

34


2.6 Η ιστορία του Τσάρου Σαλτάν10 Λευκορωσία – Ρωσία Διασκευή / Μετάφραση στην ελληνική γλώσσα / Αφήγηση: Tatiana Galakhova και Katerina Palaneichyk11 Γλωσσική επιμέλεια: Σμαράγδα Παπαδοπούλου

Μια φορά κι έναν καιρό, εκεί ήμουν και τώρα θα σας πως όσα έμαθα και είδα κι άκουσα για αυτό: Μια χειμωνιάτικη εσπέρα σ’ ένα καλυβάκι έγνεθαν οι τρεις αδερφές. Η μεγαλύτερη και η μεσαία καυχιούνταν για το πόσο όμορφες είναι ενώ η μικρότερη και πιο ντροπαλή σώπαινε. Την θεωρούσαν, μάλιστα, χαζούλα ακριβώς γιατί ήταν έτσι ντροπαλή. Αναρωτιούνταν κι οι τρεις με μια φωνή: «Αχ, άραγε πώς θα ήταν αν ο Τσάρος γινόταν άντρας μου!» Η μεγαλύτερη σκεφτόταν να κάνει ένα γλέντι–λουκούλλειο γεύμα. Η μεσαία θα έγνεθε μόνη της ένα μεγάλο πανί για όλο τον κόσμο και η μικρότερη είπε ότι θα χάριζε στον Τσάρο ένα γενναίο αγόρι. Για καλή τους τύχη ή κακή… το παραμύθι τούτο θα μας πει… Ο Τσάρος Σαλτάν άκουσε τις συζητήσεις των τριών αδερφών κρυμμένος κάτω από το παράθυρό τους. ‘Έτυχε, βλέπετε, να περνά εκείνη την ώρα απ’ έξω. Μπαίνει, λοιπόν, στο καλυβάκι και δηλώνει την απόφασή του: να μένουν κι οι τρεις στο παλάτι: η μεγαλύτερη να γίνει μαγείρισσα, η μεσαία μοδίστρα και η μικρότερη να γίνει η γυναίκα του Τσάρου και να του γεννήσει ένα όμορφο μωρό. 10

Παραμύθι του Αλεξάντερ Πούσκιν. Γράφτηκε το 1831

(https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%AC%CE%BD% CF%84%CF%81_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%B3%CE%B 5%CE%B2%CE%B9%CF%84%CF%82_%CE%A0%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%BA%CE %B9%CE%BD) 11

Βασισμένη στο «Το παραμύθι για τον Τσάρο Σαλτάν, την όμορφη Τσαρέβνα και

τον μαγεμένο Κύκνο» του Αλεξάντερ Πούσκιν (1799-1837).

35


Έτσι, ο Τσάρος παντρεύεται με τη μικρότερη αδερφή. Έλα μου, όμως, που οι δυο άλλες αδελφές μαζί με την ξακουστή προξενήτρα, την Μπαμπαρίχα, άρχισαν να ζηλεύουν τρελά τη μικρή και ντροπαλή κοπέλα και άρχισαν να σκέφτονται τι κακό να κάνουν για να διαλύσουν την ευδαιμονία της τυχερής χαζούλας. Τον καιρό εκείνο ήταν ένας πόλεμος. Ο Τσάρος έπρεπε να πάει στη μάχη. Μα υποσχέθηκε στη Βασίλισσα ότι θα γυρίσει γρήγορα κοντά της. «Μείνε εδώ, καλή μου, και θα γυρίσω γρήγορα. Στο υπόσχομαι!», της είπε. Έτσι περνούσαν οι μέρες, οι μήνες, ήρθε χειμώνας, μπήκε η άνοιξη, πέρασε το καλοκαίρι. Μα ο Τσάρος βρισκόταν ακόμα στον πόλεμο. Η Βασίλισσα στο μεταξύ γέννησε ένα γερό και δυνατό παιδί. Αμέσως μετά τον τοκετό, στέλνει ένα γράμμα στον Τσάρο για να του ανακοινώσει το ευχάριστο γεγονός. Και σε ποιον λέτε να το ΄δωσε για να το πάει; Ναι, το γράμμα το εμπιστεύτηκε στον Μπαμπαρίχα, η οποία είχε άλλα σχέδια στο νου της, βέβαια, και έδωσε στον Μαντατοφόρο άλλο γράμμα. Διαβάζει ο Τσάρος το γράμμα: «Χτες η Βασίλισσα δε γέννησε ούτε γιο, ούτε κόρη, ούτε γάτα, ούτε σκύλο, αλλά γέννησε ένα φρικτό τέρας.» Ο Τσάρος γίνεται έξω φρενών. Τι να κάνει, όμως; Το κατάπιε το βάσανό του. Γράφει, τότε, στη Βασίλισσα απάντηση: «Ό,τι και αν γέννησες, και τέρας να ΄ναι το παιδί μας, θα το αγαπάω κι αυτό κι εσένα, καλή μου.» Αργούσε, βλέπετε, να φτάσει το γράμμα γιατί εκείνη την εποχή δεν είχε ηλεκτρονικά ταχυδρομεία και τηλέφωνα. Ώσπου, άξαφνα, να σου, εμφανίζεται και ο μαντατοφόρος. Ποιος μαντατοφόρος, δηλαδή, αφού οι σατανικές γυναίκες πρόλαβαν να τον μεθύσουν και να αντικαταστήσουν το γράμμα του Τσάρου Σαλτάν με το δικό τους γράμμα. Οι Γραμματείς μπερδεμένοι διαβάζουν τη διαταγή: «Τη Βασίλισσα και το τέκνο της να βάλετε μέσα σε ένα βαρέλι και να τους ρίξετε στη θάλασσα." Όσοι το άκουσαν, λυπήθηκαν πολύ τη Βασίλισσα γιατί ήταν καλή και δίκαιη και την αγαπούσαν. Μα τι να κάνουν; Βάζουν, που λέτε, τη Βασίλισσα και τον Πρίγκιπα μέσα στο βαρέλι και … μπλουμ… τους ρίχνουν στην παγωμένη θάλασσα.

36


Έρημη η ακρογιαλιά του νησιού Μπουγιάν. Εδώ σε αυτό το νησί τα κύματα έσπρωξαν το βαρέλι μέχρι την ακτή, λες και άκουσαν τις προσευχές της Βασίλισσας. Η Βασίλισσα παραπονιόταν κι έκλαιγε τη μοίρα της, όσο ο καιρός τους περνούσε εκεί μακριά από τον άντρα της και το βασίλειό της. Ο γιος της, σιγά σιγά μεγάλωσε κι έγινε άριστος τοξότης. Μια μέρα, εκεί που πήγαινε να βρει κάτι για κυνήγι με το τόξο του, βλέπει ένα τεράστιο κιρκινέζι να κυνηγάει ένα κύκνο και με ένα βέλος το σκοτώνει. Ο Κύκνος, που ήταν μαγικός, βγαίνει από τη θάλασσα και αρχίζει να μιλάει. «Μου έσωσες τη ζωή, Πρίγκιπά μου, και θα στο ανταποδώσω το καλό που μου ΄κανες!» Το είπε και εξαφανίστηκε. Νύχτωνε. Μητέρα και γιος αποκοιμήθηκαν. Τα χαράματα στο νησί Μπουγιάν με τις πρώτες ακτίνες της αυγής μέσα από την ομίχλη, φάνηκε μαγικά, μια λαμπρή πολιτεία. Οι κάτοικοι της μαγικής πολιτείας αγκάλιαζαν τον Πρίγκιπα και του ζήτησαν μάλιστα να είναι ο Πρίγκιπάς τους. Του φώναζαν: «Γκβιντόν, Γβιντόν, Γκβιντόν!» Ο καιρός περνούσε μα ο νιος λαχταρούσε ολοένα και περισσότερο να βρει τον πατέρα του. Έβλεπε θλιμμένος τα πλοία που αναχωρούσαν προς το παλάτι του Σαλτάν και θα ΄θελε να ΄ναι κι αυτός μέσα. Μέρα την ημέρα ο Πρίγκιπας μαράζωνε. Έμαθε ο Κύκνος την αιτία. «Μη στενοχωριέσαι, φίλε μου. Μου ΄σωσες τη ζωή και θα σε βοηθήσω!», του λέει. Και δίνει μια και τον μεταμορφώνει σε ένα μπούμπουρα για να μπει απαρατήρητος στο πλοίο και να πάει δει τον πατέρα του. Το πλοίο, με τα πολλά, έφτασε στο παλάτι του Σαλτάν. Ο Τσάρος έτυχε να φιλοξενεί τους ναυτικούς στο παλάτι του. Τους κέρασε και τους ρώτησε για τα θαύματα, που είδαν, όταν έκαναν το γύρο του κόσμου. «Πείτε μου τι αξιοθαύμαστο είδατε στα ταξίδια σας, φίλοι μου;», ρώτησε. Κι εκείνοι απάντησαν: «Είδαμε πόλεις και χωριά.» Και άρχισαν να του λένε για ένα σκίουρο, που ροκανίζει χρυσά καρύδια, για τριάντα τρεις ιππότες, που βγήκαν από την θάλασσα και για τον ένδοξο και ισχυρό

37


Πρίγκιπα, Γκβιντόν, που κυβερνάει στη μαγική πολιτεία. Ο Σαλτάν άκουσε και θαύμασε τη μαγική πολιτεία στο νησί Μπουγιάν. «Τι λέτε, καλοί μου ναυτικοί! Αν είναι έτσι, θέλω κι εγώ να πάω στο μέρος αυτό!» Το ακούνε η μοδίστρα και η μαγείρισσα και σκάνε από το κακό τους. «Τι τα θες τα ταξίδια, Βασιλιά μου, επικίνδυνα είναι», του ΄λεγαν. Προσπαθούν να τον αποτρέψουν να πάει εκεί. Η Μπαμπαρίχα άρχισε να κατηγοράει την πολιτεία κι ό,τι υπάρχει εκεί. Θυμώνει κι ο Πρίγκιπας που τον αδικούσαν και, ως μπούμπουρας, δίνει μια και αρχίζει να τσιμπάει όλες τις γυναίκες και μετά πετάει μακριά επιστρέφοντας στο σπίτι του στη μαγική πολιτεία στο νησί Μπουγιάν. Και όλοι περίμεναν να φανεί ο βασιλιάς Σαλτάν. Επιτέλους, να, στο βάθος εμφανίζεται το πλοίο του. Βρόντηξαν κανόνια! Χτύπησαν καμπάνες! Τα θαύματα της πολιτείας στο νησί Μπουγιάν άρχισαν να ξεδιπλώνονται μπροστά στα έκπληκτα μάτια του Σαλτάν. Στο κρυστάλλινο σπιτάκι, ο μαγικός σκίουρος κάνει την εμφάνισή του. Οι τριάντα τρεις ιππότες της θάλασσας. Η πανέμορφη Πριγκίπισσα Κύκνος. Και στο τέλος, η Βασίλισσα, η αγαπημένη γυναίκα του Σαλτάν. Ο Τσάρος, με δάκρυα στα μάτια, αγκάλιασε σφιχτά τη Βασίλισσα και τον γιο του. Χαρούμενος, που τους βρήκε, συγχώρεσε τις ζηλιάρες αδελφές χαρίζοντάς τους τη ζωή. Κάναν γλέντια και χαρές στο βασίλειο του Σαλτάν. Και το χαμόγελο δεν έσβησε ποτέ από τα χείλη τους. Όλη η ζωή τους κύλησε μες στη χαρά και τα πράγματα ξαναπήραν το δρόμο τους. Και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

38


2.7 Ο Νόουρουζ και η Νάνε Σάρμα12 Ιράν Διασκευή / Μετάφραση στην ελληνική γλώσσα / Αφήγηση: Nasrin Mostofian13 Γλωσσική επιμέλεια: Άννα Δούβαλη, Σμαράγδα Παπαδοπούλου

Το πρώτο χιόνι πέφτει και σωπαίνει η φύση Πάνω στη γη το άσπρο πέπλο του θα αφήσει Το πρώτο χιόνι πέφτει και σωπαίνει η φύση Πάνω στη γη το άσπρο πέπλο του θα αφήσει Τα αγρίμια στη φωλιά τους θα κρυφτούν και πάλι Γέρνουν στο χώμα τα λουλούδια το κεφάλι Τα αγρίμια στη φωλιά τους θα κρυφτούν και πάλι Γέρνουν στο χώμα τα λουλούδια το κεφάλι Μα νιο κορίτσι είναι η άνοιξη, που έρχεται χοροπηδώντας κρυφά και κάτω από τα μουστάκια του χαμογελάει ο χειμώνας Μα νιο κορίτσι είναι η άνοιξη, που έρχεται χοροπηδώντας κρυφά και κάτω από τα μουστάκια του χαμογελάει ο χειμώνας χαμογελάει ο χειμώνας.

