Grensa
AlessandroLeogrande
Grensa
FlyktningstraumenoverMiddelhavet
AlessandroLeogrande Originalenstittel: LaFrontiera OversattavKristinSørsdal
©GiangiacomoFeltrinelliEditore,2015. Førsteutgåve LaFrontiera inovember2015avGiangiacomoFeltrinelli Editore,Milano,Italia
Norskutgave: ©CAPPELENDAMMAS,2017
ISBN978-82-02-53180-5
1.utgave,1.opplag2017
Omslagsdesign:MiriamEdmunds Sats:Type-itAS,Trondheim Trykkoginnbinding:LivoniaPrint,Latvia2017
Satti10/12pkt.Sabonogtryktpå70gHolmenBookCream1,8.
Materialetidennepublikasjoneneromfattetavåndsverklovensbestemmelser. UtensærskiltavtalemedCappelenDammASerenhvereksemplarfremstilling ogtilgjengeliggjøringbaretillattidenutstrekningdeterhjemletilovellertillatt gjennomavtalemedKopinor,interesseorganforrettighetshaveretilåndsverk.
Utnyttelseistridmedlovelleravtalekanmedføreerstatningsansvarog inndragning,ogkanstraffesmedbøterellerfengsel.
www.cappelendamm.no
Innhaldsliste
PROLOG ................................
1.Sjå,ikkjesjå,1.. ......................
2.Krysselinja ...........................
3.Hamid.. ............................
4.Grensa.. ............................
5.Lampedusa3.oktober2013 ..............
6.Eritreaernær... ......................
7.Korleiseitdiktaturblirfødd ..............
8.Kolonispøkelse.. ......................
9.Reiselover ............................
10.Valdensnullpunkt ......................
11.ISinai... ............................
12.Meirblod ............................
13.Pavensord ...........................
14.Eitåretterkatastrofen.. ................
15.AvisenetilGabriel ......................
16.Sjå,ikkjesjå,2.. ......................
17.MareNostrum.. ......................
18.Ankomstanefråhavet... ................
19.Smuglarane ...........................
20.Sjå,ikkjesjå,3.. ......................
21.Blodogære...........................
22.AfghanarariPatras .....................
23.Balkanruta ...........................
24.Sjå,ikkjesjå,4.. ......................
25.SanFoca2002.. ......................
26.DetfansteinpakistanariTorPignattara....
27.Sjå,ikkjesjå,5.. ......................
28.Nyekjem ............................
29.Verdsvalden ..........................
Ogegsågeinnyhimmelogeinyjord. Fordenførstehimmelenogdenførstejorda varborte,oghavetvarikkjemeir.
Johannesopenberring,21,1
PROLOG
Dykkarenglirmothavbotnen,hantrekkersegnedved hjelpaveisnorsomliknareinstavstukkennedidjupet. Detverkarsomommannendansar,densvartedraktaer omringaaveiskymedbobler.Noogdåhøyrereinlyden avluftsomblirblåseut.
Tildenførstedykkarenkjemdeteinny,såeintil.Over høgrearmendeirastårdetskriveKYSTVAKT.Etternokre sekunderdeinedevedvraket.
PåførtimetersdjuplikeutanforLampedusaserdetut somomfiskebåtenliggidokknedeidenkvitesandenpå havbotnen.Deitredykkaranemedflaskenepåryggenset føtenepådekkettildetveslefartøyetogtarseginngjennomeiopningpåsidaavbåten.Detgårnokresekund,og deitrekkeruteinkvinnekropp.
HoliknareioppblåsbardokkesomglirlettmellomhendenedeiraderpåbotnenavMiddelhavet.Hoharryggen til.Kroppenhennarerdektaveimørkbukseogeingenser.Hendeneogføtenestikkut,svarthud.Detlange,krusetehåretersamlaieinhestehale.Kvinnablirlagttilrette nokremeterborte,ieithjørneibaugen.Sågårdeiinniden trongelugarenvedsidaav.Påsengeneliggdettokroppar. Einannaståroppreist,medhovudetned.Genserenrører påseg,noogdåkjemdenslankemagentilsyne,stivna.
