In de wijk 11

DegWijken ro e Aarveld Bekkerveld Douve Weien Caumerveld

ne

IN DIT NUMMER O.A. PARKCITY LIVE DANIEL DE STRAATKRANTVERKOPER BUURTDINER, BEKKERBIOS,

ju

i/a

EN VEEL VEEL MEER …

l

2

5

11

ROSARIUMCONCERT

ugustus 20

Belangrijke telefoonnummers Noodnummers Ambulance, brandweer, politie (spoed) Idem voor doven en slechthorenden Handhaving, Gemeente Heerlen Huisartsenpost OZL Nightcare Dierenambulance Storing gas of elektra Storing water Blokkeren bankpassen en pincode

112 0800-8112 14-045 045-577 88 44 0900-0245 0800-90 09 043-309 09 09 0800-0313

Belangrijke andere nummers A Gene Bek Buurtpunt Buurtsteun (burenhulp) Buurtteams Heerlen Politie (geen spoed) Meld Misdaad Anoniem Wijkagent Rd4 Service Ziekenhuis Zuyderland

045-851 65 30 045-711 15 51 info@aarbek.nl 088-298 63 95 0900-88 44 0800-70 00 0900-88 44 045-543 71 00 088-459 77 77

Inhoudsopgave 3

voorwoord

4

Kweekschool maria Immaculata

6

Basisschool Tovercirkel voert actie

7

aankondiging: Buurtdiner

8

aktiviteitenoverzicht 2025

10

bijzondere verhalen van buurtbewoners: Het verhaal van Daniël

13

aankondiging: Opschoondag

14

aankondiging: Festival van de Duurzaamheid

15

Gedicht

16

terugblik: ParkCity Live

20

Jong ontmoet oud

21

aankondiging: Bekkerbios

22

Koken met Noortje

23

aankondiging: Cursus Veilig op weg voor 60+

24

Informatiebijeenkomst Valpreventie

25

Rosarium Concert: Paul van Loo

26

Sudoku

27

terugblik: Geheugenworkshops

28

Waarschuwing: Nepagenten!

29

terugblik: Netwerkbijeenkomsten

30

aankondiging: Wandelclinics

31

terugblik: Zomerfeest

32

woordzoeker

33

Prijsvraag colofon

Foto: Yiran Yang/Unsplash

1

Foto: Robert/Unsplash

2

Voorwoord Beste buurtgenoten, De zomer is in volle gang en dat voelen we ook in de wijk!

In deze editie van ons wijkblad nemen we je mee langs hoogtepunten van de afgelopen maanden én kijken we vooruit naar wat er nog op de planning staat. Van fotoreportages tot herinneringen aan bijzondere ontmoetingen, van kookinspiratie tot puzzelplezier – er is voor ieder wat wils.

We blikken terug op mooie momenten zoals ParkCity Live, de zonnewende in Aarveld en het zomerfeest. Tegelijkertijd kijken we alvast uit naar nieuwe evenementen, zoals het Buurtdiner, de Bekkerbios en het concert van Paul van Loo in het Rosarium.

We besteden ook aandacht aan belangrijke zaken in de wijk, zoals de waarschuwing voor nepagenten, geven we achtergrond informatie over het leven van Daniel, onze straatkrantenverkoper, en lanceren de eerste aflevering over de Kweekschool.

Dank aan alle vrijwilligers, bewoners en partners die dit wijkblad en alle activiteiten mogelijk maken. Aarzel niet om mee te doen, of het nu is met de wandeltraining, een geheugenworkshop, of gewoon door eens binnen te lopen bij het Buurtpunt.

Veel leesplezier!

De redactie van De Groene Wijken Armand, Cécile, Dico, Jeroen, Sandarijn, Toine

3

Voormalige kweekschool

Maria Immaculata

deel

1

Bouwstijl

De voormalige kweekschool ligt aan het Bekkerveld. Het gebouw wordt in de regel omschreven als de voormalige ‘Kweekschool voor meisjes, Maria Immaculata’. Afgaande op de blauwdrukken uit 1929 heette het project volgens architect F.P.J. Peutz voluit: ‘Kweekschool met internaat en klooster St. Jozef ’.

De school werd in 1929 gebouwd naar een ontwerp van Peutz. De toegepaste bouwstijl is het ‘Academisch Traditionisme’. Dit duidt op het behoud van de traditionele stijl die gebruikt werd in de bouw van boerderijen en woningen met als bouwmateriaal hout, baksteen en steen. Tevens is deze bouwstijl een verwijzing binnen de architectonische stroming naar de ‘Delftse School’. Ontwerpen van Peutz markeren het breukvlak tussen de invloed van het Nieuwe Bouwen en die van de Delftse School. De functie van een gebouw moest duidelijk terug te zien zijn in de vorm en gebaseerd zijn op universele normen en waarden. De omschrijving op de blauwdrukken geeft aan dat er verschillende functies verenigd moesten worden. Dit verklaart de verschillende circuits binnen het gebouw, met afzonderlijke trappenhuizen en verschillende vloer- en plafondniveaus.

Op 31 oktober 1929 is de kweekschool ingewijd. De behoefte in 1951-1952 aan een aanzienlijk groter gebouw zorgde ervoor dat aan de zuidzijde een nieuw complex werd opgetrokken. De opdracht werd verstrekt door de ‘Vereniging van Vrouwen tot bevordering van het huiselijk geluk’, uiteraard een Rooms-Katholieke instelling, vertegenwoordigd door de Eerw. Moeder Overste. De nieuwbouw sloot aan op Peutz’ gebouwen. Ontwerper van de nieuwbouw was echter Architecten Bureau Teeken, dat vlakbij aan de Bekkerweg was gevestigd. Inmiddels zijn alle stalen vensters van de voormalige kweekschool vervangen door kunststof kozijnen. De houten deuren dateren uit omstreeks 1980.

4

Foto: monumenten.nl

De beelden aan de hoofdingang

De twee beelden aan de hoofdingang zijn gemaakt door kunstenaar Charles Vos. Het jaar waarin de beelden zijn vervaardigd is onbekend. Het stenen beeld aan de rechterzijde van de ingang stelt Sint Franciscus voor. Het stenen beeld aan de linkerzijde van de ingang stelt de Heilige Jozef met kind voor.

In de volgende uitgave van het wijkblad zoomen we in op de geschiedenis van dit gebouw.