Τραγούδι: Αντώνιος Καρασταμάτης

12

Μία ιστορία για τις εποχές από το Ιράν.

13

Βασισμένη στην εκδοχή του παραμυθιού από την Saviz Safizadeh. 39


Μια φορά και έναν καιρό, στην αρχαία Περσία, ήταν μια πολύ γριά γυναίκα, που την λέγαν Νάνε Σάρμα. Στα ελληνικά σημαίνει γιαγιά-χειμώνας. Τα μαλλιά της ήταν άσπρα σαν το χιόνι, είχε καμπούρα και το πρόσωπο της ήταν γεμάτο ρυτίδες. Έμενε μόνη της σε ένα μικρό σπίτι στην πιο ψηλή κορυφή του βουνού Άλμπορζ. Είχε ένα μοναχογιό. Τον Νόουρουζ. Στα ελληνικά σημαίνει καινούρια μέρα. Ο Νόουρουζ ήταν ένας ψηλός και όμορφος νέος. Ήταν καλός και ευγενικός με όλα τα πλάσματα και όπου περπατούσε χάριζε ζωή. Οι αρχαίοι Πέρσες τον αγαπούσαν και γιόρταζαν τον ερχομό του κάθε χρόνο. Η Νάνε Σάρμα περνούσε όλες τις μέρες της βλέποντας τους ανθρώπους που ζούσαν στην κοιλάδα. Αγαπούσε το χειμώνα και το χιόνι. Κάθε χρόνο στο τέλος του καλοκαιριού όταν η μέρα και η νύχτα είχαν την ίδια διάρκεια καθόταν στο κατώφλι της και καλούσε τον κρύο αέρα να έρθει προς το μέρος της. Κάθε μέρα που περνούσε παρακολουθούσε τις μέρες να μικραίνουν και τις νύχτες να μεγαλώνουν. Η κοιλάδα ήταν γεμάτη χιόνι. Την τεσσαρακοστή νύχτα του χειμώνα έβλεπε τους ανθρώπους στο σπίτι ενός ηλικιωμένου. Άναβαν φωτιά, έλεγαν ιστορίες και τραγούδια, έτρωγαν σπιτικά φαγητά. Ήταν μια ιδιαίτερη γιορτή γιατί εκείνη τη νύχτα θα γεννιόταν ο ήλιος. Από τότε και στο εξής, κάθε μέρα γινόταν μεγαλύτερη και κάθε νύχτα γινόταν μικρότερη. Κάθε νύχτα η γριά γυναίκα ένιωθε πιο κουρασμένη. Μα ένα πράγμα την έκανε πολύ χαρούμενη. Η επίσκεψη του γιου της πλησίαζε. Γι’ αυτό καθάριζε το σπίτι, φύτευε σιτάρι, φακή, πλιγούρι, φασόλια, κριθάρι, βρώμη και ρύζι. Έβαλε τους δίσκους πάνω σε ένα τραπέζι μαζί με κόκκινα μήλα, κεριά, κρασί, γάλα, έναν καθρέφτη, σπιτικά γλυκά και νομίσματα. Όπως έβαζε το καθένα από αυτά στο τραπέζι, προσευχήθηκε για καλή υγεία, αγάπη και ευτυχία για το γιο της και τους ανθρώπους της κοιλάδας. Την παραμονή της τελευταίας Τετάρτης οι γιορτές άρχισαν. Ο αέρας είχε γίνει πιο ζεστός και η Νάνε Σάρμα ήταν σίγουρη ότι θα έβλεπε το Νόουρουζ μέσα στην εβδομάδα. Έκανε για τον εαυτό της καινούρια ρούχα αλλά ένιωθε κουρασμένη. Έτσι έπεσε σε βαθύ ύπνο. Την ίδια ώρα ο Νόουρουζ έφτανε στην κοιλάδα. Με κάθε του βήμα το χορτάρι γινόταν πράσινο κάτω από τα πόδια του. Τα λουλούδια λουλούδιζαν και τα δέντρα ξυπνούσαν από το βαθύ ύπνο τους. Καμιά

40


φορά φτάνει και στο σπίτι της μητέρας του μα την βρήκε να κοιμάται. Την φίλησε, της άφησε όμορφα δώρα και συνέχισε το ταξίδι του στη γη. Όταν η Νάνε Σάρμα ξύπνησε, είχε έρθει πια η άνοιξη. Οι άνθρωποι πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, τα παιδιά περπατούσαν με τους γονείς τους φορώντας τα καινούρια τους ρούχα. Η γιαγιά ήξερε πως όλα αυτά ήταν χάρη στο γιο της και προσπάθησε να χαμογελάσει. Προχώρησε αργά προς τη γωνιά όπου ο Νόουρουζ είχε αφήσει τα δώρα της. Δάκρυα έπεφταν από τα μάτια της, καθώς άνοιγε τα δώρα. Κοίταξε γύρω της για λίγο αλλά επειδή ήταν ακόμη λίγο κουρασμένη αποφάσισε πως ήταν ώρα να πάει για ύπνο. Όλα εκείνη τη μέρα της θύμιζαν τον Νόουρουζ. Ναι, ήταν μια καινούρια μέρα στην κοιλάδα και για όλους εμάς. Η μέρα που γεννήθηκε ο ήλιος.

41


2.8 Η Σειρήνα Παρθενόπη και ο μύθος της Ιταλία Διασκευή / Μετάφραση στην ελληνική γλώσσα: Paola Vitiello και Guilia Sorrentino14 Αφήγηση: Νεφέλη Γκλέζου και Βασιλική Αποστόλου Γλωσσική επιμέλεια: Μαργαρίτα Καψάλη, Σμαράγδα Παπαδοπούλου

Ήταν μια φορά μάτια μου και έναν καιρό Μια όμορφη κυρά αρχόντισσα να σε χαρώ Μια μικροπαντρεμένη κόρη ξανθή Τον κύρη της προσμένει βράδυ πρωί Ένα Σάββατο βράδυ, καλέ, μια Κυριακή Τον ήλιο το φεγγάρι, καλέ, παρακαλεί Ήλιε μου φώτιζε τον Φεγγάρι μου, σύρε και μίλησέ του για χάρη μου

Διαλέξαμε να σας αφηγηθούμε κάτι σχετικό με την ίδρυση της πόλης της Νεάπολης. Λένε ότι συνδέεται με το φημισμένο μύθο της σειρήνας, από την Οδύσσεια του Ομήρου. Οι σειρήνες σαγήνευαν, με τη δική τις ελκυστική επίκληση, τους περαστικούς ναύτες, οι οποίοι, μαγεμένοι από το μένος τους, έχαναν το κουμάντο των σκάφων, κινδυνεύοντας να τσακισθούν πάνω στους σκοπέλους. Κατά το θρύλο, αυτοί οι λεγόμενοι σκόπελοι θα ήταν αυτοί που σήμερα βρίσκονται απέναντι στο Positano και ονομάζονται Li Galli και το πρωτόγονο επίθετο ήταν Sirenusse. Αν ο Οδυσσέας υπάκουε τις σειρήνες, θα έπρεπε να βουλώσει τα αυτιά των συντρόφων του με κερί και να δεθεί στο κατάρτι. Περνώντας μπροστά στις σειρήνες, ο Οδυσσέας προσπάθησε να απελευθερωθεί, όμως οι εταίροι τον έδεσαν πιο σφιχτά. 14

Βασισμένη σε αφηγήσεις http://www.ilportaledelsud.org/.

από

42

την

παιδική

ηλικία

και

στο


Έτσι το καράβι τους ξεπέρασε τον κίνδυνο και όλοι ήταν σώοι και αβλαβείς. Οι σειρήνες, όμως επειδή είχαν χάσει τη μαγική τους δύναμη, ρίχθηκαν στη θάλασσα και έτσι σκοτώθηκαν. Αυτή ήταν η τύχη της στην περίπτωση που κανείς δεν θα υπάκουγε στο μένος τους. Η σωρός της Σειρήνας Παρθενόπης, έτσι την έλεγαν, μεταφέρθηκε σε ένα νησάκι, το Megaride, παρασυρμένη από τα θαλάσσια ρεύματα. Και εκεί οι κάτοικοι βρήκανε τη σωρό αυτή, το άψυχο σώμα της κοπέλας με τα μάτια κλειστά, το δέρμα κάτασπρο και τα μαλλιά να κυματίζουν στο νερό. Χτίστηκε ένα μεγάλο μνήμα στο οποίο θάφτηκε. Το χωριό των ψαράδων πήρε το όνομά της και έγινε προστάτιδια του τόπου, που την σεβόταν και την τιμούσαν με θυσίες και λαμπαδηφορίες στη θάλασσα. Κανείς δεν ξέρει πού βρίσκεται αυτός ο τάφος, αλλά υπάρχει, ακόμα και σήμερα, ένα άγαλμα στη Νεάπολη που θεωρείται ότι είναι το κεφάλι της σειρήνας Παρθενόπης. Στο ίδιο νησί που βρέθηκε το σώμα της Παρθενόπης, τον 15ο αιώνα π.Χ. προ��έγγισαν με τα πλοία τους οι πρώτοι άποικοι από τη Ρόδο και το μέρος αυτό ονομάστηκε «Παλαιόπολη». Έτσι το 450 π.Χ. χτίστηκε μια καινούργια πόλη, η Νεάπολη.

43


2.9 Το τέλος των παραμυθιών Γιάννα Κούλα

Χόρεψε και γύρισε, τα λουλούδια μύρισε Ό,τι σου χαρίστηκε μην το σπαταλάς Φύλαξε το χρόνο σου Χρέωσε τον πόνο σου Στις χαρές στις λύπες σου Μάθε να μιλάς

Το κουβάρι κύλισε Την κλωστή ξετύλιξε Βρες το παραμύθι σου και μην το πουλάς Το κουβάρι κύλισε Την κλωστή ξετύλιξε Βρες το παραμύθι σου και μην το πουλάς

Τραγούδι: Αντώνιος Καρασταμάτης

Και ήταν λέει ένας άνθρωπος, που έλεγε παραμύθια και έπαιρνε, λέει, κάτι κόκκινες κλώστες και τις κρέμαγε στα δέντρα στην αυλή του σπιτιού του. Και εκεί περνούσαν κάθε μέρα άνθρωποι πολλοί και ξεκουράζονταν κάτω από τα δέντρα των παραμυθιών και άκουγαν τα παραμύθια. Αλλά να σας πω την αλήθεια αυτά τα παραμύθια δεν είχανε τέλος. Μια μέρα τα παραμύθια αποφάσισαν να λύσουν τις κόκκινες κλωστές και να σκορπίσουν στα πέρατα της γης για να πάνε να βρουν, λέει, το δικό τους τέλος που να λέει απλά πως ζήσαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα. Και αν εσείς βρείτε στο δρόμο σας σε κάποια από αυτά τα παραμύθια, ζήστε το μέχρι εκεί που θα λέει «ζήσαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα».