Identredjelugarensitdeteinmannmedopenmunn, urørlegkropp,mjukedragkringaugaogmedhendenepå
bordet,somomhanharsetederogventapådettemøteti månadsvis.
Detereitsværtmøysommelegarbeid.Dykkaranetrekkerutkroppentileingutogeijente,såeinyjente,frådei trongelugaranederdetkvilereiunderlegstillesjølvom alteroppned.Denabsoluttestillagjerkvarrørslelangsam.
Såerkroppanesamlaisandenvedsidaavvraket.Deikvilerieirekkemensmennenefråkystvaktaleggtilnyeog atternye.Titals,hundrevis.Deidannareilang,langrekke. Detfinstdeisomliggmedansiktetned,deimedoppsperra auge,deimedløftaarmar,deimedhendenesamlaunder hovudetsomomdeisøv.Detfinstdeisomliggnærkvarandre,nestensomieiomfamning.Deisomframleishar jakke,bukseoggenser.Deisomharprøvdåfrisegfrå kleda.Deimedskoogdeiutan.Deimedurørlegeansikt, deimedansiktsomerforvriddeaveitunderlegsmil.
Alleersvarte,alleerunge.
Dykkaraneheldframmedarbeidetsomomvatnetikkje varder.Somomdeikryssareitmånelandskap.Kroppane somerplasserteeinettereinpådenflatesandbotnen,verkarsomomdeiliggpåbakken,ikkjeivatnet.Kanskjeer deipressanedavtrykket,kanskjeblirdeihaldneigjenav vatnetsomharsprengtlungene.Deteringensomstigopp fråsandbotnenellersomflyt.Samlaigrupperventardei tolmodig,urørleg,mensdykkaraneheldframmedådanse omkringbåten.Einomgongenblirdeifestatilstropparog fraktaopp.
Ombordpåkystvaktskipeterdetfullaktivitet.Beinrører seg,føterspringhitogdit,mensmenneneidykkardrakt stigoppfråhavet.Mellombølgjene,påeitmørkeblått feltlikeframforbåten,flytnokreoppsvulmakropparmed spreiddebeinsombyltariudefinerbarefargar.
Ioppstyretsomherskarblireinbarnekroppforsiktig
lagtnedpådekketibaugenavbåten.Hankanvereeittår, ihøgdaeittogeithalvt,hanharraudgenser,rufsetehår, lubnekinn.Vatnetrennavkroppsdelane. Hovudetliggtilsida,undersola.Verjelaus.
Sjå,ikkjesjå,1
HanheitteShorsh,ogegbleikjendmedhanpåslutten avnittitalet.Detmåhavorei1998elleri1999,itida meddenførstebølgjaavkurdiskeflyktningarpåvegmot Italia,einflaumavmennogkvinner,fordetmesteunge påfluktfrådenmorderiskegalskapentilSaddamHussein.
Einkveldistudentkollektivetderegbudde,inærleikenavPonteMilvio,létShorshossfåsjåeinvideo.Han haddevideokassettenilommapådentjukkejakka,blant bretta,samankrøllaark,tettskrivnemednotatpåforskjelligespråk,kvitteringar,eitkartoverRomamednokre gaterinnringamedpenn.Vhs-envarutancover.Dåhan settedenivideospelaren,sahanberreatdenhandlaom kurdarane.«Denhandlaromoss».Einvennhaddegittden tilhankveldenførpåTermini,påplassenutanforjernbanestasjonen.
Såkombilda,ogbråttstansatida.Eghaddealdrisett nokoliknande.Kameramannengjekkomkringmellom lågehusieinlandsby,gjennomlangegaterutanasfalt. Ikkjeeitordtilkommentar,ikkjeeinlydibakgrunnen utanomdenavskrittmotbakken.Såplutselegtokroppar sokkesaman,urørlegemedblodsprengdeansiktframforei mørktredørinntileithus.Detvarikkjedeieinastelika. Einskogavkroppar,sittandeogliggande,varstrøddeuti gateneistøvet.Hellerikkjedåmannenmedkameragjekk innieithus,utansåmykjesomåpuste,endrasituasjonen
seg.Ideitrongeromma,blantbord,stolarognokreteppe, lågdetnyekropparihaugarpågolvet.