5

< Entree (ingangspartij), foto Rheingans 1929 uit boek F.P.J. Peutz Architekt 1916-1966 ISBN 90 9000248 0.

Foto van de voorzijde uit of van kort voor 1935. [RHCL]

Bronnen • bouwhistorische opname van bureau Veerman Bouwhistorie • www.charlesvos.nl • www.rijksmonumenten.nl

Tovercirkel voert actie OBS de Tovercirkel in Heerlen voert actie voor locatie aan de Benzenraderweg Obs de Tovercirkel in Heerlen start vanaf 1 juli met het ophalen van steunbetuigingen om een doorstart te maken als zelfstandige school. Zij beschikken over twee locaties, maar de dislocatie aan de Benzenraderweg wordt door het ministerie erkend als dislocatie en niet als ‘officiële zelfstandige’ school.

Hierdoor lopen ze ten onrechte financiering mis, waardoor het een uitdaging is om bijvoorbeeld genoeg medewerkers aan te houden.

De locatie is in loop der jaren uitgegroeid tot een volwaardige school. Er zijn meer leerlingen ingeschreven op de locatie aan de Benzenraderweg dan aan de hoofdlocatie Vullingsweg, Heerlerbaan. Daarom is er een traject gestart om op deze locatie een ‘nieuwe’ school te beginnen. Dit wordt een doorstart in de huidige vorm met de juiste bekostiging. Voor dit traject heeft de school dringend de hulp nodig van ouders die wonen in het omliggende gebied in een straal van 6 km.

Petitie tekenen

Ouders die in de doelgroep vallen kunnen de QR-code scannen, waarna ze een aantal online stappen doorlopen. Uw DigiD maakt onderdeel uit van deze stappen. Daarna tekent u de petitie. Het ondertekenen van deze petitie betekent niet dat de kinderen aangemeld worden voor deze school. De actie dient alleen om bij te dragen aan een betere toekomst voor onze kinderen op OBS de Tovercirkel.

ACTIE!

Oproep voor petitie ouders met kinderen tussen de 2 en 4 jaar in het omliggende gebied

De school roept o.a. ouders op die dit blad ontvangen en kinderen hebben van 2 tot en met 4 jaar oud om de petitie te ondertekenen. Als er genoeg steun komt vanuit deze doelgroep, dan kan de school echt ‘zelfstandig’ worden.

6

aankondiging

Zaterdag 27 september 2025

Doe je mee met het Buurtdiner?

Houd jij van kokkerellen, gezellig eten en vind je het leuk om nieuwe mensen te leren kennen?

Doe dan mee … met het Buurtdiner!

deelna m is grat e is

Hoe werkt het?

Voorafgaand aan het buurtdiner starten we gezamenlijk met een aperitief in Gasterie de Fabel. Daarna gaat iedereen aan de hand van zijn eigen persoonlijke route naar een adres voor het voorgerecht dat loopt van 18.15 tot 19.05 uur. Het hoofdgerecht is op een andere locatie van 19.20 tot 20.30 uur. Het nagerecht is op een derde locatie en loopt van 20.45 tot 21.35 uur. Daarna komen we allemaal samen voor een gezellige afsluiting in Gasterie de Fabel. Lekker eten en gezelligheid gegarandeerd.

7

Je meldt je aan samen met je partner, beste vriend(in) of iemand anders uit de wijk. Iedere gang van het diner eet men op een andere locatie en zit een wisselende samenstelling van 6 buurtbewoners aan tafel. Zelf verzorg je ook één gang (voor-, hoofd-, of nagerecht)

waarbij die gang dus bij jou thuis is en 4 andere buurtbewoners aanschuiven. Je krijgt van ons een unieke routekaart waarop precies staat hoe laat je op welke locatie gaat eten. Dit wil jij niet missen!

Succes

Het Buurtdiner 2022, 2023 en 2024 waren een enorm succes. Vrijwel alle deelnemers van vorige jaren doen weer mee. Het wordt weer gezellig. Doe jij ook mee?

Inschrijven kan tot uiterlijk 1 september via www.degroenewijken.nl/buurtdiner.

2025

Aktiviteitenoverzicht Ook in 2025 organiseren en faciliteren de wijkraden weer een groot aantal activiteiten voor de buurt­bewoners. We gaan verder waarmee we in 2024 zijn geëindigd. Een over­zicht van de wekelijkse en maandelijkse activiteiten vindt u nu ook telkens in het wijkblad.

WEKELIJKS AANBOD ABCD 2025 DAG

TIJDSTIP

ACTIVITEIT

LOCATIE

Maandag 09.00 – 13.00 uur

ReConnect (aanmelding verplicht)

O.C. de Haagdoorn

Dinsdag 09:15 - 13:45 uur

10:00 - 12:30 uur

10:30 - 12:30 uur

10.00 - 11.30 uur

10.00 - 11.30 uur

11.00 - 12.00 uur

11:00 - 11:30 uur

11:00 - 13:00 uur

12:00 - 12:30 uur

Buurtpuntbus Inloop & ontmoeten Creagroep Wandelgroep 6 km (vol) Wandelgroep 4km (vol) Inloopspreekuur Stoelgym BTH Lunch: aanmelden en eigen bijdrage Kom op de soep € 2,50 eigen bijdrage

Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek A.P. De Haagdoorn

Woensdag

MBVO Yoga: eigen bijdrage A.P. De Haagdoorn

10:15 – 11:15 uur

Buurtpunt A Gene Bek

Donderdag 09:15 - 13:45 uur

10:00 - 11:00 uur

10.00 - 12.30 uur

10.00 - 12.30 uur

10.00 - 12.30 uur

10:30 - 12:30 uur

11.00 - 11.30 uur

12:00 - 12:30 uur

Buurtpuntbus Inloopspreekuur Inloop en ontmoeten Creagroep Dementievriendelijke inloop Wandelgroep (vol) Stoelgym Kom op de soep € 2,50 eigen bijdrage

