welstandsadvisering en monumentenzorg
juni 2009
In dit nummer: Megaturbines: balanceren tussen mooi en duurzaam De Nije Pleats yn Fryslân Het opmerkelijke plan van het Kameleondorp
Quick-scan welstandsnota’s: een snelle praktische analyse Veel Friese gemeenten beraden zich op een
principiële keuze voor een meer of minder sturend
evaluatie en actualisatie van de welstandsnota.
welstandsbeleid. Daarnaast blijkt de doelmatigheid van
In de praktijk blijkt het lastig om een begin te
de opgenomen welstandscriteria in de praktijk niet altijd
maken. Want, hoe pak je dit aan en hoe organiseer
optimaal te zijn.
je de benodigde menskracht? Hûs en hiem biedt gemeenten de helpende hand. We analyseren de
De welstandsarchitecten van hûs en hiem hebben vanuit
bestaande nota aan de hand van een quick-scan,
hun rol als welstandsadviseur als geen ander zicht op
gevolgd door een set aanbevelingen.
de effectiviteit en de bruikbaarheid van deze criteria voor toetsers én initiatiefnemers. Daarom biedt het bureau van
In 2004 stelden de Friese gemeenten de welstandsnota
hûs en hiem gemeenten de mogelijkheid om een quick-
vast. In het kader van de Woningwet 2003 beoogde
scan te laten maken van hun welstandsnota. Naast een
dit beleidsinstrument een transparanter en concreter
analyse, doen we ook verbetervoorstellen. De gemeenten
gemeentelijk welstandsbeleid. Hûs en hiem leverde destijds
krijgen hiermee een snelle en praktische analyse voor de
de methodiek voor de welstandscriteria aan. Het bureau
evaluatie van de welstandsnota in handen.
ontwikkelde in de jaren negentig de expertise hiervoor met het opstellen van beeldkwaliteitplannen. De verschillende
Het is nadrukkelijk niet onze bedoeling het welstandsbeleid
stedenbouwkundige adviesbureaus stelden vervolgens voor
inhoudelijk te becommentariëren. Dit strookt niet met onze
een groot aantal gemeenten een specifieke welstandsnota
rol van onafhankelijk toetser. Voor een integrale evaluatie
op. Een enkele gemeente deed dit in eigen beheer.
en actualisatie blijft het stedenbouwkundig adviesbureau de aangewezen partner.
Aanpassingen Bij de evaluatie en actualisatie van de welstandsnota
Meer informatie of een offerte?
kan het gaan om inhoudelijke aanpassingen zoals de
Neem contact op met hûs en hiem!
Hoge windturbines in het Friese Landschap:
Balanceren tussen mooi en duurzaam
Kort nieuws De Nije Pleats yn Fryslân De schaalvergroting in de Friese landbouw is anno 2009 een bekend fenomeen. In de hele provincie verrijzen
In het kader van het toekomstig energiebeleid
megastallen. Hierbij zijn breedtes van 40 tot 50 meter en
kreeg Atelier Fryslân van de provincie de
lengtes van 80 tot 100 meter bij een nokhoogte tot 15
opdracht om vanuit het oogpunt van ruimtelijke
meter gebruikelijk. De megastallen overstijgen hiermee
kwaliteit onderzoek te doen naar hoge
de traditionele ligboxenstallen ruimschoots in maat en schaal. Hûs en hiem besteedde eerder in OOG aandacht
windturbines. Het onderzoek richtte zich op
aan deze ontwikkeling. De vraag is hoe deze megastallen
de plaatsingsmogelijkheden van windmolens
in het kwetsbare landschap kunnen worden ingepast.
met een masthoogte van 80 tot 120 meter en tiphoogten van 120 tot 150 meter. In maart
Om deze ontwikkeling te sturen en te begeleiden is op
werd het onderzoeksrapport Fryske Wyn
initiatief van de provincie Fryslân de landschappelijke inpasbaarheid van megastallen onderzocht.
gepresenteerd. Gezien de impact van deze megaturbines op het Friese landschap, achtte
Vertegenwoordigers van alle betrokken disciplines en instanties leverden een bijdrage. Ook hûs en hiem.
