Issuu on Google+


Sommar i Thereses gate


Ronnie M.A.G. Larsen

SOMMAR I THERESES GATE Roman


© CAPPELEN DAMM AS 2012 ISBN 978-82-02-36786-2 1. utgave, 1. opplag 2012 Omslag ved Magnus Rakeng, Melkeveien Sats: Type-it AS Trykk og innbinding: Livonia Print Sia, Latvia 2012 Satt i 11,5/14 pkt. "I" Antiqua og trykt på Munken Print Cream 80/1,5 Føresegnene i åndsverklova gjeld for materialet i denne publikasjonen. Utan særskild avtale med Cappelen Damm AS er all eksemplarframstilling og tilgjengeleggjering berre tillate så langt det har heimel i lov eller avtale med Kopinor, interesseorgan for rettshavarar til åndsverk. Bruk som er i strid med lov eller avtale, kan føre til erstatningsansvar og inndraging og straffast med bøter eller fengsel. www.cappelendamm.no


DEL EIN


KAPITTEL 1

Henry Moan vrei seg i varmen og festa blikket på visarane. Den fyrste trikken strauk forbi med god fart i skinnene. Den køyrde forbi 99 gonger dagleg, 198 passeringar totalt om ein tek med returen. No om sommaren gjekk den ikkje like ofte, men Henry Moan ensa den sjeldan, uansett årstid. Han låg og tenkte på mora, på jobben, på alt og på ingenting. Henry var av den typen godt vaksne som sjeldan tok ut sommarferie. Han hadde blitt pålagt nokre veker hist og pist, men det var traurige greier. Ferie kunne han få meir enn nok av seinare i livet. Henry Moan låg inntulla i eit dynetrekk for ente natta på rad utan å sove, utan å vere heilt vaken. Sist han såg på klokka, var den 06:35. Det må ha vore for minst ein time sidan. No var den 06:42. Det var heilt vindstille i Thereses gate. Den gjennomsveitte puta låg bretta saman under det sølvfarga håret. Ein taxi hadde gått på tomgang i ein halvtime utanfor bygarden. Det måtte vere ein taxi; dieseldur med påfølgjande stank og to utlendingar som snakka eige språk. Frå kjøkkenet høyrde han Louis som romsterte i buret og venta på at herren 7


skulle fjerne teppet som stengde for sola. Til undulat å vere var visst Louis ein klok fugl. Henry hadde kjøpt den for omlag 15 år sidan, og butikkeigaren hevda hardnakka at undulaten kunne snakke. Henry hadde korkje fått pressa klartekst eller song utav fuglen, men den hadde blitt godt selskap. Henry likte best når dei åt frukost og ingen av dei trong stille opplagte spørsmål. Eller svare. Stilla var det beste om morgonen. Henry bråvakna 07:00. Klokka ringde ikkje, den gnikka seg inn i øyrene og torturerte. «Ein draum å vakne til», stod det på øskja. Tonen låg ein plass midt mellom ein h og ein c. Den minte om ei hardingfele, same læta. Klokka hadde han fått i gåve frå sjefen, så det var ikkje berre å kvitte seg med den. Han tenkte ofte på kvifor sjefen hadde kjøpt ei vekkjarklokke til ein som aldri hadde forsove seg på tretti år. Den hadde til og med kosta 599 kroner. Butikkeigar Victor Tarkowski hadde pakka den inn, og prislappen hang klønete på. Kanskje han gjorde det med vilje. Det betydde mindre, men det å investere i tid visste Henry var viktig. – Tid er det mest dyrebare vi eig, hadde faren til Henry sagt for femti år sidan. Faren hadde ikkje sagt meir enn naudsynt til sonen. Han hadde vore såpass streng at Henry hugsa det meste. – Plantar du føtene på golvplankane, vert vegen attende til draumeland så godt som umogleg!

8


Faren gjorde inntrykk sjølv om han var i vigsla jord. Medan Henry letta på trykket, høyrde han krangling utanfor som steig i volum før dieselduren forsvann. Om det var krangling eller berre tonefallet som skapte inntrykket av ein feide, var noko usikkert, men det vart stille. Så stille som Oslo kan bli. Dagsavisen kom springande opp dei fire etasjane for å leggje seg på matta utanfor døra. Kaffien hadde Henry tappa på termos allereie kvelden før, og brødmaten, to loffskiver, stod som vanleg klar i ristaren. Då loffen spratt opp, var avisa på bordet, kaffien i kruset og Louis var nøgd. Kvar dag bladde Henry frå sistesida i Dagsavisen for så å tippe hovudsaka på framsida. Dagen i dag var slettes ikkje vanskeleg, men det blei likevel skivebom. Henrys opplagte kandidat, påstanden om at den nye statsministeren var ein del av ei underslagssak, fekk berre ein kommentar nede til venstre. Sjølv Dagsavisen brydde seg om vêret. Eit gedigent bilete av tre tenåringar som hoppa ut i Oslofjorden. Overskrift: «Sol Sol Sol». Han såg ikkje den kome. Henry gav undulaten den siste loffbiten som vanleg. Skinnveska var det viktigaste for Henry Moan. Om det braut ut brann, ville han nok ha grabba den og sprunge. Den inneheldt alt ein pianostemmar av den gode gamle sorten trong. Alt, i tillegg til eit godt brukt polaroidkamera. Spegelen i entreen var litt for låg, men Henry var van med å svikte i knea for å 9


