KjerstiKollbotn
Jord
©CAPPELENDAMMAS,Oslo2017 ISBN978-82-02-56213-7 1.utgave,1.opplag2017
Omslagsdesign:ElizabethVoldBjone Omslagsfoto:Nasjonalbiblioteket Sats:Type-itAS
Trykkoginnbinding:ScandBookUAB,Litauen2017 Satti10,5/13,5pkt.SabonogtryktpåEnsoluxcream80g1,8.
Føresegneneiåndsverklovagjeldformaterialetidennepublikasjonen.Utan særskildavtalemedCappelenDammASeralleksemplarframstillingog tilgjengeleggjeringberretillatesålangtdetharheimelilovelleravtalemed Kopinor,interesseorganforrettshavarartilåndsverk.
Bruksomeristridmedlovelleravtale,kanføretilerstatningsansvarog inndragingogstraffastmedbøterellerfengsel.
www.cappelendamm.no
Kroppenhansspennerseg.Bukenhardnariløfta,vekta kvilerilåra,ryggenstrak.Bestefarenogfarenharlært hanteknikken.Tyngdeskalberastavbeina.
Identidlegemorgonenryddardeihogstfeltet.Maihimmelenerhøg,someitblenkjandeblåttskjoldover menneska.Solavarmarskjorteryggane.Flekkaravvæte breiersegistoffet,frånakken,fråarmholene,rundtbukselinninga.Denlyse,krølleteluggentilguten,somligg klistratilpannaunderlua,erblittvåtogmørkareifargen.
Råmenfrånyopnajordkjølnarsveitten.Lydenav spettforsvinnijord.Lydenavspettmotberg,steinog røterblandarsegmedlydenavfuglekvitter,medbrølet fråelvaoglydenfråbjørkeskogen.«Høyr,gut»,kviskrar bestefaren.«Høyrjorda.»
Deibrytnymark,leggarealtilgarden,bitforbit. Telenerborte,jordalètsegopneogreinske,lètseggjere klartilåsvulme,klarforvekst.Jordasomskalgjemat, somskalhaldeslektagåande.
Detersliktdeisnakkarom,deieldre.
Bestefarenrettarryggen,serutoversistevekasarbeid, drikkvatnfråbytta,senderhennevidare.Farentek imot,sypsegutørst,gjevbyttatilsonen.«Duersnart vaksenmann»,lerfaren,gjevguteneinklapsinakken. «Egerberretretten,enno»,seierhan.
Ikvilastrekkjerdeisegpåbakken.Hendenebakhovudet,blikketmothimmelen,beinaikorsvedanklane. Gutenvippareitstråmellomtennene.Karanetygg tobakk.Flugenesurrar.Bestefarenreisersegopppåolbogen,teiknarkartoverhogstfeltetmedeinpinne.«Her», seierhan,«herisøkkaskalvigrøfte.»Hanrissartostrekarpåskrå,førerpinnenvidareimolda,erivrig.Faren nikkar.«Vigrevhalvannenmeterned,ellerså,steintil steinsetjingerdetnokåtaav,restennyttarvitilgjerde motutmarkaoggrunnmurpådennyelåven»,heldbestefarenfram,oppglødd.
Gutenviligangatt,mendeieldreblirliggande.Han måvente.
«Deistørstesteinanemåvihentehestentil»,seier bestefaren.«Ogdeisværasterøtene.»
Farenseierimot.«Vigreierdetnokutan.»
«Jaja.»Bestefarenreiserseg.
Såtekdeifattigjen.Farenbrukerspettet,gutenogbestefarenbøyerknea,finngreppåkvarsiside.Tommefor tommelirkardeisteinenlausfråjorda.Moldrausar,finn nykvile.Deileggstokkarogmindresteinunder,hindrar haniåsigetilbakeihòlet.
Nevanemotdenruoverflata.Leggevektaavkroppen til,spettetsomstårimot,sveittensomdrypfrånasentil mold.
Bestefarenstøttarbakenpåsteinen.Kneastikkspisse utunderbuksestoffet.Skjortaharopnaseg,viserdet skrinnebrystetunder,skjeggetmoldete.Gutenbøyerseg framover,støttarhendenepålåra.Steinensynestflire derhanharlagtsegtilro.«Detvareinstasatan»,seier guten.