Reactie hûs en hiem
hûs en hiem een reactie op zijn plaats. In de
De commissie is zeer terughoudend als het gaat om de
openbare commissievergadering van 16 april
plaatsing van megaturbines in het Friese landschap. Hûs en
lijnopstellingen aan de monding van de Middelsee. Het
prima in te passen zijn in het Friese landschap. Wel
hiem concludeerde ten tijde van het streekplan Windstreek2000
voorgestelde gebaar is een grootse aanduiding van de
moet op beleidsmatig gebied en op architectonisch
al dat windturbines met een masthoogte van 40 meter ofVroeger
ingang van de verdwenen zeearm.
en landschappelijk niveau
werden de conclusies van het rapport besproken. Naast waardering is er ook forse kritiek.
3 Wij zien mogelijkheden voor de twee gebogen
Conclusie van het onderzoek is dat megastallen
Nu
hoger niet alleen de plaatselijke maar ook de gebiedsstructuur
zorgvuldig maatwerk worden
ontstijgen. Hierdoor is geen sprake meer van lokale aanpassing.
geleverd.
De overtuiging dat megaturbines de ruimtelijke kwaliteit kunnen
4 Een rasteropstelling bij de Afsluitdijk is voorstelbaar.
Het rapport van Atelier Fryslân doet drie aanbevelingen.
‘verrijken’, acht Hûs en hiem onvoldoende gemotiveerd. Het
Hûs en hiem vindt de voorgestelde situering en
Advies- en werkboek
Allereerst moeten de iconen van het Friese landschap een
advies van Atelier Fryslân gaat voorbij aan de principiële vraag of
vormgeving wel bezwaarlijk. De afstand tot de
De resultaten van het
vrijwaring krijgen van megaturbines. Het gaat hierbij om het
zeer hoge windmolens in het open landschap van Fryslân niet
Friese kust, het monumentale sluizencomplex en het
onderzoek zijn gepubliceerd
Waddengebied, het merengebied en Gaasterland. Daarnaast
een grens overschrijden. Tenslotte lijken de opstellers van het
beschermde dorpsgezicht van Kornwerderzand wordt
in een ‘Adviesboek’ en een
stelt het rapport voor om bij de plaatsing van turbines te
advies de visuele impact van megaturbines te onderschatten:
als te gering ervaren. De keuze voor twee opstellingen
‘Werkboek’. Het Adviesboek
kiezen voor drie karakteristieke opstellingen. De opstellingen
ook in de voorgestelde Friese ‘iconen’ zullen ze sterk aanwezig
aan weerszijden van de dijk levert een weinig helder
gaat in op de achtergronden,
moeten aansluiten op de verschillende landschapstypen
zijn. Als we desondanks uitgaan van de noodzaak om ruimte te
beeld op. Een enkele cluster bij Breezandijk op
de onderzoeksresultaten en
die hierdoor worden versterkt. Ook bepleit het rapport een
bieden aan een nieuwe generatie windturbines, dan komen wij
grotere afstand van de dijk biedt een betere garantie
de processen met betrekking tot de schaalvergroting.
vervangings- en saneringsstrategie van bestaande turbines
tot de volgende reacties op het advies van Atelier Fryslân.
voor een geslaagde compositie van lijn en punt.
Het Werkboek biedt praktische handvatten en is bedoeld voor boeren, hun adviseurs en voor plantoetsers van de
om een onsamenhangend beeld te vermijden. 1 Een nauwgezette en consequente vervangingsstrategie is
5 De opstelling van solitaire turbines als dorpsmolens
gemeente.