44


3. Τα παραμύθια στη γλώσσα τους 3.1 Οι μουσικοί της πόλης Bremen Die Stadtmusikanten ausBremen Επεξεργασία: Nicolas Ruppelt

Es war einmal vor langer Zeit ein Mann und ein Esel. Die zwei schleppten, über sehr viele Jahre, gemeinsam schwere Getreidesäcke. Doch der Esel wurde mit jedem Jahr schwächer, so dass der Besitzer darüber nachdachte, den Esel loszuwerden. Der alte Esel bemerkte, was sein Besitzer mit ihm vor hatte und flüchtete. Er machte sich auf den Weg nach Bremen. " Dort werde ich ein berühmter Musiker!" dachte er sich. Auf dem Weg traf er einen jaulenden Jagdhund. " Warum jaulst Du so, mein guter Freund?" fragt der Esel. " Oooh, ich bin so alt. Jeden Tag fühle ich mich immer schwacher und ich kann nicht mehr jagen. Mein Besitzer wollte mich töten, doch ich bin geflüchtet und nun habe ich Angst. Wo werde ich Essen finden? Wie werde ich leben? Wav, wav.." Da hatte der Esel eine Idee. "Weisst Du ich gehe nach Bremen um Musiker zu werden. Kommt doch mit mir. Ich werde Laute spielen und Du könntest trommeln. Der Jagdhund war einverstanden. Auf ihrem Weg begegneten sie eine traurige Katze. " Was ist los kleine Miezekatze? " fragte der Esel. "Ich bin shon eine Oma und meine Zähne sind kaputt. Ich kann keine Mäuse mehr jagen und bevorzuge es am Kamin zu sitzen. Meine Besitzerin wollte mich erwürgen, doch ich konnte ihr entkommen. Jetzt weiss ich allerdings nicht, was ich machen soll. Wo kann ich hingehen? Ich bin zum ersten Mal allein." Der Esel hatte wieder eine Idee. "Komm mit uns in die Stadt Bremen. Werde auch Du ein Stadtmusikant." "Miav, was für eine tolle Idee. Ich komme mit euch." Die drei machten sich abermals auf den Weg. Auf dem Weg kammen sie an einer Farm vorbei, wo ein Hahn auf einem Zaun stolz sang. " Was ist passiert, dass Du so lautstark singst lieber Hahn?" fragt der Esel.

45


"Kikiriku, kikiriku! Meine Besitzerin hat morgen Gäste zum essen eingeladen. Sie wollen mich schlachten und essen und solange ich am Leben bin möchte ich noch singen! Kikiriku. "Komm mit uns! Wir gehen nach Bremen. Du hast eine gute Stimme. Wir werden eine Band gründen und unsere Musik wird zauberhaft sein," erwiderte der Esel. Somit machten sich die vier auf, um nach Bremen zu gehen. Als die Nacht einbrach beschlossen Sie im Wald zu schlafen. Der Esel und der Jagdhund schliefen unter einem Baum. Die Katze und der Hahn stiegen auf dem Baum. "Kikiriku, ich sehe ein Haus" sagte der Hahn. " Dann lass uns dahin gehen" sagte der Esel. "Wow, wie schön" dachte sich der Hund. Schnell erreichten sie das Haus. Der Esel schaute durch ein Fenster ins Haus hinein. "Kikiriku, was siehst Du? " fragte der Hahn. " Ich sehe ein Tisch voller Speisen und Getränke. Ich sehe Diebe die trinken und essen." Wir müssen die Diebe verjagen, wir sollten an ihrer Stelle im Haus sein. Was können wir unternehmen?" antwortete der Hahn. "Gut, ich werde vorm Fenster stehen. Du Jagdhund steigst auf mich. Du Katze wirst auf den Hund steigen und der Hahn setzt sich auf den Kopf der Katze. Dann werden wir alle gemeinsam anfangen zu singen!" sagte der Esel. Der Esel iachte. Die Katze miaute. Der Hund bellte und der Hahn krähte. Das Glas vom Fenster zersplitterte. Die Diebe dachten es gäbe ein Geist im Haus. Sie rannten aus dem Haus raus und in den Wald hinein. Die vier Freunde gingen schnell ins Haus hinein und begannen zu essen. Nach dem sie fertig waren schalteten sie das Licht aus und legten sich schlafen. Der Esel auf einen Misthaufen. Der Jagdhund hinter der Tur. Die Katze neben dem Kamin und der Hahn auf dem Dach. Nach Mitternacht sahen die Diebe, dass das Licht im Haus erlöschen war und somit beschloss der Anfuhrer: "Wir brauchen keine Angst mehr zu haben. Geh Du mal schauen wer dort ist". 46


Ein Dieb erreichte das Haus. Er hörte nichts. Ganz langsam ging er in die Kuche. Die Katze wachte allerdings auf und zerkratzte ihm das Gesicht. Der Dieb starb fast vor Schreck und rannte wie verrückt zur Tür. Dort trifft er auf den Jagdhund, der ihm in sein Bein beisst. Als er aus dem Haus in den Hof kam gab ihm der Esel einen dollen Tritt. Auch der Hahn wurde von dem Lärm geweckt und fing an zu schreien: "Kikiriku, kikiriku, ein Dieb, ein Dieb, ein Dieb!" Der Räuber rannte so schnell wie er konnte zurück zu seinem Anführer. " Es gibt eine böse, fürchterliche Hexe im Haus. Sie kratzte mein Gesicht mit ihrem langen Nageln. Dann hat ein Mann mir mit einem Messer ins Bein gestochen. Und auf dem Hof hat mich ein schwarzes Monster mit einem Stock geschlagen. Aber zur Krönung des ganzen sass ein Richter auf dem Dach der schrie: " Bring mir den Dieb!" "Ich bin so schnell gerannt wie ich nur konnte!" Nach diesem Geschehen mieden sie dieses Haus. Die vier Freunde allerdings, die vier Bremer Stadtmusikanten lebten in ihrem neuen Heim und verliessen es nie wieder.

47


3.2 Ποιος ζει στο γάντι РУКАВИЧКА Επεξεργασία: Larysa Sorokova και Ksenia Khaznaferova

Давним-давно, одного разу,дідусь буву лісі зісвоєю собачкою.Дуже розумна собака, але час від часу неслухняна. Любить собачка пустувати і пригати надіда і одного разудідусь загубив своюрукавичку. От біжить мишка, улізла в ту рукавичку та й каже: – Тут я буду жити! Коли це жабка плигає та й питає: – А хто, хто в цій рукавичці? –– Мишка-шкряботушка. А ти хто? – Жабка-скрекотушка. Пусти й мене! – Іди! От уже їх двоє. Коли біжить зайчик, прибіг до рукавички та й питає: – А хто, хто в цій рукавичці? – Мишка-шкряботушка, жабка-скрекотушка. А ти хто? – А я зайчик-побігайчик. Пустіть і мене! – Іди до нас! От уже їх троє. Коли це біжить лисичка та до рукавички: – А хто, хто в цій рукавичці? – Мишка-шкряботушка, жабка-скрекотушка, зайчик-побігайчик. А ти хто? – А я лисичка-сестричка. Пустіть і мене! – Та йди! От уже їх четверо сидить. Аж суне вовчик та й собі до рукавички, питається: – А хто, хто в цій рукавичці? – Мишка-шкряботушка, жабка-скрекотушка, зайчик-побігайчик та лисичка-

48


сестричка. А ти хто? – А я вовчик-братик. Пустіть і мене! – Та вже йди! Уліз і той, – уже їх п’ятеро. Де не взявся, – біжить кабан: – Хро-хро-хро! А хто, хто в цій рукавичці? – Мишка-шкряботушка, жабка-скрекотушка, зайчик-побігайчик, лисичкасестричка та вовчик-братик. А ти хто? – Хро-хро-хро! А я кабан-іклан. Пустіть і мене! – Оце лихо! Хто не набреде, та все в рукавичку! Куди ж ти тут улізеш? – Та вже влізу, – пустіть! – Та що вже з тобою робити, – йди до нас! Уліз і той. Уже їх шестеро, уже так їм тісно, що й нікуди. Коли це тріщать кущі, вилазить ведмідь та й собі до рукавички, реве й питається: – А хто, хто в цій рукавичці? – Мишка-шкряботушка, жабка-скрекотушка, зайчик-побігайчик, лисичкасестричка, вовчик-братик та кабан-іклан. А ти хто? – Гу-гу-гу! Як вас багато! А я ведмідь-набрід. Пустіть і мене! – Куди ми тебе пустимо, коли й так тісно? – Та якось будемо. – Та вже йди, тільки скраєчку! Уліз і ведмідь – семеро стало. Та вже так тісно, що рукавичка ось-ось розірветься. Коли це дід оглядівся, – немає рукавички. Він тоді назад – шукати її, а собачка попереду побіг. Біг, біг, бачить – лежить рукавичка і ворушиться. Собачка тоді «Гав-гав-гав!» Вони як злякаються, як вирвуться з рукавички, – так усі й порозбігалися лісом. Прийшов дід та й забрав рукавичку.

49


3.3 Η μάγισσα της οδού Mouffred La sorcière de la rue Mouffetard Επεξεργασία: Sophie Fardella

J’ai acheté pour 5 €, une maison avec une chambre à coucher, cuisine, salle de bains, salon, pipi-room et un placard aux balais! Vous allez bientôt découvrir que le placard est habité par une méchante sorcière qui peut se réveiller si vous avez le malheur de chanter: «Sorcière, sorcière, prend garde à ton derrière! " Des mots tels que ceux-ci ne se laissent pas oublier! Dans les premiers mois, bien sûr, je me tenais sur mes gardes ... Et puis, après un an et demi dans la maison, avec l’habitude de ce lieux... j'ai commencé à chanter la chanson pendant la journée, des moments où la sorcière n’était pas là ... Et puis à l'extérieur, où le risque est absent ... Et puis je me mis à chanter la nuit à la maison - mais pas tout à fait! Je chantonnais simplement: Sorcière, sorcière ... puis m’arrêtais. Il semblait que la porte du placard à commencer seulement à... Mais comme je ne finissais jamais la chanson, la sorcière ne pouvait rien me faire. Alors, voyant cela, j’ai commencé à chanter chaque jour un peu plus: fais gaffe... puis ... et puis ... fais gaffe a… ton... Je m’arrêtais juste à temps! Il n'y avait pas de doute, la porte tremblait ET était sur le point de s’ouvrir ...la sorcière était surement en colère à l’intérieur du placard! Ce jeu a continué jusqu'à Noël dernier. Cette nuit-là, après avoir fêté avec des amis, je suis revenu à la maison un peu pompette à quatre heures du matin, avec la chanson à travers la route: Sorcière, sorcière, prend garde à ton derrière! Bien sûr, je ne risquais rien, j’étais en dehors de la maison. J'arrive devant mon entre : sorcière, sorcière ... je me suis arrêté devant la porte Prend garde a ton derrière! ... Je laisse la clé dans ma poche sorcière, sorcière, toujours sans risque ... Je glisse la clé dans la serrure prend garde a ton derrière... je retire la clé, ferme la porte derrière moi, je rentre dans le couloir de l'escalier ... Sorcière, sorcière, prend garde à ton derrière! Cette fois, je l'ai dit! En même temps, j'entends, à cote de moi, une petite voix aiguë, aigre, désagréable: - Oh, vraiment, et pourquoi ça ? Elle était la ! La porte du

50


placard était ouverte, elle se tenait droit devant moi, la main droite sur la hanche et un balais à la main gauche. Bien sûr, j’ai essayé de présenter des excuses: -Ah! Excusez-moi, madame! C’était un moment de distraction ... j’ai oublié ...euh… je veux dire ...je vous en prie... ! Les yeux rouges, les cheveux en désordre, voici la sorcière qui m’attaque! Elle n’était pas contente du tout! Elle voulait m’attraper! J’ai essayé de lui échapper pendant toute la nuit ! - Sorcière, sorcière! Je reprends ce que j’ai dit ! Vous êtes belle, très belle! Tôt le Matin j’ai pu lui échapper pour me réfugier chez mon ami Bashir, qui me donna à ma grande surprise un formule magique pour vaincre la sorcière que je m’empressai d’utiliser en rentrant chez moi....L a sorcière fut transformer en balais pour l’éternité ! Si vous voulez venir chez moi, un jour, à la rue Mouffetard, flâner, je vais vous montrer ma maison et ce balai dans mon placard. Vous aurez le plaisir de chanter « Sorcière, sorcière, prend garde à ton derrière! » Sans peur…. boom!