«Hesten»,bestefarenhivetterpusten,«henthesten,
gut.Ogtamedreip,reimer,kjettingar,ogstøttingen,den jævelenskalopp.»
Gutentekeinsupavbyttaførhangår.«Fortare,son», roparfarenetterhan.
Hanaukartempoetørlite,småspringtildesshanveit haneruteavsyne,såsakkarhanav,dregføteneetterseg, forsvinninnisitteige.
«Korduskalhen?»BrorenEllingstårinnimellombuskene,tommelenimunnen.Augahanssomsaueperler. Hanerbukselausivarmenslikathankangjerefråseg nårhanmå.Gutenstansar,ogEllingspørigjenkorhan skal.
«Dukanblimed»,gutenstrekkjeruthanda,«egskal hentehesten.»Ellingbøyergreinenetilsides,tekeitsteg fram,følgjerstorebrorenmedblikket.
«Komdå.»Hanvilseietulling,menteksegidet,klapparbrorenpåhovudet.Hårettildenveslestårtilalle kantar.
Handihandgårdeimotstallen.Ellingihoppande gange.Deigårlangsåkerenderkvinnfolkastårmed bakendeniværetogsetpotet.SøsterMariferføremed grevet,lagarfòrer.Såvertsettepotetendyttanedi.Den mellomstebroren,Mats,rakarmoldovermedjernriva.
GutendregEllingmedsegutavvegenoginniåkeren. «Stallen,hesten»,peikarbroren.
«Duskalfåsjåpoteten.»
«Dåså.»Brorenfølgjerhinkande,snartpåeinefoten, snartpådenandre.Hanfårdetikkjeheilttil,tunga hengutavmunnen,tissendaskarfråsidetilside,snurrar underkorttrøye.
Groenerfeit,lyseraudogkvit,krøllarsegiskalet.
«Her,lukt.»Gutendyttarpotetenoppundernasenpå veslebroren.
Ellingstikkhovudetfram,deirundenaseborenevibrerer.
Gutenbrytaveingroe.«Vildusmakelarve?Opne munnen.»Ellingknipleppenesaman,snuransiktetbort. Gutenseieratdetikkjeerfarleg,atEllingskalfåsnop.
Lovnadomsøttfåraugahanstilåflakke,leppenetilå glifråkvarandre,deikvasse,småtenneneblotta.Guten erraskogputtargroeninn,tektakunderhaka,ogmed denandrehandapåhovudet,klemmerhantil.Ellingvrir seg,vilvekk.«Tygg.»
Ellingtygg.
«Duskalsvelgje,ellesblirdetikkjesnop.»
Ellingsvelgjerogsvelgjer.Perleaugavåtesompåkyr. Sålyserhanopp,gaper,visertommunn.
«Fåsjåpåtissendin.»
«Nei.»
«Larvenkjemutgjennomhòletitissendin,duveit det?»
Ellingløftartrøya,dregidetmjuke,fingrarmed hòlet.
«Haha,duerdum,du,bror.»Gutenrufsarhanihåret, klapparhanpåkinnet.
«Snop»,snøvlarElling.«Fåsnop.»
«Harikkje.»
Tærnetildenbukselausekrøllarsegimolda.
«Dettoksitid»,seierfarendåhanertilbake.Gutentrekkjerpåskuldrene,seierhanvartheftaiåkeren.
«Viharikkjeheiledagen.»Bestefarenermutt,tektaumenogryggarhestogstøttingpåplass.
Steinenvertsurrarundtogkjettingenfestaistøttin-
gen.Bestefarensmattar,ogdyretleggsegiselen.Straks flytsteinenbortover,someilastpåsjøen.
Himmelenhartetna,svartnarivestognord,raslingai treatiltek.
Bestefarenseieratdeternokforidag.Hanspennerfrå,baksererstøttingenoppettereittreiskogkanten. Hanlètgodordfalleoverguten.Leggeihandpåskuldra hans.Seierathanblirnokeingodbonde,athanhardet somskaltil.«Duharpliktaideg.»Hanfestartaumen, tekmerraibekselet.