DesseråbildakallaframmassakreniHalabja,einkurdisksmåbyiIraksombleigassaimars1988,itidamed krigenmotIran.Ikkjeutryddingamensdenstodpå,men stillaetterdenrasandevillskapen,sluttenpålivetetterden rasandevillskapen.Bildakallaframdødenpåsittmest obskøne.
Irettssakenemotleiaraneidenirakiskehærenblei dessehendinganeseinaredefinertesomfolkemord,derfem tusenmenneskehaddemistalivet.Femtusenmenn,kvinner,barnoggamleogdyradeira–kyr,esel,hundar,hestar–someinkunnesjåmangeavpåvideoen,falneom påbakkenpåsamevissommenneskaattmeddei.Mannenmedkamerasåguttilådvelemestvedhestanederdei lågmedblottlagdetenner,flugeromkringdeitørrenaseborene,bøygdebeinsomomdeivaravgummi.
Menderogdå,ileilegheitavedPonteMilvio,fekk eginntrykkavatdeiråbildasomhaglamotossutan nokonkommentar,utannokaforklaring,varfullstendig skamlause,tarvelege,uforståelegesettbortfrådettydelege faktumatdetdreiddesegommassedrap,omdenevige vidareføringaaveinedslakting,såtotalatdenverkauendelegfjernfråvårforståingshorisont.Iallefallfrådentil eigruppeitalienskestudentarsamlaieileilegheitiRoma påsluttenavnittitalet.
Egoppdagamedeittategikkjevaristandtilåtolkedet egsåg.MenforShorshvardeibildaalt.Deivarikkjeeit produktavHistoria,deivarhansnotid.Deivarikkjeein teoretiskrefleksjon,deivarlevandekjøtt.Deiforklartei detaljårsakenetilfluktahanstilItalia.Deiavdekteeifortidavvalddetvarumoglegåsetteordpå,eifortidhan haddevorevitnetilpånærthald,somfamilieogvenner haddevorevitnetil,omdeinoikkjesjølvehaddevoreoffer forden.Vhs-envaktaoverdettesomeitheilagtskrin,og kassetten,somShorshpåeitttidspunktstirtepåsomein
relikvie,somhanblespåforåreinskefordenminstestøvpartikkel,varverdmeirenngull.
Hanhaddeikkjetattdenutavjakkelommasidankveldenfør.Langtpånatttokvicoveretaveinavdeimange filmanevihaddeihusetoggavdettilShorsh.Slikkunne hanbetretavarepådeteinastesomframleisknyttehantil verdahankomfrå.
Egharbruktmykjetidpååforståkraftaideibilda.Men detervanskelegformegåsnakkeomdet,ogdetharikkje berremedvaldendeneinedagenågjere,idenaugeblinken.DetdreiersegogsåomreisatilShorshtildetfredelege Europa,omlivethanssomflyktningideifølgjandeåraog omdenkveldenvedPonteMilvio.
Vihaddearbeiddeitparmånadersomfrivilligepåein provisoriskitalienskskoleforimmigrantarsomvaroppståttieitbydelssenterpåViaPrenestina,påandresidaav byen.Påkorttidhaddeklasserommablittfyltemedmange titalsflyktningarsomShorsh,ogvifekkkjenslaavnestenåbukkeunderforallevanskanevihaddemedåforstå kvarandrespråkleg.Mangeavosshaddeikkjedenminste kjennskaptilundervisningsjølvomviarbeiddeintenst medåfylleutplansjarmedverbbøyingogdeimestvanlegesetninganeielementærdaglegtale.Detvarteikkjeveldiglenge.Menmedsomme,Shorshvareinavdei,knytte vivennskapogheldtframmedåtreffast,medåprate,også utanfordeifåtimaneideistore,iskalderommapåbydelssenteret.