Vrijdag

Stoelgym: eigen bijdrage Buurtpunt A Gene Bek

10:30 – 11:30 uur

Zaterdag 10.00 – 13.00 uur

15:00 – 16:30 uur

Dagelijks

Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek Buurtpunt A Gene Bek

Samen tuinieren en Jeu de Boules

Rosarium Aarveld A.P. De Haagdoorn

Buurtbieb

Buurtpunt A Gene Bek

8

MAANDELIJKS ACTIVITEITENAANBOD BUURTPUNT EN WIJKRADEN AUGUSTUS

ACTIVITEIT

OPMERKING

Dinsdagen 19-08, 26-08 Wandelclinics en 02-09 Zondag 17 -09 Rosariumconcert Woensdag 20-08 Extra crea-activiteit Dinsdag 26-08 Infobijeenkomst valpreventie Vrijdag 29, zaterdag 30 Circus Zanzara (All for Old) en zondag 31-08 (eigen bijdrage € 5,00) Datum volgt Activiteit Romantisch Rosarium

Leefstijl, bewegen, ontmoeten Cultuur, ontmoeten Creatief, ontmoeten Kennis, ontmoeten Ontmoeten, cultuur

SEPEMBER

ACTIVITEIT

OPMERKING

Data volgen Data volgen Zaterdag 13-09 Zaterdag 20-09 Zaterdag 27-09 Zaterdag 28-09 25-09 t/m 01-10

Workshop Nordic Walking (HHB) Workshop wandelen Bekkerbios Opschoondag Buurtdiner Festival van de duurzaamheid Week tegen eenzaamheid

Ontmoeten, bewegen Bewegen, ontmoeten Ontmoeten, recreatie Ontmoeten, samen opruimen Ontmoeten, samen eten Kennis, informatie, ontmoeten Ontmoeten, samen eten

OKTOBER

ACTIVITEIT

OPMERKING

Vrijdag 03-10 Datum volgt

Datum volgt Datum volgt Datum volgt Datum volgt

Woensdagen 1, 8 en 15-10 Woensdag 22-10

Nationale ouderendag Netwerkbijeenkomst maatschappelijke partners Kienen (eigen bijdrage € 5,00) Extra crea activiteit Najaarswandeling Koken voor een andere buurtbewoner Veilig op weg (eigen bijdrage € 25,00 voor 3 bijeenkomsten) Workshop erfrecht en levenstestament

Muziek, ontmoeten Ontmoeten, verbinden, kennis en ervaring Ontmoeten Creatief, ontmoeten Bewegen, ontmoeten Ontmoeten, buurtvereniging Caumerveld-de Erk Opfriscursus theorie en praktijk rijvaardigheid voor ouderen Kennis, ontmoeten

Ontmoeten, verbinding

Actuele informatie over het wekelijks en maandelijks activiteitenaanbod vindt u in ons wijkblad, onze Facebookpagina en HeerlenOnline. Daarnaast kunt u natuurlijk ook een mail met uw vragen sturen naar: contact@degroenewijken.nl

9

Bijzondere verhalen van buurtbewoners

Het verhaal van...

In onze wijken wonen een paar buurtbewoners die aardig bekend zijn, of het nu is als bestuurder, muzikant, kunstenaar of als presentator. Vrijwel iedereen herkent hen. Op zijn minst in de stad, maar soms ook een behoorlijk eind daarbuiten. Tegelijk gaan vaak de meest bijzondere levensverhalen schuil achter de ogenschijnlijk gewone onopvallende burger. Een paar maanden geleden was er gelegenheid voor een interessante ontmoeting met Daniël.

10

Daniël Het verhaal lag al een tijdje klaar voor publicatie en toen haalde de tijd ons in: op 19 mei jongstleden overleed Daniël in zijn geliefde appartement aan de Tichel. In overleg met Vera, een dierbare vriendin gedurende de afgelopen 30 jaar, heeft de redactie besloten zijn verhaal als eerbetoon te publiceren.

11

Het ene weekend ging ik op de ski’s door de sneeuw in Zwitserland en de week erna stond ik pootje te baden in de Middellandse Zee

Geboren en getogen in Den Haag, woont Daniël (56) inmiddels zo’n jaar of 15 in Limburg. De jaren daartussenin vol ups en downs leveren voldoende stof voor meerdere edities van het Wijkblad, blijkt al snel. Vanaf 1986 is hij een jaar of tien onderofficier bij defensie. Hoewel het de plek is waar hij zich aanvankelijk prima op zijn gemak voelt, zorgt een heftige gebeurtenis in zijn privéleven ervoor dat hij halverwege jaren 90 defensie moet verlaten. Na een tussenstop in de bouw laat hij zich omscholen tot vrachtwagenchauffeur.

Al snel blijkt hij de ideale werknemer: Daniël wil graag alle uithoeken van Europa zien en omdat hij geen relatie heeft, maakt het hem niks uit om weken achter elkaar onderweg te zijn. ‘Dat was een ontzettend mooie tijd.

Het ene weekend ging ik op de ski’s door de sneeuw in Zwitserland en de week erna stond ik pootje te baden in de Middellandse Zee,’ vertelt hij. ‘Ik wilde graag naar Noorwegen en dat kon, maar ik kwam ook in Portugal. De ene rit volgde de andere op’.

De vele uren en dagen in zijn uppie in de vrachtwagencabine hadden ook een keerzijde.

‘Ik kwam mezelf tegen in die cabine en had natuurlijk alle tijd om te piekeren over de moeilijke periodes in mijn leven,’ legt Daniël uit. Het leidt er uiteindelijk toe dat er PTSS wordt vastgesteld en hij blijkt ook een vorm van autisme te hebben. ‘Die laatste diagnose maakte veel voor mij duidelijk,’ vult hij aan.

Daniël blijkt in zijn jeugd nauwelijks vrienden te hebben gehad. Hij begreep mensen in zijn omgeving vaak niet en dat was wederzijds.

Inmiddels woont Daniël in Utrecht in een studentenpand en hij leert Marit kennen. Terwijl ze op zoek zijn naar woonruimte ergens tussen Utrecht en Nijmegen, staat er tussen

alle beschikbare woonruimtes die ene woning in Landgraaf. Beiden zijn ervan overtuigd dat het zo moet zijn. ‘Mijn oma woont sinds het overlijden van mijn moeder een paar jaar daarvoor bij een tante in Heerlen,’ legt Daniël uit. ‘Zo kon ik de laatste jaren van haar leven bij haar in de buurt wonen.’

