Schoolfacilities mei 2020

Page 1

School

facilities

jaargang 36 nummer 4 mei 2020

www.schoolfacilities.nl

Platform voor huisvesting en facilitaire processen in het onderwijs

Corona Radicalisering Groene schoolpleinen


Van de redactie

2

Inhoud

3

04

Save

De achtbaan van Corona

the d ate: 3 d

e ce m

12 Spelen en leren in het groen

Beleving Corona vanuit verschillende Steeds meer schoolpleinen worden perspectieven. omgebouwd tot een groen schoolplein. 4 12

ber 2

Alles was en kan anders

02 0

Het was niet eenvoudig om in tijden van corona met scholen in gesprek te gaan over de organisatie van het onderwijs. De organisatie van het onderwijs zelf slokte alle aandacht op. Alles en iedereen werd door elkaar geschud en met zichzelf, huisgenoten en eigen vak geconfronteerd. Wat kan ik als bestuurder, schoolleider of (onderwijs)professional nog doen? Hoe richt ik mijn werk in? Wat is nu mijn rol? Ineens moest alles anders.

Bouwstenen Jaarbijeenkomst

Het is mooi om te zien dat het anders kán. Misschien niet ideaal en ook zeker niet vrijwillig. Maar we hebben gezien wat er in het onderwijs mogelijk is en wat we samen voor elkaar krijgen als alles op de schop moet. Opeens wordt zichtbaar wat onze manier van lesgeven toevoegt en wat niet. En dat het niet allemaal zo vanzelfsprekend is wat we doen: het onderwijs kan deels anders georganiseerd worden. Gelukkig hebben we voor deze editie van Schoolfacilities mensen kunnen vinden die ondanks de verwarrende tijden hun ervaring met u willen delen. Ervaring met corona, maar ook over het opstellen van een integraal onderwijshuisvestingsplan en groene schoolpleinen.

Samen aan de slag “Je kunt niet blijven studeren, we moeten een keertje aan de slag,” zei Maarten van Poelgeest in een interview. Van Poelgeest is de nieuwe voorzitter van de Klimaattafel voor de gebouwde omgeving en de opvolger van Diederik Samsom.

Ook zijn we heel blij met de bijdrage van voormalig Volkskrant-journalist Janny Groen over radicalisering in het onderwijs. Want juist in deze verwarrende tijden is het belangrijk hier alert op te zijn.

En aan de slag zijn we. De verduurzaming van scholen en ander maatschappelijk vastgoed staat bij het Bouwstenen-netwerk hoog op de agenda. We doen wat we kunnen, ontwikkelen tools en helpen elkaar vooruit, sectoraal en integraal, ambtelijk en bestuurlijk, lokaal en landelijk. We delen onze inzichten over wat kan en praktisch haalbaar is met iedereen die wil en leveren ook een bijdrage aan de Klimaattafel voor de gebouwde omgeving, waar Van Poelgeest nu dus de voorzitter van is. Ontmoet ons en Maarten Van Poelgeest op 3 december 2020 tijdens onze Jaarbijeenkomst en ontdek wat we samen voor elkaar krijgen. Save the date en meld u aan via www.bouwstenen.nl/jaarbijeeenkomst.

We hopen dat u de komende tijd de rust krijgt om te reflecteren op wat we met zijn allen meegemaakt hebben. En dat de inhoud van dit blad u vooruit helpt.

Maarten van Poelgeest

21

26

Breed gedragen IHP Enschede Radicalisering Resultaat van samenwerking gemeente en schoolbesturen. 21

Signalen van radicalisering onder leerlingen in een vroeg stadium opvangen. 26

Rubrieken: Nieuw op de markt (10), Gezien & Gelezen (24), Beroep & Branche (30). En verder: Strakkere regie op onderwijs (9), Column: TeekensKarstens advocaten (16), Enquete (17), Strategische kwaliteit voor kwantiteit (21), Column: BTW-Instituut (29), School uit de jaren ‘20 gaat gasloos verder (32), Kennispartners (34)

Colofon Schoolfacilities is een onafhankelijk magazine voor huisvesting en facilitaire processen in het onderwijs. Oplage en bereik: Verschijnt 4 keer per jaar in een oplage van 3.800 exemplaren, bij het VO, BVE, HBO, Universiteiten, gemeenten en het bovenschools management van het PO. Eindredactie: Ingrid de Moel Hooglandseweg Zuid 34 3813 TC Amersfoort Te­le­foon: 033 - 258 7160 E: redactie@schoolfacilities.nl

Ingrid de Moel

Schoolfacilities, mei 2020

Uit­g a­ve van: Bouwstenen voor Sociaal ISSN: 1383-6331 Aansprakelijkheid: Uitgever en auteurs verklaren dat deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld. Zij aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die zijn gebaseerd op bedoelde informatie.


Corona

4

5

Hoe een virus het onderwijs niet klein krijgt Door: Ivo van der Hoeven

De achtbaan van corona

“Het is net een achtbaan,” zegt Willemijn van der Laan, juf van groep drie van openbare basisschool Atlantis in Amersfoort. “Ineens staat de hele wereld op zijn kop. En net als je weer een beetje routine hebt en jezelf hebt herpakt, komt de volgende looping.

Iets meer gewend Corona is haar, net als de rest van Nederland, overkomen. Heel het onderwijs heeft ermee moeten dealen. Hoe is dat gegaan? We hebben diverse mensen in en om het onderwijs gevraagd naar hun beleving. Een terugblik vanuit verschillende perspectieven.

Nog onkwetsbaar In de eerste week van maart 2020 voelt Nederland zich nog onkwetsbaar. Het coronavirus lijkt nog ver weg. Maar daar komt snel verandering in. De onrust in de samenleving en op scholen groeit, merkt ook Willemijn van der Laan. “Het wordt steeds meer duidelijk dat er concrete maatregelen komen. Maar wat voor maatregelen, dat is nog niet bekend. Dat maakt leerkrachten en ouders onrustig.”

Ineens niets meer te doen Abrupte sluiting Op 10 maart maakt Rutte bekend dat Nederlanders geen handen meer mogen schudden. Brabanders worden geacht niet naar bijeenkomsten te gaan. Op donderdag 12 maart volgt het besluit dat alle Nederlandse hogescholen en universiteiten hun deuren moeten sluiten voor studenten. En dus komt er ook voor Renee Pullen, 3de-jaars studente Biomedische Wetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam, een abrupt eind aan het oude ‘normale’ studentenleven. “Op 11 maart was ik nog bij een presentatie op de VU met een grote groep studenten. Een

Schoolfacilities, mei 2020

steeds veel onzekerheid over hoe online tentamens afgenomen moeten worden. Ik begin me af te vragen of ik mijn studiepunten wel ga halen en of ik studievertraging ga oplopen. En ik voel me af en toe ook een beetje eenzaam in Amsterdam. Ik besluit daarom voor een paar dagen naar mijn ouders te gaan.”

dag later sluit de universiteit haar deuren. We krijgen te horen dat het onderwijs online wordt voortgezet, maar de tentamens worden afgelast en ineens heb ik niets meer te doen voor mijn studie.”