Deiførstedropanekjemidetdeigårsideomsidemot tunet.«Viburdebrukehestenmeir,tiltungtarbeid», seierguten.
«Vikanikkjenyttehestiutrengsmål,son,leggdegdet påminnet»,seierfaren.
Veggeneistovadampar.Eldenarbeiderigrua.Regnet hamrarmotglasrutene.Elvaveks,brummar,brunog kvit.«Ikveldblirhostygg»,seierfaren.
Menneskaklumparsegsamanrundtmatbordet.Kroppanemøyreogtungeetterdageniarbeid.Skeieneirørsle frågrautfatettilmunn,saupmuggasendtfråleppetil leppe.
Bestefarenseieratdetkanblitokreaturekstranår nybrotetkjemifulldrift.Detvertnikkarundtbordet. Smilabreierseg.Bestemorafinnneventilmannensinpå bordet.TakkarGud.Såsethoiåsynge. VårGudhaner såfasteiborg,klingirommet.
Allebøyerhovudet,bortsettfråguten.Ogdåsiste tonenfråbestemoradøyr,seierhanatdetervelikkje Gudsomharsveittamestidag,ogatomGudville,
kunnehanlatevereåstappejordafullavsteinog røter.
BerrefråEllingkjemdetlyd.Hannynnariveg.Mora legghandaovermunnentilbarnet.
Farenharreistsegfråstolenvedendenavbordet,grip guteninakkenogtvingarhanovergolvetogpåhovudet utdøra.«DuspottarikkjeGud.»
Påloftetkrypgutenunderteppet.Dagensmuldrarbort.
Fråstovahøyrerhansummingfråkvinneneogskramlingdådeiryddarbordetetterkveldsmaten.Detskrapar istolar,detvertgåttidører.Utelevervindenogregnet.
Elvabrølerundervektaavsmeltevatnognedbør.
Imørketleikarhanmedsegsjølv,dregikjønnetsitt. HanharallereiesyndamotGudogkanlikegodtgje syndapåfyll.Hanbuktarsegunderteppetdådenustyrlegekjenslakjem.
Ropetfråfarennårinntilhan.
Forttørkarhanseg,smettpåsegkleaogtumlarned trappa,fårpåsegskoaogspringut,seratmoraerpåveg bortettertråkket,lyktasvingarfrasidetilside.Hannår henneatt.
«Elvaveks.Hoerrasande»,skrikhomothan,«Gud hjelpeossalle.»
Gutenspringforbihenneogfinnbestefarensom dundrargrevetmotjorda,lokkarvatnettilseggjennom eifòr.Munnenhansrørerseg,utanlyd,gutenbøyerseg heiltinnåt.«Hjelpfardin.Egmåbergevegen.Brua.» Hanveivariluftamedeinehanda.
Regnetertungt,vatnetfossar,breiersegrundttrestammanelangselvebreidda,ruskograskflytiskummet.Hanfinnfarenderelvaerflatast,likenedanfor
badedammenderdeivaskarsegomsommaren.«Egskal over.Måleievatnetvekkfrååkrane.»Farensinmunn motøyrethans.
«Detgårikkje.»
«Poteten.Kornet.»Farenpesar.Elvaknurrarogburer, slukeralllyd.«Dukanikkje.»Hantektakitrøya, vildrafarenunna.Farensnurseg,stirerpåhan,løftar beggehendene,leggdeirundtkinnahans,kysserhanpå panna.
«Tauet,her.»Farenviserhan.«Passpåknuten,hald linastram.»
«Nårstrektedulina?»
Farensvararikkje.Peikarberrepåknuten,tekeitkortaretausomhanharhatthenganderundtoverkroppen, påskrå,bindguteninnogknyterhanfasttiltreet.Festar segsjølvtillina.
Igjenpeikarhanpåstammen,påtauet,nikkar,snur segogtektilågå.
Medbeggehendeneilina,famlarfarensegutover.
Vassmasseneslukerhanskrittforskritt,løftarhan,kastarhanutavbalanse.Såerhanborteimørket.