sjekke om sveisen var presentabel. Iført kvitskjorte likna Henry på den verdsberømte dirigenten Herbert Von Karajan, berre noko mildare i blikket. Han hadde høyrt det med Karajan nesten heile livet, men dei siste åra var det få som visste kven nokon av dei var. Henry håpte dagen i dag ville bli ein blåkopi av dei føregåande dagane. Han likte det slik. Bygarden var avkjølande, men ute i sjølve gata var sola i storform. Han sniffa inn ferske brød og bollar frå bakaren. Henry tenkte på Dagsavisen og «Sol Sol Sol». Det var nok berre ein redaksjonell glipp. I morgon var han sikker på at dei ville finne attende overskrifter med meining. To trikkar passerte. Han trong ikkje å vere i butikken før klokka 09:00. Han rakk det kvar dag. Beethovens «Til Elise» blei spelt som ringjelyd då døra til Tarkowski og sønns pianomanufaktur vart opna. Victor lente seg fram frå forhenget for å sjekke. – Ah, er det deg alt? Henry lukka døra og gjekk mot disken. – Nei då. Victor Tarkowski kunne ha vore operasongar om det var kroppsfasong og ikkje songstemme som var det viktigaste. Han hadde gitt opp all musisering i ung alder og ville heller sko seg på musikarane. No dreiv han farens pianoverksemd mot konkurs og hadde nok innsett at den økonomiske syndefloda var på veg. Då han ante dei fyrste signala om at butikken var prega av meir pengar ut enn inn, hadde han 10


teke nokre finansielle grep. Byens beste pianostemmar fekk to oppdrag om dagen i staden for eitt. Kvar dag klaga Henry på denne doblinga av arbeidsoppgåver, men Tarkowski fekk viljen sin. Pengane som styrer, argumenterte han, og Henry forstod det. Det andre grepet, om ein kan kalle det eit finansielt grep i positiv forstand, var å bestille eit flygel frå Steinway & Sons. Han hadde bestilt det frå New York i mars, og kvar dag var han like ivrig på å sjekke kvar flygelet var. Han visste at det hadde lagt frå kai den 13. Så hadde det kome til Southampton 14 dagar seinare. På nasjonaldagen fann han ut at det hadde blitt frakta til Amsterdam, eller var det Rotterdam? Dette hadde ikkje Victor klart å greie ut om, og folk trudde han dikta opp heile flygelhistoria. – Vel – uansett, alle pianobutikkar med respekt for seg sjølve, må då ha eit flygel, sa han. Ein besserwisserkunde hadde spurd kvifor han ikkje hadde bestilt flygel frå Steinway sin butikk i Hamburg. Det svarte han aldri på. No sat Victor slik han hadde gjort dei siste månadene og følgde med på nettet. Pølsefingrane hans tasta ofte meir enn ein tast om gongen, så det med surfing var meir tidkrevjande for han enn dei fleste andre. Henry opna ordrepermen. Fyrste oppdrag klokka 10 og eit nytt allereie klokka 13. Han såg på adressene og mot forhenget. Kor mange gonger måtte han seie ifrå om at det å ha to oppdrag rett etter einannan var uhaldbart? Kva var det Victor Tarkowski ikkje for11


stod? Prøvde han å ta livet av den beste stemmaren i hovudstaden? Han såg på permen og tok ut begge arka. – To oppdrag, altså? Det kom ikkje noko svar. – Du, Victor …? Eit gledeshyl kom frå bakrommet. Forhenget gjekk til side, og eit trill rundt andlet dukka opp. – Det er her! sa Victor til heile verda. Han peikte mot bakrommet, og Henry hadde ein viss idé om kva som var på gang. – Endeleg er det her! Ingen av dei var gode på nærkontakt, og Henry blei motvillig dradd inn bak forhenget. Han las på skjermen. – Flygelet kom i natt. Victor sa det mest til seg sjølv og dobbelklikka på noko slik at Henry skulle forstå og ikkje minst sjå beviset. – Skulle du ha sett, sa Henry. Slik stod dei begge og stira på skjermen. Etter at ekstasen roa seg, vart Henry uroleg for tida. Han tok tak i veska og var klar for å gjere det vanlege. – Vi snakkast då? Han sa det ikkje to gonger, Victor var oppteken med sitt. Henry hadde aldri gjort seg vanskeleg, og det var viktig å stå på så lenge det var jobb. Men uansett korleis ting vart vridde på; kvalitet var viktigare enn kvantitet. Slik var dei ulike. Også var det sjølv12