DenkveldenmedShorshfekkegforførstegongkjensla avkorvanskelegdeteråforstålivet før reisa,opphopinga avhendingarsomgårforutforkvareinasteavreise,for titals,hundretusenvisavemigrantarsomstrøymermot deneuropeiskegrensa.Likevelerdetingensombegynnerå leveiakkuratdenaugeblinkenfartøyetdeirakjemtilsyne utanforkystanevåre.Reisaharbegyntlengefør,endåtilår før,ogdeiavgjerandemotivaeroftekompliserte.
Deterikkjesåmykjedeiindividuelleårsakenesomer vanskelegeåforstå.Allesomdrar,rømmerfråeinsituasjonsomerblittuuthaldeleg,ellerforåforbetresitteigeliv, forågieiverdigframtidtilkonaellerbarna,ellerganske enkeltfordideiertiltrekteavlysaibyane,avønsketom luftforandring.Nei,deterikkjedettesomverkaruforståeleg.Detsomervanskelegåforstå,erdeismåfragmentaav Historiasomliggbak;deifillerivnesosialebanda,deiglobalerivnenesomomgirdeiindividuellevalaidengradat deiknuserdei.Uforståelegforossfordialtdettebokstavelegtaltkjemfrå«eiannaverd».
Denkvelden,idenlangsamefilmingaavdeilivlause kroppanetilmenneskeogdyr,verkavaldenmotkurdaraneiHalabjanestenpornografisk,ogdetgjordedenfordi egikkjevisstenokosomhelstomhistoriadeira,ingentingomallemassedrapatilregimetiBagdad.Ellerrettare sagtvissteegikkjenok.Ikkjenoktilåkunnetydefilmbilda.
Egtrurdetteereiavhovudårsakenetilatdetervanskelegforossåforstå«båtfolket»somreisermotden europeiskekysten.Deterlettforossåbrukekategorien «offer»,iallefallnårviklareråfriossfråtvangstanken ominvasjon.Mendennekategorienverkarpåsisideuklar, somomdenikkjeharkroppoghistorie,akkuratsom bildafråHalabjasomstrøymdeforbiframforaugamine utankommentarareinkveldsomtilsynelatandevarlikalle andre.
EghaddekontaktmedShorsheigodstund.Eghugsarden tette,tjukkebarten,deimagrekinna;hanhaddealltidein sigarettmellomfingraneogbuksersomvareitnummerfor storekringbeina,someinskjøntevarveldigtynne.Han varsværtopptattavålaossfåviteatnamnethansbetyr revolusjonpåkurdisk.
Hanvareinframifråkokk,endåhansjølvåtminimalt avrettanesomhangjordesegflidmedålage.Eghugsarat
haneingongmåttetaeinoperasjonentenpåSanCamillo-sjukehusetellerpåSanGiovanni,menhanskammaseg ogsnakkasværtmotvilligomdet.Detvarblittfunnesår ianussomstadigframkallahemoroidar.Deivareitresultatavtorturenhanvarblittutsettforideiirakiskefengsla.
Hansaathanhaddeblitttvingatilåsetteseggjentattegongermedunderbuksenenedepåeiglasflaske.Førsthadde hanberrekjentskamvedlatterentilfangevaktarane.Men dåtoavvaktaranehaddegripehanomskuldreneogpressa hannedpåflaskehalsen,haddeeibråsmertetattoverfor kjenslaavkvalme.DetvarpågrunnavakkuratdenhendingaathanhaddefåttasyliItalia.Shorshvarutantvileit offerfortortur.
Detergåttmangeår,ogegveitikkjekvasomerskjedd medhan.Eitidtilbakefekkegviteaveinfellesvennat ShorshdrogtilbaketilKurdistanetteratSaddambleitatt i2003.Hanharaltsågjortdenmotsettereisaavdensom førtehantilEuropa,ihåpomåskapesegeitnyttliv der.
KanskjeharhanforvillaseginnideikrummebuktninganeidetnyeIrak,idenlangeetterkrigstidaskrampetrekkingar,ieinstatsomrasktsokknedieitrasandeanarki, derhalshoggaranefråDenislamskestatenstraksdukka oppfråsumpane.Ellerkanskjeharhanklartåhaldehovudetovervatnet.