Thuiswerken In de week van 16 tot 22 maart is de ernst van het virus intussen tot iedereen doorgedrongen. Het kabinet sluit scholen, horeca, restaurants en sportclubs. Iedereen wordt geacht thuis te werken. Het kabinet verzoekt de voorzitters van de veiligheidsregio’s om (nood)opvang te bieden aan kinderen van ouders die werken in cruciale beroepen of voor vitale processen. Gemeenten organiseren deze noodopvang, ondersteund door de VNG.

Na het sluiten van de scholen en kinderopvanglocaties, heeft de VNG met het ministerie van OCW de afspraak gemaakt dat gemeenten aan kwetsbare kinderen opvang, onderwijs en didactische begeleiding kunnen bieden als dat nodig is. Het thuisonderwijs begint ondertussen al te wennen, merkt ook Inge Klapwijk, moeder van een dochter op de basisschool en een dochter op de middelbare school. “De scholen leren snel en worden digitaal wijzer. Op de middelbare school van mijn oudste dochter worden online lessen geïntroduceerd: elk vak wordt één keer in de week gegeven via Microsoft Teams. Het zorgt voor wat meer structuur in het schoolleven van mijn dochter.”

Geen verloren tijd Daarnaast bieden gemeenten in samenwerking met de lokale Stichting Leergeld hulp aan arme gezinnen. Via bijzondere bijstand krijgen kinderen een computer, laptop of tablet in bruikleen. Het basisonderwijs schakelt snel en komt met gestructureerde leerpakketten voor thuisonderwijs. Voor Willemijn van der Laan breekt een stressvolle periode aan. “Er komt in korte tijd zo veel op ons af. We moeten met nieuwe software om leren gaan en er is veel, héél veel overleg via de telefoon, app en mail tussen collega’s om alles op een lijn te krijgen. Ook op mijn vrije dag werk ik door om de continuïteit voor de ouders te bewaren.”

Veel onzekerheid Ook de docenten van hogescholen en universiteiten geven college van achter de laptop. Voor Renee Pullen is dat behoorlijk wennen. “Er is nog

Schoolfacilities, mei 2020

Inge Klapwijk: “Mijn jongste dochter vindt het thuisonderwijs wel prima. Ze vindt het heerlijk dat er nu geen tijd verloren gaat aan onnodige of langdurende klassikale instructie. Elke ochtend zit ze om half 8 al aan haar huiswerk. Uitleg van mama is niet nodig, hooguit voor een dictee of als ze het echt niet begrijpt. Al met al krijgen we wel een prima ritme in het thuis combineren van werk, school en privé.” Ook Josianne van der Laan, dochter van Willemijn en eerstejaars vwo-leerlinge in Amersfoort merkt langzaamaan de voordelen van thuisonderwijs. “Ik vond het in het begin wel even wennen, maar ik merk dat ik nu zelf kan inplannen wanneer ik wat doe. Dat is een voordeel. Ik sta nog elke dag op tijd op om de lessen te volgen en houd zodoende structuur aan.”


6

betrokken ben, gaat dit eigenlijk best goed. Maar bij één vak is het een rommeltje: er wordt slecht gecommuniceerd, opnames zijn van slechte kwaliteit en komen soms te laat online. Onder mijn medestudenten leidt dat tot discussie over de kwaliteit van het onderwijs. Het maakt studenten onzeker of ze hierdoor worden benadeeld en straks studievertraging oplopen bijvoorbeeld.”

Start schoolexamens

Foto: Jessica Lewis

Nieuwe initiatieven Eind maart begin april loopt het aantal doden en opnames vanwege coronabesmetting in Nederland nog snel op. Wel nemen de nieuwe opnames in ziekenhuizen in Brabant langzaam af. Bij de mensen lijkt gewenning op te treden in de derde quarantaineweek. De mededeling dat scholen tot zeker eind april dicht blijven komt niet als een verrassing. Het thuisonderwijs is in korte tijd uitgegroeid tot een begrip. Er ontstaan ook allerlei initiatieven zoals study buddy, bedacht door twee docenten van een middelbare school in Utrecht. Het initiatief koppelt kwetsbare, zwakke leerlingen aan een extra leerkracht die helpt bij het structureren en organiseren van de lesstof. En, niet onbelangrijk in deze tijd, die een luisterend oor biedt. Het study buddy-initiatief geeft de creativiteit en slagkracht van de mensen in het onderwijs perfect weer. Ook Van der Laan merk dat zij en haar collega’s steviger in het ‘thuisonderwijszadel’ zitten. “We gaan in volle vaart verder. We experimenteren nu ook met Teams met kleine groepjes en met groepscontact. Het wordt steeds overzichtelijker om het thuisonderwijs voor te bereiden en we merken dat ouders daardoor ook steeds beter thuisonderwijs geven. We kijken

7

Corona

vooruit en ontwikkelen toetsmogelijkheden zodat zowel wij als de ouders kunnen volgen hoe de kinderen zich tijdens het thuisonderwijs ontwikkelen.”

Normale rooster maar dan online Normale rooster Ook in huize Klapwijk is het thuisonderwijs gemeengoed geworden. “De middelbare school is deze week weer begonnen met het normale rooster, maar dan online. Wel zijn de lessen ingekort tot een half uur. Mijn dochter vindt dit een minder fijn rooster. Normaal wordt instructie en huiswerk afgewisseld, en nu moet ze de hele ochtend luisteren om vervolgens de hele middag met maakwerk bezig te zijn. Dat vraagt wel wat van de spanningsboog. Onze jongste dochter blijft doorgaan in hetzelfde ritme: ’s ochtends vroeg schoolwerk en daarna buitenspelen.” Voor Renee Pullen beginnen deze week nieuwe -online- vakken op de universiteit. Het niveau van de vakken verschilt, merkt ze op. “Voor twee van de drie vakken waar ik bij