51


3.4 Ο μύθος του Βασιλίσκου Legenda o Bazyliszku Επεξεργασία: Agnieszka Kleszcz και Karolina Roszczyk

Dawno, dawno temu, kiedy Warszawa była jeszcze małym miastem pełnym tajemnic, dwoje dzieci, Marysia i Jaś, postanowiło, z ciekawości, zejść do piwnicy pewnego starego domu. Nie wiedzieli, że tam, w podziemiach, żyje Bazyliszek, straszny potwór, który wszystko, na co spojrzy zamienia w kamień, a z jego paszczy wydobywają się przerażające płomienie. Siostra i brat, gdy tylko ujrzeli potwora, przestraszyli się tak bardzo, że momentalnie upadli na ziemię. Bazyliszek skierował na nich swój wzrok i dzieciaki zamieniły się w kamień. Mama Marysi i Jasia bardzo się martwiła. Dzieci długo nie wracały do domu. Zaczęła więc ich szukać, z pomocą swojej wiernej służącej - Agaty. Obie kobiety słyszały o złowrogiej mocy Bazyliszka i dlatego bardzo się bały pogrążyć w ciemności starej piwnicy. Ale Agata nagle coś spostrzegła. Rozpoznała dwoje małych dzieci leżących na ziemi. Natychmiast zbiegła na dół, by im pomóc. Wielkie oczy Bazyliszka podniosły się na nią i także ta biedna kobieta nie mogła uciec przed jego śmiercionośnym spojrzeniem. I ona upadła na ziemię, obok Marysi i Jasia. Straszne wieści rozeszły się prędko po całej Warszawie. Królewska rada musiała niezwłocznie znaleźć jakieś rozwiązanie! Trzeba było zabić strasznego potwora! Mądry lekarz nadworny znalazł wyjście! Jeden mężczyzna musi założyć strój pokryty zwierciadłami i wyciągnąć złego potwora na światło dzienne. Ale który śmiałek założy podobny strój i spróbuje zwyciężyć potwora? Wszyscy bardzo się bali! Król postanowił wysłać tam więźnia, skazanego na śmierć. Ten nie będzie obawiał się zginąć. Założył zatem strój i zszedł sam do piwnicy. Szukał i szukał, a potwora ani widu ani słychu. Nagle dojrzał coś schowanego w kącie. „Bazyliszek!” – krzyknął natychmiast skazaniec. Lekarz, który cały czas czekał przy wejściu do piwnicy zaczął go instruować: „Chwyć go swoimi grabiami i wyciągnij na zewnątrz! Niech zobaczy światło”. Skazańcowi udało się wyciągnąć na zewnątrz strasznego potwora. Tłum, który zebrał się przed domem zaczął uciekać na wszystkie strony. Pierwszy raz zobaczyli Bazyliszka! Miał głowę koguta, oczy ropuchy, jego grzebień był jak korona,

52


skóra śluzowata i pokryta łuską, kolor jak u węża, a ogon tak długi, że otaczał całe jego ciało. Co ostatecznie stało się ze strasznym potworem? Czy nadworny lekarz miał rację? Pokonano złego Bazyliszka? Czy może uciekł i wciąż ukrywa się w jednej z warszawskich piwnic? A nuż snuje się wieczorami po Joanińskiej twierdzy? Któż to wie! Czy wierzycie, czy też nie, bajka ta tak kończy się!

53


3.5 Η ιστορία του Τσάρου Σαλτάν Сказка о царе Салтане Επεξεργασία: Tatiana Galakhova και Katerina Palaneichyk Как-то зимним вечером в деревенской светлице три сестры сидят за пряжей. Старшая и средняя хвастают своей красотой и дородством, а младшая молчит. За кротость и скромность сестры считают ее дурочкой и заставляют работать на себя. Размечтались они, чем каждая прославилась бы, если бы царь взял ее замуж. Старшая хвалится задать невиданный пир, средняя — в одиночку наткать на весь мир полотна, а младшая пообещала родить для батюшки-царя богатыря-сына. Все это слышал притаившийся под окошком царь Салтан. Он входит в светлицу и объявляет решение: жить всем троим во дворце, старшей быть поварихой, средней — ткачихой, а младшей — царевой женой. Царь ушел с младшей сестрой, а две другие да Бабариха стали советоваться, как расстроить счастье удачливой дурочки, и задумали они обмануть Салтана. В то время шла война. Царь уехал на войну, но пообещал Царице вскоре вернуться обратно. «Оставайся здесь, любимая, и я вернусь скоро. Я обещаю!» сказал он ей. Так проходили дни, месяцы, пришла зима, потом весна, прошло и лето, а Царь все находился на войне. А тем временем молодая царица родила богатыря. Сразу после родов пишет письмо Царю, чтобы сообщить столь прекрасную новость. И кому, Вы думаете, она доверила отправку письма? Именно! Письмо она доверила Бабарихе, у которой были другие планы в голове и, конечно, она подменила письмо. Царь читает письмо: «Родила царица в ночь Не то сына, не то дочь; Не мышонка, не лягушку, А неведому зверюшку». Как услышал Царь-отец, что донес ему гонец, в гневе начал он чудесить и гонца хотел повесить; Но, смягчившись на сей раз, дал гонцу такой приказ: «ждать царева возвращенья для законного решенья».

54


Мирно течет жизнь на широком царском дворе. Одна лишь Царица не знает покоя: тревожит ее, что долго нет гонца с ответным письмом от Салтана. Но вот появляется развязный и болтливый Гонец; ловкие заговорщицы успели, подпоив его, подменить Салтанову грамоту. Дьяки в смущении читают приказ: «Царицу и приплод в бочке бросить в бездну вод». Народ мнется в нерешительности, но отступает перед угрозами торжествующих сестер и Бабарихи. Бочку с Царицей и Царевичем пускают в море. Пустынный берег острова Буяна. Сюда, вняв мольбам Царицы, волна вынесла бочку. Царица жалобно сетует на судьбу, а заметно подросший Царевич весело резвится, радуясь светлому миру. Сделав лук, он отправляется на поиски дичи, но внезапно замечает громадного коршуна, который преследует лебедя, и метко пущенной стрелой убивает его. К изумлению Царицы и Царевича Лебедьптица вышла из моря и заговорила человечьим языком: «Ты спас мне жизнь, мой Царевич, и я тебя отблагодарю за это!» Она пообещала отплатить добром за добро и исчезла. Незаметно наступила ночь. Мать и сын уснули. А с первыми лучами утренней зари из тумана, по волшебству, возник город. Под праздничный колокольный перезвон и пушечную пальбу из ворот его появилась торжественная процессия. Радостно приветствуют Гвидона жители сказочного города и просят стать их правителем: Гвидон! Гвидон! Гвидон! Стал Гвидон князем, но мучает его тоска по отцу. Он смотрит с грустью вслед кораблю, который держит путь в царство Салтана. На зов Гвидона из моря появляется Лебедь-птица. Узнав причину его печали, она превращает князя в шмеля, чтобы он мог догнать корабль и увидеть отца. Корабль приплыл к Салтанову царству. Царь приглашает корабельщиков в гости, угощает их и расспрашивает о чудесах, которые они видели, путешествуя по белу свету. Корабельщики рассказывают о волшебном появлении города на пустынном острове, о белке, грызущей золотые орешки, о тридцати трех морских витязях и о славном могучем князе Гвидоне, правителе этого города. Салтан удивлен; он хочет посетить чудесный город; обеспокоенные Ткачиха и Повариха отговаривают его. Бабариха рассказывает о чуде, какого нет в городе,

55


о заморской царевне неописуемой красоты. Обозленный кознями заговорщиц, шмель по очереди жалит их и, вызвав всеобщий переполох, улетает. Снова печальный Гвидон бродит у моря. Рассказ Бабарихи не идет у него из памяти. В тоске призывает Гвидон Лебедь-птицу и, поведав ей о своей горячей любви к неизвестной красавице, просит помочь ему. Волнение Гвидона трогает Лебедь-птицу, и она оборачивается прекрасной Царевной, о которой он так пылко мечтал. Царица благословляет молодую чету. В радостном нетерпении Гвидон и Царица ждут приезда Салтана. Наконец вдали показался его флот. Под колокольный звон и приветствия народа царь со свитой

вступает

во

дворец.

Начинается

показ

чудес

города.

Перед

изумленными взорами царя и гостей предстает в хрустальном домике волшебная белочка, проходят тридцать три морских богатыря, показывается прекрасная царевна Лебедь, и наконец, возлюбленная Салтанова жена — Царица. Царь со слезами обнимает ее и своего сына, на радостях прощает завистливых сестер. Начинается буйный пир.

56


‫‪3.6 Ο Νόουρουζ και η Νάνε Σάρμα‬‬ ‫ن نه سرماون وروز‬ ‫‪Επεξεργασία: Nasrin Mostofian‬‬

‫ک ردمی زن دگ ی ای سال خورده ب س یار ب ان وی ب ا س تان ای ران در روزگ اری روزی‬ ‫خم یده پ ش تی ب ود‪ ،‬س پ ید ب رف سان ب ه موهای ش ‪.‬دا شت ن ام سرمان نه ک ه‬ ‫در ک وچ کی یخان ه در ت نها و ت ک ‪.‬ب ود چروک و چ ین از پ ر صورت ش و دا شت‬ ‫ی کی پ سر ی ک سرمان نه ‪.‬ک ردمی زن دگ ی ال برز ک وه ین قطه ب االت ری ن‬ ‫‪.‬ن و روز ی ع نی ‪-‬پ‬

‫یدا ست ا سمش از ک ه همان طور ‪-‬ن وروز ‪.‬ن وروز ‪:‬دا شت ی کدان ه‬

‫می رف تار ب اادب و خوب مردم ت مام ب ا ‪.‬ب ود س یماخوش و ب ل ندب ا ال جوان ی ن وروز‬ ‫را او ب ا س تان ای ران مردم ‪.‬ب ود ل بری ز زن دگ ی دا شتب رمی ک ه گ امی هر از و ک رد‬ ‫روزهای ش سرمان نه ‪.‬گ رف ت ندمی جشن را آمدن ش سال هر و دا ش ت ندمی دو ست‬ ‫‪.‬ک ردمی س پری ب ودن د زن دگ ی سرگ رم ک ه رو س تای ش مردم ت ما شای ب ه را‬ ‫طول شب و روز وق تی ت اب س تان پ ای ان در هر سال ‪.‬ب ود ب رف و سرما عا شق‬ ‫می ف را را سرد هوای و ن ش ستمی اشخان ه در یآ س تان ه در دارن د ی ک سان ی‬ ‫می ب ل ندت ر ها شب و ت رک وت اه روزها ک ه دی دمی گ ذ شتمی ک ه روز هر ‪.‬خوان د‬ ‫در مردم زم س تان چه لم شب در ‪.‬ب ود شده س پ یدپ وش ب رف از رو س تا ‪ ...‬شون د‬ ‫ک ه حال ی در و ‪،‬ک ردن دمی رو شن آت ش ‪ .‬شدن دمی جمع ده ف رد ت ری نم سن یخان ه‬ ‫‪.‬خوان دن دمی آواز و گ ف ت ندمی ق صه هم ب رای خوردن د‪،‬می خان گی ش یری نی‬ ‫دن بال ب ه را خور ش ید ت ول د روز ک ه چرا ب ود‪ ،‬خاص جشن ی ک شب آن جشن‬ ‫شب هر ‪ .‬شدن دمی ت رک وت اه ها شب و ب ل ندت ر‪ ،‬روزها ب عد‪ ،‬ب ه شب آن از ‪.‬دا شت‬ ‫او ک ه ب ود چ یز ی ک اما ‪.‬ک ردمی ب‬

