Contrapunctus 16.11.12

de puur muziek

de 16.11.12 | 20:00 | KRAAKHUIS

Contrapunctus Muziekcentrum Gent

Libera Nos – De roep van de verdrukten

Programma William Byrd (1540-1623) Civitas sancti tui

William Byrd (1540-1623) Miserere mei Deus

Thomas Tallis (1505-1585) Libera nos, salva nos

Pedro de Cristo (ca. 1550-1618) Lachrimans sitivit anima mea

Philippus de Monte (1521-1603) Super flumina Babylonis

William Byrd (1540-1623) Plorans plorabit

William Byrd (1540-1623) Quomodo cantabimus

Thomas Tallis (1505-1585) In jejunio et fletu

Manuel Cardoso (1566-1650) Sitivit anima mea

Pedro de Cristo (ca. 1550-1618) Inter vestibulum et altare

Martin Peerson (1571-1651) Laboravi in gemitu meo

Thomas Tallis (1505-1585) Salvator mundi

pauze

William Byrd (1540-1623) Infelix ego

Uitvoerders Contrapunctus Elizabeth Drury, Alice Gribbin, Amy Moore, Roya Stuart-Rees | sopraan Christopher Field, Rory McCleery | altus William Blake, Andrew McAnerney | tenor Greg Skidmore, Giles Underwood | bas Owen Rees | dirigent

2

COntrapunctus Libera Nos – De roep van de verdrukten zesstemmige motet Infelix ego grijpt terug naar een meditatie over psalm 50 (een boetepsalm van koning David), een tekst die de Dominicaanse priester Girolamo Savonarola (1452-1498) tijdens zijn gevangenschap in Florence in 1498 schreef.

Savonarola had het immorele gezag en de corruptie van de kerk aan de kaak gesteld, en wilde van Florence het nieuwe Jeruzalem maken. Vanuit deze nieuwe “hoofdstad van het geloof ” zou hij zijn hervormingen doorvoeren. Het liep echter anders. Hij werd aangehouden, gemarteld, en legde bekentenissen af. In het Infelix ego vraagt Savonarola God om vergeving voor het feit dat hij aan de fysieke druk van de martelingen bezweken was, en misdaden bekend had waaraan hij meende onschuldig te zijn. Byrds Infelix ego reflecteert die innerlijke strijd van Savonarola, en verwijst tezelfdertijd naar het lijden van de Engelse katholieken; in de slotwoorden “Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam” (Wees mij genadig, God, in uw grote erbarmen) citeert Byrd fragmenten uit de magistrale toonzetting van psalm 50 door Josquin Desprez.

Ook in het motet Miserere mei, Deus laat hij de muziek van Josquin via een citaat weerklinken. Het belang van de woorden “Miserere mei, Deus” (Wees mij genadig, God) kan dan ook niet onderschat worden: in veel gevallen waren het de laatste woorden die Engelse katholieke martelaren prevelden voor hun terechtstelling.

Owen Rees en het ensemble Contrapunctus capteren vanavond de roep van wanhopige stemmen op het einde van de 16de, begin 17de eeuw: de katholieken in Engeland onder het protestantse bewind van Elizabeth I (r. 1558-1603) en James I (r. 1603-1625), én de Portugezen onder de Spaanse bezetting. In beide landen weerklonk muziek die de verwoesting van Jeruzalem beweende, het bittere lot van gevangen onder buitenlandse heerschappij aan de kaak stelde, of de roep om een redder verklankte.

De roep van de katholieke verdrukten In het Engeland van de 16de eeuw had het katholicisme het in de protestantse omgeving niet onder de markt. Katholieke erediensten waren verboden. Maar de katholieke proteststem was in de Elizabethaanse context nooit weg. Daar zorgde o.a. een componist als William Byrd (1540-1623) voor. Byrd hield contact met de katholieke adel, én met jezuïeten opgeleid op het Europese vasteland die daarna naar Engeland terugkwamen om er te werken voor de English Mission. Velen bekochten hun steun voor de katholieke missie met hun leven. Priesters werden bij razzia’s uit schuilplaatsen – de zgn. priest holes – gehaald. Byrd schildert in Civitas sancti tui de toestand van de katholieke kerk als een “tot woestenij verworden stad”, en de gelovigen in Plorans plorabit als de “gevangen genomen kudde van de Heer”. Byrds

3

In 1583 ontvangt Byrd een steunbetuiging van componist Philippus de Monte (15211603) in de vorm van het achtstemmige motet Super flumina Babylonis (Aan de stromen van Babel); de psalmtekst verwoordt de weeklacht van het joodse volk in Babylonische ballingschap. Byrd antwoordt met een eveneens achtstemmig motet: “Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?” (Hoe zouden wij het lied van de Heer kunnen zingen op vreemd grondgebied?).

gering in 1606 om anglicaanse erediensten bij te wonen. Ook muzikaal kwam hij overtuigend en expressief uit de hoek, o.a. met het vijfstemmige motet Laboravi in gemitu meo (Ik ben afgemat van het klagen).