sagt viktig å følgje opp kundane, men i dag skulle det halde hardt å ikkje kome for seint til nummer to. Kundar og kvalitet. Kvalitet og kundar. Burde vere eit mantra for all næringsverksemd det, tenkte han bortetter vegen. Det var då slik Tarkowski-butikken hadde fått Konserthuset som oppdragsgivar ein dag på 90-talet. No var storsalen på Konserthuset i Henrys famn. Ein knallgod rumenar, beste i Norden på den tida, hadde hatt stemmeansvaret i Konserthuset heilt sidan oppstarten i 1977. Flygelet i storsalen var alltid stemt som silke, og virtuosane strålte og bukka til trampeklapp. Etter rumenske ungdomsår med slit hadde stemmaren endeleg suksess og pengar. Han og kona ville unne seg ferie for fyrste gong. Det blei ei langhelg til København. Rumenaren stemde seg frampå ein torsdag, og Leif Ove Andsnes skulle spele i Oslos storstove neste dag. Ekteparet la frå kai same kvelden. Fredagen gjekk strålande for Andsnes, og normalt sett ville rumenaren, og dei som tek jobben alvorleg, ha vore på pletten tidleg neste morgon for å sjekke om alt var stemt før laurdagens konsert. Kven som ikkje hadde gitt beskjed om konsert-trilogien, er ikkje godt å seie. Leif Ove Andsnes sat sveittare enn vanleg denne laurdagskvelden og sleit seg gjennom noko Grieg hadde lagt all si ære i 130 år tidlegare. Rumenaren låg i eit badekar like ved Tivoli i København og var stolt over alt han hadde fått til her i livet. Ekteparet skålte i den nest dyraste sjampanjen. Det var kanskje ikkje fleire enn Andsnes som høyrde at den eine A-en hadde hatt betre dagar, men då søndagen kom og Andsnes oppdaga at ingenting 13


hadde blitt gjort med A-en og attpåtil var ein av C-ane i siget, vart han ein furten pianist. Måndag morgon glei rumenaren og kona inn i Oslofjorden, og riksavisene hadde stort sett same overskriftene. VG: «Lite stemte for sur Andsnes». Dagbladet: «Ustemt Grieg». Begge hadde pressa ut ein trear på terningen. Rumenaren kaldsveitta i tollen, og politiet tok seg god tid før han slapp inn, sjølv om alt av papir var i orden. Det vart ikkje fleire konserthusoppdrag for rumenaren, og frå då til no var Henry Moan den einaste stemmaren som dugde for Oslo Konserthus. Nede ved Bislett stadion stod fem drosjebilar i kø. Sjåførane var samla utanfor bilen i midten, diskuterte fotballrunden frå i går. Det var spesielt ein fotballdommar som burde hengjast og til naud ein linjemann. Ikkje var det hands og ikkje var det utvising. Ein indar sa at dommaren hadde rett, medan to sjåførar, som ikkje hadde den ringaste interesse for fotball, berre lo på dei rette plassane. Henry hadde aldri stemt piano for ein slik ein. Ikkje av prinsipp, men av etterspurnad. Anten hadde ikkje utlendingane interesse av eller tid til å spele, eller så var dei ikkje så nøye på om instrumenta var stemde. Kanskje dei til og med hadde sin eigen stemmar. Det var mykje Henry ikkje visste om dei, men trøysta seg med at dei visste nok endå mindre om han. No hasta han av stad, og det vart sveitteringar i armholene på finskjorta. Dressjakka låg oppå veska, slik den brukte på varme Oslo-dagar. Han gjekk langs stadionanlegget 14


og tenkte at i dag skulle det bli hardt å halde rundetidene. Henry sleit med ein av dei lysaste strengane. Brita Løseth hadde hatt pianoet som dekorasjon og støvsamlar i 44 år, men no hadde ho endeleg fått eit barnebarn i rett alder. Det såg ut som ventinga hadde lønt seg. Barnebarnet skulle fint få lære seg å bli musikalsk. Henry stramma til så forsiktig han berre kunne, men tenkte mest på at Victor skulle ha vore her. Då hadde han forstått kvifor eitt, og berre eitt, oppdrag per dag var fornuftig. Om han klarte å stramme strengen ein tøddel var jobben gjort, men i pianostemmebransjen var tødlane heile skilnaden. Sleit strengen seg, så gjekk tida, men det skjedde aldri. Kunden sat i ein fløyelsstol og følgde med på det heile. Slurpa kald kaffi, ho likte berre kald kaffi, hadde ho sagt. Dei hadde lite å snakke om etter at ho hadde lagt ut om barnebarnet og kaffivanane, og det var vel ikkje rom for det heller. Den slitne gauken i vegguret hadde lufta seg to gonger sidan Henry kom. Han hadde bretta opp skjorteerma og stod bøygd over det han definerte som ein skrothaug. Han såg med eitt auge ned i pianoet. – Du tek vel ikkje betalt for timen, gjer du vel? Kvifor brydde ho han med slikt vas som betaling? No og då fall ein sveittedråpe frå nasen og ned i strenghelvetet. – Ein kaffi ekstra per time, sa Henry smilande utan å ta blikket bort frå arbeidet. – Det skal vi nok klare, sa ho og steig ned i tøflane. 15


Ho gjekk med korte skritt ut på kjøkkenet, nynna og koste seg. Tøflar i denne varmen, tenkte Henry og slo den lyse tangenten ned med korte mellomrom medan han stramma til. Og der. Den vart lysare. Kanskje det var nok, berre det ikkje vart for mykje. Han retta seg opp, tørka sveitten, såg på det heile og sette seg på pianokrakken. Spelte ein skala. Strengen var perfekt. Han dobbelsjekka heile sulamitten og var rett så nøgd. Ho kom inn med kaffien og strålte då han spelte ein ukjend melodi. – Nei har du sett, sa ho. Det var nok betalinga som gjorde utslaget. Henry smilte til henne, såg på klokka og tok imot kaffien. Ho likte at han var nøgd med eigen innsats, og at han hadde tid til ein tår attpå. Han sette saman delane medan han koste seg med kaffien. Lukka topplokket, strauk det med handflatene og la diverse utstyr attende i veska. Dette var ein jobb heilt på det jamne, og han hadde nådd målet endå ein gong. Han tok fram polaroidkameraet som alltid var i veska. – Går det greitt om eg tek eit bilete? Den gamle stogga, vart forfjamsa og tok seg til permanenten. Han viste henne kameraet som om det skulle hjelpe. – Nei, bilete, eg har jo ikkje vore hos frisøren på fleire veker og … – Nei, eg meinte av pianoet, lo Henry slik han brukte. Dama vart letta, men kunne ikkje forstå kvifor han ville forevige det gamle pianoet. Ho hadde då ikkje fått pussa og vaska det slik det ein gong var. Henry 16