Schoolfacilities, mei 2020

Rutte stelt in een persconferentie dat we zullen moeten wennen aan de anderhalve meter samenleving. Het aantal opnames op de ic’s neemt af, maar we moeten ons voorbereiden op het nieuwe normaal, op een tijd na de intelligente lockdown. Experts verwachten dat de scholen het eerst weer open gaan, al dan niet gefaseerd. Op verschillende middelbare scholen in het land, zoals in Gelderland, beginnen de schoolexamens. Zo komen eindexamenleerlingen van het Maas Waal College in Wijchen en het Pax Christi College in Druten, uitgesmeerd over drie weken, op school hun toetsen maken. Dat gebeurt verspreid over de dag en met voldoende ruimte tussen de tafels. Andere scholen wachten het liever nog even af, in de hoop dat het risico op besmetting dan wat kleiner is geworden.

leerkracht op welke dag die klassen draait. Vanaf deze week worden er meer groepen gemaakt omdat de vraag deze vorm van opvang toeneemt.” Renee Pullen werkt nog steeds vanuit huis aan haar studie. De online hoorcolleges beginnen te wennen. “Deze colleges hebben een voordeel: je kan ze lekker zelf inplannen en wanneer je iets niet helemaal begrijpt, dan kun je ze makkelijk terugspoelen. En het is ook wel fijn om de vrijheid te hebben ‘s middags in de zon te zitten en dan ’s avonds nog even te studeren.”

In Nederland staan de onderwijzers niet te springen om de scholen weer op te gooien. Uit een enquête van de Algemene Onderwijsbond blijkt dat leraren zich grote zorgen maken over hun veiligheid en gezondheid als de scholen weer opengaan. Toch wordt er al nagedacht over verschillende scenario’s om scholen weer van het slot te halen. Veel scholen en schoolbesturen wachten toch voornamelijk de persconferentie van Rutte af om te kijken wat concreet de vraag zal zijn en met welke randvoorwaarden. Tot die tijd is het voor iedereen gissen.

Nog niet open Het regent aanvragen voor een uitkering bij het UWV. In maart is het aantal aanvragen met 42% toegenomen. Dat zijn dus 37.800 nieuwe aanvragen. Vooral jongeren, en werknemers in de horeca, cultuur en uitzendbranche worden had getroffen. Personeel in ict, tuinbouw en zorg is daarentegen niet aan te slepen. Toch lijkt het virus enigszins op zijn retour. Denemarken is dan ook een van de eerste Europese landen die de lockdown geleidelijk terugdraaien. Jonge kinderen mogen daar als eerste weer naar opvang en school.

We blijven de rit uitzitten

ben ik ook moe. Gelukkig hebben we thuis weer wat meer aandacht voor elkaar, dat schoot er de eerste weken nog wel eens bij in.” Dochter Josianne heeft die week haar eerste online toetsen gehad. “Best apart omdat we onze boeken erbij mocht houden, dus je kon dingen opzoeken, terwijl dat normaal helemaal niet mag.” Renee Pullen raakt meer en meer aan de nieuwe situatie gewend. “Het loopt best goed met de nieuwe vakken, dus dat is fijn. Dan heb ik wat te doen. Wel is het nog steeds onzeker wanneer ik het oude vak alsnog kan afsluiten. Ook mis ik mijn drukke sociale leven van voor de coronacrisis. Als ik in de zomer niet de structuur van het studeren heb en we nog steeds thuis moeten blijven, wordt het erg lastig denk ik. Van een echt studentenleven is niet zoveel sprake meer.”

De rit uitzitten

Scholen weer open

Willemijn van der Laan kijkt er in ieder geval naar uit om weer voor de klas te staan. Al heeft ze nog steeds sterk het gevoel in een achtbaan te zitten. “We blijven de rit moedig uitzitten en hebben in korte tijd veel kunnen realiseren, zowel de directie als de juffen en meesters. Ik ben trots op wat we hebben neergezet, al

Op 21 april maakt het kabinet bekend dat scholen in het basisonderwijs, speciaal onderwijs en speciaal basisonderwijs op 11 mei hun deuren weer openen. Kinderen gaan daarbij 50% van de tijd naar school. Onderling hoeven de kinderen geen 1,5 meter afstand te houden, maar de leraren moeten dit wel zo veel mogelijk. >

Schoolfacilities, mei 2020

Al arqam basisschool Utrecht

Meer maatwerk Volgens de PO-raad zijn duizenden kwetsbare po en vo-leerlingen buiten beeld geraakt. AVS stelt dat het gaat om circa 5.000 leerlingen in po en vo. Ze zijn onbereikbaar voor onderwijs op afstand, bijvoorbeeld omdat hun ouders slecht Nederlands spreken of omdat ze zijn teruggekeerd naar hun vaderland. Er worden acties opgezet om deze kinderen te benaderen. Op OBS Atlantis in Amersfoort wordt ook de opvang van kinderen van ouders uit vitale beroepen verder uitgebreid. Van der Laan: “Deze kinderen zitten per twee leerjaren in een klaslokaal met gepaste afstand tussen ieder kind en de leerkracht. Er is een rooster gemaakt welke


8

Strakkere regie op onderwijs

VO-scholen wordt gevraagd om zich voor te bereiden om vanaf 2 juni weer het fysiek onderwijs op te starten. De regeling voor noodopvang voor kinderen van ouder met cruciale beroepen blijft ongewijzigd. Mbo- hbo- en wo-onderwijs blijft voorlopig gesloten tot 19 mei, het kabinet neemt in de loop van mei een beslissing over een eventuele verlenging. Lerarenvakbond Leraren in Actie (LIA) maakt zich overigens grote zorgen over de gezondheid van het onderwijspersoneel als na de meivakantie de scholen gedeeltelijk of gefaseerd weer open zouden gaan. Vanwege deze zorgen vindt de vakbond dat de scholen na mei dicht moeten blijven. De bond zegt dat er nog geen duidelijkheid is over het besmettingsgevaar en de overdraagbaarheid van het coronavirus bij kinderen en jongeren. Ook is het moeilijk vast te stellen welke risico’s het personeel hierbij loopt, zegt het LIA.

9

Onderwijs

Foto: Annie Spratt

Niet wachten Toch ontkomt het onderwijs er niet aan, de basisscholen gaan vanaf 11 mei weer open en dus puzzelen betrokkenen zich suf om dat in goede banen te leiden. Scholen die worstelen met het hervatten van de lessen, kunnen volgens onderwijsminister Arie Slob aankloppen bij de

landelijke koepel van schoolbesturen en bij het ministerie van Onderwijs. Elke school heeft echter zijn eigen uitdagingen en drempels en dus vraagt het maatwerk om het fysieke onderwijs weer goed op te starten. Toch kunnen de meeste leerkrachten niet wachten: ze missen de kinderen, net als Willemijn. ■

In het rapport De Staat van het Onderwijs geeft de Inspectie aan hoe het onderwijs naar haar oordeel in 2019 heeft gefunctioneerd. Op alle onderwijsniveaus zijn er zaken te verbeteren. De inspectie pleit voor strakkere regie en meer eenheid. Tekst: Arthur Schroer

Helder formuleren In het primair onderwijs zorgt het tekort aan leraren en schoolleiders, volgens de inspectie, voor een maatschappelijk probleem, waardoor de onderwijskwaliteit in het gedrang komt. Iedere school lost het lerarentekort op zijn eigen wijze op. De overheid wil hiervoor strakkere kaders formuleren.