Mendeterberrehypotesar.EgveitingentingomShorsh lenger.Ognokjenneregmegskuldig.Ikkjefordidet«å interesseremeg»forhanvareiplikt.Egkjennermeg ganskeenkeltskuldigfordiegforstodsåliteførhanforsvannutiingenting.Akkuratslikhanhaddedukkaopp somfråingenting.
Ogslikharegutvikladennetrongen.Egmåprøveågjere detteingentingtillittmindreingenting.Prøveåkomme megforbikategorien«offer»,einkategorisomikkjefor-
klarernokosomhelstomdetkomplekselivettilmenneska. Prøveånøsteopptrådanefråhendingarsomvedførste augekastkanverkeuforståelegeihengemyraavvald,sorg ogundertrykking,ogsomsamtidigersåavgjerandeilivet tilmange.
Detergåttmeirennfemtenårsidandenkveldenved PonteMilvio.OgnettoppfordiegbleikjendmedShorsh ogandrekurdararsomkomtilRomaideimånadene, gjekkdetoppformegatåkryssedeneuropeiskegrensa variferdmedåblieitglobaltfaktum.Ombordibåtane somdengongenstrøymdetilkystenavPuglia,slikdeiseinareerkomnetilLampedusaogtilkystenavSicilia,vardet ikkjeberreflyktningarfråBalkanellerAlbania–dådeira klaustrofobiskediktaturfall–menogsåfolkfråeitmykje fjernareaust.
DetfanstaltsåeitaustmykjelengeraustennBalkan.Og detfansteitsørmykjelengersørennMaghreb-landa.Vi kjendedengongenatdeilandalåglangtborte.Vihadde knappkjennskaptildeioggjordeossofteskuldigeiei dyrkingavdeteksotiske.Detvarnettopppådennetida atmenneskesmuglarbusinessenskautfart.Denitalienske kystenbleidørainntilEuropaogEuropaprøvdeåreise einheildelmurarlangssineeignegrenser.
Idesseåraharegblittkjendmedsværtmangemenn ogkvinnersomShorsh.Mangeharegmistakontaktenmed.Mangeharforsvunneutiingentingføregfekk vitemeiromdei.SommedøyddeakkuratidenaugeblinkendeitruddedeihaddeklartåleggeHistoriabak seg.
Herifråkjemdennetrongenmin.Vissdeieuropeiske kystaneikkjekanvereannaennGrensa,viliallefalleg prøveåsetteavtrykkisandenetternokredetaljar,nokre bitaraveksistenssomellesvillebleikneogforsvinneslik menneskableiknarogforsvinn.Grensaereitbarometerpå verda.Deisomakseptererlivsfarlegereiserunderumenneskelegeforholdogsommøtertallausehindringar,gjer
detikkjefordideitrassarrisikoogdød,menfordideiflyktarfråforholdsomerlangtverre.Ellerfordideifølerdeter umoglegåforandredenverdasomerbygdoppmeddeira blodogslit.
Krysselinja
Idetførsteavsnittetav Skyggelinjer skrivJosephConrad:«Jo.Dugårvidere.Ogtidengårogsåvidere–helt tildufornemmerenskyggelinjeforutsompåminnerdeg omatogsådumåleggedinførsteungdomsverdenerbak deg…»
Dinførsteungdomsverd.Seiefarvel.Egkunneikkje annaennålesedessesetninganeomigjenetteråhahøyrd historiatilAli.
Oftetrereininnivaksenverda,oppdagardødenog livetsoppturarognedturarpåeireise.Conradforstodat detfinstgrenserieinseigenbiografisomsamsvarermed grenserihavet.Akkuratderdeisikregrenseneblirusikre, opnardetseguendelegepassasjarforåtastegetoveriein nyalderilivet.
Akkuratder,midtblantbølgjenepåhavet,påeinudefinerbarstad,utanhaldepunktåklamresegtil,deralter horisont,solomdagenogstjerneromnatta,ogoppkast, uro,stille,samanfiltrakroppar,akkuratderdetuendelege fellsamanmedkjenslaavåvereingen,akkuratderseier einfarveltilsinførsteungdomsverd.Ellerbetre,nokrefå klareråseiedet,mensandreomkringvisnarbort.
SlikvarhistoriatilAli.