knipsa utan meir snakk, og heile seansen var over på ein blunk. Dama vart fascinert då biletet kom ut med ein gong, ho lurte på kvar teknologien skulle ende. Henry Moan tok på seg dressjakka og forklarte det praktiske rundt det med betaling. Ho fylte ut namn og nummer på standardskjemaet. Henry kontroll-las skjemaet og ønskte kunden til lykke med barnebarnet. – Eg skal ringje pjokken allereie i dag og fortelje den gode nyheita, sa ho og opna døra. På veg ut ymta Henry frampå at det kunne vere lurt med etterstemming når tropetemperaturen fekk roa seg. Ho brydde seg ikkje, no var det stemt.


KAPITTEL 2

Henry var klar for å gå frå heile adressa då nokon omsider fomla i callinganlegget. – Opp i fjerde, er du snill. Oppdrag nummer to opna døra. Frk. Sanner. Henry nikka unnskyldande og beklaga at han var forseinka utan å greie ut om kvifor. Ho var allereie på veg inn på kjøkkenet og brydde seg ikkje. Det lukta vaflar. – Du treng ikkje ta av deg skorne, sa ho. Henry entra stova med opne skolisser. Leilegheita var moderne, velstelt og rein, nett slik som eigaren. Frk. Sanner var ei av Noregs mestseljande krimforfattarar. Ho hadde fått gjennombrot frå dag ein, og den sjette boka gav henne flust med prisar. Ho likte å stikke hovudet fram der høvet baud seg, og ho hadde akkurat signert ein avtale med Nordisk Film der dei fire fyrste bøkene hennar skulle filmast med dei fremste skodespelarane frå Noreg, Sverige og Danmark. Avtalen var den beste nokon norsk forfattar hadde gjort med eit produksjonsselskap. Ho kalla seg for Frk. Sanner, både privat og som forfattar. Ingen visste kva ho eigentleg var døypt, eller om ho i det heile teke var døypt. Møblane hadde spisse kantar og var stort sett svarte, kvite og i beste fall grå. På veg18


gen hang det eit stort maleri som bar namnet «Vaginanatten». Det var stort og mørkt med ein raudglødande solnedgang midt i. På glasbordet var det sett fram jordbærsyltetøy, brunost og smør i små stålbehaldarar. – Berre sett deg, kauka ho frå kjøkkenet. Henry sette kofferten på golvet ved sidan av sofaen og skrytte av bustad og utsikt. Ho nikka med famna full av rykande hjarte då ho kom inn. – No blir det vaffel, ser du. Håper du er svolten. Ho sette frå seg stålfatet. – Ja, eg vil ikkje vere til bry, men i og med at du har sett fram det meste ein kan ønskje seg, kan det vel ikkje skade med eit hjarte eller to. Hø tørka neven på ein serviett og handhelste. – Frk. Sanner. Henry meinte han hadde sett henne før, og namnet verka også kjent, men han hadde då hatt nokre kundar på dei siste tretti åra. – Henry, svarte han og sette seg då ho gav teikn. Det blei stille idet begge forsynte seg, og då dei smurde utover meierismøret, smelta det med ein gong. Begge togg og nikka nøgde. – Poseblanding, sa ho og tok endå ein bit. Henry la merke til lyden av trikken utanfor og tørka seg rundt munnen. – Godt med vaffel i slikt vêr, sa han og angra med ein gong. – Ah, det gløymde eg. Kaffi? – Nja, eg vil no ikkje … – Det tek to straksar det. 19


Ho var på veg ut på kjøkkenet i ei vending. Han våga seg frampå med ein vaffel til og tenkte over at leppene var større enn dei skaparen hadde gitt henne. Reolen var dekorert med abstrakte skulpturar og vasar, ikkje heilt hans stil, men det var gjennomført. Henry gjekk for brunost på vaffelen denne gongen. Medan han åt, innsåg han at det hadde blitt for få vaffelhjarte gjennom livet. Midt i denne tankerekkja oppdaga han at det ikkje var piano i stova. Leilegheita var stroken, men den var ikkje større enn at dette var det einaste opphaldsrommet, og det var sjeldan at nokon hadde piano på soverommet. Frk. Sanner kom attende med presskanne. – Kanskje eg skal arbeide for pengane? – Ja, då må eg berre hente opptakaren, sa ho. Henry rakk ikkje å reagere før ho på ny forlét rommet. – Håper det er greitt at eg gjer opptak. Eg skriv stygt, sjølv med maskin, smilte ho. Smilet var fyrsteklasses, men Henry beklaga seg over at han ikkje heilt forstod. Ho såg ned på ei papirblokk i fanget. – Du heiter Moan, ikkje sant? – Henry Moan ja. – Og du er pianostemmar? – Ja. – Eg snakka med ein – Tar –, ho bladde og sjekka blokka på nytt, sleit med å uttale namnet. – Tarkowski? – Ja, det var det, og han sa at du utvilsamt var 20