Gutenhengpålina.Krefteneistraumenrykkjerihan. Morakjemtilmedlykta.
«Farskulleikkjehagåttielva.»Gutenskrikmot henne.
Moraløftarlyset.«Elvatekhan»,seierho. Moravertståandeogstireutikoket.Såbøyerhoseg motguten.«Eggåroghjelperbestefar.Bliher,gjerdet fardinharbedtdegom.»
Himmelenharrasafråseg.Elvaminkar,renninnskrumpa,slunken,somettereihardøkt.Linahengslapp inevanehans.Lysetkjem.Farenerikkjeåsjå.Guten
knyterseglausfråbjørka.Følgjerlinaoverelva.Ropar. Seratåkraneliggslikdeiskalligge.Roparigjen.
Farenkjemutfråløaiskogkanten.Beggevinkarpå likt.
Gutenliggpåryggmedarmanebaknakken.Bergetvarmarmothuda.Solastårhøgt,luftadirrar.
Hanvrirstadighovudetmotskogenogseretterhenne somsnartskaldukkeoppiglenningavedmyra.Jentai denlysekjolenmedrutetemønsteribruntoggult.Ho erlysihåret,rundikinna.
Kjemhoikkje?Hanreisersegopppåolbogenogkikkarmotskogholtet,sigtilbakepåberget,strekkjerkroppen,snursegoverpåmagenogakarsegutpåstupet.Ser utforkanten.
Tunetkviler.Menneskasamlarkreftertilnesteøkt, liggrundtomkring,nokoniskuggenundertrea,nokon pålåven,andreinneihusa.Kvarforseg,somom avstandentilandreimiddagskvilaeravtaltogprekær.
Snartvilhanhøyresteg,einkvistknekke.Snartvilho smiledetstoresmiletsitt,smilehòlasomtoskåler.Hovil løftehælane,strekkjesegpåtå,gjeresegsålanghokan forånåopptilhan,leggedeilubnearmaneomhalsen hans.
Morasihamringmedskeipågrytelokkgjallarover tunet.
Gutenkjemsegpåføtene.Moragårmellomhusa,
bankarlydaneinnideiomtåka,medtørremunnar,inn ikroppanesomvilhameirkvile.
Idetmenneskakjemsigandefråmiddagskvila,innpå tunet,serhanhennemellomtrea.
Tokorngulefletterhoppandepåbrystet.
Deismilermotkvarandre.Hotekbeggehendene hans,svingardeiframogtilbake.
Blygesnakkardeiomvêretogkvasomskjerheime.
Hansamlararmanerundthenne,snusaridetgule.Ho ervåtihårfestet.
Skeiahamrarpånytt.
Gutensusarnedberget,finnfotfestepåsmåavsatsar, heldsegigreiner,sparkarfrå,landar.Påtunetstøyter hanpåmoraidethoerpåvegtilstabburet.«Såderer du,son.»Inneidragethoharoveransiktet,lurerdeteit venlegnikk,horuskarihan,seierhanereingodgut.
«Egveit,mor»,lerhan.
Hanveitogsåatinesteaugneblinkkanhoseienoko heiltanna.
Farenerogsåkomenut.«Ljåane»,seiarhan.«Hentbror din,handregsteinen.»
«Korerhan?»
«Dufårleite.»
Hanroparpåveslebroren.Ellingkjemmedtungaut avmunnen.
Hanhentarljåaneivedhuset.Deihengpårekkjebortetterbjelkenoveropninga.Bladablenkjer.Eineskaftaer solvarmeogmjukeihendenehans.Ellingstårklarved slipesteinen.
Gutendyppartrebollenielva,slårvatnoversteinen.
«Nokandudra.»Hanleggdetførstebladetpå. Ellingsveivar.
Steinensummar.Ljåbladetkvin.Vatnetkrøllarseg motdenroterandeflata.
Deislårsisteteigenpåinnmarka,nordhellinganedmot elva.Ljåbladetkuttarvedrota,grasstråaleggsegoverpå sida.Farenogbestefarenheldgodfart,mengutenhanskarmedtempoet,hanstårikkjetilbakefordeieldrenår hanførsterilunet.