DOOR SLIM INKOPEN EN AANBESTEDEN MET PRO MEREOR, INKOOPKENNISCENTRUM Een efficiënte inkoop biedt enorme kansen; er zijn flinke besparingen te realiseren. Pro Mereor is specialist in het begeleiden van (Europese) aanbestedingsprocedures en het realiseren van structurele kostenbesparingen in het onderwijs. Al sinds 1995.

PRO MEREOR BIEDT: Inkoop & organisatieadvies Begeleiding Europese aanbestedingen Inkoopworkshops en kennissessies Inkoopcollectieven Interim management / werving en selectie Inkoop & organisatie advies Pro Mereor ondersteunt bij de professionalisering van de inkoopfunctie. Wij helpen stichtingen bij de inrichting van de inkoopfunctie in de organisatie zodat het bijdraagt aan de realisatie van de organisatiedoelstellingen en uitgevoerd wordt binnen de vigerende aanbestedingswetgeving.

Begeleiding Europese aanbestedingen Pro Mereor biedt juridische en vakinhoudelijke ondersteuning bij (Europees) aanbesteden. Door onze ruime ervaring bij aanbestedingen in het onderwijs zijn we goed op de hoogte van de leveranciersmarkten en staan we garant voor een doelmatige en rechtmatige aanbesteding. Inkoopworkshops en kennissessies Professionaliseer uw inkoop en breng uw kennis over Europees aanbesteden up-to-date. Speciaal voor bestuurders, directieleden en inkopers binnen het onderwijs organiseren wij diverse workshops en kennissessies over inkoop en Europees aanbesteden. Inkoopcollectieven voor het onderwijs Gezamenlijke inkoop moet rechtmatig worden aanbesteed. Door de samenwerking kunt u aanzienlijk besparen op aanbestedingskosten, bovendien wordt de aanbesteding uitgevoerd door de inkoopprofessionals van Pro Mereor. Door u aan te sluiten bij de inkoopcollectieven van Pro Mereor bespaart u veel geld. Immers massa is kassa. Interim management/ werving en selectie Pro Mereor bemiddelt bij (tijdelijke) behoefte aan ondersteuning. Zoekt u een inkoopprofessional om uw organisatie te versterken? Neem dan contact met ons op.

meer onderzoek nodig om een conclusie te trekken. De kwaliteitszorg is in ontwikkeling en er zijn nog geen landelijke inspectienormen, waardoor besturen en scholen zelf normen formuleren die passen bij het eindniveau van de schoolverlaters. Hier wil de overheid meer eenheid in stellen.

Minder mbo-diploma’s

Uit internationaal onderzoek (OECD, 2019) blijkt in het voortgezet onderwijs dat een kwart van de 15-jarigen onvoldoende geletterd is om goed mee te komen in de maatschappij. Daar staat tegenover dat de cijfers voor het centraal examen grotendeels stabiel zijn en ten opzichte van voorgaande jaren meer leerlingen een havo- of vwo-diploma behalen. De focus ligt volgens inspectie echter te veel op het centraal examen, waardoor alledaagse vaardigheden minder aandacht krijgen. De inspectie vindt dat hier meer bestuurlijke aandacht voor nodig is.

In het middelbaar beroepsonderwijs heeft in 2019, in vergelijking tot voorgaande jaren, een lager percentage mbo-studenten een diploma behaald en het aantal voortijdige schoolverlaters steeg. Opvallend hierbij is dat de prestaties van mannelijke studenten achterblijven bij die van vrouwen, terwijl in de praktijk de arbeidsmarktkansen voor mannen groter blijken te zijn. De bestuurskracht is in de afgelopen jaren toegenomen, waardoor de onderwijskwaliteit in het middelbaar beroepsonderwijs is verbeterd. De verantwoording van de raden van toezicht en van examencommissies kan beter, zodat de kwaliteitszorg gerichter getoetst kan worden.

Uitstroom gedaald

Actualisatie wetgeving

In 2019 is het aantal leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs met bijna 1400 leerlingen gestegen, een mindere toename dan in voorgaande jaren. De uitstroom is echter gedaald, met als gevolg een toename van het aantal leerlingen. Dit hangt moge-

In het bekostigd hoger onderwijs neemt de instroom van studenten toe, vooral in het wetenschappelijk onderwijs. Dit komt mede door de groei van het aantal internationale studenten. Maar liefst 97,5 procent van het Nederlands hoger onderwijs

Onvoldoende geletterd

GELD BESPAREN IN HET ONDERWIJS

lijk samen met meer leerlingen met zwaardere problematiek, maar er is

Pro Mereor | Burgemeester Weertsstraat 69a | 6814 HM Arnhem | T 026 370 14 76 | E info@pro-mereor.nl | pro-mereor.nl Schoolfacilities, mei 2020

voldoet aan de basiskwaliteit staat in het rapport vermeld. De inspectie vindt het wenselijk dat het welzijn, de sociale veiligheid en de begeleiding van studenten beter in beeld worden gebracht. In steeds meer gevallen sluit de organisatie en de invulling van het hoger onderwijs minder goed aan bij kernbegrippen in de wet- en regelgeving. Een passend antwoord hierop is een actualisatie van de wetgeving vanuit de overheid.

Verkiezingen De bespreking met onderwijspartners van het op 22 april 2020 gepubliceerde inspectierapport is in verband met de corona uitgesteld. Het rapport is al wel verschenen, omdat de Wet op het Onderwijstoezicht dit vereist. Gezien alle kritiek zal de staat van het onderwijs ongetwijfeld ook onderwerp van bespreking zijn voor de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021. Het volledige rapport is te vinden op www.onderwijsinspectie.nl


10

11

Nieuw op de markt

‘Bijschrift op de foto’

Bij de les

Op expeditie

Oersterke mokken

Afstandsbuttons

Vleermuizen vinden

Docent Laurens Koppens merkte dat leerlingen zijn lessen beter volgen als ze precies weten wat ze moeten doen. Die informatie wilde hij niet op het bord schrijven, maar overzichtelijk en visueel aantrekkelijk aan ze presenteren. Zo maakte hij de eerste versie van Classroomscreen: een simpele website die leerlingen op weg helpt.