den mest erfarne og heilt klart den beste mannen å snakke med, her i byen. Henry blei både smigra og utilpass, men ho forstod at Tarkowski aldri hadde prata med Henry om henne og kvifor han skulle bli intervjua. – Då du ikkje kom, ringde eg til og med, og han sa no nettopp at du heilt sikkert var rett rundt hjørnet. Henry likte at ho hadde ringt, då ville kanskje sjefen forstå at det var eit reelt problem med to oppdrag. I dei neste minutta forklarte Frk. Sanner at ho var forfattar, skreiv krim. Ho kom til sakens kjerne utan å leggje ut om suksess og forklarte at mordaren i den neste boka var pianostemmar og ho ville vite korleis ein pianostemmar levde, og kva for uttrykk han brukte i arbeidsdagen. Tarkowski hadde avtalt at prisen blei den same som om det var stemming. Henry åt ikkje meir, og eit lunka vaffelhjarte låg på fatet. Ho heldt fram og forklarte at boka skulle heite Skalamordaren, det var i alle fall ein arbeidstittel. – Pianostemmaren drep ei der fornamnet byrjar med C, og det neste offeret har eit namn som byrjar med neste bokstav i –, ho leitte etter ordet, skalaen. Ho var godt nøgd med konseptet. Henry var ikkje vidare begeistra over arbeidsoppgåva og la merke til at han hadde fått syltetøy på buksa. – Korleis starta du som pianostemmar? prøvde ho seg og slo på diktafonen. – Korleis? – Du kan kanskje fortelje litt om det beste med jobben. 21


Henry tørka seg rundt munnen med servietten og reiste seg. – Eg kan slå av diktafonen om du synest det er ubehageleg. – Eg veit ikkje – det beste med jobben er å stemme piano. Henry nikka mot vaflane og takka for seg på veg ut. Skorne hadde framleis opne lisser då han kom ut på gata. Intervjua som mordar? Nok var nok. Han stoppa ved ein benk og knytte lissene før han gjekk til butikken. Han ville forlange eit skikkeleg svar denne gongen. Ikkje berre få eit grynt eller eit motspørsmål i retur. Han ville ikkje høyre om pengane som styrde før saka vart fremma. Henry var varm og sveitt då han tok tak i butikkdøra. Låst? Kanskje Victor hentar flygelet, rakk han å tenkje før ein mann han aldri hadde sett før opna døra på klem. Beethovens melodi spelte. – Det er dessverre stengt her, sa mannen. – Eg jobbar her. Henry fomla fram nøklane og viste dei fram. Mannen i døra fekk bevis nok til å opne. Han heldt fram eit politiskilt og ville vite meir om Henry før han fekk sleppe inn. – Kva heiter du? Henry prøvde å sjå inn vindauget og skimta skuggar i aktivitet. Ein blits lyste opp. – Kven er du, gjentok politimannen i sivil. 22


– Henry. Eg heiter Henry. Politimannen såg ned på ei blokk og bladde i nokre ark før han fann det han var ute etter. Han ropte til nokon inne i butikken at Moan var her. – Kom. Henry gjekk inn, og det fyrste han la merke til var ein pianokrakk som hadde velta. Victor låg med heile seg utover golvet. Han pusta ikkje, og politimannen nikka til fotografen at han skulle ta seg ein pause. – Kan du identifisere personen for oss? spurde den sivilkledde politimannen. Henry gjekk nokre steg nærmare som om det var nokon tvil. – Det er Victor, svarte han og nikka for å setje punktum. Victor hadde den krøllete dressjakka halvegs på, og skjorta mangla nokre knappar i halsen. Henry løfta pianokrakken og sette seg med andletet mot vindauget. Han hadde sett nok. Forbipasserande stogga, politi- og sjukebilar hadde den effekten. Han såg på mengda. Slampen var den einaste han hadde sett før. Victor Tarkowski blei løfta opp på båra, og då Henry snudde seg, såg han at andletet var tildekt. Dei som bar ut Victor, anstrengde seg, men prøvde å skjule det. Henry gav liten respons til politiets spørsmål og var ikkje heilt til stades. Slampen blei ståande og stire på dei då sjukebilen med Victor forsvann. Folkemengda spreidde seg, Slampen skunda seg bort. 23


Politimannen hadde gjort dette før, og spørsmåla som vart stilte, var innøvde. Han noterte det som blei sagt, og etter ein halvtime vart det notert «Sjokk» på blokka. Henry sat framleis og såg ut vindauget. – Eg forstår at dette kom brått på, men vi vil følgje deg opp, sa politimannen. Ein av ferskingane hengde opp ein gul Post-it-lapp på døra om at butikken var stengd. På ein sommardag som dette var det uansett ikkje mykje trafikk. – Ok, er det fleire som jobbar her? Henry fortalde at det ikkje var det. Han fekk sagt at faren til Victor var på gamleheim, stua bort utan sjølv å vere medviten om det. Henry sa ikkje noko om flygelet frå Amerika. Han såg seg rundt for å sjekke om Victor hadde fått henta det. – Skal eg få ein bil til å køyre deg heim? – Du burde kanskje kontakte Marion, kom det frå Henry. – Kven du? Marion? – Dei var gift ein gong. Ein politimann som stod attmed, såg på blokka. – Ho ligg inne, sa han frå sidelinja. – Ligg inne? spurde Henry. Den sivile politimannen forklarte at Marion allereie låg inne i systemet over personar dei skulle kontakte. – Då så. Politifolka avrunda økta i det som ein gong var Tarkowskis pianomanufaktur, og Henry blei verande igjen, heilt åleine. Han såg patruljebilane som forsvann nedover vegen. Han må ha verka nokså for24