De verhuizing naar Limburg in 2008 blijkt toch geen gelukkige keuze. Mede door gebrek aan een sociaal netwerk is het voor Daniël en Marit lastig om werk te vinden. ‘In de Randstad kon ik via-via altijd wel ergens een tijdje aan de slag en dan was een werkgever al snel heel tevreden over mijn inzet,’ vertelt hij, ‘maar dat viel nu opeens weg’. Na vijf jaar besluiten Marit en Daniël uit elkaar te gaan, maar ze blijven wel beste vrienden met elkaar.

Er begint opnieuw een heftige periode waarin onvoorziene regels het niet makkelijker maken. Door verhuizing naar een andere gemeente wordt zijn re-integratietraject gestopt. En dat is helaas nog niet alles. Als ook nog zijn uitkering stop wordt gezet voor nader onderzoek, moet hij geld lenen van een vriendin om de huur te kunnen betalen. Het is een aaneenschakeling van onheil en pech.

Uiteindelijk komt Daniël zonder woning te zitten en komt hij bij de opvang van het Leger des Heils in de Klompstraat. Ook daar gaan zaken mis en zit hij lange tijd zonder uitkering.

Inmiddels gebruikt Daniël regelmatig drugs.

Hij vertelt: ‘ik weet maar net rond te komen doordat ik aan anderen in de opvang drugs verkoop. Ik ben eigenlijk een soort van dealer geworden. Dat is natuurlijk illegaal, maar ik kan wel met de hand op mijn hart stellen dat ik nooit mensen beroofd heb of heb ingebroken om aan mijn geld te komen. Ik heb wel andere dealers geplukt’ In 2014 verhuist Daniël naar het Domus-huis aan de Ruys de Beerenbroucklaan. Ondanks dat zijn uitkering eindelijk goed geregeld is, valt de periode daar hem erg zwaar. ‘Vooral

Ik merkte meteen hoe fijn het is om met mensen in gesprek te raken. En dan vooral over iets anders dan drugs! omdat voor alle anderen in Domus het leven louter om drugs leek te draaien. Dat ging heel ver,’ vertelt Daniël, ‘sommigen visten uitgedrukte peuken van anderen uit de asbak om er nog een sigaret van te kunnen draaien. Ik wilde mijn zelfrespect behouden en dat betekende dat ik hier weg moest en op mezelf wilde wonen. Ik wilde ook echt afstand nemen van de drugs.’ Daniël krijgt daarbij goede ondersteuning van Leger des Heils en van Mondriaan. Er volgt een open en eerlijk gesprek met de woningcoöperatie samen met begeleiding van het Leger des Heils. Met begeleiding van de juiste instanties heeft Daniël drie jaar geleden woonruimte gevonden in onze wijk. ‘Goede dagbesteding hoort daar ook bij,’ weet Daniël. ‘De gebruikelijke re-integratie via Werkmeester of Relim passen niet bij mij blijkt. Ook hier lijkt het wel alsof iedereen alleen maar bezig is om te kijken hoe hij aan zijn eerstvolgende shot komt. Daar wilde ik juist vanaf.’

Inmiddels verkoopt Daniël sinds een jaar of vijf de straatkrant: ‘Ik moest wel even een drempel over, maar ik heb het een keer uitgeprobeerd. Toen merkte ik meteen hoe fijn het is om met mensen in gesprek te raken. En dan vooral over iets anders dan drugs!’ Het valt dan ook tegen dat hij nu zijn werk niet kan doen, doordat hij ziek is. Als zijn gezondheid en het weer het toelaten staat Daniël bij de Plus de straatkrant te verkopen. Een paar dagen in Welten en een paar dagen in het Bekkerveld. Om de straatkrant te verkopen, maar vooral om tijd te maken voor een gezellig praatje. Daniël: ‘Met krantjes voel ik me goed.

Er zijn veel mensen die het op prijs stellen dat

In het gesprek dat we met hem hadden, liet Daniël zich kennen als iemand die ondanks de uitdagingen die het leven voor hem in petto had, positief bleef kijken naar de kansen die hij kreeg en nooit verbitterd was. Sterker nog, hij was iemand die altijd klaar stond om een ander te helpen. Onlangs was hij nog gestart met de opleiding ervaringswerk om met zijn eigen levensverhaal anderen te helpen van drugs af te blijven.

Daniël, de ‘vrijwillige maatschappelijk werker’ van onze buurt is er niet meer. Velen zullen zijn luisterend oor missen.

Zaterdag 20 septem van 11.0 ber tot 13.00 0 uur

Opschoondag Op zaterdag 20 september van 11:00 tot 13:00 uur organiseert de wijkraad vanuit Buurtpunt A gene Bek weer een opschoondag in uw wijk.

We vragen buurtbewoners zich per email op te geven om die zaterdag gedurende maximaal 2 uurtjes zich samen in te zetten om zwerfafval in de wijk op te ruimen.

Wij zorgen voor koffie, thee en fris op de startlocatie A gene Bek. U krijgt van ons een hesje grijper, handschoenen en afvalzak en bovendien een versnapering voor onderweg. Na afloop bij inlevering van een volle zak hebben we voor zowel de kinderen als volwassenen een leuke verrassing!

Meldt u aan via contact@degroenewijken.nl met opgave van het aantal deelnemers zodat we voor voldoende spullen kunnen zorgen

13

Tot ziens op zaterdag 20 september zodat we weer samen trots kunnen zijn op een schone en aantrekkelijke wijk.

aankondiging

ik de tijd voor ze heb om een gesprek met ze te voeren. Zelfs zo fijn dat kinderen mij vertellen dat hun moeder of vader een twinkeling in de ogen hebben als ze mij die ene dag in de week weer hebben gesproken. De reacties zijn echt hartverwarmend.’

Festival van de Duurzaamheid

Inspiratie voor iedereen!

Zondag 28 september 2025 verandert Hoeve Corisberg in Heerlen in een bruisende plek vol inspiratie, beleving en groene energie tijdens het Festival van de Duurzaamheid.

Van 11.00 tot 16.00 uur is iedereen welkom om te ontdekken hoe leuk, lekker en verrassend duurzaam leven kan zijn.

Het thema van dit jaar is ‘weerbaarheid ‘.

Weerbaarheid tegen extremere weersomstandigheden, zoals hogere temperaturen, meer neerslag, maar ook meer droogte.