Drie opstellingen
een absolute voorwaarde bij de schaalsprong die met de
over de hele Greidhoeke ziet hûs en hiem als een forse
De aanbevelingen uit het rapport monden uit in een voorstel
plaatsing van megaturbines wordt ingezet. Deze strategie
verstoring van de ruimtelijke kwaliteit. Bovendien moet elk
Dankzij de overzichtelijke opzet en de constructieve
met drie opstellingen. De eerste komt aan weerszijden van de
moet een chaotisch beeld voorkomen.
dorp de visuele en auditieve overlast van een megaturbine
inhoud vormen beide uitgaven voor alle betrokken
ondergaan. Verrommeling dreigt, waar het huidige beeld
partijen uiterst nuttig gereedschap om met de
Afsluitdijk. Vijftig turbines van 4 Megawatt met een masthoogte
juist inzet op clustering van turbines. De mozaïekstructuur
megastallen aan de slag te gaan. De boekwerken zijn
Kornwerderzand. In de tweede opstelling zetten twee gebogen
kenmerkende gebieden vrijgehouden moeten worden van
van het open landschap is niet sterk genoeg om met
door de provincie Fryslân in eigen beheer uitgegeven
lijnopstellingen de monding van de voormalige Middelsee aan.
megaturbines. De Friese ‘iconen’ die het Atelier Fryslân
deze forse bouwwerken te worden geduid. Het relatief
in een oplage van 250 exemplaren. Ze zijn ook te
In totaal gaat het hierbij om 40 turbines van 4 Megawatt met
voorstelt, lijken echter willekeurig en onafhankelijk van het
geringe totale vermogen kan eventueel ter compensatie
downloaden van de website van de provincie, www.
een hoogte van 100 meter. De Greidhoeke zou plaats moeten
bestaande landschapsbeleid gekozen te zijn.
bij de opstelling bij de Afsluitdijk worden ondergebracht.
fryslan.nl.
van 100 meter markeren de knik bij de Lorentzsluizen en
bieden aan 40 turbines van 2 Megawatt en een masthoogte van 80 meter. De solitaire molens worden als dorpsmolens in een zwerm over het gebied geplaatst. Een opstelling die aansluit bij de landschappelijke mozaïekstructuur.
2 Hûs en hiem onderschrijft dat waardevolle en
Hoge windturbines in het Friese Landschap:
Balanceren tussen mooi en duurzaam
Kort nieuws De Nije Pleats yn Fryslân De schaalvergroting in de Friese landbouw is anno 2009 een bekend fenomeen. In de hele provincie verrijzen
In het kader van het toekomstig energiebeleid
megastallen. Hierbij zijn breedtes van 40 tot 50 meter en
kreeg Atelier Fryslân van de provincie de
lengtes van 80 tot 100 meter bij een nokhoogte tot 15
opdracht om vanuit het oogpunt van ruimtelijke
meter gebruikelijk. De megastallen overstijgen hiermee
kwaliteit onderzoek te doen naar hoge
de traditionele ligboxenstallen ruimschoots in maat en schaal. Hûs en hiem besteedde eerder in OOG aandacht
windturbines. Het onderzoek richtte zich op
aan deze ontwikkeling. De vraag is hoe deze megastallen
de plaatsingsmogelijkheden van windmolens
in het kwetsbare landschap kunnen worden ingepast.
met een masthoogte van 80 tot 120 meter en tiphoogten van 120 tot 150 meter. In maart
Om deze ontwikkeling te sturen en te begeleiden is op
werd het onderzoeksrapport Fryske Wyn
initiatief van de provincie Fryslân de landschappelijke inpasbaarheid van megastallen onderzocht.
gepresenteerd. Gezien de impact van deze megaturbines op het Friese landschap, achtte
Vertegenwoordigers van alle betrokken disciplines en instanties leverden een bijdrage. Ook hûs en hiem.
Reactie hûs en hiem
hûs en hiem een reactie op zijn plaats. In de
De commissie is zeer terughoudend als het gaat om de
openbare commissievergadering van 16 april
plaatsing van megaturbines in het Friese landschap. Hûs en
lijnopstellingen aan de monding van de Middelsee. Het
prima in te passen zijn in het Friese landschap. Wel
hiem concludeerde ten tijde van het streekplan Windstreek2000
voorgestelde gebaar is een grootse aanduiding van de
moet op beleidsmatig gebied en op architectonisch
al dat windturbines met een masthoogte van 40 meter ofVroeger
ingang van de verdwenen zeearm.
en landschappelijk niveau
werden de conclusies van het rapport besproken. Naast waardering is er ook forse kritiek.