tumla der han svarte for seg, men tankane hadde berre vore på éin ting den siste halvtimen; korleis kunne han klare å gløyme veska hos Frk. Sanner? Det hadde aldri skjedd før. På ein benk ved elva, eit drygt kvarter frå butikken, sat ein gammal krok av ein mann og mata fuglane. Han hadde ei handlevogn full av alt han eigde. Karen måtte minst vere 90 år og gjekk kledd slik heile året. Fuglane stilte mannsterke, og dei stressa ikkje. Dei visste at mannen kom til å sitje der til alle hadde fått sitt. Den gamle mannen vart brydd over Henry Moan, som sat og stira. – Nå? kom det så vidt. Henry vakna til. – Nei, eg berre ser. Det gjorde ikkje saken betre for fuglemataren, som hadde godt og vel ein halv brødpose att. – La meg få vere i fred, svarte han og snudde ryggen til Henry. Fuglane flytta seg etter. Henry såg seg ut ein sliten sporv som heile tida var litt for treig til å få tak i smulen. Han følgde den treige sporven ei stund. Den hoppa unna og plaga ikkje andre. Nede ved elva kasta to tenåringar stein på eit eller anna. Henry myste mot sola og såg målet på den andre sida. Gutane gjekk snart tomme for passande steinar, men rotta burde ta eit hint om at den var i fare. Henry følgde med på den manglande presisjonen til gutane. Han kom i hug då Victor hadde utplassering hos faren i åttande klasse. Pianobutikken var ein 25


håplaus plass for dei fleste fjortenåringar, og det var minimalt å gjere. For Victor var det perfekt heilt til han blei bedt om å fjerne rottene i kjellaren. Faren hadde fått gutungen på gli etter to dagar med mas. Til slutt hadde han truga med å sende sonen attende til skulen og at det vart lekseprøver kvar dag. Victor tok med seg ei lykt, ei bøtte og ein sliten kost ned i kjellaren. Stanken tilsa at rottene var i rottehimmelen og vel så det. Kjellaren hadde jordgolv, og muren var klam. Victor gjekk ned trappa som om det var ei svolten løve som låg og venta. Han skimta skuggen av skrotten i eit kaldt gufs. Hovudet låg like attmed. Victor snudde halvvegs, men forstod på faren at han aldri kom til å sleppe ut før oppdraget var utført. Stanken vart verre då Victor kosta kadaveret inn i bøtta. Ròte og usynlege faenskapspartiklar vart virvla opp. Victor brekte seg. Den neste rotta var på storleik med ein halvvaksen katt. Hovudet var nok ikkje kappa heilt av, men den hadde heilt sikkert knekt nakken. Victor sette frå seg lampa og fekk etter kvart løyst fella frå hovudet. Rotta vart endelig fri. Den sette i eit tappert fres mot Victor, som fomla til seg lykta og heldt den framfor seg. Uhyret freste og kveste med to hoggtenner rett imot åttandeklassingen. Faren smilte ikkje meir, og i to byks var han nede i kjellaren og sparka udyret så hardt i veggen at rottehovudet sprakk. Victor grein resten av praksisperioden og fekk vere heime dei to siste dagane. Gutane ved elva hadde fått inn ein fulltreffar og jubla. Meteoren trefte rotta i hovudet. Den rulla seg 26


over på sida, og gutane vart ståande stille. Det var då ikkje meininga at dei skulle treffe. Det var ikkje morosamt meir, dei tok syklane og forsvann. Fuglemataren tømde heile brødposen utover og trilla livet sitt nedover vegen. Då den gamle mannen var ute av syne, kom duene og nokre kråker. No var det fritt fram for dei fleste. Henry vart sitjande på benken ei god stund. Folk gjekk forbi, på veg heim frå jobb. Han ensa knapt at det var andre der. Han fekk ikkje veska utav hovudet. Og det som irriterte mest, var at Frk. Sanner ikkje hadde piano eingong. No og då dukka Victor opp. Henry burde vere lei seg, var det ikkje sånn? Då faren døydde, hadde han heller ikkje følt det heilt store, men han kjende ikkje faren på same måte som han kjende Victor. Tru kva politiet tenkte då han knapt hadde reagert? Han såg på klokka. Det meste av fuglematen var borte. Den vesle sporven hadde fått smulane sine. Rotta låg livlaus og venta på å rotne. Henry ringde på hos Frk. Sanner fleire gonger, men det var fånyttes. Han gjekk i ti minutt og sette seg på ein kafé som hadde splitter nye stolar og bord utandørs. Det poppa opp butikkar og barar rett som det var. Denne kafeen hadde han sett før, men det var fyrste gong han sette seg der. No var Henry svolten. – Eit glas vatn takk, sa han til kelneren og bladde i menyen utan å fokusere. Polaroidkameraet som han hadde brukt i ein 27