Het festival laat zien dat duurzaamheid allesbehalve saai of ingewikkeld is. Bezoekers worden uitgenodigd om zelf te doen, te proeven, te luisteren, te leren en vooral te genieten. In een ontspannen sfeer biedt het festival een breed scala aan activiteiten voor jong en oud.

Festival van de Duurzaamheid Zondag 28 september 2025

Duurzaam Leven, Doe Je Zelf Met o.a. optredens van: MALA, Vitz Kids, Damiën van Elburg

Hoeve Corisberg Van 11:00 - 16:00 uur, Corisbergerweg 1, Heerlen

INFO, MUZIEK EN ACTIE GRATIS VOOR JONG EN OUD Programma: www.heelebaan.nl of www.groenewijkheerlen.nl

Wat kun je verwachten?

• Rondleidingen door de prachtige boerderijtuin van Hoeve Corisberg • Praktische tips hoe je zelf duurzaam bezig kunt zijn • Tentoonstelling van Natuurkracht over maatregelen tegen wateroverlast • Een presentatie van Ronald Buiting over hoe zelf om te gaan met het veranderende klimaat • Creatieve kunst van afvalmaterialen en zero waste-ideeën • Proeverijen van eetbare wilde planten • Een ceremoniële cacaobeleving door Kakauwlovers • Workshops zoals kaas maken voor kinderen • Avontuurlijke activiteiten met de scouting, zoals een natuurspeurtocht en kratklimmen • Scouteco, spannende activiteiten voor kinderen van 6 t/m 12jaar • Inspirerende ontmoetingen met o.a.

Waterschap Limburg, WoonWijzerWinkel en Parkstad in Transitie • Live muziek van Mala, Damiën van Elburg & de Vitz Kids En dat alles in een sfeervolle setting met een gezellig terras, lekker eten, drankjes en fijne livemuziek.

Een dag voor iedereen die nieuwsgierig is naar een duurzamer leven – of gewoon zin heeft in een mooie zondag.

Locatie: Hoeve Corisberg, Heerlen Datum: Zondag 28 september 2025 Tijd: 11.00 – 16.00 uur (vrije inloop) Kom langs, laat je verrassen en ontdek wat jij vandaag al kunt veranderen!

Toegang is gratis!

Moet je ons nu eens zien zitten Met dichtgeknepen oogjes in de zon Urenlang op een kleedje zitten Wachtend tot de band begon.

Hé jij daar in dat groene gras Doe je deze zomer ook weer mee Biertje, wijntje op een buurtterras Als afsluiting van het buurtdiner.

Moet je ons nu lang zien wachten Al kakelend op dat dorre gras de ondergaande zon zal de film verzachten Tot de langverwachte duister kwam.

Hé jij daar aan de overkant van de straat Vraag jij je ook geregeld af Of al dat leuks in de wijk doorgaat Wat een organisatie, petje af!

© Woordkriebels

15

ParkCity Live 2025 Vorige maand vond in onze wijk de 13de editie van ParkCity Live plaats.

Het met afstand grootste evenement in onze wijk trok dit jaar weer ruim 35.000 bezoekers. Dat het nog altijd erg in trek is blijkt wel uit het feit dat de kaarten binnen 18 minuten volledig uitverkocht waren.

Onze redactie-fotograaf Toine Aretz maakte een fotoreportage.

16

17

18

19

Jong ontmoet oud Evenals verleden jaar vonden in Buurtpunt a gene Bek op 4 en 11 juni weer een aantal ontmoetingen plaats tussen leerlingen van de Vrije School Heerlen en een aantal vaste bezoekers van het Buurtpunt. Jong ontmoet oud: een en ander was gekoppeld aan een beroeps- en studiekeuze oriëntatieprogramma in samenwerking met Zuyd Hogeschool.

Speciale aandacht ging daarbij uit naar onder meer hulpmiddelen voor het algemeen dagelijks leven, meer speciaal ook hulpmiddelen voor ouderen. De beroepsoriëntatie gold de opleiding Ergotherapie van Zuyd. De leerlingen kregen vooraf in de collegezaal een algemene inleiding over de opleiding. Daarna werden in verschillende groepen meerdere aspecten van inzet van hulpmiddelen gedemonstreerd en toegelicht.

Leerlingen konden ook zelf aan de slag met VR-brillen, de functie van ‘robot’huisdieren uitproberen die in zorgcentra als sociaal hulpmiddel of gezelschapsdier worden ingezet. Ook konden ze eens een scootmobiel besturen. Na de voorbereidingen voor het middagprogramma hebben leerlingen en ouderen gezellig samen geluncht. Leerlingen maakten ook een kort verslag van hun indrukken die dag. Mila: “Vervolgens gingen we naar Bekkerveld. Op Bekkerveld gingen we eerst lunchen met de oudere mensen, dit vond ik ergens wel spannend, maar ook leuk.

Je komt dan toch meer in contact met mensen waar je normaal gesproken niet zo snel mee in contact zou komen. Na het lunchen hebben we met 2 verschillende groepen ouderen gesprekken gevoerd met de kletspot. Dit vond ik erg leuk, maar ook echt bijzonder.”

De vragen voor de kletspot waren door de leerlingen zelf voorbereid. Ook was er een groepje dat ‘memorie’ heeft gespeeld. Een van de leerlingen, Merle vat het als volgt samen: “Er zijn een paar leuke gesprekken uitgekomen door het verschil tussen nu en vroeger te zien. Nadat het potje af was gelopen zijn we met de hele groep samen gaan zitten om met ons allen de kletspot vragen te beantwoorden.

Hier hebben we echt lange gesprekken over kunnen voeren en het was een hele gezellige en geslaagde dag. Het was heel leuk om te zien hoe vrolijk de mensen ervan werden.”

Een ander groepje heeft samen met een groep ouderen een wandeling gemaakt. Een van de andere leerlingen, Elza over haar ervaringen: “Sommige mensen daar hadden heftige dingen meegemaakt, en het raakte me wel om die te horen. Om het kort samen te vatten, ik vond het een erg leuke dag en ik heb veel geleerd en een hoop ervaring opgedaan!” Tenslotte wil Sara nog kwijt: “Ik vond het oprecht een hele leuke dag, ik heb het naar mijn zin gehad, vooral met de ouderen. Dus ik zeg vaker doen!