‫ی ش تری خس ت گی احساس ک ه ن سال ب ان وی‬

‫‪ .‬شدمی ت رن زدی ک ک ه پ سرش دی دار یل حظه ‪:‬ک ردمی خو شحال و ام یدوار را‬ ‫می ب رن ج و جو ل وب‬

‫یا‪ ،‬ب ل غور‪ ،‬عدس‪ ،‬گ ندم‪ ،‬ک رد‪،‬می ت م یز را خان ه هم ین‪ ،‬ب رای‬

‫شراب‪ ،‬شمع‪ ،‬سرخ‪ ،‬س یب ب ا همراه را ب ود ک ا ش ته ک ه های ی س ی نی ‪.‬ک ا شت‬ ‫‪.‬گ ذا شتمی ای س فره روی س که چ ند و خان گی ش یری نی آی‬

‫ی نه‪ ،‬ی ک و ش یر‬

‫رو س تای ش مردم ت مام و پ سرش ب رای ‪ ،‬گ ذا شتمی م یز روی چ یزی ک ه زمان هر‬ ‫سال یچهار ش ن به آخری ن شب در ‪.‬ک ردمی خو ش بخ تی و ع شق س الم تی‪ ،‬آرزوی‬ ‫مطم ئن سرمان نه و ک ردمی شدن گ رم ب ه شروع هوا ‪ .‬شدن دمی شروع هاجشن‬ ‫می را ن وی ش هایل باس رو‪ ،‬آن از ‪.‬ب‬

‫ی ندمی ه ف ته هم ین در را ن وروز ک ه شدمی‬

‫عم ی قی خواب ب ه هم ین ب رای …ک ردمی زی ادی خس ت گی احساس اما ‪.‬پ و ش ید‬

‫‪57‬‬


‫دا شتب رمی ک ه ق دمی هر ب ا ‪.‬ر س یدمی راه از ن وروز ل حظه هم ین در ‪.‬رف تمی ف رو‬ ‫درخ تان و ک ردن دمی جوان ه ها ش کوف ه شدن د‪،‬می س بز پ اهای ش زی ر در گ یاهان‬ ‫اما ر س ید‪،‬می مادرش یخان ه ب ه ب عد ک می ‪.‬خ یزی دن دب رمی عم ی ق شان خواب از‬ ‫می را مادرش ‪.‬ی اف تمی ب ود رف ته ف رو عم ی قی خواب ب ه ک ه حال ی در را او‬ ‫زم ین روی ب ر را س فرش و گ ذا شتمی همان جا را مادر زی‬ ‫ب رای مردم ‪.‬ب ود ر س یده راه از ب هار شد‪،‬می ب‬

‫بای یهدی ه ب و س ید‪،‬‬

‫یدار سرمان نه وق تی ‪.‬دادمی ادامه‬

‫ک ه حال ی در هاب چه و رف ت ند‪،‬می دی گر یخان ه ب ه ایخان ه از ی کدی گر دی دن‬ ‫ک ه دان ستمی سرمان نه ‪.‬ک ردن دمی ب ازی دا ش ت ند ت ن ب ر ن و های یل باس‬ ‫ک ه سم تی ب ه ‪.‬آوردمی ل بش ب ه را ل بخ ند ای ن و او ست پ سر ک ار ای نها ت مام‬ ‫ا شک ک رد‪،‬می ب از را هدی ه ک ه هم ی نطور ‪.‬رف تمی ب ود گ ذا ش ته را اشهدی ه ن وروز‬ ‫خس ته ک می چون اما ان داخت‪،‬می اطراف ب ه ن گاهی ‪ .‬شدمی جاری چشمان ش از‬ ‫‪.‬ب ود ن وروز ی اد ب ه روز طول ت مام در ‪.‬ب خواب د ب از ک ه گ رف تمی ت صم یم ب ود‪،‬‬ ‫آن در ک ه روزی ‪:‬ب ود ما یهمه ب رای و رو س تا مردم ب رای ن و روزی روز‪ ،‬آن ‪! .‬بل ه‬ ‫‪ .‬شودمی زاده خور ش ید‬

‫‪58‬‬


3.7 Η Σειρήνα Παρθενόπη και ο Μύθος της La sirena Partenope Επεξεργασία: Paola Vitiello και Guilia Sorrentino

Salve, ho scelto di raccontarvi una storia riguardante la fondazione della città di Napoli. Si dice che il suo antico nome sia collegato al famoso mito della sirena, tratto dall’Odissea di Omero. Le sirene affascinavano, con i loro canti soavi, i naviganti, i quali attirati dal loro canto perdevano il comando della barca, finendo per andare a schiantarsi contro gli scogli. Secondo il mito, i suddetti scogli sarebbero quelli che oggi si trovano di fronte a Positano e che sono detti Li Galli, ma il loro nome originario era Sirenusse. Se Ulisse avesse voluto ascoltare il canto delle sirene avrebbe dovuto tappare le orecchie degli altri marinai con della cera e farsi legare all’albero maestro. Passando vicino alle sirene, Ulisse cercò di liberarsi ma i suoi compagni glielo impedirono legandolo ancora più fortemente all’albero. In questo modo la loro barca superò l’ostacolo e tutti i marinai rimasero illesi. Le tre sirene, a seguito di questo episodio, avendo perso il loro potere magico, si lasciarono affogare e morire in mare. Questa fu la loro vicenda e nessuno più sentì il loro canto. Il corpo senza vita della sirena Partenope, una delle tre, arrivò sull’isola di Megaride, trascinato dalle onde. Qui gli abitanti del posto trovarono sulla riva il corpo senza vita della sirena, con gli occhi chiusi, la pelle chiarissima e i capelli fluttuanti nel mare. Costruirono in suo ricordo una tomba. Il villaggio di pescatori prese il nome della sirena e la celebrarono e rispettarono facendo delle processioni in mare con delle fiaccole. Nessuno sa, dove si trovi adesso questa tomba, ma esiste, tutt’oggi, una statua a Napoli che si crede essere la raffigurazione della testa della sirena Partenope. Sullo stesso isolotto dove fu trovato il corpo della sirena, nel 15 secolo a. C. arrivarono i primi coloni greci provenienti dall’isola di Rodi e il luogo di fondazione fu detto Palepolis. Nel 450 a. C. invece fu fondata la nuova città: Neapolis.

59


Matilede Serao, una famosa scrittrice napoletana, scrisse questi versi dedicandoli alla sirena: “Parthenope non è morta, Parthenope non ha tomba, Ella vive, splendida giovane e bella, da cinquemila anni; corre sui poggi, sulla spiaggia. E’ lei che rende la nostra città ebbra di luce e folle di colori, è lei che fa brillare le stelle nelle notti serene (...) quando vediamo comparire un’ombra bianca allacciata ad un’altra ombra, è lei col suo amante, quando sentiamo nell’aria un suono di parole innamorate è la sua voce che le pronunzia, quando un rumore di baci indistinto, sommesso, ci fa trasalire, sono i baci suoi, quando un fruscio di abiti ci fa fremere è il suo peplo che striscia sull’arena, è lei che fa contorcere di passione, languire ed impallidire d’amore la città. Parthenope, la vergine, la donna, non muore, non muore, non ha tomba, è immortale ...è l’amore.”

60


4. Πρόταση για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης Γεώργιος Καψάλης, Αλεξάνδρα Γαλάνη, Μαργαρίτα Καψάλη

Σε αυτή την ενότητα παρουσιάζεται αναλυτικά μία διδακτική πρόταση για την αξιοποίηση των παραμυθιών στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με στόχο την ανάπτυξη των τεσσάρων γλωσσικών δεξιοτήτων και την ταυτόχρονη

προσέγγιση

μορφοσυντακτικών

φαινομένων.

Προς

αυτή

την

κατεύθυνση προτείνοται αντιπροσωπευτικές δραστηριότητες.

1. Αφόρμηση

Ο εκπαιδευτής πρώτα προβάλλει στους εκπαιδευόμενους μία εικόνα ενός παραμυθού για αφόρμηση. Μέσα από ερωτήσεις διεξάγεται μία συζήτηση για τα παραμύθια και καταγράφονται στον πίνακα οι λέξεις-κλειδιά που προκύπτουν. Οι εκπαιδευόμενοι ενθαρρύνονται να αναπαράξουν στη γλώσσα τους εύστοχα λεκτικά σχήματα που συναντάμε συχνά στα παραμύθια (για παράδειγμα αρχή-τέλος παραμυθιού). Η καταγραφή των απαντήσεων αποτυπώνεται σε εννοιολογικό χάρτη (εικόνα 1).

Εικόνα παραμυθιού

Εικόνα 1: Εννοιολογικός χάρτης

61


2. Πριν την ανάγνωση Στο στάδιο πριν την ανάγνωση αξιοποιούμε οπτικό υλικό με στόχο την ενεργοποίηση της προϋπάρχουσας γνώσης και τη διατύπωση υποθέσεων για το περιεχόμενο του κειμένου. Με τη χρήση του προγράμματος παρουσίασης powerpοint προβάλλεται μία εικόνα, χαρακτηριστική του παραμυθιού που θα ακολουθήσει. Οι εκπαιδευόμενοι προσπαθούν να προβλέψουν το περιεχόμενο του παραμυθιού, ενώ παράλληλα αναδύονται διαπολιτισμικά στοιχεία. Στη φάση αυτή ο εκπαιδευτής ελέγχει αν οι εκπαιδευόμενοι γνωρίζουν το σχετικό λεξιλόγιο που περιλαμβάνεται μέσα στο κείμενο και το οποίο προκύπτει από την εικόνα. Με τον τρόπο αυτό του δίνεται η ευκαιρία να προβεί στην επεξήγηση των άγνωστων λέξεων, οι οποίες είναι προαπαιτούμενες για την κατανόηση του κειμένου. Ακολουθεί θεατρική ανάγνωση του κειμένου από τον εκπαιδευτή με παράλληλη εναλλαγή των εικόνων με προβολέα και μουσική υπόκρουση μουσικής από τη χώρα προέλευσης του παραμυθιού. Μετά το τέλος της αφήγησης ο εκπαιδευτής ενθαρρύνει τους εκπαιδευόμενους να μιλήσουν για το περιεχόμενο του παραμυθιού, διαψεύδοντας ή επιβεβαιώνοντας σε δεύτερη φάση στοιχεία που είχαν προβλέψει.

3. Κατά την ανάγνωση Ο εκπαιδευτής δίνει το κείμενο στους εκπαιδευόμενους. Εδώ παρουσιάζουμε «Το ραγισμένο δοχείο».15

15

users.sch.gr/xariskuts/to_ragismeno_doxeio.ppt 62


Πριν πολλά χρόνια, σε μια επαρχία κάπου στην Κίνα, ζούσε μια ηλικιωμένη γυναίκα η οποία κουβαλούσε καθημερινά νερό από ένα μακρινό ρυάκι με δύο μεγάλα δοχεία περασμένα σε ένα μακρύ ξύλινο κοντάρι το οποίο στήριζε στους ώμους της. Το ένα δοχείο ήταν άψογο και μετέφερε πάντα όλη την ποσότητα νερού που μπορούσε να χωρέσει. Το άλλο είχε μια ρωγμή και στο τέλος της μακριάς διαδρομής, από το ρυάκι στο σπίτι, έφτανε μισογεμάτο.