3 Wij zien mogelijkheden voor de twee gebogen
Conclusie van het onderzoek is dat megastallen
Nu
hoger niet alleen de plaatselijke maar ook de gebiedsstructuur
zorgvuldig maatwerk worden
ontstijgen. Hierdoor is geen sprake meer van lokale aanpassing.
geleverd.
De overtuiging dat megaturbines de ruimtelijke kwaliteit kunnen
4 Een rasteropstelling bij de Afsluitdijk is voorstelbaar.
Het rapport van Atelier Fryslân doet drie aanbevelingen.
‘verrijken’, acht Hûs en hiem onvoldoende gemotiveerd. Het
Hûs en hiem vindt de voorgestelde situering en
Advies- en werkboek
Allereerst moeten de iconen van het Friese landschap een
advies van Atelier Fryslân gaat voorbij aan de principiële vraag of
vormgeving wel bezwaarlijk. De afstand tot de
De resultaten van het
vrijwaring krijgen van megaturbines. Het gaat hierbij om het
zeer hoge windmolens in het open landschap van Fryslân niet
Friese kust, het monumentale sluizencomplex en het
onderzoek zijn gepubliceerd
Waddengebied, het merengebied en Gaasterland. Daarnaast
een grens overschrijden. Tenslotte lijken de opstellers van het
beschermde dorpsgezicht van Kornwerderzand wordt
in een ‘Adviesboek’ en een
stelt het rapport voor om bij de plaatsing van turbines te
advies de visuele impact van megaturbines te onderschatten:
als te gering ervaren. De keuze voor twee opstellingen
‘Werkboek’. Het Adviesboek
kiezen voor drie karakteristieke opstellingen. De opstellingen
ook in de voorgestelde Friese ‘iconen’ zullen ze sterk aanwezig
aan weerszijden van de dijk levert een weinig helder
gaat in op de achtergronden,
moeten aansluiten op de verschillende landschapstypen
zijn. Als we desondanks uitgaan van de noodzaak om ruimte te
beeld op. Een enkele cluster bij Breezandijk op
de onderzoeksresultaten en
die hierdoor worden versterkt. Ook bepleit het rapport een
bieden aan een nieuwe generatie windturbines, dan komen wij
grotere afstand van de dijk biedt een betere garantie
de processen met betrekking tot de schaalvergroting.
vervangings- en saneringsstrategie van bestaande turbines
tot de volgende reacties op het advies van Atelier Fryslân.
voor een geslaagde compositie van lijn en punt.
Het Werkboek biedt praktische handvatten en is bedoeld voor boeren, hun adviseurs en voor plantoetsers van de
om een onsamenhangend beeld te vermijden. 1 Een nauwgezette en consequente vervangingsstrategie is
5 De opstelling van solitaire turbines als dorpsmolens
gemeente.
Drie opstellingen
een absolute voorwaarde bij de schaalsprong die met de
over de hele Greidhoeke ziet hûs en hiem als een forse
De aanbevelingen uit het rapport monden uit in een voorstel
plaatsing van megaturbines wordt ingezet. Deze strategie
verstoring van de ruimtelijke kwaliteit. Bovendien moet elk
Dankzij de overzichtelijke opzet en de constructieve
met drie opstellingen. De eerste komt aan weerszijden van de
moet een chaotisch beeld voorkomen.
dorp de visuele en auditieve overlast van een megaturbine
inhoud vormen beide uitgaven voor alle betrokken
ondergaan. Verrommeling dreigt, waar het huidige beeld
partijen uiterst nuttig gereedschap om met de
Afsluitdijk. Vijftig turbines van 4 Megawatt met een masthoogte
juist inzet op clustering van turbines. De mozaïekstructuur
megastallen aan de slag te gaan. De boekwerken zijn
Kornwerderzand. In de tweede opstelling zetten twee gebogen
kenmerkende gebieden vrijgehouden moeten worden van
van het open landschap is niet sterk genoeg om met
door de provincie Fryslân in eigen beheer uitgegeven
lijnopstellingen de monding van de voormalige Middelsee aan.