20

21

Meer info op www.degroenewijken.nl/activiteiten/bekkerbios

KOKEN MET NOORTJE Jemig, wat is het af en toe al warm geweest hè, de afgelopen weken. Dan is het niet altijd leuk om lang in de keuken te staan. En dan is het ook vaak lekker om iets te eten dat níét warm is, een maaltijdsalade bijvoorbeeld. En nu heb ik een heel lekkere, waar we bij ons thuis allemaal gek op zijn. Wat mij betreft ligt dat vooral aan de truffelmayonaise. Echt om te smullen.

Voor 4 personen • 4 eieren • 4 sneeën (oud) brood • 4 el olijfolie • knapperige gemengde sla (of de sla die jij lekker vind) • 4 takjes dille • 4 takjes peterselie • 2 limoenen • 8 el mayonaise • 4 el kappertjes • 60 gr kleine augurkjes (cornichons) • 12 zongedroogde tomaten • 400 gr gerookte zalm • 4 el truffelmayonaise • peper en zout

Aan de slag Heb je de handen gewassen? Goed zo, dan kun je nu aan de slag.

• Breng een pan met water aan de kook en kook de eieren in ongeveer 6 minuten hard.

Laat schrikken onder koud water.

• Snijd ondertussen het brood in blokjes.

Verhit de olijfolie in een pan op middelhoog vuur en bak de stukjes brood krokant in de pan met peper en zout.

• Was ondertussen de salade en laat ze goed uitlekken.

• Hak de dille en peterselie fijn. Pers het sap uit de limoen. Doe de dille, peterselie, limoensap, mayonaise en peper en zout in een kom en roer alles tot een saus.

Keukengerei Snijplank, mes, kom, garde, eiersnijder, citruspers, vergiet en koekenpan

22

CURSUS VEILIG OP WEG VOOR 60+

• Snijd daarna de gekookte eieren met een eiersnijder in plakjes fijn. Snijd de zongedroogde tomaten in reepjes.

• Verdeel de sla over vier borden en verdeel de tartaarsaus erover. Garneer de salade met kappertjes, augurkjes, zongedroogde tomaatjes, zelfgemaakte croutons en de gerookte zalm.

• Maak de salade af met de truffelmayonaise.

Tip: bij de Plus krijg je truffelmayonaise in een spuitfles. Die heb ik gebruikt en dat werkt lekker makkelijk.

En nu maar lekker smullen.

OPROEP

Ik heb al heel wat recepten met jullie gedeeld in mijn kookrubriek. Dit jaar ben ik geslaagd en ik ga vanaf nu niet meer naar school. In plaats daarvan ga ik vier dagen per week werken én op mezelf wonen. Dat betekent dat ik wat minder tijd heb voor ‘Koken met Noortje’.

Ik kan dus wel wat hulp gebruiken. Heb jij een leuk recept dat ik een keer kan maken? Stuur het dan naar de redactie en als je het leuk vindt maken we een afspraak om het een keer samen te bereiden. Ik ben benieuwd!

23

Deze cursus is bedoeld voor mensen vanaf 60 jaar die nog regelmatig autorijden en in het bezit zijn van een geldig rijbewijs.

De cursus bestaat uit 3 theorielessen en voor de mensen die alle theorielessen gevolgd hebben nog een gratis half uur rijden met de instructeur in de eigen auto.

In de theorielessen wordt aandacht besteed aan de huidig geldende verkeersregels en veel voorkomende verkeerssituaties. De reden hiervoor is dat velen na het behalen van hun rijbewijs nooit meer een update of herhalingscursus hebben gevolgd, terwijl er regels veranderd zijn of nieuwe regels bij gekomen zijn. Na de theorielessen is er de mogelijkheid om met de rijinstructeur een half uur te rijden in de eigen auto.

Deze cursus vindt plaats in A gene Bek, Tacitusstraat 130 in de Multizaal 1.

Data: 1, 8 en 15 oktober van 14.00- 16.00 u.

Kosten:€15 per persoon voor de totale cursus.

De cursus wordt gegeven door een erkende rijinstructeur.

Naast de lessen en het autorijden met de instructeur ontvangt iedere deelnemer het boekje Veilig op Weg in het verkeer.

Mensen die interesse hebben kunnen zich opgeven via het email-adres van de Wijkraad De Groene Wijken: contact@degroenewijken.nl.

De betaling van € 15,- via het bankrekeningnummer Stichting de Groene Wijken; NL 39 RBRB 0939 8882 03.

Graag vooraf het bedrag overmaken.

Informatiebijeenkomst Valpreventie

26 augustus 19.00 - 20.30 uur A Gene Bek

Tacitusstraat 130, 6417TZ Heerlen

24

Kom naar het Rosarium Concert Paul van Loo Op zondag 17 augustus 2025 van 14.30 tot 15.00 uur kunt u genieten van een uniek open lucht concert in het Rosarium, de rozentuin in het Aarveld. Deze is gelegen op de hoek Celsusstraat – Vergiliusstraat naast het IVN gebouw.

Deze middag treedt Paul van Loo op. Velen kennen hem nog uit zijn tijd als aardrijkskunde-leraar aan het Coriovallum College (tot 1990) en het Bernardinuscollege. Maar sinds 2010 is hij met pensioen en heeft hij alle tijd voor zijn grootste passie, zingen.

Vanaf begin jaren ‘80 werd Paul de vaste zanger van de roemruchte Heerlense band The Black Stars. De band werd opgericht in 1961 en maakte eind jaren ‘70 een soort doorstart.

Nog steeds zingt hij met veel plezier met de huidige Stars: Oldies van de sixties, Beatles, Stones, Kinks etc. met uitstapjes naar het modernere repertoire,

zoals Dire Straits en The Mavericks. Allemaal liedjes die hartstikke leuk zijn en waar je goed op kunt swingen!

Vanaf 2002 treedt hij met Ivo Rosbeek op met luisterliedjes, vanaf 2003 ook in het Limburgs.

Met Ivo maakte hij zes cd’s met Limburgse liedjes, die in de hele provincie, maar ook ver daarbuiten, veel indruk hebben gemaakt. En optreden samen doen ze nog altijd heel graag, vaak ook met andere Limburgse zangers en zangeressen.

Solo treed Paul ook nog veel op met zijn liedjes, songs, chansons. Deze optredens vinden vaak plaats op heel mooie, intieme plaatsen, zoals kerkjes, kleine theaters of andere plekken die een bijzondere sfeer vragen. En dus is optreden in ons Rosarium ook heel passend.