Gutenlyttar.Følgjermedpåkvadeitosnakkarom. Vanlegviserdeitauseiarbeidet.Menidaggårpraten, omslåttensomhargåttbra,omdetgodevêret,den perfekteblandingaavnedbørogvarmeivekstperioden, avlingalangtovergjennomsnittet,spesieltpånydyrkingsfelta,fleiredyrkansetjastpåtilhausten,detvilbli rikelegmedmat.Setninganeflyt,ordaerletteogglade.
«Ivintervilviikkjegåsvoltne»,seierbestefarenog kvilerljåeneinaugneblink.
Deiermenneskesompustarut,eilettesomgjerdei lyse,tenkjerguten,somomdeiharsluppeunnastorfare.
«Ennogjenståratdetikkjekjemregnihesjaneførvi fårdetundertak»,minnergutenpå.
Deitoserpåhan.Eiblandingavmørkeogforfjamsingbreiersegiansiktetpådeibegge.
«Ikkjeverframfus,gut»,seierbestefaren.
«Duharnåddalderen,son.»Farenspyttarpåbrynet, kvesserljåegga.«Snarterdettidforågifteseg.»
Detsøkkiguten.Farensnakkarlikeinprest.
Hanlètljåengå,skaftetfellifeilvinkel,spissenforsvinnijorda.Lydenavmetallmotsmåsteinogmold. Hanrykkjerljåenut.
«Øydeleggikkjereiskapen»,seierfarenkvast.
«Dethastarikkje,far.»Hansjekkaregga,seretter hakk.
«Hardueidulikar,kanskje?»Deterbestefarensom spør.
Gutenristarpåhovudet.
«Spørdugutenomslikt?»Einskuggeferoveransiktettilfaren.«Dettenerikkje.»
Farenhengljåenovereigreinoggåriretninglåven.Med ryggentilvinkarhan,roparatdeiskalhentestaur.
Bestefarenkjemopppåsidaavguten,seieratdeinok skalfinnehaneigodkone,nårtidaerinne,legghantil.
Gutenlesserstaur.Lesserfleireennnokongongfør. Låserarmanerundtbunten.Frammevedteigenlèthan børadeiseibakken.Hansetsegigraset,leggoverkroppenbakover,pustengår.Hanfårikkjeliggelengefør moratupparihanmedtåa,spørkvasomfeilar,seierat hanikkjekanliggeogdrasegmidtiøkta.
Hangløttaropp.Strekkjeruteinenevenoggriphenne omdennaknefoten.
«Duskalikkjetuppemeg,mor.»
Hudahennarsomstein,eitparavneglenebetente. Hansetsegopp,tekfotenhennarmellombeggenevane sine,blæsderkjøtetsvulmar.
Moraskvett,rykkjerfotenvekk,seierathanskalikkje bryseg.
«Styggverk,detder.»
Moravaklar.Gåreitparstegtilsidesslikathanikkje kannåhenne.«Altgårover,son»,kviskrarho.«Ingentingvarerved.»
Hanspørkviforhoikkjeharskopå.
«Komdegiarbeid»,seierhoogforsvinnoppbakken medriva.Detkrølletebrunehåretkjemparsegutunder skautet.Hohardeibreiehoftene,hoftertileisomhar settbarntilverda.
Endåeingongberhoeitnyttmenneske.Forkvardag vekshorundtmidja.
Hoharlagtbyltartilsidesimørket.
Inattahargutenståttopp,lagtdødesøskeninntilseg isenga.Kjentvarmenebbaut.
«Kviforgårmorutansko,far?»
Farenerkomentilmedstaurbøra.Skjortavåtmot brystet.
«Sko?»pesarhan.
«Morharikkjeskopå.»
«Detbestemmerhovelsjølv,hoharvelsko,hosom andre.»
«Hohareistyggtå.»
«Detordnarseg.Staurno.»
Gutenreiserseg,hentarspettetogtektilåopnehòltil nyhesje.Lydenavspettetijorda,knasingaidetøvste jordlaget,sugetimoldaunder.Innimellomgårspetteti fjell,ogkraftaslårtilbakeihendenehans.