Έτσι για δύο ολόκληρα χρόνια η γυναίκα κουβαλούσε καθημερινά μόνο ενάμισι δοχείο νερό στο σπίτι της. Φυσικά το τέλειο δοχείο ένιωθε υπερήφανο που εκπλήρωνε απόλυτα και τέλεια το σκοπό για τον οποίο είχε κατασκευαστεί. Το ραγισμένο δοχείο ήταν δυστυχισμένο που μόλις και μετά βίας μετέφερε τα μισά από αυτά που έπρεπε κι ένιωθε ντροπή για την ατέλεια του. Ύστερα από δύο χρόνια δεν άντεχε πια την κατάσταση αυτή και αποφάσισε να μιλήσει στην ηλικιωμένη γυναίκα.

Απογοητευμένο της είπε: «Ντρέπομαι τόσο για τον εαυτό μου και θέλω να σου ζητήσω συγγνώμη!» «Μα γιατί;" ρώτησε η γριά. «Για ποιο λόγο νιώθεις ντροπή;» «Ε, να ! Δύο χρόνια τώρα μεταφέρω μόνο το μισό νερό λόγω της ρωγμής μου και εξαιτίας μου κουράζεσαι άδικα και εσύ!»

Η γυναίκα χαμογέλασε και του απάντησε: «Παρατήρησες ότι στο μονοπάτι υπάρχουν λουλούδια μόνο στη δική σου πλευρά και όχι στη μεριά του άλλου δοχείου; Πρόσεξα την ατέλειά σου και κοίτα τι έκανα! Φύτεψα σπόρους στην πλευρά σου και εσύ τους πότιζες. Δύο χρόνια τώρα μαζεύω τα άνθη και στολίζω το τραπέζι μου. Αν δεν ήσουν εσύ δε θα ένιωθα αυτή τη χαρά να βλέπω κάθε μέρα στο σπίτι μου λουλούδια.»

63


Στη συνέχεια οι εκπαιδευόμενοι παίρνουν το κείμενο, καλούνται να το διαβάσουν σιωπηρά και να σημειώσουν τις άγνωστες λέξεις (όσες δεν έχουν ήδη αναφερθεί ή δεν θυμούνται). Οι λέξεις στις οποίες ο εκπαιδευτής δε θέλει να δώσει έμφαση, τις επεξηγεί με υποσημείωση και αφήνει εκείνες στις οποίες θέλει να επιστήσει την προσοχή των εκπαιδευομένων. Η επεξήγηση άγνωστων λέξεων (στις οποίες δε θέλουμε να δώσουμε έμφαση) μπορεί να γίνει είτε με εικόνες, είτε με ορισμό, όπως στα παρακάτω παραδείγματα (1-2):

(1) το ρυάκι:

(2) το κοντάρι: ίσιο και μακρύ ξύλο

Προκειμένου να ερμηνευτούν οι άγνωστες λέξεις οι εκπαιδευόμενοι χωρίζονται σε τρεις ομάδες και το κείμενο σε τρία μέρη. Κάθε ομάδα αναλαμβάνει να αναζητήσει τις άγνωστες λέξεις και να τις εξηγήσει στην ολομέλεια της τάξης, ανάλογα με το μέρος του κειμένου που της αντιστοιχεί. Στο στάδιο αυτό ο εκπαιδευτής εξηγεί στους εκπαιδευόμενους ότι μπορούν να συζητήσουν ή να μαντέψουν τις άγνωστες λέξεις και στη συνέχεια να ανατρέξουν στο λεξικό για να επαληθεύσουν ή να διαψεύσουν τις αρχικές προβλέψεις. Ο εκπαιδευτής λειτουργεί ως σύμβουλος, παρατηρητής και καθοδηγητής και επεμβαίνει όπου χρειαστεί. Αφού γίνει η ερμηνεία των άγνωστων λέξεων γίνεται πάλι μεγαλόφωνη ανάγνωση από τους εκπαιδευόμενους. Ακολουθεί η ερμηνευτική ανάλυση του κειμένου.

64


3.1 Κατανόηση μέσα από σχήματα Πρόκειται ουσιαστικά για ένα αφηγηματικό κείμενο. Οι εκπαιδευόμενοι πρέπει να κατανοήσουν αρχικά το χωροχρονικό πλαίσιο, τους πρωταγωνιστές, τον τόπο, το γεγονός, το απροσδόκητο γεγονός και το τέλος της ιστορίας. Εργάζονται σε ομάδες και καλούνται να απαντήσουν σε μία σειρά ερωτήσεων για την πληρέστερη κατανόηση του κειμένου μέσω διαφόρων δραστηριοτήτων, όπως παρουσιάζονται παρακάτω.

3.1.1 Ερωτήσεις κατανόησης  Ποιοι είναι οι πρωταγωνιστές της ιστορίας;  Πού συνέβη το γεγονός;  Τι κάνει καθημερινά η γριά;  Τι συνέβη ξαφνικά;  Ποια ήταν η αντίδραση της γριάς;

Οι απαντήσεις που θα προκύψουν συμπληρώνονται από την κάθε ομάδα στο παρακάτω διάγραμμα (διάγραμμα 1).

65


ποιος;

πού; (ο τόπος)

η καθημερινότητα

τι συνέβη ξαφνικά;

η αντίδραση της γριάς

Διάγραμμα 1: Απαντήσεις σε ερωτήσεις κατανόησης

66


3.1.2 Ατομική δραστηριότητα Η γριά Κινέζα δεν ήξερε ότι το ένα δοχείο ήταν ραγισμένο

Σ

Λ

Το ραγισμένο δοχείο ήταν χαρούμενο που μετέφερε όλο το νερό

Σ

Λ

Η γριά Κινέζα νευρίασε με το ραγισμένο δοχείο

Σ

Λ

Η γριά Κινέζα φύτεψε λουλούδια στην πλευρά του ραγισμένου δοχείου Σ

Λ

3.1.3 Δραστηριότητες σε ομάδες 1) Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο για κάθε παράγραφο του κειμένου. 2) Το τέλος της ιστορίας λείπει. Μπορείτε να σκεφτείτε εσείς ένα τέλος;

3.2 Επέκταση λεξιλογίου Εδώ παρουσιάζουμε μία σειρά από δραστηριότητες που στοχεύουν στην επέκταση του λεξιλογίου των εκπαιδευόμενων.

3.2.1 Δραστηριότητα σε ομάδες Με βάση το κείμενο, ζητάμε από τους εκπαιδευόμενους να περιγράψουν πώς νιώθει το άψογο δοχείο, η γριά Κινέζα και το ραγισμένο δοχείο. Στη συνέχεια, τους ζτηάμε να συμπληρώσουν τον παρακάτω πίνακα (πίνακας 1).

Ρήμα

Συναίσθημα

Πρόσωπο

απογοητεύομαι

η απογοήτευση

απογοητευμένος, -η, -ο

Πίνακας 1: Επέκταση λεξιλογίου

67


3.2.2 Ατομική δραστηριότητα Παρακάτω δίνονται κάποιες εικόνες (εικόνα 2). Διάλεξε τη σωστή λέξη μέσα από το πλαίσιο και γράψε τι νιώθουν τα πρόσωπα που βλέπεις.

ντροπή, φόβος, μοναξιά, ζήλια, χαρά, μίσος

Εικόνα 2: Επέκταση λεξιλογίου16

Δραστηριότητα παραγωγής προφορικού λόγου: Εσύ τι νιώθεις όταν…

 Βλέπεις ένα φίδι;  Σου αγοράζουν ένα ωραίο δώρο;  Νικάει η ομάδα σου;  Ο δάσκαλος σε πιάνει να αντιγράφεις;

16

Αντωνίου, Βενέτη, Δετσούδη και Κακαρίκος (2004). http://reader.ekt.gr/bookReader/show/index.php?lib=EDULLL&item=901&bitstream =901_01#page/1/mode/1up 68


4. Μετά την ανάγνωση i) Παραγωγή προφορικ��ύ λόγου – Παραγωγή γραπτού λόγου Γνωρίζετε παρόμοια παραμύθια από την πατρίδα σας; Αν όχι, ρωτήστε φίλους και συγγενείς να σας βοηθήσουν.

ii) Παραγωγή προφορικού λόγου Α. Εσείς, αν ήσασταν στη θέση της γριάς Κινέζας, τι θα απαντούσατε στο ραγισμένο δοχείο; Β. Οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να παραλλάξουν το παραμύθι αναζητώντας ένα διαφορετικό τέλος ή προσθέτοντας ένα νέο πρόσωπο. Γ. Διάβασες το παραμύθι και ενθουσιάστηκες. Θέλεις να το αφηγηθείς σε ένα φίλο σου. Οι παρακάτω λέξεις που βρίσκονται στο συννεφάκι (εικόνα 3) και οι πλαγιότιτλοι που βρήκες θα σε βοηθήσουν. Προσοχή στο χρόνο που θα επιλέξεις.

Πρώτα Έπειτα Ύστερα Στη συνέχεια Στη διάρκεια Μετά Τέλος

Εικόνα 3: Λέξεις για την αφήγηση ιστοριών

69


5. Αξιοποίηση του παραμυθιού για τη διδασκαλία γραμματικών φαινομένων Στην τελευταία ενότητα του εγχειριδίου γίνεται αναφορά στη δυνατότητα αξιοποίησης των παραμυθιών στη διδασκαλία και την εμπέδωση γραμματικών φαινομένων. Οι παρακάτω δραστηριότητες προϋποθέτουν ότι έχει διδαχθεί ο παρατατικός και ο αόριστος.

5.1 Δραστηριότητα ανά ζεύγη Στις δύο πρώτες παραγράφους να υπογραμμίσεις τα ρήματα. Τι παρατηρείς; Τα ρήματα αναφέρονται στο παρόν (τώρα), στο παρελθόν (πριν) ή στο μέλλον (θα);

τώρα σήμερα

χτεςπαρελθόν

αύριομέλλον

Εικόνα 4: παρόν, παρελθόν, μέλλον

Το παραμύθι ξετυλίγεται σε δύο χρόνους οι οποίοι αναφέρονται στο παρελθόν: Αόριστος και Παρατατικός. Προσπάθησε τώρα με τη βοήθεια του εκπαιδευτή να συμπληρώσεις τα κουτάκια που αναφέρονται σε κάθε χρόνο.

Αόριστος

Παρατατικός

Πίνακας 2: Αόριστος – Παρατατικός

70


      

Πέρυσι Πρόπερσι Τα παλιά χρόνια Το 2011 Προχτές Όταν ήμουν στη χώρα μου Όταν ήμουν μικρός

Παρατατικός

Αόριστος



  

     

μία φορά μία στιγμή

συνέχεια συχνά πάντα όλη τη μέρα -όλο το χρόνο συνήθως πολλές φορές

Εικόνα 5: Αόριστος – Παρατατικός οπτικοποίηση

71


5.2 Δραστηριότητα ανά ζεύγη Να μετατρέψεις τις δύο πρώτες παραγράφους στον αόριστο. Προσοχή! Πρέπει να γίνουν μικρές αλλαγές.

5.3 Δραστηριότητα Μπορείς τώρα να αφηγηθείς τις δύο πρώτες παραγράφους σαν να συμβαίνει η ιστορία τώρα; (ενεστώτας)

5.4 Δραστηριότητα17 Δύο εκπαιδευόμενοι αναλαμβάνουν ο ένας το ρόλο της γριάς και ο άλλος το ρόλο του τέλειου δοχείου και παρουσιάζουν τους ρόλους σε μορφή μικρού θεατρικού. Η δραστηριότητα αυτή συμβάλλει στο σωστό τρόπο έκφρασης (π.χ. επιτονισμός, πολιτιστικά στοιχεία επικοινωνίας (π.χ. χειρονομίες)). Έπειτα ο εκπαιδευτής ζητά από τους άλλους εκπαιδευόμενους να μεταφέρουν τον ευθύ λόγο σε πλάγιο κάνοντας τις απαραίτητες μετατροπές στους χρόνους, αντωνυμίες και συνδέσμους.