Met bekende melodieën zorgt Paul voor een leuke middag. Zijn liedjes zijn natuurlijk om naar te luisteren maar net zo mooi om mee te zingen of mee te neuriën. Vooral wordt het een middag om van te genieten.

U zorgt voor een hoop gezelligheid en positieve energie, wij zorgen voor de muziek, koffie en vlaai!

Toegang is gratis!

25

sudoku

WINNAAR uitgave april ’25 nr. 10:

Marcel Keularts

Veel plezier met het maken van de sudoko!

Deze uitgave kan niet de sudoko maar wel de woordzoeker op pagina 32 ingestuurd worden om de boekenbon te winnen.

26

Terugblik geheugenworkshops

Weet je het nog?

“We zagen in het Wijkblad een advertentie met een uitnodiging voor geheugenworkshops op 3 woensdagmiddagen in A gene Bek. Gezien onze leeftijd leek ons dat best leerzaam, interessant en informatief. De workshops werden gegeven door Leonore Stollwerk in een kleine groep. Die kleine groep was erg prettig, omdat er dan meer interactie is tussen alle aanwezigen”.

27

Er werd uitgebreid ingegaan op de werking van onze hersenen, de invloed van ouderdom op onze hersenen en intelligentie. Onze hersenen wegen ongeveer 1 tot 1,5 kg. Toen Einstein stierf stonden de wetenschappers in de rij om zijn hersenen te onderzoeken. Wat bleek: zijn hersenen wogen slecht 8oo gram, veel minder dan het gemiddelde gewicht. De hoeveelheid hersenen zegt niets over intelligentie. Alle aspecten van onze hersenen werden uitvoerig besproken: Hoe zien onze hersenen eruit?

Hersenen en leeftijd wat verandert er zoal?

Wijsheid komt met de jaren? Ook dat het belangrijk is dat de hersenen gezond blijven door te bewegen, voldoende slaap, zuurstof, goed eten en vooral veel drinken. Het zelf maken van muziek is erg goed voor het brein.

En nog vele andere nuttige tip. We kregen een lijstje met vragen mee naar huis om in te vullen over gedragsstijlen, we moesten een aantal

stellingen onderstrepen die bij ons pasten. Er werd niet genoemd welke van de 4 gedragsstijlen bij jou paste, dat werd in de volgende bijeenkomst pas besproken. Voor ons een herkenning maar ook een eyeopener.

TERUGBLIK

In vervolg op de verleden jaar door de wijkraad georganiseerde workshops, waren er ook dit jaar weer bijeenkomsten waarbij ons geheugen centraal stond. Van twee van de deelnemers aan de geheugenworkshops, Magda en André ontving de redactie een persoonlijk verslag. Hebt u de workshops gemist, dan is dit verslagje wellicht aanleiding om u een volgende keer aan te melden.

Leonore leerde ons hoe we dingen beter kunnen onthouden. Ze deed een testje met 9 woordparen die we moesten onthouden bv paard-steen, oma-schommel etc. Ze noemde een van de woord van de woordparen en wij moesten het bijhorende woord opschrijven.

De score van iedereen was erg laag. Op het einde van bijeenkomst noemde ze 9 nieuwe woordparen met de tip om de woorden met elkaar te verbinden en te visualiseren bv ik onthoud een stenen paard of een oma op een schommel. En wat blijkt iedereen had een veel hogere score.

Verder werd aandacht geschonken aan het creatieve denken. Ze gaf ons bv een opdracht met 9 stippen die we in een lijn moesten verbinden. Dat lukte alleen als we niet in het vierkantje bleven, maar de lijnen uit het vierkant met elkaar verbonden. Creatief denken, out of the box. Belangrijk is het om nieuwe dingen op te pakken en jezelf te blijven uitdagen. Als laatste nodigde Leonore ons uit om met de aangeboden “creatief denken voorbeelden” na te denken over: Hoe wil ik tussen nu en 5 jaar fijn en veilig (blijven) wonen ?

Wij hebben de workshops als zeer prettig en leerzaam ervaren. We zijn een stuk wijzer geworden over het geheugen en onze hersenen.

De verzorging was ook top. Iedere pauze was er een heerlijk stukje vlaai (volgens Leonore: “glucose is goed voor de hersenen”) met koffie of thee. Kortom, voor iedereen die geïnteresseerd is in het geheugen en onze hersenen een echte aanrader.

Magda en André Pellegrom

Laat ze niet binnen, wat ze ook verzinnen!

IS HET EEN NEPAGENT OF IS HET OKÉ?

CHECK HET VIA 112!

Nepagenten Criminelen verzinnen allerlei trucs om bij u binnen te komen en uw waardevolle bezittingen mee te nemen. Ze misleiden u door te doen alsof ze bijvoorbeeld een medewerker van de thuiszorg, bank of politie zijn. Nepagenten zijn oplichters die zich voordoen als iemand van de politie. Ze gebruiken daarbij soms namen van agenten of (delen van) het uniform.

door een nepagent. Want de politie komt nooit aan de deur om waardevolle spullen, zoals sieraden, geld en bankpassen met pincodes, op te halen.

Wat kunt u doen?

• Krijgt u zo’n telefoontje, brief of bezoek? Check het via 112.

• Laat de oplichters niet binnen.

• Geef uw spullen niet mee.

Kijk voor meer informatie op www.politie.nl/babbeltrucs

Werkwijze Ze bellen u vaak eerst op of sturen een brief waarin ze verwijzen naar inbraken in uw buurt. Om u daar zogenaamd tegen te beschermen, willen ze uit voorzorg uw waardevolle eigendommen vast bij u thuis ophalen om te bewaren. U heeft dan te maken met een babbeltruc

Plak deze informatie aan de binnenkant van uw voordeur

politie.nl

28

Netwerkbijeenkomsten Wijkraad en partners

terugblik

Een aantal keren per jaar organiseert de Wijkraad voor haar sociale partners in de wijk een netwerkbijeenkomst. Bij partners kunt u denken aan bijvoorbeeld vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, zorgorganisaties, verenigingen, huisartsen en apothekers, de wijkverpleging en buurtzorg, de onderwijs-­ organisaties, jeugdzorg etc.