Als ontdekkingsreiziger een reis maken zonder het klaslokaal te verlaten, dat kan met de gratis Google Expedities-app. Met virtual reality is de wereld virtueel te verkennen, en augmented reality brengt abstracte concepten tot leven.

We moeten verduurzamen, allemaal. Door over te stappen op koffiebekers van bamboe draag je eenvoudig een steentje aan de verduurzaming bij. Koffiebekers van bamboe zijn biologisch afbreekbaar en dus minder schadelijk dan plastic bekertjes. Maar bamboe leent zich ook goed als alternatief voor porseleinen bekers. Ze zijn stevig en daardoor moeilijk breekbaar. Ideaal dus op scholen.

De scholen beginnen langzaam met fysiek lesgeven. Dat zal anders zijn dan normaal en soms is het lastig om afstand te bewaren. Wilt u ook dat mensen voldoende afstand houden zonder over te komen als een zeur? Gelukkig zijn er buttons. Met de ‘keep safe buttons’ kunt u sociale contacten op een luchtige manier attenderen op het feit dat ze anderhalve meter uit uw buurt moeten blijven.

De vleermuis, door Batman eens zo cool, zag de laatste maanden zijn zorgvuldig opgebouwde imago aan diggelen vallen. Het coronavirus zou ontstaan zijn op een Chinese markt, waar een vleermuis een ander dier besmette. Vleermuizen zijn drager van diverse virussen, waaronder het Coronavirus.

Het programma moest vooral eenvoudig in het gebruik zijn, zodat ook docenten het kunnen gebruiken die zich minder op hun gemak voelen met educatie-software in de klas. Het is een beeldscherm met toepassingen die je dagelijks in de klas gebruikt, bedoeld om instructies duidelijker en aantrekkelijker te maken. De basisversie is gratis te gebruiken.

Het klaslokaal kent geen grenzen meer. Van de Mount Everest tot het Louvre, via de app zijn meer dan 900 VR-expedities te ontdekken. Ook een tornado of een zwermende bijenkorf breng je in het klaslokaal tot leven met de augmented reality functie. Zelf expedities in elkaar zetten kan ook, met eigen 360° foto’s of met foto’s van Google Maps bouwen docenten en leerlingen zo een eigen tour.

Bamboe is een duurzaam materiaal: het is absorbeert bijna vijf keer zoveel broeikasgassen als bomen, is oersterk en heeft geen mest, pesticide of andere chemische middelen nodig om te groeien. Ook is het de snelst groeiende plant ter wereld. Ieder jaar groeien er nieuwe stammen uit de moederplant die razendsnel de hoogte in schieten.

U hoeft ze dat niet meer te vertellen, dat doet de smiley op uw button. Die draagt een mondkapje met de tekst ‘1,5 meter’ en knipoogt ondertussen vriendelijke naar uw sociale contacten.

Met een vleermuisdetector in de hand kun je gewoon even naar de vleermuizen luisteren of hun geluid opnemen en het later thuis analyseren. Het werkt helemaal goed in combinatie met met bijpassende gids ‘Welke vleermuis is dat?’

Bamboe mokken zijn lichtgewicht gaan lang mee omdat ze keer op keer hergebruikt kunnen worden. Ze kunnen in de vaatwasser en zijn helemaal aan het eind van hun leven - biologisch afbreekbaar. www.classroomscreen.com

www.edu.google.com

Schoolfacilities, Schoolfacilities, september mei 2020 2018

www.greengiving.nl

Wil je weten of er ook vleermuizen rond jouw gebouw vliegen? Dan kan een vleermuisdetector van pas komen. Met een vleermuisdetector kun je het ultrasone geluid van vleermuizen vangen. Een vleermuisdetector zet de voor de mens niet-hoorbare geluiden van vleermuizen om naar hoorbare geluiden.

www.pascogifts.com

natuurgadgets.nl

Schoolfacilities, mei 2020


12

13

Groen schoolplein Hogeschool, de Sophia Stichting, Fonds 1818 en Rijksuniversiteit Groningen. Het onderzoek werd mede mogelijk gemaakt door financiering uit de regeling RAAK-PRO van SIA (Stichting Innovatie Alliantie). Uit het onderzoek blijkt dat buiten lesgeven voor leerkrachten nog onbekend terrein is en dat maakt het spannend. Docenten ervaren dat er te weinig tijd ingeroosterd kan worden om buiten les te geven. Ook komt uit het onderzoek naar voren dat ruim 80% van de leerlingen het

Spelen en leren in het groen

Omdraaien Erwin Groenenberg van de Thomas More Hogeschool Rotterdam is voorstander van buiten les geven. “Als je momenten inbouwt om met de kinderen naar buiten te gaan, ontstaat er een vuurtje waar je zelf ook energie van krijgt. Waarom zou je lesgeven in lokalen als je buiten zoveel rijkdom hebt? Ik draai het

‘Groen is wat de kinderen ervan hebben gemaakt’

Steeds meer schoolpleinen worden omgebouwd tot een groen schoolplein. Het biedt kinderen meer uitdaging bij het spelen en ondertussen leren ze ook nog wat over de natuur. Er kan ook buiten les worden gegeven.

De voordelen van een groen schoolplein zijn al vaak en breed uitgemeten. Kinderen staan in direct contact met bomen, planten, struiken en dieren en kunnen zo kennismaken met de natuur. Ze leren waarom het belangrijk is de natuur te koesteren en hoe er goed mee om te gaan. De digitale wereld kan op een groen schoolplein worden

liever om. Alles wat je buiten kan leren moet je ook buiten leren. Anders zit je binnen om het binnen zitten.”

Er ontstaat een vuurtje waar je zelf ook energie van krijgt

In de praktijk

Casimir school

Door: Arthur Schroer

leuk zou vinden om buiten les te krijgen en dat 60% dat nog nooit heeft meegemaakt.

losgelaten. De omgeving biedt rust en er is ruimte voor creativiteit. Geen wonder dat steeds meer scholen hiervoor kiezen en de schoolpleinen ombouwen tot een natuurrijke belevingswereld.

Saamhorigheid Maar er zijn nog meer voordelen om voor een groen schoolplein te kiezen. Het daagt kinderen uit meer te bewegen en samen actief bezig

‘Bijschrift van de foto’

Schoolfacilities, mei 2020

te zijn in een natuurrijke omgeving. Het biedt afleiding aan kinderen die langer op school moeten verblijven. De buurt en ouders kunnen worden betrokken bij het onderhoud van het groen, wat goed is voor de saamhorigheid. En het draagt bij aan een leefbaar klimaat en een vruchtbare grond.