mannsalder, var kanskje borte for alltid. Stemmehammaren var uerstatteleg, slik grepet hadde forma seg i hendene. Han fekk ei stor, fancy flaske med springvatn og fylte glaset. Tok det på styrten. – Ein blir tørst i varmen, sa kelneren. – Kva? – Berre ta den tida du treng du, sa kelneren og nikka ned mot menyen. Henry hadde bestemt seg og bestilte dagens suppe utan å vite kva han kom til å få. Han angra seg litt i varmen, men det gjekk an å vente til den vart kald. Victor, mannen med det store smilet. Det var ingen som rista som Victor der han lo og hosta i ein 150 kilos kropp. Han hadde alltid vore ein hyggeleg kompanjong og dei siste åra sjef, sjølv om dei var ueinige ein gong iblant. Det hadde sikkert vore naturleg å auke frekvensen på oppdrag for ein periode. Han forstod då det. Trikken hengsla seg forbi. Suppa kom, og han var nokså sikker på at han aldri hadde smakt spinatsuppe tidlegare. Han dyppa brødet i spinaten og følte seg sterkare allereie etter den fyrste slurpen. Attende hos Frk. Sanner var det sommarkveld, og Henry fomla på liksom etter husnøklane då ein politibil glei forbi. Han lét ein annan bil passere før han hasta over til ein benk i parken. Lukta av eingongsgrill låg som ein eim, og ei av byens flottaste fontener var eit offer for det svært naudsynte vatningsforbodet. Tørrlagt nett som om vinteren. Ein stram kar hoppa utav ein taxi. Mannen heldt den eine handa bak ryggen. Ei i førtiåra fekk auge på kavaleren. 28


Han trylla fram blomsterbuketten og fekk eit smil til applaus. Henry sjekka at dei var ute av syne før han bretta dressjakka til ein ball under hovudet. Kroppen var lengre enn benken, og han fekk omsider justert nøklane i bukselomma. Spinaten skvulpa i magen. Ein mygg vart vifta bort, varmt, vindstille og skumring. Han var trøytt no. Kjende det i begge auga. Ei grov mannestemme rista liv i Henry. Han hadde då ikkje sovna, dei måtte ha lista seg innpå. Den eine politibetjenten som køyrde forbi tidlegare, gav Henry ei lekse om det å sove i parkar. Kunne ikkje ein gammal mann få liggje i fred, då? Det var vel ingen som tok nemneverdig skade av det? – Beklagar, sa Henry så det knapt kunne høyrast. Han la i veg utan noko meir. – Ta med deg stæsjet ditt, sa den andre politimannen. Henry forstod ikkje kva han meinte før politikollegaen tok opp veska til Henry. Ein forfjamsa pianostemmar tok imot det viktigaste han eigde. – Åh. Takk. Frå fortauet såg han opp mot fjerde etasje. Eit svakt lys som han ikkje hadde lagt merke til tidlegare, lyste i vindauget. Han fekk ikkje auge på Frk. Sanner, som stod eit stykke inni rommet og følgde med. Henry kunne knapt vente med å kome heim for å sjekke om alt var på plass. Han ville ikkje opne kofferten ute i det frie på denne tida av døgnet. Han auka tempoet.

29


Radioen trefte ikkje heilt, og Henry finjusterte kanalen. Han skrudde ned slik at det ikkje var mogleg å høyre kva som vart sagt, men lyd var det. Det fyrste han la merke til då han opna veska, var eit polaroidbilete han aldri hadde knipsa. Det var det frekkaste. Frk. Sanner hadde teke bilete av diktafonen, og på baksida stod det eit telefonnummer. Handskrifta var verkeleg forferdeleg, og dei to siste tala kunne anten vere åtte eller tre. Han sjekka om kameraet var i orden. Henry var ikkje sikker på kva han såg etter, men det var film i det, og det verka i stand. Han såg kjapt over dei andre tinga og fann polaroidbiletet av det 44 år gamle pianoet han hadde stemt tidlegare på dagen. Han lukta på det. Likte godt lukta av polaroid. Så lukta han på diktafonbiletet og la det på kjøkkenbordet. Han slo på taklyset i stova. Seksjonen langs veggen var full av tunge, støvdekte fotoalbum. Nokre ubrukte låg på langs, oppå dei brukte. Framfor tv-en stod det ein godstol og eit salongbord av eik. Han tok ut det siste fotoalbumet i rekkja. Albumet var halvfullt av polaroidbilete der motiva var piano eller flygel. Han limte inn dagens bilete, skreiv datoen med tusj på den kvite rammekanten, blåste forsiktig på det, og då datoen hadde tørka, pressa han permane litt ekstra og sette det attende på plassen sin. Snart kom vel avisbodet, snart skulle han på jobb. Han låg og såg i taket og fekk kjensla av at det var noko som skurra. Etter ein halv time kom han på det. Inne på kjøkkenet beklaga han seg til Louis, som var stup30