De bijeenkomsten worden over het algemeen erg gewaardeerd gezien de opkomst en de ontvangen reacties.

Op 1 juli werd de meest recente bijeenkomst gehouden. We verwelkomden ca. 40 deelnemers. Dit keer werd de inleiding verzorgd door Paulien van Mierlo, directeur Buurteams Heerlen, waarbij zij terugkeek op 1 jaar Buurtteams maar ook een vooruitblik gaf op nieuwe ontwikkelingen.

Vervolgens werd gelegenheid geboden aan de aanwezigen tot ‘netwerken’ dat kon variëren van kennismaken tot het uitwisselen van ervaringen en ideeën. Vervolgens nam Deken Bouman de gelegenheid te baat om ons te informeren over de toekomstvisie van het dekenaat met betrekking tot de Annakerk.

Afgesloten werd met een discussie onder leiding van Dick Thuis over mogelijkheden die het Bekkerveld mogelijk verder nog kan bieden voor de wijk en de rol daarin voor de wijkbewoners. Ten slotte was er nog tijd voor een hapje en drankje.

De netwerkbijeenkomsten zijn ook voor het bestuur van de wijkraad waardevolle momenten van afstemming en overleg met alle beroepskrachten die in onze wijk vanuit hun organisaties zijn ingezet voor de zorg het welbevinden van onze wijkbewoners.

29

Grati s

Onder begeleiding van een ervaren instructeur werkt u aan uw wandeltechniek én ontmoet u anderen die net als u graag in beweging blijven. Geschikt voor alle leeftijden – een leuke, sociale en gezonde manier om actief te zijn!

Dinsdag 19 augustus, 26 augustus & 2 september 10:30 - 12:00 uur A Gene Bek

Tacitusstraat 130, 6417TZ Heerlen

In samenwerking met Jacques Janssen van Walking Limburg

Aanmelden verplicht en meer informatie: www.heelheerlenbeweegt.nl/wandelen Lukt het niet om u online aan te melden? Neem dan contact op met: Mail: info@heelheerlenbeweegt.nl

Tel: 06- 43 14 12 86

VOLG HEEL HEERLEN BEWEEGT OP www.heelheerlenbeweegt.nl

30

Zomerfeest Het was vrijdag 11 juli weer enorm gezellig in Buurtcentrum A Gene Bek. Vaste bezoekers, wandelaars en vrijwilligers die zich wekelijks inspannen voor het buurtpunt hebben samen genoten van een heerlijke barbecue op het buitenterras in prima zonnig weer. De circa 50 aanwezigen keken samen terug op het 1e halfjaar van 2025. Een half jaar met de wekelijkse inloop op dinsdag- en donderdagochtend, de vrolijke carnavalszitting, de heerlijke paasbrunch, de lunch met de leerlingen van de vrije school en veel andere activiteiten. Samen verheugen ze zich ook op het 2e halfjaar van 2025. Er staan weer genoeg nieuwe activiteiten gepland om elkaar te ontmoeten en te genieten.

De wijkraad kan haar activiteiten alleen organiseren door de inzet van een groot aantal enthousiaste en betrokken vrijwilligers. Een woord van dank en een compliment zijn dan ook zeer op hun plaats.

31

We zijn ook blij dat de samenwerking met het team van A Gene Bek goed verloopt. Ook zij maken het steeds mogelijk dat we onze activiteiten kunnen blijven organiseren.

woordzoeker

woordzoeker juli 25

Los deze woordzoeker op, lever het juiste antwoord in en maak kans op een fantastische boekenbon t.w.v. €15,– !

BEKKERBIOS

E

T

I

S

B

E

W

D

O

E

W

M

E

Z

O

M

E

R

I

E

M

E

I

M

E

B

T

H

K

E

J

D

U

E

J

T

B

U

U

U

K

I

K

N

I

L

K

R

B

U

R

G

E

R

B

E

R

A

A

D

I

R

O

C

R

O

E

W

A

V

G

D

O

T

O

O

B

T

W

E

S

I

E

E

S

P

T

N

I

S

O

N

O

T

N

O

WEBSITE

C

U

T

C

O

I

N

N

R

S

T

G

WIJKBEWONER

O

N

A

E

S

H

E

O

T

E

D

F

O

T

T

R

I

N

R

Z

E

F

R

R

P

N

E

T

N

E

M

E

N

E

V

E

BIOSCOOP BURGERBERAAD BUURTPUNT CONCERT ERFGOED EVENEMENTEN FESTIVAL HISTORIE ROSARIUM TATTOO WIJKAGENT ZOMER ZONNEWENDE

woordzoekerfabriek.nl » maak je eigen woordzoeker

Welke woorden vormen de overgebleven letters?

Oplossing

Knip deze pagina met uw oplossing uit, vul de gevraagde gegevens in en stuur hem dan op (of gooi hem in bij) Benzenraderweg 112, 6417 sv Heerlen

Naam: Adres: Tel nr.: Email:

32

Prijsvraag!

Weet jij waar deze foto genomen is?

Stuur je antwoord (straat + huisnr.) met naam en adres per email naar redactie@aarbek.nl.

Onder vermelding van wijkkijkertje juli 2025.

De winnaar wint een bioscoopbon t.w.v. € 15,De juiste inzending van de vorige keer was: De kei op het speelveld aan de Erkstraat Winnaar is: Tiny Pessers

Colofon De groene wijken

Wijkraad: contact@degroenewijken.nl Redactieadres: redactie@degroenewijken.nl De websites van Aarveld-Bekkerveld en Douveweien- Caumerveld worden in de loop van het eerste kwartaal 2025 vervangen door een nieuwe website www.degroenewijken.nl Bankrekening Stichting de Groene Wijken: nl 39 rbrb 0939 8882 03.

Internet en social media

Kijk voor meer en actuele informatie op: www.aarbek.nl www.groenewijkheerlen.nl www.groenewijkduurzaam.nl

33

Vormgeving

Liesbeth van Litsenburg, Kerkrade

Fotografie

Toine Aretz, Heerlen

Aanleveren kopij

U mag altijd stukjes in­­zen­den! Stuur bij voorkeur uw tekst vergezeld van (hoge resolutie-)beeldmateriaal. Ingezonden stukken voor het wijkblad editie oktober 2025 graag inleveren voor 10 oktober 2025. De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden stukken niet te plaatsen, te redigeren en/of in te korten.