Leerkracht van groen Er wordt een onderzoeksproject ‘De ‘leer’kracht van groene schoolpleinen’ (2013-2020) gedaan naar de mogelijkheden en effecten van buiten lesgeven. Dit project wordt uitgevoerd binnen een samenwerkingsverband van Hogeschool Leiden, Vrije Universiteit Amsterdam, Veldwerk Nederland, Thomas More ‘Bijschrift van de foto’

Christie van Seventer, schoolleider Prins Willem Alexanderschool te Ermelo: “We hebben sinds september 2019 een klimaatneutrale school. Tijdens de bouwperiode is er contact gezocht met de Gelderse Sportfederatie om ons te ondersteunen met de ontwikkeling van een leuk beweegplein. Het was in de eerste instantie niet een groen plein. Dat is wat de kinderen er met de door hen uitgekozen ontwerper van hebben gemaakt. Er zijn natuurlijke speeltoestellen, een deel is bestraat en een deel is met schors bedekt, er zit een ‘buitenlesplaats’ in en de begroeiing is zeer divers met vruchtbomen en -struiken, stevige gras- en bamboe soorten, kruiden, enzovoort. Zowel de kinderen als de leerkrachten zijn er enorm blij mee en ik ben er ook heel tevreden over. Alles wat de kinderen op hun verlanglijstje hadden staan, is gelukt. Het heeft veel energie gekost om voldoende geld bij elkaar te krijgen om te zorgen dat het plein over vijf jaar nog steeds fijn is om te spelen. Dus een goede afwatering, mooie sterke beplanting en goed bestraat waar nodig. Het was een fijne samenwerking met de gemeente, ook zij hebben geholpen waar mogelijk was.”

‘Zowel leerlingen als leerkrachten zijn zeer positief over het plein’

Renske Kleintjes RADO, Adjunct Directeur Schoolvereniging voor Neutraal Bijzonder Onderwijs Casimir te Gouda: “Wij vinden het belangrijk dat kinderen bewust zijn van de verandering in het klimaat en welke bijdrage je als individu hieraan kunt bijdragen. In de ‘stenen’ binnenstad is ons schoolplein nu een kleine groene oase. Doordat er tegels uit zijn gegaan en planten er weer in zijn gegaan, hebben wij een klimaatadaptieve maatregel genomen. Tevens wordt al het hemelwater van het dak opgevangen en naar het oppervlaktewater van de singels in Gouda gebracht. Hierdoor komt het niet in het riool terecht en bij piekbuien ontlasten we zo het riool in de binnenstad. De feitelijke uitwerking heeft zo’n drie jaar in beslag genomen. De uiteindelijke realisatiefase maar zo’n drie maanden. Het voortraject kostte de meeste tijd, omdat wij graag de gemeente Gouda en Hoogheemraadschap Rijnland als co-financierders in het project wilden betrekken. Er zijn groene stroken met sluipweggetjes door wilgentunnels te vinden. De twee speelobjecten zijn gemaakt van duurzaam Robinia hout. De leerlingen zijn heel enthousiast over het plein, evenals de leerkrachten. Wij zijn zeer tevreden over het plein. Wij hebben echter van te voren niet bedacht dat wij veel tijd kwijt zijn aan het water geven van de planten, zeker in een warme zomer. Ik gun iedere school een groen/blauw schoolplein. Het is echter goed om te beseffen dat het veel tijd en energie kost om een groen/blauw schoolplein te realiseren. Het loont de moeite om je als school hier goed in te verdiepen en contact te zoeken met scholen die dit al hebben gerealiseerd, zodat er praktische tips uitgewisseld kunnen worden.” ‘Bijschrift van de foto’

Schoolfacilities, mei 2020


14 o

Stap 1: Het begin

o

Betrek bij de eerste plannen diverse partijen, zoals het schoolbestuur, de leerkrachten, ouders, buurtbewoners, lokale natuurvereniging, gemeente, enzovoort;

o

Bepaal wie de kar gaat trekken om de helicopterview te houden;

o

Breng in kaart wie er op vrijwillige basis mee willen werken aan het project;

o

Stel een overkoepelende werkgroep samen en maak subgroepen verantwoordelijk voor specifieke taken;

o

o

o

Plan voor klimmogelijkheden natuurlijke materialen als rotsen of boomstammen;

o

Creëer bijvoorbeeld ook een hut van gevlochten wilgentenen;

o

Zitmogelijkheden kunnen gemaakt worden van afgezaagde boomstammen,

o

Een moestuin kan een educatieve meerwaarde zijn;

o

Denk na over een schaduw gedeelte, bijvoorbeeld een druivenstruik of pergola;

o

Kijk of het plein na schooltijd een functie kan bieden aan de wijk;

Leg voor aan de betrokkenen wat er mogelijk is qua kostprijs voor het project;

o

Houd altijd de veiligheid van de kinderen voor ogen bij de plannen;

Belangrijk is een financiële groep samen te stellen, die de kosten in de gaten houdt;

o

Denk na over het onstaan van eventuelen nadelen, zoals modderpoelen, platgelopen gras, geen goed overzicht over het plein en te weinig bewegingsruimte;

o

Doe ideeën op bij al bestaande groene schoolpleinen.

Is niet alles duidelijk in beeld, ga dan brainstormen met enthousiaste deelnemers.

Stap 2: Voorbereiding o

Maak een plattegrond van het schoolplein en verdeel deze onder de subgroepen;

o

Verzamel alle ideeën van de groepen en breng deze in kaart;

o

Betrek ook ideeën van kinderen bij de plannen, omdat zij goed weten wat ze willen;

o

Bedenk welke bomen, planten en dieren er op het schoolplein kunnen komen;

Presenteer aan de betrokkenen het eerste ontwerp inclusief een kostenraming;

o

Verzamel vervolgens alle op- en aanmerkingen;

o

Stel het definitieve ontwerp samen, waarmee aan de slag gegaan kan worden;

o

Plan van aanpak

o

15

Groen schoolplein

o

o

Maak een goede planning vooraf, zodat bijvoorbeeld niet de tegels al weggehaald worden en er nog geen materiaal is om invulling te geven; Probeer bedrijven materialen te laten sponsoren en bekijk welke aanwezige materialen, bomen en planten hergebruikt kunnen worden; Bekijk waar je gratis materialen op de kop kunt tikken, van houtsnippers tot afgezaagde bomen.

