Page 1


BSM

Be Sports-Minded


Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu’Actief b.v. Meppel Auteurs: Koen Anthoni, Winona Ensink, Wessel van de Kamp, Oscar Linde, Eric Swinkels, Dennis Witsiers Redactie: Uitgeverij Edu’Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Koen Anthoni, Wessel van de Kamp, Oscar Linde, Eric Swinkels, Dennis Witsiers Vormgeving: Uitgeverij Edu’Actief b.v. Meppel Illustraties: Uitgeverij Edu’Actief b.v. Meppel Drukwerk: Ten Brink, Meppel Eerste auteur: Wessel van de Kamp Be Sports-Minded ISBN: 978 90 3720 726 2 NUR: 182 Trefwoord: leermiddelen; havo, vwo Copyright 2012 Uitgeverij Edu'Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl Eerste druk/eerste oplage Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, microfilm, fotokopie of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

2


Voor zover het maken van kopieĂŤn uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikelen 16h t/m 16m Auteurswet 1912 jo. Besluit van 27 november 2002, Stb. 575, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoeding te voldoen aan de Stichting Reprorecht te Hoofddorp (Postbus 3060, 2130 KB) of contact op te nemen met de uitgever voor het treffen van een rechtstreekse regeling in de zin van art. 16l, vijfde lid, Auteurswet 1912. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden.

3


Inhoud Inleiding Leeswijzer van deze methode

6 11

1.

Bewegen en gezondheid 1.1 Gezonde leefstijl 1.2 Warming-up en cooling-down 1.3 Bewegingsapparaat 1.4 Blessurepreventie en -behandeling en behandeling van sportblessures 1.5 Voeding 1.6 Meten van de fitheid 1.7 Verbeteren van de fitheid

14 14 24 32

2.

Bewegen en regelen 2.1 Communicatie 2.2 Het begeleiden van bewegingsactiviteiten 2.3 Leren lesgeven 2.4 Het organiseren van bewegingsactiviteiten

170 170 179 185 197

3.

Bewegen en samenleving 3.1 ToekomstoriĂŤntatie 3.2 De historie van de huidige cultuur van bewegen en sport 3.3 De huidige bewegings- en sportcultuur 3.4 Organisatie van bewegen en sport 3.5 De toekomst van bewegen en sport

216 218 220 232 276 286

4.

Bewegen en wetenschap 4.1 Wat houdt onderzoek in? 4.2 Onderzoeken in zes stappen

295 295 305

Begrippenlijst Citatenlijst Literatuurlijst

4

45 83 114 125

314 320 324


Inleiding Beste BSM-leerling De minister van OCW heeft in 2007 de eindtermen, de doelen, vastgesteld voor Bewegen Sport en Maatschappij (BSM). Daarvoor heette het keuzevak LO-2. Bij de herziening in 2007 kreeg het de naam BSM. De genoemde eindtermen zijn in deze methode verwerkt tot concrete opdrachten. De opdrachten staan op de website. De kennis die je nodig hebt om de opdrachten uit te voeren, vind je in dit boek. De eindtermen zijn ingedeeld in vijf domeinen. Domein A

Vaardigheden

Domein B Domein C Domein D Domein E

Bewegen Bewegen en regelen Bewegen en gezondheid Bewegen en samenleving

Deze eindtermen zijn ingedeeld en logisch gerangschikt op basis van de genoemde domeinen. De onderwerpen die in de domeinen worden genoemd, hebben een onderling verband en hebben met elkaar te maken. Als je bijvoorbeeld gaat speerwerpen (domein B), dan heb je een goede warming-up nodig (domein D) en je kunt worden gecoacht en beoordeeld door een klasgenoot (domein C). Jouw docent heeft vanuit de eindtermen een programma gemaakt waarbij alle eindtermen aan bod komen. Op basis van het programma van jouw school wandel je dus door dit boek waarbij je regelmatig zult wisselen van hoofdstuk. Voor ons is het onderwerp ‘gezonde leefstijl’ een geschikt vertrekpunt voor het vak BSM.

6


Gezonde leefstijl (paragraaf 1.1) Het BSM-programma kan beginnen met kennis over een gezonde leefstijl. Welke facetten spelen hierbij een rol? Een relevant facet hiervan is het belang van bewegen. Uiteindelijk is bewegen en kennis over bewegen het centrale onderwerp van BSM.

Vaardigheden Domein A wordt gezien als de kern van BSM: “Je kunt bewegingssituaties kiezen, arrangeren en begeleiden, voor jezelf maar vooral voor anderen, en daarop reflecteren.” Je zou deze zin als motto voor het gehele programma kunnen zien. De invulling ervan staat hierna beschreven.