Deitokaranegåretter,puttarstaurarihòla,stampar deifastmedeitparkraftigehogg,sethælenioverflata rundtstauren,klemmerjordinntil.
Eitstønnfårgutentilåsnuseg.Farenstøttarsegtilstauren,teksegtilbrystet,eineskjorteflakethengutforlinningapåbuksa.«Kvaerdet,far?»
«Ingenting.Deteringenting.»Såslepperhantaketi
stauren,lutarnokreskritt,rettarryggenmedanhangår vekkfråarbeidet,følgjerråsalangsbekkenogvidare inniskogen.Morakastarriva,småspringetter.Stakken svingarrundtlegganehennar.Strakserhoogsåborte mellomtrea.
Gutenkvilerspettet.«Erfarsjuk?»
Bestefarensvararikkje,plantareinnystaur.
«Erhansjuk?»
«Ikkjeskrik,gut.Egveitikkje,fårhentenedhesten, tenkjereg.»
«Lamegspringe,egspringfortare,oghestaneharnok trekthøgttilfjells.»
«Nei,eggårsjølv,gjerferdighesja,setpåstreng,ber grasetinntiletterpå.»
Bestefarengårifråhan,leggivegmotlia. Hanvilropemotryggen,menheldinne,tekspettet, strammargrepet,gyvlauspånestehòl,stansar,seiertil søskena,somstårrettoppognedogberreglanar,atdei skalhaldeframmedarbeidet.Ellingkjemborttilhan.
«Skalfardø?»
«Nei,herskalingendø»,seierhan. «Heiltsant?»Perleaugavirrar.
«Heiltsant,Elling.»
«Dulyg.Detgjerdualltid.»Ellingstamparmedfoten. «Farskaldø»,roparhanogspring.
Bestemoravinkaritunetmedeinstokk,roparinn.Menneskaspringsomsauernårdetvertraslamedlauvkjerv, tenkjerguten.Knuffingaforåkometilbordet,finne plassane.
Hanpustarlettadåhanserfarenidøra,oghanblir endåmeirgladdåfarenseruttilåhamatlyst.
Gutenpirkarvekkgroenmednegleneførhansettenneneipotetskalet.Hanteksildaidenandreneven,lèt matenrullerundtimunnhola,blandarsildesaftaipoteten.Hankjennersvoltengjevetter,trekkjersegtilbake fråbuken.Hansummar.
Morahysjarpåhan,holikarikkjelydanehanlagar, someihumle,seierho.
Eimuggemedsaupgårpårundgang,einettereinlegg kjeftenoverkantenogdrikk.Saupetflytovertungaog sklirisvelget.
Dørautståropen,ogdeteinevindaugetpåkortveggenersettpåvidtgap.Gjennomtrekkensvalarrommet, gjevlyforheten.Trevirketiveggar,bord,benkar,krakkar,sengeneernyskuraogfårrommettilålyse.No erdetsomeiannastove,friforstøv,lysetsomikkje blirsluktavsotet,nestensomeitslott,tenkjerguten oglurertilsegeiekstrasild.Seiertilsegsjølvatdet erhansomtrengmatenmest,hansomerivekstmot
vaksenmann.Snartskalhanreise,ogdettelivetvere over.
Hangomlar.Saftapiplarimunnvikane.
Såreiserhansegfråbordet,takkarformaten.Faren heldframmedåete,teksegtidmedmåltidet.Fargeni ansiktetertilbake.
Påvegutsnurhanseg,smilermotforeldra,ogmot restenavbølingenvedbordet.
Utepåtrappastansarhanopp,ser.Fossevatnetglitrari fjellsidene.Serbreensomveltaroverkantenmotdalen.
Gutenplystrar,strykhendenegjennomhåret.Stappar skjorteflakaoppibuksa.Strekkjerseg.Såtekhanretningskuggenunderdenstoretunbjørka.Setseginnåt stammenogdormarav.
Ihalvsøvnekjælarhanmedhalsenhennar,løftarvekk blusekragen,stikkeinfingerunder,lètfingerenglioppover,nedoverkragebeinet,fårtakieinlaushårlokk, tvinnarhanrundtogrundttildesshoynkarseg.Hoer Annahans.