Onder Spaans juk Tussen 1580-1640 heersten de Spaanse Habsburgse koningen over Portugal. Het verlies van onafhankelijkheid zette Portugese componisten er toe aan muziek te schrijven waarin de roep om nationaal heil en herstel van de Portugese kroon werd verwoord. Zo had het Sebastianisme de wind in de zeilen, een messianistische cultus die het geloof in een redder des vaderlands uitdroeg. Die redder zou de Portugese koning Sebastiaan I zijn, net voor de Spaanse inval bij een veldslag in Noord-Afrika nochtans omgekomen.

Hoe sterk dat geloof in de komst van een redder was, blijkt ondermeer uit het motet Lachrimans sitivit anima mea videre (Huilend dorstte mijn ziel ernaar u te zien) van Pedro de Cristo (ca. 1550-1618), een Augustijnse kanunnik die instond voor de muziek in de grote kloosters São Vicente de Fora Lissabon) en Santa Cruz (Coïmbra). De tekst van zijn Inter vestibulum et altare plorabant sacerdotes (Tussen de ingang en het altaar baden de priesters) is nauw verwant met Tallis’ In jejunio et fletu orabant sacerdotes (Vastend en huilend baden de priesters).

Ook Thomas Tallis (c. 1505-1585), de leraar van William Byrd, bleef de katholieke zaak genegen. In zijn motet In jejunio et fletu orabant sacerdotes (Vastend en huilend baden de priesters) wendt hij gewaagde muzikale harmonieën aan om de smeekbeden van de priesters te accentueren: “Heer, spaar uw volk en laat uw erfgoed niet ten onder gaan (…) Spaar uw volk.”

Contrapunctus brengt vanavond voor het eerst ook een reconstructie van Tallis’ motet Libera nos, salva nos (Red ons, spaar ons); het manuscript in de British Library bevat geen tekst, en werd aanvankelijk als een instrumentaal werk voor consort beschouwd. Salvator mundi tenslotte komt uit de bundel Cantiones sacrae, een verzameling motetten die Tallis samen met Byrd publiceerde in 1575.

Martin Peerson (1571-1651) is wellicht de minst gekende Engelse componist die vanavond op het programma staat. Zijn katholieke overtuiging blijkt uit de wei-

Ook een aantal componisten die in nauw contact stonden met hertog João van Bragança – de latere koning João IV (r.

4

1640-1656) – steunden het streven naar onafhankelijkheid muzikaal. De karmeliet Manuel Cardoso schreef riep in zijn Sitivit anima mea ad Deum fortem vivum (Mijn ziel dorst naar de sterke, levende God) op krachtige wijze het verlangen op om het gezicht van God te mogen aanschouwen. De openingswoorden echoÍn het Lachrimans sitivit anima mea videre te (Huilend dorstte mijn ziel ernaar U te zien) van Pedro de Cristo.

5

Bio Owen Rees Owen Rees begon zijn loopbaan als ‘organ scholar’ aan het St Catharine’s College (Cambridge) waar hij studeerde bij Peter le Huray en Iain Fenlon. Hij was als ‘college lecturer in music’ verbonden aan het St Peter’s College en de St Edmund Hall (Oxford), en vervolgens aan het departement Muziek van de Universiteit van Surrey waar hij promoveerde tot ‘reader’.

In 1997 keerde hij terug naar Oxford waar hij verschillende functies bekleedt: ‘fellow in music’ en ‘director of music’ aan het Queen’s College, ‘senior research fellow’ aan het Somerville College en ‘reader’ aan de faculteit Muziek. Owen Rees publiceerde verschillende studies over het werk van de Spaanse componisten Cristóbal de Morales en Francisco Guerrero, en de Engelse componist William Byrd.

Contrapunctus Contrapunctus is een vocaal ensemble dat resideert aan de universiteit van Oxford.

De groep staat bekend om zijn baanbrekend wetenschappelijk onderzoek en treffende interpretaties. Die vruchtbare combinatie leidt tot sterke concertprogramma’s die het publiek onmiddellijk weten te boeien. Gegroeid uit het vocaal ensemble A Capella Portuguesa, hebben ze hun repertoire in de loop der jaren uitgebreid tot werken uit Engeland, de Lage Landen, Spanje, en Duitsland. Het accent ligt op de 16de en de 17de eeuw.