Bewegen In het domein ‘Bewegen’ ga je, tijdens de BSM-lessen, bezig met verschillende bewegingsactiviteiten. Je gaat bijvoorbeeld hordelopen, tennissen, klimmen en boksen al naar gelang het programma van BSM dat bij jou op school wordt aangeboden. Het doel daarvan is om jouw eigen vaardigheden te verbeteren en je helpt mee, spelend en coachend, de vaardigheden van een ander beter te maken. In dit boek vind je geen concrete invulling van dit domein. Dat is aan je docent BSM en specifiek aan jouw school.

7


Bewegen en gezondheid (hoofdstuk 1) We weten allemaal dat bewegen bijdraagt aan een goede gezondheid. Maar bij bewegen horen ook risico’s. Binnen het domein ‘Bewegen en gezondheid’ doe je kennis op over de warming-up en de cooling-down (§ 1.2) en over je lichaam, je bewegingsapparaat (§ 1.3). Daarnaast komen blessurepreventie en -behandeling aan de orde (§ 1.4). Dit heet ‘Eerste Hulp bij Sport Ongelukken’ (EHBSO). Binnen dit domein komt ook sport en voeding ter sprake (§ 1.5). Als je gaat bewegen om inhoud te geven aan een gezonde leefstijl, dan wil je dat niet vrijblijvend doen. Je wilt je eigen bewegen (of dat van een ander) beïnvloeden om een bepaald doel te bereiken. Je wilt bijvoorbeeld sterker worden (krachttraining) of je wilt afvallen of je uithoudingsvermogen verbeteren. Om gericht te trainen heb je gegevens nodig om jouw beginniveau vast te stellen. Dit doe je door middel van het meten van fitheid (§ 1.6). Fitheid is een breed begrip. Hierbij moet je denken aan lenigheid, kracht, uithoudingsvermogen, coördinatie en snelheid. Met de uitslagen van deze meetgegevens gaan we aan de slag want je kunt op basis van de meetgegevens beginnen met trainen. Met behulp van de kennis die je opdoet bij trainingsleer en de meetgegevens gaan we gericht proberen een bepaalde onderdeel van fitheid te verbeteren (§ 1.7), zoals je uithoudingsvermogen of kracht. Dit doe je door middel van een trainingsschema dat gebaseerd is op het FITT-principe. Een trainingsschema kun je schrijven voor jezelf of voor een ander.

Bewegen en regelen (hoofdstuk 2) Bewegen doe je vaak samen, competitief of gewoon voor de gezelligheid. Bewegingsactiviteiten moeten, om soepel te verlopen, geregeld worden. Bij BSM leggen we veel nadruk op het organiseren van allerlei sportieve activiteiten (§ 2.4). Je leert bijvoorbeeld om les te geven (§ 2.3) en een bewegingsactiviteit te organiseren. Daarbij komt dat je hierbij goed moet kunnen communiceren en goed moet kunnen samenwerken (§ 2.1), een spel moet kunnen leiden of en medeleerling moet kunnen coachen (§ 2.2). Dit leer je binnen het domein Bewegen en regelen.

8


Bewegen en samenleving (hoofdstuk 3) Op basis van de meetgegevens bij paragraaf 1.6 ‘Meten van fitheid’ kun je nadenken over welke baan bij jou past en welke motieven mensen hebben om voor een bepaalde sport te kiezen. Dit noemen we toekomstoriëntatie (§ 3.1). In het domein Bewegen en samenleving ga je verder nadenken over de positie van sport en bewegen binnen de maatschappij. Het begint met een kijkje in het verleden van sport en bewegen (§ 3.2). Vervolgens bekijk je hoe de huidige sportcultuur zich nu manifesteert (§ 3.3) en hoe de wereld van bewegen en sport is georganiseerd (§ 3.4). Het hoofdstuk eindigt met een blik vooruit naar 2028. Hoe zal de sport en het menselijk bewegen zich mogelijk ontwikkelen (§ 3.5)?

Bewegen en wetenschap (hoofdstuk 4) Bij BSM hoort ook onderzoeken. Je mag zelfs je PWS over een aan BSM gerelateerd onderwerp houden. Hierdoor kun je jouw eigen profiel of interessegebied uitdiepen. In dit hoofdstuk wordt uitgelegd wat onderzoeken inhoudt (§ 4.1) en hoe je een onderzoek op kunt zetten (§ 4.2). Hierna staat het geheel van onderwerpen en activiteiten voor het schoolexamen BSM in een schema. Veel succes en we hopen dat je veel nieuwe inzichten opdoet en met plezier het BSM-programma gaat volgen!