Stap 4: Aan de slag o

Maak een perfecte planning voor de uitvoering, wie doet wat op welk moment;

o

Schakel vakbekwame hulp in daar waar nodig;

o

Zorg dat het ‘wij’-gevoel blijft heersen onder alle betrokkenen om tot een zo goed mogelijk resultaat te komen.

o

Zorg voor een schema waarin voor iedereen duidelijk is welke rol er vervuld wordt bij het onderhoud, betrek hier ook kinderen bij;

o

Houd een logboek bij over de groei en bloei op het schoolplein, zodat iedereen op de hoogte blijft;

o

Leraren kunnen het schoolplein als buitenlokaal gebruiken voor bepaalde lessen.

Stap 5: Gereed & verder o

o

Plan een officiële opening en nodig daarbij de kinderen, ouders, omwonenden en pers uit; Evalueer na een maand de nieuwe opzet of er eventueel aanpassingen dienen te komen;

Bron: Deels gebaseerd op stappenplan dat door Fonds 1818 in het kader van het programma Groene Schoolpleinen is ontwikkeld groeneschoolpleinen.nl

VOOR ALLE ROOST ERPAK KETTEN IN HET VO

DIGE VOLLE OP ERING T S O O R ND AFSTA

Stap 3: Samenbrengen o

Breng alle plannen samen en sorteer ze qua wensen en minimale eisen;

o

Beslis wie het uiteindelijke ontwerp maakt, een ontwerpbureau of betrokkene;

o

Laat je door een deskundige voorlichten over de te verwachten groei van de geplande planten- en boomsoorten;

‘Bijschrift van de foto’

‘Bijschrift van de foto’

‘Bijschrift van de foto’

Anna Ontzorgt, voor al uw roostering op afstand Schoolfacilities, mei 2020

Schoolfacilities, mei 2020 Meer informatie op www.annaontzorgt.nl


Column

Vastgoedmanagement scholen en gemeenten 2019

De aanbestedingspraktijk

Resultaten landelijk onderzoek Het onderzoek

Onderwijsinstellingen zijn verplicht om bij het inkopen van goederen en diensten de regels van de Aanbestedingswet toe te passen. Opdrachten met een waarde die hoger is dan de drempelwaarde (thans € 214.000) moeten zelfs Europees worden aanbesteed, zodat ook buitenlandse ondernemers offertes mogen indienen.

Deelnemers:

24 scholen 62 gemeenten

Het onderzoek is een vervolg op het landelijk onderzoek naar het gemeentelijk vastgoedmanagement 2018. Het is gebaseerd op een enquête waarin dit jaar ook scholen zijn meegenomen. Zij staan vaak voor dezelfde vraagstukken als gemeenten. Daarbij hebben scholen en gemeenten elkaar ook iets te bieden als het gaat om informatie, kennis en ervaring en oplossingen.

Samen Eigen belang voorop

Belangrijke les

De regels van de Aanbestedingswet zijn helaas ingewikkeld, zo ingewikkeld dat veel onderwijsinstellingen de daadwerkelijke uitvoering van een aanbesteding niet zelden uitbesteden aan advieskantoren die zich op de onderwijsmarkt richten. Die kantoren zijn vaak wel bekend met de inhoud van de opdracht die wordt aanbesteed, maar slagen er niet altijd in de strenge regels van het aanbestedingsrecht goed toe te passen. Niet alleen laat de kwaliteit van het advieskantoor wel eens te wensen over, er zijn zelfs advieskantoren actief in de onderwijsmarkt die hun eigen belang boven het belang van de klant stellen.

Een belangrijke les die hieruit te trekken valt, is dat het zeer belangrijk is om de eigen inkoopvoorwaarden van toepassing te verklaren bij het contracteren met een advieskantoor en er op te letten dat die inkoopvoorwaarden bepalen dat het auteursrecht op aanbestedingsstukken die door een advieskantoor worden opgesteld aan de school wordt overgedragen.

318 schoolgebouwen 11.000 andere gebouwen

De enquêtevragen waren er vooral op gericht meer achtergrondinformatie te krijgen over de onderwerpen uit de Agenda Maatschappelijk Vastgoed 2019, met name rond de verduurzaming. Het resultaat geeft een indruk van de stand van zaken in het land en is bedoeld om verder met elkaar in gesprek te gaan over de volgende stap; met elkaar en in goede samenwerking.

Voor

73.200 leerlingen 5,9 miljoen inwoners

Omvang portefeuille Gemeenten: aantal gebouwen tov inwoners

Scholen: aantal gebouwen tov leerlingen 70

600

Inbreuk op auteursrecht

60

Zo klopte laatst een school bij mij aan met het verzoek om bijstand bij een claim van een inkoopadviesbureau dat een flink bedrag aan schadevergoeding eiste omdat de school bij een aanbesteding een document had gepubliceerd dat inbreuk zou maken op het auteursrecht van dat bureau. Omdat aanbestedingen openbaar zijn, kan iedereen de documenten die een aanbestedende dienst op internet plaatst, downloaden en voor eigen gewin proberen te gebruiken. Dat mag niet altijd en soms kan er inderdaad sprake zijn van een inbreuk op auteursrecht die tot fikse schadeclaims kan leiden. In dit geval werd zelfs geëist dat het gewraakte document zou worden verwijderd van internet, wat neer zou komen op stopzetten van de aanbesteding.

500

50

Eigen inkoopvoorwaarden

Veel werk te doen

400

40

300

30

200

20

100

10 0

0

2.000

4.000

6.000

8.000

10.000

12.000

Gemiddeld hebben de deelnemende scholen zo’n 14 gebouwen in hun portefeuille; variërend van 1 tot 72. Het aantal leerlingen per gebouw varieert enorm. Er zijn kleine PO-scholen met 43 leerlingen, VO-scholen met gemiddeld 740 leerlingen en grote scholen met gemiddeld 1.100 leerlingen per gebouw.

150.000

200.000

Aanpakaantal aantal gebouwen - 2021 2 jaar gemiddeld Aanpak gebouwen2019 komende

Er is de komende jaren voor scholen en gemeenten veel werk aan de winkel. Allereerst het onderhoudsmanagement van alle gebouwen. Daarnaast staan op de planning het zoeken naar een (deels, tijdelijke) andere invulling voor panden, renovatie, transformatie naar een andere functie, sloop, nieuwbouw en het afstoten en verkopen van gebouwen.

14 12 10 8 6 4 2

Scholen

Af st ot en

en op Sl

uw w bo Ni eu

rm sfo

er e

Schoolfacilities, mei 2020

er en

0

Tr an

Ook staan er veel verhuizingen op de planning in verband met sloop/ nieuwbouw, de verduurzaming of om andere redenen; gemiddeld 1,4 per organisatie. Het betreft vooral verhuizingen van scholen.