17

Ευχαριστούμε τη Δρ Θεοδώρα Τσελίγκα, Ε.Ε.Π. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, για την ιδέα αυτής της δραστηριότητας. 72


5. Απολογισμός Εργασιών της Διδακτικής μας Πρότασης Σμαράγδα Παπαδοπούλου Επιμελήτρια Οργάνωσης της Δράσης και Επιστημονική Υπεύθυνη του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού 2015

Στο παρόν εγχείρημα κατά την υλοποίηση μίας σύνθετης μεθόδου διδασκαλίας της δεύτερης γλώσσας η οποία οδηγεί χαρακτηριστικά σε μία παρουσίαση σε ακροατήριο, οι εκπαιδευόμενοι είχαν εξαιρετικά σημαντική βελτίωση στην ποιότητα απόδοσης του προφορικού λόγου μέσω της αφήγησης. Είναι γεγονός ότι η οργάνωση αυτής της βραδιάς παραμυθιών αποτέλεσε ένα ερευνητικό μοντέλο για την βελτίωση των Ελληνικών στον προφορικό και γραπτό λόγο των ενήλικων σπουδαστών. Μολονότι αρχικά οι σπουδαστές δεν σύνδεσαν το παραδοσιακό «μάθημα» με την οργάνωση μιας εξωστρεφούς δράσης που δημιουργούμε για να αλληλεπιδράσουμε, να γιορτάσουμε και να διασκεδάσουμε μαζί με άλλους ανθρώπους υπήρξε επίγνωση του αποτελέσματος σε καθεστώς αυτοαξιολόγησης και σχολιασμού της βιωματικής αυτής μαθησιακής πορείας από τους ίδιους τους εκπαιδευόμενους. Οι εκπαιδευτές και όλοι όσοι συντέλεσαν στην οργάνωση της βιωματικής αυτής πορείας ήρθαν σε επαφή με τον αυθεντικό λόγο του παραμυθά στην τοπική διάλεκτο και το σπουδαιότερο κατά τη γνώμη μας, αυτό συνέβη σε φυσικές συνθήκες προφορικής έκφρασης και επικοινωνίας. Με άλλα λόγια οι συμμετέχοντες προσπάθησαν να οικοιοποιηθούν έναν φυσικό τρόπο ομιλίας που παραπέμπει στην προφορικότητα και πέτυχαν να ομιλούν πιο πιστά στην ελληνική προφορά των λέξεων μέσα από ολόκληρα κείμενα (Σκαρτσής 2004). Η έμφαση που δόθηκε στην απόδοση νοήματος και στην επικοινωνία με το κοινό δημιούργησε τις συνθήκες της εμπειρικής γνώσης που προκύπτει από το βίωμα μιας μικρής γιορτής σε δημιουργική μάθηση. Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι σε συνδυασμό με τις δραστηριότητες και την προετοιμασία στην τάξη, βελτίωση του λόγου στους εκπαιδευόμενους παρατηρήθηκε σταδιακά και στον γραπτό λόγο, καθώς στις πρόβες παρουσίασης οι εκπαιδευόμενοι ήρθαν σε θέση ερμηνείας, απόδοσης και μεταφοράς του παραμυθιού από τη μητρική γλώσσα στην γλώσσα εκμάθησης, την Ελληνική στην περίπτωσή μας. Η μετακίνηση των προτιμήσεων των εκπαιδευόμενων από την 73


πιστή απόδοση σε μία πιο ελεύθερη ερμηνεία της ελληνικής απέκτησε ιδιαίτερη αξία για την κατανόηση μεταφορικών εκφράσεων και στερεότυπων λέξεων στην Ελληνική, οι οποίες κατά κανόνα αγνοούνται σε εκπαιδευόμενους της Ελληνικής ως ξένης γλώσσας. Στην περίπτωσή του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, επίσης, οι εκπαιδευόμενοι μπόρεσαν να εντάξουν στερεότυπες και μεταφορικές εκφράσεις της ελληνικής σε πλαίσιο του κειμενικού είδους με το οποίο ασχολήθηκαν και να αφηγηθούν το παραμύθι σε φυσικό ελληνικό λόγο της καθομιλουμένης με ελληνική προφορά. Σε συγκριτική βάση και σε σχέση με ανάλογη εκδήλωση που επιχειρήθηκε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης με την Επιτροπή Λόγου και Τέχνης του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης ακριβώς την προηγούμενη χρονιά παρόμοια εκδήλωση δεν έδωσε τόσο σημαντικά και εμφανή αποτελέσματα βελτίωσης του λόγου των σπουδαστών, καθώς οι συμμετέχοντες ήταν ομιλητές της ελληνικής ως μητρικής γλώσσας. Αντιθέτως, η συνεργασία των σπουδαστών του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού οι οποίοι διδάσκονται την Ελληνική ως δεύτερη σημείωσαν εξαιρετική βελτίωση με τη συνεργασία που είχαν με γηγενείς φοιτητές του Πανεπιστημίου στην εν λόγω εκδήλωση του Κέντρου Γλώσσας, καθώς οι ομιλητές της ελληνικής ως δεύτερης και οι ομιλητές της ελληνικής ως μητρικής συνεργάστηκαν για έναν κοινό σκοπό, την απόδοση νοήματος μέσα από το παραμύθι. Αντάλλαξαν, συνεπώς, πληροφορίες και δούλεψαν συστηματικά στη θεατρική αφήγηση του παραμυθιού. Αρωγοί σε αυτό το αποτέλεσμα στάθηκαν οι εκπαιδευτές –καλλιτέχνες που προσκλήθηκαν και εκπαίδευσαν τους συμμετέχοντες. Ειδικότερα, η δημιουργία μουσικής εναρμόνησης του παραμυθιού, οι επαναλαμβανόμενες πρόβες μέχρι οι σπουδαστές και οι διδάσκοντες να αποφασίσουν από κοινού την τελική έκβαση του αφηγηματικού ιστού των παραμυθιών, όπως μεταφράστηκαν για τις ανάγκες της εκδήλωσης και η πρωτότυπη δημιουργική στρατηγική σύνθεσης πάνω στο μοτίβο των κλιμακωτών, μαγικών και άλλων παραμυθιών εξυπηρέτησαν την κατανόηση της στίξης στη γλώσσα εκμάθησης, της έμφασης και των υφολογικών χρήσεων μέσα στο κειμενικό είδος του παραμυθιού για σπουδαστές όλων των επιπέδων εκμάθησης. Η διαπολιτισμική γνωριμία των εκπαιδευόμενων μεταξύ τους και ο σεβασμός του ενός για το παραμύθι, τον λαϊκό πλούτο μιας άλλης χώρας, ενός 74


άλλου εκπαιδευόμενου δημιούργησαν συνθήκες ενθάρρυνσης για διαμόρφωση της πολιτιστικής ταυτότητας κάθε εκπαιδευόμενου, αύξησης του ενδιαφέροντος των φοιτητών του Κέντρου για άλλους πολιτισμούς και για εκείνες τις διαχρονικές και πανανθρώπινες αξίες που αποδίδονται στην παράδοση των παραμυθιών. Το γεγονός ότι μέσα από τα παραμύθια οι σπουδαστές διαπίστωσαν όσα κοινά μάς συνδέουν σε μία εκπαιδευτική κοινότητα διαπολιτισμικής δομής οδήγησε σε σύσφιξη των σχέσεων και παραγωγή ιδεών για νέες εκδηλώσεις λόγου και τέχνης. Η γνωριμία με ελληνικά παραμύθια, όπως από τη Συλλογή του Γ. Μέγα (1980) η οποία στάθηκε αξιοσημείωτη, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα δεύτερο βήμα όσμωσης με τη γλώσσα των παραμυθιών και τη γνωριμία με την ελληνική ιστορία, τους θρύλους και τους μύθους των Ελλήνων (Μανταδάκη-Παπαδοπούλου, 2009). Σε κάθε περίπτωση, πιστεύουμε ότι η μέθοδος της αφήγησης στη θεματική ενότητα «παραμύθια» όπως αυτοαξιολογήθηκε από τους ίδιους τους φοιτητές αποτέλεσε μία εξαιρετική εμπειρία που βοήθησε να γνωριστούν καλύτερα στην ομάδα σχεδιασμού και υλοποίησης της εκδήλωσης μέσα από διαφορετικά επίπεδα ελληνομάθειας. Η διαφορά αυτή αποτέλεσε αρχικά περιορισμό της δράσης δημιουργώντας δυσκολίες στον τρόπο σχεδιασμού και διαμόρφωσης των τελικών κειμένων. Στο διάστημα προετοιμασίας, ωστόσο, οι δυσκολίες των διαφορετικών επιπέδων διασκεδάστηκαν και αυτή ακριβώς η εταιρότητα και η διαφορετική βάση αφόρμησης των υποκειμένων συντέλεσαν, ώστε να έρθουν οι συμμετέχοντες, (αφηγητές και ακροατήριο), σε επαφή με την ελληνική γλώσσα σε πανανθρώπινη έκφραση γεωφραφικά και ποιοτικά. Ο αόριστος χρόνος του «Μια φορά κι έναν καιρό», όπως τα παραμύθια ορίζουν με τέτοιο τρόπο ώστε να μας φέρνουν πιο κοντά στο ενθάδε από το επέκεινα κάθε εκπαιδευτικής πρακτικής, μάς καθιστά αισιόδοξους ότι το παραμύθι αποτελεί μία αξιοσημείωτη διδακτική στρατηγική για να διδάξει κανείς τόσο τη Γραμματική και τη Σύνταξη στην Ελληνική Γλώσσα όσο και για να αποτελέσει επικοινωνιακή μέθοδο διδασκαλίας του λεξιλογίου, της σημασιολογίας στην Ελληνική γλώσσα και της πραγματολογίας στη γλωσσική κατανόηση στο κειμενικό αυτό είδος, (Πρόπ, 2000, Παπαδοπούλου, 2014, σ. 355366). Η πολιτιστική αξία του παραμυθιού ως διαπολιτισμική στρατηγική εκμάθησης επιβεβαιώθηκε με την εκδήλωση αυτή. 75


Ο ρυθμός της μουσικής ο οποίος εξυπηρέτησε την ανάγνωση με νόημα, την απαγγελία και την δημιουργική ελεύθερη έκφραση στην ελληνική ως ξένη επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η αναγνωστική δεξιότητα αποκτά επάρκεια υφολογικής αξίας και έμφασης μέσα από την προσωδία του εκφραστικού μέσου. Στο ίδιο πλαίσιο, η γλώσσα του σώματος, οι μορφασμοί και η βλεμματική επαφή των εκπαιδευόμενων αλλοδαπών μαθητών σε μία διεργασία παρουσίασης του παραμυθιού και απόδοσης νοήματος πάνω στη σκηνή του θεάτρου γίνονται πράξη με τη βοήθεια θεατροπαιδαγωγικών μεθόδων, όπως, άλλωστε, ακολουθήθηκαν στις πρόβες για την εκδήλωση. Οι