DåhandrogfråDarfur,jordaderhanvarfødd,hadde hanaldrisetthavet.Hanvissteberreatdetvarlagaavvatn ogatnokonavogtilprøvdeåtrassedet.Menhanhadde
aldrisettforsegatdenneskjebneneindagskulleblihans. Mangeåretterdenskjebnesvangrereisa–Denstorereisa somførtehantilEuropaogsomfekkhantilåkrysseMiddelhavet,detenorme,truandehavet–hugsahanframleis klartogtydelegårsakenetilathanhaddeflykta.Alihugsa kvareinastedetaljdenneførsteogsistegongenhanfortaldemegomdet.
«Egvartjueeinår»,sahan,stoppa,tokeinpauseog begynteigjenpåflaumenavtankarsomvarblittliggande attgudanemåvitekvar.
«Egvartjueeinår.Detvareindagidesember.Klokka varseksommorgonen.EgvariMarkuba,landsbyenmin, ogegbad.Firesøstrerogfembrør,mammaogpappavar inneihuset.Detvardeifiresøstrenemine,deifembrørne, mimorogminfar…»FolkfråJanjaweed,einrøvarbande,haddekommeforåstelehusdyradeiraigrålysinga. «Deivartilhest,deivarmeirennhundre.NaboenAdam haddemangekyr.Janjaweeddraphanutanforhusethans, hanvilleikkjeatdeiskulletadyra.Landsbyleiarenslo påtrommaforåvarsle,menJanjaweedfortsetteågalopperekringhusapåhestane.Deifaukomkringsomgalne, gjekkinnihusaogstalogdrap.Vihaddeikkjevåpentil åforsvareossmed,berrespyd.Firekomettermeg,men egrømtevekkblanttrea.Iskogenkunneikkjehestane springefortareennmeg.»
AlifortaldemegomfluktasimensvivarpåitalienskskolenforutlendingareinstadiutkantenavRoma,ogMarco varogsåtilstadesidetstorerommetforåhjelpetil.
Marcovarlærarenhans.Ogsåhanhaddevoremeddå vihaddesettigangdetlittimprovisertepionerprosjekteti ViaPrenestina.Menuliktdeiflesteavosshaddehanikkje gittopp.Hanhaddebestemtsegforåstudere,utdanneseg ogbegynnepånyeinannanstad,overtyddomatskolen vareinsværtviktigarenaforutvekslingogmøte,sværtulik alleasylmottakasomhaddesprotteoppsompaddehattari heileRoma,derberredeigrunnleggandebehovableidekte.
Hanhaddestartaeitprosjektmedåsamleinnhistoriene tilelevanesine.Detvigdehanmangetimaravdagentil, oghanhaddehaldepåifleiremånader.Noléthanmegfå høyrehistorienefortaldemeddeiraeigne,levandestemmer menshanassistertegjennomforteljingaoghjelptetilmed deivanskelegasteorda,slikeelevanehansikkjevaristand tilåuttalesjølve.AvallehistorieneerdetdentilAlisom greipmegmest.«EgsprangheilttileielvkallaMile»,fortsettedenungemannenmedlågstemme,«ogdergøymde egmegieithiunderjordasomvargraveutaveitdyr. OmnattasmaugegmegutogbegynteågåmotJenina, dernokreslektningarbur.Egkomframommorgonen,og skoavarheiltøydelagde.Samekveldendrogegigjen,heile tidatilfots,motTsjad.Dervaregeittårieinflyktningleir, ogmeddetsameeghaddesamlalittpengar,drogegmot Libya.Sidandendagenlandsbyenminbleiangripenhareg ikkjesettfamilienminigjen.EgveitatdeierieinflyktningleiriDarfur,menegkanikkjeeingongsnakkemeddeipå telefon.»
Hantokeinnylangpauseogstirtepåeinplansjepå veggensomforklartebrukenavhjelpeverba.Såsøktehan blikketmittpåny.«Egvartjueeinår,noeregtjuefem.»
