Internationalisering | EYCH18 Scan de afbeelding met de ErfgoedApp (cf. p. 3): een reportage van het Europees Parlement geeft een idee over de inzet en de bedoeling van het EYCH.
Aanmoedigingen en strategieën voor een grensoverschrijdend erfgoedjaar Op www.europeeserfgoedjaar2018.be kan u, naarmate de tijd vordert, niet alleen een hele reeks activiteiten, overlegmomenten en studiedagen vinden waaraan u in 2018 kan deelnemen. Belangrijker is dat u via die site ook het EYCH18-label kan aanvragen om uw eigen activiteiten aan te melden en die in te schrijven in dat Europees Jaar. Waarom zou u die moeite doen? Voor enkele, door de Vlaamse overheid erkende lokale en regionale erfgoedactoren is er een bescheiden subsidiereglement te vinden, met een deadline op 31 januari 2018. Bijkomende Europese middelen zijn er nauwelijks. Het gaat hier dus in de meeste gevallen eigenlijk niet om geld of bijkomende hulpbronnen op korte termijn. Toch kan het Europees Jaar van het Erfgoed uw aandacht en inspanningen als erfgoedwerker of -organisatie waard zijn. Zeker als u het relevant vindt om tot in de hoogste Europese kantoren, commissariaten en halfrondes in Brussel en Straatsburg een duidelijk signaal te laten weerklinken. Namelijk dat ‘erfgoed’ al lang ruimer en meer is dan monumenten, topstukken en landschappen. Of dat participatie, geheugenwerk, museaal onderzoek, immaterieel erfgoed, het delen van verantwoordelijkheid en anders kijken naar (de rol van) ‘experten’ aan de orde mag zijn. Kortom, dat uw werk ernstig moet genomen worden en erkend mag worden. In deze bijdrage bespreken we enkele mogelijke strategieën en motieven.
Een jaar van het erfgoed: de doorbraak In de geschiedenis van de erfgoedzorg in Frankrijk is 1980 een mijlpaal: “l’Année du patrimoine”! Diverse auteurs hebben aangetoond dat dat erfgoedjaar een ware doorbraak was. Het jaar was top-down aangekondigd en werd vanuit Parijs met een relatief bescheiden budget ondersteund. Toch werd het bottom-up en vanuit heel Frankrijk enthousiast aangegrepen, breed ingekleurd en met allerlei initiatieven overspoeld.
38
faro | tijdschrift over cultureel erfgoed | 10 (2017) 4
TEKST Marc Jacobs
Het was grensoverschrijdend op diverse manieren: zowel geografisch/provinciaal, sociaal, in de relatie tussen experten, vrijwilligers en stakeholders, tussen besturen en in de reikwijdte van het begrip erfgoed zelf. Het jaar veroorzaakte een brede maatschappelijke bewustwording en discussie over wat erfgoed kon zijn. En daarbij ook een verbreding, van grote monumenten en topstukken naar gebruiksvoorwerpen, ecomusea, lokale archieven, tradities, verhalen en bescheiden sites. Het door een hoogopgeleide elite gedragen begrip van “Richesses nationales” of “Monuments historiques” verbreedde tot “patrimoine”: (h)erkend en gekoesterd door brede lagen van de bevolking. Bovendien kwamen allerlei verenigingen en vrijwilligers op het voorplan tijdens dat jaar, naast de professionele monumentenzorgers, conservatoren en archivarissen. En ze bleven. Oorspronkelijk was het de bedoeling van de in 1978 opgerichte overheidsdienst Direction du patrimoine om het erfgoedjaar al in 1979 te organiseren. Er werd echter besloten “faire participer” een kans te geven, en lokale mandatarissen en het middenveld op te roepen om mee te doen. Vele duizenden verenigingen gingen erop in en brachten ander erfgoed in de kijker. Het ging niet langer alleen om grote restauraties, Grote Meesters en Meesterwerken: “point de travaux babyloniens sur les chefs-d’œuvre de l’humanité, mais un ensemble extrêmement varié d’interventions sur les productions matérielles ou immatérielles, d’intérêt régional, voire local (…) un fourmillement d’initiatives et d’idées”.