προαφηγηματικές

και

μεταφηγηματικές

δραστηριότητες

όπως

παρουσιάστηκαν στο προηγούμενο μέρος του παρόντος πονήματος από τη συγγραφική ομάδα αποτέλεσαν έμπνευση και επιλογή των εν λόγω εκπαιδευτών, τις οποίες ως επιστημονική υπεύθυνη δεν θέλησα να κατευθύνω, ώστε να κυριαρχήσει η ελεύθερη δημιουργική σύνδεση θεωρίας και πράξης. Οι διδάσκοντες συνέδεσαν εκπαιδευτικό υλικό και φαντασία στην τάξη. Ο αριθμός λαθών στον προφορικό και γραπτό λόγο κατά τρόπο που έδειξε βελτίωση στην εκμάθηση των Ελληνικών θεωρήθηκε εμφανής στην αξιολόγηση των διδασκόντων οι οποίοι ενεπλάκησαν στη διαδικασία, ωστόσο, δεν είναι μετρήσιμο καθώς το δείγμα της ερευνητικής μας πρότασης ήταν μικρό εκ των συνθηκών και μόνο ως μελέτη περίπτωσης μπορεί να μας εξυπηρετήσει επιστημονικά (Παπαδοπούλου, ο.π.σ. 361). Ως τέτοια, έχει ισχυρή αποτελεσματικότητα στον προφορικό λόγο για την κατανόηση της ελληνικής σε αυθεντικό γλωσσικό περιβάλλον (Language in context). Δεδομένης της συνθήκης ότι πρώτη φορά οι διδάσκοντες, οι φοιτητές του Κέντρου, οι προσκεκλημένοι συντελεστές των αφηγήσεων γνωρίζονταν και αλληλεπιδρούσαν με το ακροατήριο σε μια τέτοια πρωτοβουλία, θεωρούμε ότι σε πολύ λίγο χρόνο επιτεύχθηκαν τα μέγιστα δυνατά αποτελέσματα για την επιτυχία του εγχειρήματος. Η εμπειρία εκμάθησης σε συνεργασία με παραδοσιακούς αφηγητές της ελληνικής γλώσσας και μουσικούς που πλαισίωσαν την εκδήλωση παρουσίασης των Παραμυθιών από Όλο τον Κόσμο λειτούργησε ενδυναμωτικά σε ασκήσεις ύφους και μεταφορικής χρήσης της ελληνικής γλώσσας, το ίδιο και η συνεργασία μεταξύ των φοιτητών που συνομιλούσαν πάνω στη σκηνή για να αποφασίσουν πού θα 76


σταθούν, πόσο δυνατά ακούγονται, προς ποιο μέρος πρέπει να κοιτούν ώστε να είναι επικοινωνιακός ο λόγος τους και η σχέση με το ακροατήριο. Συγχρόνως, η αύξηση του μήκους των προτασιακών τύπων, η διεύρυνση του λεξιλογίου, η ευελιξία των συντακτικών δομών από συνάντηση σε συνάντηση μέχρι την τελική παρουσίαση της εκδήλωσης δηλώνουν ευθαρσώς τη βελτίωση στην ανάλυση λόγου των φοιτητών όπως τη μελετήσαμε και την απομονώσαμε και την οποία θα μπορούσαμε, ενδεχομένως, να συγκρίνουμε με εκείνη επόμενων ετών ανάλογης προετοιμασίας, αν είχαμε τη δυνατότητα να έχουμε τους ίδιους φοιτητές ως υποκείμενα έρευνας για δεύτερη χρονιά σε συνέχεια. Είναι η φύση της λειτουργίας του Κέντρου τέτοια που δεν μπορεί, δυστυχώς, προς το παρόν να λειτουργήσει Τμήματα με τα ίδια υποκείμενα στην ερευνητική πρόταση μιας ανάλογης εκδήλωσης ώστε να χουμε ποιοτικά και ποσοτικά αποτεμέσματα αντί ενδείξεων. Οφείλουμε να ευχαριστήσουμε το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Ιωαννιτών και τις Δημόσιες Σχέσεις του Πανεπιστημίου μας, γιατί συντέλεσαν στην επισκεψιμότητα του χώρου, την κοινοποίηση της δράσης σε ένα ακροατήριο μυημένο στο να συναφηγείται με τους φοιτητές του Κέντρου. Σύμφωνα με τις κριτικές και σχόλια που αποκομίσαμε μετά την εκδήλωση από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, κρίνεται ότι το ακροατήριο της συγκεκριμένης δράσης του Κέντρου ήταν ασυνήθιστα ένθερμο, μεγάλο και κατά κοινή ομολογία το όλο κλίμα που δημιουργήθηκε κατά τις αφηγήσεις σε συγκινησιακή φόρτιση σχολιάστηκε ως μία πρωτότυπη πρωτοβουλία που αξίζει να επαναληφθεί. Η αποτίμηση επισκεπτών και η συνεχής ενθάρρυνση εκπαιδευτικών από δημόσια Γυμνάσια, Λύκεια, και Δημοτικά προκειμένου να επαναλαμβάνουμε ανάλογες γιορτές αφήγησης καθιστούν υπεύθυνους τους εκάστοτε Επιστημονικούς Υπεύθυνους του Κέντρου Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού για μία άξια συνέχεια της συγκεκριμένης δράσης. Η συγκεκριμένη αποτύπωση των εργασιών της γιορτής αφήγησης παραμυθιών του 2015 μας βρίσκουν αισιόδοξους για την παραγωγή και άλλων τέτοιων τόμων που θα απεικονίζουν, ενδεχομένως, με περισσότερα ερευνητικά δεδομένα για μαθησιακά αποτελέσματα εξωστρεφών διδακτικών δομών λόγου και τέχνης, με τη δυναμική της μαθησιακής πραγματικότητας που

77


επέδειξε το Κέντρο Διδασκαλίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στην Ελλάδα. Η αγαστή συνεργασία, εξάλλου, με άλλους πολιτιστικούς, εκπαιδευτικούς και κοινωνικούς φορείς ανά τω κόσμω οι οποίοι υπηρετούν τους ίδιους στόχους κρίνεται απαραίτητη. Όσο, δε, για το μνημειώδη ρόλο της θεραπαινίδος τέχνης του λόγου που ονομάζεται μετάφραση των παραμυθιών από τους ίδιους του σπουδαστές σε συνεργασία με διδάσκοντες και επαγγελματίες μεταφραστές, τόσο στην μελέτη της περίπτωσής μας όσο και γενικότερα ως μέθοδος διδασκαλίας ενός Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας για αλλοδαπούς σπουδαστές, κρίνουμε ότι αξίζει να μελετηθεί σε ιδιαίτερο Τόμο, ενδεχομένως σε συνέχεια του παρόντος έργου, για την κρισιμότητα της μεθοδολογίας της μετάφρασης στη διδακτική πράξη κατά την εκμάθηση της δεύτερης γλώσσας (Mounin, 2003).

78


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αντωνίου, Μ., Βενέτη, Γ., Δετσούδη, Ζ. και Κακαρίκος, Κ. (2004). Λέξεις και εικόνες: Εικονογραφημένο λεξικό. Αθήνα: Εθνικό και Καποδιστρικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Κέντρο Διαπολιτισμικής Αγωγής. Λουκάτος, Δ. (1988). «Επιθεώρηση παιδικής λογοτεχνίας». Το παραμύθι και οι παραμυθάδες. Αφιέρωμα, τόμος 3, Αθήνα: Καστανιώτη. Μάγος, Κ. και Παναγοπούλου, Γ. (2008). «Η αξιοποίηση του παραµυθιού στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας σε τάξεις µεταναστών». Πρακτικά 11oυ Διεθνούς Συνεδρίου ΚΕ.ΔΕ.Κ. Πάτρα, 11-13/07/2008. Μανταδάκη-Παπαδοπούλου, Σμ. (2009). Παραμύθια από τον Ηρόδοτο. Αθήνα: Απόπειρα (2016 Β’ εκδ.). Μέγας, Γ. (1980). Τα Παραμύθια. Αθήνα: Εστία. Μερακλής, Μ. (1980). Ευτράπελες διηγήσεις. Το κοινωνικό τους περιεχόμενο. Αθήνα: Εστία. Πρόπ, Βλ. (2000). Μορφολογία του παραμυθιού. Σε μετάφραση. Αθήνα: Εκδόσεις Καρδαμίτσα. Παπαδοπούλου, Σμ.(2014). «Η μέθοδος της Επίδειξης στη γλωσσική Διδακτική Πράξη: Μια βιωματική-Εμπειρική προσέγγιση» Στο: Υποστηρίζοντας την Επαγγελματική Ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, εγχειρίδιο Επιμόρφωσης (Επιμ. Ζωή Παπαναούμ) Έκδοση του Προγράμματος Εκπαίδευση Αλλοδαπών και παλλινοστούντων Μαθητών, Δράση Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών και Μελών Εκπαιδευτικής Κοινότητας.Θεσσαλονίκη. Προύσαλης, Δ. (2007). «Παραμύθι: Τα λόγια μας είναι τα παιδιά πολλών ανθρώπων», όπως αναφέρεται στο Κ. Μάγος και Γ. Παναγοπούλου, «Η αξιοποίηση του παραμυθιού στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας σε τάξεις μεταναστών». Πρακτικά 11oυ Διεθνούς Συνεδρίου ΚΕ.ΔΕ.Κ. Πάτρα, 11-13/07/2008.

79


Σεραφειµίδου, Α., Χατζηπαναγιωτίδη, Α. και Χρίστου, Χ. (2003). «Το Παραµύθι ως Μέσο ∆ιδασκαλίας της Ελληνικής ως ∆εύτερης/Ξένης Γλώσσας». Στο Ε. Τρέσσου και Σ. Μητακίδου (Επιµ.), Εκπαιδευτικοί Μιλούν Σε Εκπαιδευτικούς για τις Εµπειρίες

τους.

Εκπαίδευση

Γλωσσικών

Μειονοτήτων.

Θεσσαλονίκη:

Παρατηρητής. Σκαρτσής, Σ. (2001). Η Προφορικότητα. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Essinger, H. (1988). “Intercultureller Erziehung in multiethnischen Gesellschaften”. Στο G. Pommerin (Επιμ.), Und im Ausland sind die Deutsche auch Fremde. Φρανκούρτη. σσ. 58-72. Griva, E. Chostelidou, D. & Semoglou, K. (2015). “Our Neighbouring Countries: Raising Multicultural Awareness through a CLIL Project for Young Learners». ΣτοA. Akbarov (Επιμ.), The practice of foreign language teaching: theories and applications. Cambridge: Cambridge Scholars. σσ. 174-184. Griva, E. & Chostelidou, D. (2012). “Additive bilingualism of immigrant children: introducing a multisensory project in kindergarten”. Στο H. Switzer and D. Foulker (Επιμ.), Kindergartens: Teaching Methods, Expectations and Current Challenges. Nova Science Publishers Inc. σσ. 83-104. Mounin, G. (2003). Οι Ωραίες Άπιστες. Επιμ. Τ. Δημητρούλια και Ντ. Κόνολι. Αθήνα: Μεταίχμιο. Zabel, M. K. (1991). “Storytelling, myths, and folk tales: Strategies for multicultural inclusion”. Preventing School Failure 32. http://reader.ekt.gr/bookReader/show/index.php?lib=EDULLL&item=901&bitstream =901_01#page/1/mode/1up http://skylore.blogspot.gr/2010/10/blog-post.html http://www.elculture.gr/blog/giati-fysaei-o-anemos/ http://www.elniplex.com/το-μαγικό-γάντι-ένα-μαγικό-παραμύθι-στ http://www.ilportaledelsud.org/ http://www.uskazok.ru/2014/04/Rukavichka.html https://en.wikipedia.org/wiki/Basilisk https://el.wikipedia.org/wiki/Βασιλίσκος_(μυθολογία) https://en.wikipedia.org/wiki/Town_Musicians_of_Bremen

80


https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%AC%CE%BD%C F%84%CF%81_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%B3%CE %B5%CE%B2%CE%B9%CF%84%CF%82_%CE%A0%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE% BA%CE%B9%CE%BD https://fr.wikipedia.org/wiki/Contes_de_la_rue_Broca https://www.amazon.fr/sorciere-Mouffetard-autres-contesbroca/dp/2070577074/ref=pd_sim_14 http://www.smithsonianmag.com/history/on-the-trail-of-the-warsaw-basilisk5691840/ users.sch.gr/xariskuts/to_ragismeno_doxeio.ppt

81


Παραμύθια και μουσικές του κόσμου