IdagerAligateseljariRoma,ogomsommarendrarhantil Foggia-provinsenforåplukketomatarsamanmednokre sudanskevennersomhanerblittkjendmediItalia.Det gjerhankvartår.Hansetsegpåtogetstraksdeiseierat tomataneerklaretilåplukkast,ogifleiremånaderlever hansamanmednokretusenandrelandarbeidararibyarav brakkerogskursomharfåttnamnetghettoar.Omsjefane seierhanatdei«erikkjemenneske»,ideiliggdeteittjukt konsentratavvondskapogsugetterpengar.Pengesummar somerheiltukjendefordeisomgårdagenlangogslitpå markene.
Forteljingahaninnvigdemegidendagen,varnøyaktig, lineærogdetaljert,oglikevelvardeteitstort,mørkthòl
iskildringahans.Detvarnokosommangla,eitkapittel hanikkjevillehugseogsomegveiterheiltvesentlegialle migrasjonshistorier:ReisaoverMiddelhavet.Aliklarteå forteljealtomdeibrutalehendinganeiDarfur,menikkje eiteinasteordsomhaddemedReisaågjere.Ogdåforstod egatdetvarbestikkjeåinsistere.
NokredagaretterringdeegMarcoogspurdeomhanvisste nokoomAlisreiseoverhavet.TildetsvarteMarcoatfrå dendagenhanvarblittkjendmedAli,haddeAliofteden samedraumen.Vissenettersamlaminnetsegtileinsmertefullklumpogeksploderteitusengrufullebilde.Dagen ettereinslikdraumkomhanpåskolenoggjentokfrenetisktildeihanstoltepå:«EgdrøymdeategvariLibya. EgtokbåtentilItaliaogdøyddemidtpåhavet.»Menså, saMarco,haddehanlittetterlitt,månadettermånad, opnasegfordeiandreelevane.Detkomnyesetningar,nye bilde.Menberreeingongfortaldehanheilehistorianedtil minstedetalj.
FrammeiTripolihaddeAligittrestenavpenganesine tillibyarensomskulleorganisereoverfarten.Deivarei gruppepåomlagtretti,ogsåkvinnerogbarn.Såsegla deiut,skjulteavnattemørket.Detdeikallaskipet,varlitt størreenneinfiskebåt.Dåhanklatraombordibåten, gjekkdetoppforhanatdethaddegåtthalvtannaårsidan dendagenhankomsegidekningmellomtreautanfor landsbyensin.
DagenetterogåttinautiskemilfråMalta,villeikkje motorenmeir.Densomhaddelattdeitruathanvarskipskaptein,ogsomhaddeførtdeiutpåhavet,haddeeigentlegnarradei.Berreeingongførhaddehanseglaeinslik båt,ogdåsom«assistent»foreinprofesjonellbåtførar.No visstehanikkjelengerkorleishanskullemanøvrerebåten. Hanhaddekøyrtmotorenvarm,ogforåjagevekkredselenforbølgjenesomslomotbaugen,drakkhansegfull.
Deihaddenokmattiltodagaroglitevatn,detbegynte allereieåblivarmtpåtankane.Menneneprøvdeettertur åtaroret,ogdreiedettildeneineellerdenandresida. InokreminutthaddeogsåAliprøvdseg,endåhanhadde setthavetforførstegongberrefådagarfør.Menbåten létsegikkjelengermanøvrere.Havethaddeikkjeøyrefor ropadeiraomhjelp,tenkteAli.Detvarmektig,uregjerleg, uforståeleg…
Tredjedagenbegyntedetprovisoriskemannskapetåbli desperat.Abeh,einetiopiskgut,knustenasentilliksomkapteinenettereinkrangel,ogdådenneprøvdeåreagere ogkallaguten«neger»,greipAbehmannenomhalsenfor åkvelehan.Hanvillehaklartdetomikkjedeiandrehadde haldehanigjen.«Ikkjesløsmedkreftene»,haddeSuleiman sagt.HanvardeneldsteavdeifråDarfurombordiholken.«Omtodagarervialledødeuansett.»
Omettermiddagenhaddeeinungepåeittårsvimaav. Hanvarvarmsomglødandekologrullamedauga.Dei bruktehalvpartenavferskvatnetsomvarigjenforathan skulledrikke,deiskvettadetiansiktethans,påbeina,over heilekroppen.Allerørteseghektiskomkring,mendetvar ingentingågjere.Gutungenvardenførstesomdøydde.