9


Domein A Vaardigheden (de kern van BSM) “Je kunt bewegingssituaties kiezen, arrangeren en begeleiden, voor jezelf maar vooral voor anderen, en daarop reflecteren.” Domein B Bewegen Minstens tien (verplichte) onderdelen eigen vaardigheid, waarbij ook aandacht is voor andere rollen zoals scheidsrechter, coach, jurylid enzovoort. Doelspel

Slag- en loopspel

Terugslagspel

Turnen 1

Turnen 2

Dans

Atletiek Lopen

Atletiek Werpen

Atletiek Springen

Zelfverdediging

Het organiseren van bewegingsactiviteiten § 2.4

Jezelf en anderen beoordelen

Domein C Bewegen en regelen Bewegen moet georganiseerd worden (hoofdstuk 2).

Communicatie § 2.1

Rol van: jurylid, coach, scheidsrechter, spelleider § 2.2

Lesgeven § 2.3

Domein D Bewegen en gezondheid Kennis over het lichaam en de relatie met bewegen (hoofdstuk 1). BSM begint bij een gezonde leefstijl. Bewegen speelt hierbij een belangrijke rol (§ 1.1). Meten van fitheid § 1.6

Het bewegingsapparaat § 1.3

Warming-up en cooling-down § 1.2

Blessurepreventie § 1.4

Blessurebehandeling EHBSO § 1.4

Voeding § 1.5

Verbeteren van fitheid § 1.7

Trainingsleer § 1.7

Maken van trainingsschema § 1.7

Domein E Bewegen en samenleving De plek van sport en bewegen in onze maatschappij (hoofdstuk 3). Toekomstoriëntatie § 3.1

Historie van bewegen § 3.2

Huidige sportcultuur § 3.3

Organisatie van bewegen en sport § 3.4

Toekomst van bewegen en sport § 3.5

Bewegen en wetenschap (hoofdstuk 4) Wat houdt onderzoek in? (vwo) § 4.1

10

Onderzoeken in zes stappen (vwo) § 4.2


Spieren werken samen Als een spier aanspant, dan wordt deze korter. Vanaf de origo trekt de spier het bot waar de insertio is naar zich toe. Op onderstaande tekening (links) zie je de biceps die de onderarm naar de bovenarm toetrekt. Op onderstaande tekening (rechts) zie je de triceps die de onderarm weer naar beneden brengt.

Zoals Midas Dekkers zei, kunnen spieren alleen maar samentrekken. Als de spier gaat aanspannen, dan is er een kracht van buiten nodig om de beweging te remmen. Dit kan bijvoorbeeld de zwaartekracht zijn, een andere persoon of de antagonist. Als voorbeeld nemen we weer de biceps uit de hiervoor behandelde tekening. Bij het aanspannen is dit de spier die zorgt voor de beweging die je wilt maken. Deze spier noemen we de agonist. De antagonist is een andere spier die een beweging maakt die tegengesteld is, in het voorbeeld is dat dus de triceps. Op het moment dat jouw arm voldoende is gebogen door de biceps, zal de triceps aanspannen om de beweging te stoppen. Antagonisten werken dus samen met agonisten doordat ze tegengestelde bewegingen kunnen maken. Dankzij dit principe kun je bewegingen heel precies coรถrdineren.

1.3 Het bewegingsapparaat

37


Hoe zit een spier in elkaar? Een motorische zenuw bedient een groep spiervezels door het geven van een elektrisch signaal. De zenuw, samen met zijn groep spiervezels, noemen we een motorunit. De kracht die de spieren leveren, heeft te maken met het aantal motorunits dat een signaal afgeeft. Hoe meer motorunits een signaal afgeven, hoe groter de kracht is die de spier levert.

Opbouw van een spier. Op bovenstaande tekening zie je een spier met een uitsplitsing naar spiervezels. Elke spiervezel bestaat op zijn beurt weer uit myofibrillen. In het myofibril vinden we de sarcomeer waar de samentrekking op het kleinste niveau plaatsvindt. In het sarcomeer vind je twee filamenten die langs elkaar glijden.

38

1.3 Het bewegingsapparaat


Het myosinefilament grijpt als het waren vast aan het actinefilament. Op het moment dat de sarcomeer een signaal krijgt, trekt het myosinefilament zich naar het filament ertegenover. Op de volgende tekening zie je de sarcomeer in ontspannen en in aangespannen staat.

Glijdende filamenten.