Owen Rees was en is te horen op festivals en in concerthuizen wereldwijd. Hij leidt meer en meer workshops over renaissancepolyfonie. Hij werkt(e) mee aan uitzendingen op BBC Radio 3 en 4, en op de Portugese, Spaanse en Noorse omroep.

Zijn cd’s verschenen bij de labels Hyperion, Herald, Guild en Unicorn Kanchana, en werden herhaaldelijk weerhouden voor de shortlist van de Gramophone Early Music Award.

6

meer concerten in de voix gras-reeks SEIZOEN 2012-2013 TICKETS €22/18 www.DEBIjlOkE.BE

VOIX GRAS VOIX GRAS

012 - 20:00

PUNcTUS

VOIX GRAS ScHUBERT

SEIZOEN 2012-2013 TICKETS €22/18 www.DEBIjlOkE.BE

VOIX GRAS cOllEGIUM VOcAlEScHUBERT GENT

PARD, DE CRISTO, CARDOSO, TALLIS, DE MONTE, DE MAGALHÃES

ZA 27 OKT 2012 - 20:00

12 - 20:00

E OF VOIcES

VR 16 NOV 2012 - 20:00 SCHUBERT | NACHTMUSIK, LIEDEREN VOOR MANNENKOOR cONTRAPUNcTUS NSE GEZANGEN EN ENGELSE POLYFONE WERKEN DEDE CRISTO, CARDOSO, TALLIS, DE MONTE, DEDO BYRD, VOOR SHEPPARD, MAGALHÃES 7 MAA 2013 - 20:00 ZA 27 OKT 2012 - 20:00 KERSTPERIODE VR 7 DEC 2012 - 20:00 cOllEGIUM VOcAlE GENT

THE kING’S SINGERS

THEATRE OF VOIcES

VOIX VOIX GRAS GRAS VOcAAl jAN kOBOw & jOS VAN IMMERSEEl

cORONATO

A PERUGIA, TREBOR

VR 18 JAN 2013 - 20:00

WILBYE, LASSUS, MENDELSSOHN-BARTHOLDY THE kING’S SINGERS BRAHMS, SCHUBERT, SCHUMANN, SIBELIUS, ARCADELT, VAUTOR, GIBBONS, €28/24 WILBYE, LASSUS, MENDELSSOHN-BARTHOLDY

013 - 20:00

CICONIA, DA PERUGIA, TREBOR

WO 24 APR 2013 - 20:00€28/24

cANTO cORONATO

EDIAEVAl

DO 16 MEI 2013 - 20:00

WO 24 APR 2013 - 20:00

TRIO MEDIAEVAl

ER LADYMASS (13E EEUW), DAAN JANSSENSA WORCESTER LADYMASS (13E EEUW), DAAN JANSSENS

TICKETS €22/18 www.DEBIjlOkE.BE

VOIX GRAS

VR 16 NOV 2012 - 20:00

cONTRAPUNcTUS

VOIX GRAS ScHUBERT

BYRD, SHEPPARD, DE CRISTO, CARDOSO, TALLIS, DE MONTE, DE MAGALHÃES VR 7 DEC 2012 - 20:00 | uitverkocht

THEATRE OF VOIcES

BYRD, SHEPPARD, DE CRISTO, CARDOSO, TALLIS, DE MONTE, DE MAGALHÃES

ADVENT- EN KERSTPERIODE

VR 18 JAN 2013 - 20:00 THEATRE OF VOIcES

cANTO cORONATO

GREGORIAANSE GEZANGEN EN ENGELSE POLYFONE WERKEN VOOR DE ADVENT- EN KERSTPERIODE

VR 18 JAN 2013 - 20:00

CICONIA, DA PERUGIA, TREBOR

cANTO cORONATO

ZA 27 OKT 2012 - 20:00

cOllEGIUM VOcAlE GENT

cOllEGIUM VOcAlE GENT

SCHUBERT | NACHTMUSIK, LIEDEREN VOOR MANNENKOOR DO 7 MAA 2013 - 20:00

THE kING’S SINGERS

DO 7 MAA 2013 - 20:00

WILBYE, LASSUS, MENDELSSOHN-BARTHOLDY €28/24

DO 16 MEI 2013 - 20:00

WO 24 APR 2013 - 20:00

jAN kOBOw & jOS VAN IMMERSEEl A WORCESTER LADYMASS (13E EEUW), DAAN JANSSENS

A WORCESTER LADYMASS (13E EEUW), DAAN JANSSENS

ZA 27 OKT 2012 - 20:00

BRAHMS, SCHUBERT, SCHUMANN, SIBELIUS, ARCADELT, VAUTOR, GIB WILBYE, LASSUS, MENDELSSOHN-BARTHOLDY THE kING’S SINGERS BRAHMS, SCHUBERT, SCHUMANN, SIBELIUS, ARCADELT, VAUTOR, GIBBONS,€28/24 SCHUBERT | NACHTMUSIK, LIEDEREN VOOR MANNENKOOR