trøytt og snurt. Henry såg at fuglen ikkje hadde ete i dag heller, men han tappa i nytt vatn. Henry vart tilgitt då han dekte til buret og sa god natt. Henry trudde det var vekkjarklokka som pinte og peip slik den hadde for vane, men dette var framand lyd, frå gangen. Bukse på snei og ei helsetrøye var alt han rakk før han nådde døra. Politimannen han hadde snakka med dagen før, helste då Henry opna døra. Den eine skoen stod på halve avisa. Henry kunne skimte hovudsaka og forstod at det ikkje var dagen for ein roleg frukost. Han hadde forsove seg for fyrste gong i heile sitt liv og no stod jaggu politiet på døra. – Hei, Henry. Vekte eg deg? Han hadde som regel ikkje mykje til overs for folk som var på fornamn utan å ha grunnlag for det. – Eh. Nei. Henry tok seg sjølv i å lyge som det fyrste han gjorde denne dagen. – Eg låg berre og tenkte. – Ja, det forstår eg. Politimannen nikka og lurte på om det var mogleg å stille nokre spørsmål, av praktisk art. Han gjekk inn i leilegheita medan han snakka. – Vi prøvde å ringje deg, ser du. – Å ja. Politimannen var den som måtte hale og dra i samtalen. Han fortalde at eks-kona hadde fått beskjed, og at det gjekk innpå henne. Faren til Victor var dement 31


og hadde ikkje reagert. Henry blei spurd korleis han hadde det opptil fleire gonger, og om det gjekk bra. Politimannen fortalde at dei hadde funne ordrepermen og ringt rundt. Alle kundane hadde blitt varsla om at oppdraga vart avlyste dei to neste vekene. Det var i grunnen derfor han kom. – Ringt til alle? undra Henry. – Det var fort gjort, i og med at det berre var to oppdrag per dag, sa politimannen. Han såg seg rundt og leitte etter orda. – Du burde nok få deg ei sjukemelding, ta det litt med ro. Sjukemelding? Karen var då politimann og ikkje doktor. Han hadde vel ikkje noko mandat til å sjukemelde folk. Kvifor brydde han seg i det heile teke? – Mogleg eg har noko ferie eg kan ta ut? Politimannen samtykte, men masa vidare at ei sjukemelding var eit naturleg steg i ei slik sak, og la til at det var då berre dumt å bruke av ferien når det låg til rette for andre utvegar. – Eg forstod på – Politimannen bladde kjapt i notisblokka si før han fann namnet. – Marion at du var den som stod Victor nærmast. – Å, seier du det. Det veit eg ikkje, kanskje. Henry hadde aldri tenkt i dei baner at det var han som kjende Victor best. Politimannen såg seg litt rundt på kjøkkenet og la merke til det tildekte buret. – Eg òg har fugl, sa han. – Ååå. No vart det veldig stille i fjerde etasje. Politiman32


nen takka for seg, og på veg ut stogga han halvvegs. Den eine foten stod på den andre halvdelen av framsida. Han snudde seg, og ut av den eine lomma tok han fram eit nøkkelknippe. – Skulle teke seg ut om eg gløymde desse. Henry tok imot butikknøklane og takka. Politimannen oppdaga at han stod på avisa, og plukka den opp. Han las kjapt overskrifta og rista på hovudet med eit fnys. – Er det rart det er krig i verda, sa han og viste den til Henry. Avisa hadde fått både rift og fotavtrykk, men det var nok sjølve saka politimannen sikta til. – Nei, det er vel ikkje det, samtykte Henry og tok imot Dagsavisen. Politimannen var på veg ned trappene, men såg mot Henry. – Ring om det er noko, då. Det skulle han gjere. Ute var det så varmt at dei kommersielle radiostasjonane hadde brukt opp alle superlativa. No spelte dei berre musikk. Musikk og reklame. Katrina and the Waves hadde gått på solskin, og songen glei rett over til «Summer of 69». På bordet låg biletet av diktafonen. Han tok det opp, lukta på det igjen og kasta det attende på respateksen. Om han ikkje tok oppdraga no, ville det hope seg opp noko heilt aldeles. Det kunne fort kome opp i heile fire oppdrag per dag når ei eventuell sjukemelding var over. Kva var vitsen med det? Her måtte jobben gjerast, og verda 33


kunne då ikkje stoppe for kvar ein som døydde. Han tenkte på faren igjen. – Berre sjå på gravplassane. Dei er fulle av uerstattelege folk, hadde han sagt. No låg faren der sjølv, og verda gjekk sin gang. I bakgarden hadde ikkje politimannen kome lenger enn til vaktmeisteren. Begge sat på ein benk. Dei var tydelegvis gamle kjenningar. Henry hadde ordna seg og var slik han brukte å vere. Anstendig. Både vaktmeisteren og politimannen helste og skulle til å seie noko. – Til legen, fekk Henry sagt før nokon spurde. Han likte ikkje å forklare seg for framande i sin eigen bygard, og det med legen kom brått på han sjølv. – Fornuftig, sa politimannen og såg på skinnveska. Vaktmeisteren, som ofte snakka ein heil del utan å seie noko, hadde òg litt på hjartet. Han skrytte så ofte det let seg gjere av at han ikkje hadde vore utanfor Oslos bygrense sidan 1985, men denne gongen rakk han ikkje å opne kjeften før Henry var ved postkassene i portrommet. Han gjekk motvillig mot fastlegen. Ville ikkje lyge meir for politiet. Sorga var visst stor, det var vanskeleg å gå på jobb, det var visst så mykje å tenkje på, det var visst ditt, og det var visst datt. Alt dette måtte seiast til fastlegen.


Sommar i Thereses gate