Het zenuwstelsel Ons zenuwstelsel is in feite ons stuur. Een gezond zenuwstelsel zorgt ervoor dat alle functies van ons lichaam op de juiste manier werken. Het bestaat grofweg uit twee onderdelen, een centraal zenuwstelsel waar onze hersenen en ruggenmerg toe behoren en het perifere zenuwstelsel. In het centrale zenuwstelsel worden beslissingen genomen op grond van de signalen die binnenkomen. Die beslissingen kunnen bewust zijn, zoals het gooien van een bal, of onbewust, zoals het verhogen van je hartslag bij inspanning. Het perifere zenuwstelsel geeft voornamelijk signalen door en heeft een onderverdeling in sensorisch en motorisch. Het sensorische zenuwstelsel geeft met behulp van je zintuigen informatie door over wat er met je gebeurt. Jij ziet een bal aankomen, deze informatie komt binnen in je centrale zenuwstelsel en vervolgens zorgt het motorische zenuwstelstel dat je arm in beweging komt om de bal te vangen.

1.3 Het bewegingsapparaat

39


Blessures: ‘Sport maakt meer kapot dan je lief is!?’

Hippocrates, de oervader van de geneeskunde, zei 2400 jaar geleden al: “Als iedereen een goede hoeveelheid voedsel en lichaamsbeweging zou krijgen, niet te veel en niet te weinig, dan zouden we op een zekere weg zijn naar een goede gezondheid.”(17)

Ondanks deze klassieke wijsheid is pas in de laatste decennia sport en bewegen, voor mensen die gezond willen worden of blijven, gemeengoed geworden.

Sport en bewegen heeft een positief effect op de conditionele eigenschappen: uithoudingsvermogen, kracht, lenigheid, coördinatie, snelheid en op het reduceren van vetweefsel (zie paragraaf 1.7 ‘Verbeteren van fitheid’). Het aanpassingsvermogen en de weerstand van het menselijk lichaam en geest worden verhoogd. Mensen die regelmatig sporten, zijn minder snel, minder vaak en minder lang ziek. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat de kans op hart- en vaatziekten, suikerziekte, darmkanker en rugklachten bij voldoende bewegen met maar liefst 50 procent zal afnemen. Bewegen wordt om deze reden ook wel het goedkoopste medicijn genoemd. (Later in deze paragraaf maken we een kosten-batenanalyse.) Ontspanning en het opdoen van sociale contacten zijn psychosociale factoren die als bijeffecten van sportbeoefening kunnen worden aangemerkt. Kort door de bocht kun je dus stellen dat sport en bewegen zowel de fysieke als de mentale gezondheid positief beïnvloeden. Maar …

Midas Dekkers: “Gezondheid is in onze tijd geen toestand, maar een doel en dat past in een maatschappij waarin elk probleem wordt aangepakt door iets te ondernemen. Meestal leidt deze dadendrang tot nieuwe problemen. Hersengymnastiek is de enige sport waar je wijzer van wordt!”(18)

In Nederland is de sportbeoefening in de laatste decennia explosief gegroeid. Zo was het percentage sportende Nederlanders in 1986-1987 32%. In het begin van de jaren negentig deed al 42% aan sport en momenteel sport ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking. Inmiddels zijn er dus ruim acht miljoen sportbeoefenaren in 1.4 Blessurepreventie en –behandeling en behandeling van sportblessures

47


Nederland! Hierbij neemt de georganiseerde sport af en neemt de ongeorganiseerde sport juist sterk toe.

Met de toename van sportbeoefening is een ware epidemie meegegroeid: sportblessures. Gelukkig is de groei van sportblessures niet evenredig met de toename van sportbeoefening. Sporters zijn onder invloed van campagnes zoals ‘Sport Blessure Vrij’, voorlichting en betere begeleiding, bewuster gaan sporten. Sinds 2005 lijkt het aantal blessures onder invloed van bewegingsarmoede, overgewicht en de afname van bewegingsvaardigheid van de jeugd weer licht toe te nemen.(19) Jaarlijks worden gemiddeld 1,4 miljoen blessures medisch behandeld. Het daadwerkelijke aantal blessures ligt nog veel hoger. In totaal is er, na schatting, sprake van 3,7 miljoen sportblessures per jaar!(20)

Eén op de vijfentwintig sporters die geblesseerd raakt, ondervindt blijvende hinder. Jaarlijks sterven er 8 mensen na een aan sport gerelateerd ongeluk.(21)

Jaarlijks lopen sporters 630.000 enkelblessures op. Dit is zeventien procent van alle sportblessures die in een jaar ontstaan. Na knieblessures (20%) zijn enkelblessures daarmee de meest voorkomende sportblessures. Voor vier op de tien enkelblessures blijkt medische behandeling nodig.(20)

Sport

Aantal blessures per 100.00 sporturen

Zaalvoetbal

54

Schaatsen

51

Hockey

33

Basketbal

30

Veldvoetbal

30

48

1.4 Blessurepreventie en –behandeling en behandeling van sportblessures

Be Sports-Minded - proefmateriaal  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you