DO 16 MEI 2013 - 20:00 CICONIA, DA PERUGIA, TREBOR

TRIO MEDIAEVAl TRIO MEDIAEVAl

VOIX GRAS ScHUBERT

jAN kOBOw & jOS VAN IMMERSEEl

SCHUBERT | SCHWANENGESANG SCHUBERT | SCHWANENGESANG SEIZOEN 2012-2013

cONTRAPUNcTUSGREGORIAANSE GEZANGEN EN ENGELSE POLYFONE WERKEN VOOR DE

VR 7 DEC 2012 - 20:00

TICK www.D

SCHUBERT | NACHTMUSIK, LIEDEREN VOOR MANNENKOOR BRAHMS, SCHUBERT, SCHUMANN, SIBELIUS, ARCADELT, VAUTOR, GIBBONS, GREGORIAANSE GEZANGEN EN ENGELSE POLYFONE WERKEN VOOR DE DO 7 MAA 2013 - 20:00 ADVENT- EN KERSTPERIODE

013 - 20:00

VR 16 NOV 2012 - 20:00

SEIZOEN 2

SCHUBERT | SCHWANENGESANG

info & tickets www.debijloke.be SCHUBERT | SCHWANENGESANG WO 24 APR 2013 - 20:00

jAN kOBOw & jOS VAN IMMERSEEl

binnenkort ZO | 18.11.12 | 13:00 - 17:00 Kunstendag voor kinderen Kunst en muziek met ‘Abrikoosje het appelflapje’ en een groot trommelfeest voor iedereen ZO | 18.11.12 | 17:00 | Miryzaal (Hoogpoort 64) Docentenconcert, Moccia (viool), Ermert (cello), Pegorim (piano) Brahms DI | 20.11.12 | 14:00 | Kraakhuis Sophie (harp) & Marie (cello) Hallynck Schubert, Kikta, De Falla DO | 22.11.12 | 20:00 | Miryzaal (Hoogpoort 64) Navarra String Quartet & Bram Van Sambeek (fagot) Devienne, Du Puy, Blanckaert, Debussy, Fagerlund VR | 23.11.12 | 20:00 deFilharmonie & Collegium Vocale Gent, Philippe Herreweghe (dirigent) Liszt ZA | 24.11.12 | 20:00 Symfonieorkest Vlaanderen Dvorak, Prengels, Franck

VR | 30.11.12 | 20:00 | Vooruit Theaterzaal | UITVERKOCHT Sons of the New World, Jef Neve (piano) Jef Neve ZO | 02.12.12 | 16:00 deFilharmonie, Steven Verhaert (dirigent) KIDconcert: Billy the Kid DI | 04.12.12 | 20:00 | Kraakhuis Inalto o.l.v. Lambert Colson, Hathor Consort o.l.v. Romina Lischka & Femke Gyselinck (dans) Bijloke-manufactuur WO | 05.12.12 | 20:00 Jean-Marie Machado (piano, compositie), Dave Liebman (saxofoon, compositie), Claus Stötter (trompet, bugel) & Psophos Quartet Jazz VR | 07.12.12 | 20:00 | Kraakhuis | UITVERKOCHT Theatre of Voices, Paul Hiller (artistieke leiding) Byrd, Eccard, Gade, Skempton ZO | 09.12.12 | 16:00 | STAM Refter Bruce Dickey, Liuwe Tamminga Trabaci, Mayone, Da Palestrina, Gabrieli, Guami, Greco

Bespreekbureau Muziekcentrum De Bijloke Gent Colofon J. Kluyskensstraat 2, 9000 Gent Tekst programmaboekje | Owen Rees & Johan Van Acker Di - vr 10:00 - 12:00 & 13:00 - 17:00 | Za 13:00 - 17:00 v.u. | Daan Bauwens 09 269 92 92 | tickets@debijloke.be | www.debijloke.be © Muziekcentrum De Bijloke Gent Muziekcentrum De Bijloke is mobiel dankzij het partnership met Gent Motors (www.gentmotors.be)