Dagenetterbegynteogsånokreavdeivaksnekroppane åkokeavvarme.Alimåttehavatn,hankjendeattunga, strupen,magenogtærnetørkainnlittetterlitt.Deteinaste hanville,varådrikke,mendetvarsluttpåvatnet.Han prøvdeåtenkepånokoanna,hantenktepålandsbyen sin,påeithjørneiskuggenlikebakhuset.Menendåhan prøvdesåhardthankunne,klartehanikkjeåsjåmenneske idagdraumensin.Einmerkelegskuggehaddelagtsegover fortidahans.
Omettermiddagendenfemtedagenbegyntehanå kjennekulde.Hanviklaeitlakenhanhaddefunneilasterommet,omkringsegogbleisittandeurørlegoggruble oggruble.Igjenprøvdehanåhenteframfortidautan ålykkast.Sådøstehanav.Hanvaknaavgråtentilei
kvinnesomsatbøygdoverdenlivlausejentungensin.Gråtenvareinlangoguuthaldelegklagesong,somnoogdå bleiavbrotenavplutselegeul.Mannenhennarsatattmed henne,hanhaddeattlatneaugeogdeneinehandakviltepå skuldratilkona.
FramfordettesynetprøvdeAliåsamlesegigjen.Med deifåkreftenehanhadde,prøvdehanåfåavseglakenet. Egkjemtilådøy,tenktehanforsegsjølv,egkjemtilådøy her…Såfallhanidjupsøvn.
Dåhanvakna,såghaneiblondjenteframforsegsom varkleddikvitt.Hoheldtkringhandleddethansogropte tilnokreandreatdeimåtteskundeseg,veresnare.Han kjendeatdeiløftahanoppoglahanieiseng.Førstdåforstodhanathanvarpåland.
Inneidetsomliknaeitliteundersøkingsromfekkhan væskeogbehandling.Dåhanrekonstruertedetsomhadde skjeddetteratjentungenvardød,skjøntehanathanhadde voremedvitslausitodøgn.Avmenneneogkvinnenesom haddereistfråTripolivardetforutandeitobarna,firetil somhaddedøydd.Deiførstetovarblittkastapåhavet, deiandrevardetingensomhaddekreftertilåløfte.Siste delavturenhaddealtsådødeoglevandedeltpådensame knappeplassen.
Frådeitosistedaganeombord,dåingenkunneseie sikkertomdeihøyrdetildeneineellerdenandregruppa, hugsaAliingenting.Betreslik,haddehansagttilsegsjølv menshanlågideireinelakenaisenga.
Littetterlitthaddehanklartåhenteframfortidaigjen, landsbyen,ansiktatilfamilien.Endelegklartehanåjage vekkdenmerkelegeskuggensomhaddesløratilaltmens hanvarpåbåten.Mensjølvomhannosågaltklartog tydeleg,verkadetsomomalleansiktoglandskapetrundt høyrdetilieifjerntid.Detvarikkjeberredenfysiske avstanden,detathanfaktiskvariEuropaogikkjelenger iAfrika,somgavhansliketankar.Hankjendedetsom
omhanhaddekryssaeilinje,somomhanhaddeklortseg fasttileitnyttlivogmeddetforalltidgittavkallpådet gamle.Førstdåforstodhanatdethanhaddevoreigjennom,haddeviskautungdommenhansforalltid.
Hankunnefåbliisjukesengaeiveke,sadei,såmåtte handrainntilbyen.Forandreigjenvarhanikkjemeirenn eitnummer.Eitnummerblantdeiberga,eitnummeriein kolonnevedsidaavnummerettildeisomhaddedrukna.
Einørlitendelavstatistikken.Eitferdigbehandla«humanitært»sakstilfelle.Derhanlågisenga,skjønteAliatitalienaranealdrivillekunneforstå.Deivillealdrikunneklare åtainnoversegkvadetvilleseieåkryssedenlinja.Ågjere detaleine,påhavet,som22–åring,mensaltbleiknarog forsvinnomkringein.