megaturbines. De Friese ‘iconen’ die het Atelier Fryslân
deze forse bouwwerken te worden geduid. Het relatief
in een oplage van 250 exemplaren. Ze zijn ook te
In totaal gaat het hierbij om 40 turbines van 4 Megawatt met
voorstelt, lijken echter willekeurig en onafhankelijk van het
geringe totale vermogen kan eventueel ter compensatie
downloaden van de website van de provincie, www.
een hoogte van 100 meter. De Greidhoeke zou plaats moeten
bestaande landschapsbeleid gekozen te zijn.
bij de opstelling bij de Afsluitdijk worden ondergebracht.
fryslan.nl.
van 100 meter markeren de knik bij de Lorentzsluizen en
bieden aan 40 turbines van 2 Megawatt en een masthoogte van 80 meter. De solitaire molens worden als dorpsmolens in een zwerm over het gebied geplaatst. Een opstelling die aansluit bij de landschappelijke mozaïekstructuur.
2 Hûs en hiem onderschrijft dat waardevolle en
Opmerkelijk plan
Nieuwe speelaccommodatie Kameleondorp
Het Kameleondorp in Terherne werkt aan de realisatie
De houten gevels doen wat dat betreft nog een extra duit
van een nieuwe overdekte speelaccommodatie.
in het zakje. Misschien nog wel belangrijker: ze geven de
In eerste instantie onderzocht de directie of de
speelaccommodatie een kindvriendelijk en uitnodigend
bestaande, maar weinig fraaie ligboxenstal op het
karakter. Ook Wetterskip Fryslân krijgt er onderdak. Logisch,
eigen terrein hergebruikt kon worden. Uiteindelijk
want wie aan de Kameleon denkt, kan niet om het water heen.
viel de keuze op nieuwbouw. Niet in de laatste plaats om een sterkere ruimtelijke afbakening
Dit gebouw is niet alleen voor het Kameleondorp, maar ook
met het aangrenzende sportterrein te maken.
voor Terherne een aanwinst.
SKA architecten uit Groningen bedacht op het achtererf van de voormalige boerderij een attractief plan dat mooi op de omgeving is afgestemd. De gebruikte beeldtaal legt een
OOG uit beeld in Fryslân
duidelijke link naar de bebouwingskarakteristiek van het
In verband met de hoge kosten heeft hûs en hiem besloten
traditionele boerenerf: een kloek volume met veel dak en
om de deelname aan het kwartaalblad OOG voor Welstand te
relatief weinig opgaand gevelwerk.
beëindigen. De door de Federatie Welstand aangekondigde opheffing van het blad als geheel staat inmiddels op losse
Golven
schroeven. Hoe het ook zij, dit is het laatste nummer dat in
De ‘golvende’ gootlijn (de Kameleon is net in volle vaart
Fryslân wordt verspreid. Dit betekent tegelijkertijd het einde
gepasseerd, zo lijkt het!) voorkomt dat deze interpretatie al
van de gedrukte uitvoering van het katern van Hûs en Hiem
te letterlijk uitpakt en de bestaande boerderij als belangrijkste
waarvan zes afleveringen zijn verschenen. In het vervolg
gebouw op het erf naar de kroon wordt gestoken.
willen we u informeren via een digitale nieuwsbrief.
Agenda
Colofon
De Vredeman de Vries expositie doet de komende
Dit regiokatern is een uitgave van hûs en hiem,
maanden diverse gemeentehuizen in de provincie aan.
welstandsadvisering en monumentenzorg.
Het reisschema ziet er als volgt uit: Redactie hûs en hiem 1 juni t/m 19 juni Dantumadeel
Johan Willem Frisostraat 1
3 augustus t/m 21 augustus Achtkarspelen
8933 BN Leeuwarden, T 058 2337930
24 augustus t/m 11 september Gaasterlân-Sleat
E husenhiem@husenhiem.nl, W www.husenhiem.nl
14 september t/m 2 oktober Boarnsterhim
Eindredactie en vormgeving Groot Haar + Orth
5 oktober t/m 23 oktober Terschelling 16 november t/m 4 december Tytsjerksteradiel