An d

Schoolfacilities, mei 2020

100.000

Gemiddeld hebben gemeenten zo’n 110 gebouwen in portefeuille. De variatie in de gebouwen is groot. De grootste deelportefeuilles zijn die voor onderwijs en sport.

no ve re n

‘Bijschrift van de foto’

50.000

in vu l

‘Bijschrift van de foto’

0

g

Deze bijdrage is geschreven door Mr. drs. T.H. Chen, advocaat bij TeekensKarstens advocaten notarissen te Leiden

0

14.000

lin

Gelukkig had de school haar eigen algemene inkoopvoorwaarden van toepassing verklaard bij de opdracht om het gewraakte document op te stellen en volgens die voorwaarden had de school daarmee het auteursrecht op dat document verkregen. De claim was dus een slag in de lucht die er bijna toe had geleid dat de school de aanbesteding had stopgezet. Gelukkig bleek na juridisch onderzoek van de feiten dat de school met een gerust hart verder kon gaan.

17

Onderzoek

Re

16

Gemeenten


18

Omgang met informatie

Maakt u gebruik van slimme techniek?

De helft van de deelnemende scholen gebruikt voor het vastgoedmanagement een speciaal hiervoor ingericht informatiesysteem; van een beperkt aantal leveranciers. Gemeenten maken vaker gebruik van een informatiesysteem en ook hun arsenaal aan leveranciers is groter. De systemen van een aantal leveranciers worden door zowel scholen als gemeenten gebruikt, wat bij samenwerking handig kan zijn.

ja

70 %

nee

Verwachting realisatie verduurzaming

onbekend

50 %

60 % 50 %

Gezien de gang van zaken in de eigen organisatie verwachten de meeste deelnemers aan de enquête niet dat de beleidsdoelen met betrekking tot energie en circulariteit in 2040 gehaald kunnen worden. Scholen zijn wel wat optimistischer dan gemeenten.

40 %

40 % 30 %

30 %

20 %

Bij de vraag hoe de benodigde gegevens actueel worden gehouden, blijkt dat veel scholen en gemeenten nog zoekende zijn. De meeste reacties liggen in de lijn van afspraken maken en bijhouden en eens in de zoveel tijd nalopen. Ook gaan relatief veel reacties over het actualiseren van de gegevens in het kader van het onderhoud (en de technische staat).

10 %

20 %

0% Scholen

Gemeenten

10 %

Zowel scholen als gemeenten wijzen bij de vraag over welke slimme technologie wordt gebruikt veelvuldig naar gebouwbeheersystemen, klimaatsystemen en slimme meters. Daarnaast noemen scholen ook sensoren voor bezetting, ventilatie en verwarming en gemeenten pasjessystemen voor toegang en klimaatregulering.

Omgang met privacygevoelige informatie lijkt niet echt een ding bij de vastgoedafdelingen van scholen en gemeenten. Opvallend weinig reactie is er op de impact van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) op het werk. De AVG wordt vooral in verband gebracht met regels en bureaucratie.

0% Uitgesloten

Scholen

Duurzaamheidsbeleid eigen vastgoed Duurzaamheidsbeleid Meetbare grootheden

Meetbare grootheden

70 %70 %

70 %

60 %60 %

60 %

50 %

50 %50 %

50 %

40%% 40

40 %40 %

40 %

30 %30 %

30 %

20 %20 %

20 %

10 %10 %

10 %

0 %0 %

0%

Meetbare grootheden

Verduurzaming tov vergelijkbare organisaties De meeste scholen en gemeenten denken dat ze, wat betreft de verduurzaming van het eigen vastgoed - ten opzichte van vergelijkbare organisaties - ergens in de middenmoot zitten of iets voorop lopen. Gemeenten die vinden dat ze achterlopen, wijten dat aan het ontbreken van beleid. De deelnemende scholen hebben vaker dan gemeenten een positief of geen beeld van hun positie ten opzichte van andere scholen. Veel gemeenten geven aan dat ze weten waar ze ten opzichte van anderen staan door informatie en kennisuitwisseling met anderen tijdens Bouwstenen-bijeenkomsten.

30 30%% 20 %

20 %

10 %

10 % Energielabels

Energiegebruik

Scholen

Circulariteit

Gezondheid

Duurzaamheid

Gemeenten

Het duurzaamheidsbeleid is vaak vertaald naar energieverbruik en/of -labels. Scholen sturen daarnaast vaker dan gemeenten op gezondheid en gemeenten weer wat vaker op circulariteit.

0%

0%

Onbekend Uitgesloten

Scholen

Scholen

We lopen achter

Gemiddeld

Klein

50% 40% 30% 20% 10%

Schoolfacilities, mei 2020

ge rak br en ui ke An rs de rg ed ra g Be dr ijfs pl an Ve ra nt w oo rd in g (O pe jaa nba rv ar er ) sla g

sp

n

Gemeenten

Af

sto

ffe

id he

Gr on d

tre aa

nd

om

ge len

0%

De meeste scholen en gemeenten hebben al een duurzaam meerjaren onderhoudsprogramma gereed of in de maak. Een kleine 40% van de scholen en 25% van de gemeenten nog niet. Organisaties zonder DMJOP (in de maak) zijn zowel grote als kleine scholen en gemeenten. Naast voornoemde oplossingen verwachten gemeenten meer van zaken die ze zelf in handen hebben. Scholen verwachten meer van zaken

Kansrijke oplossingen voor verduurzaming

Ten aanzien van de oplossingen die de markt kan bieden, zijn er wel verwachtingen wat betreft de technische kant (de techniek gaat erg snel, we weten nog niet welke oplossingen er in 2030 zijn), maar niet dat de markt ook echt een oplossing biedt. Partijen zijn er nog niet klaar voor en voorop lopen kost geld. Wie zuinig is met geld wacht tot de techniek is ontwikkeld en de prijzen zijn gedaald.

70%

Het gebrek aan capaciteit en geld worden het vaakst genoemd als knelpunt om de duurzame doelen te halen.

60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

P w bo du rest uw ur ati za ec am on he tra id ct Sp sdo en ele ec ia n Co ver al b d ud m u ur g bi ne za et m re i n bu ng dg et te n ES Op CO ric ’s ht in g ta Op sk lo fo ss rc in e ge n m ar kt

60%

die anderen hen kunnen bieden, zoals nieuwbouw en oplossingen uit de markt.

tie

70%

M

100%

eu

80%

en d

Groot

Ver voor

Gemeenten

Verduurzaming via het onderhoud, door nieuwbouw en renovatie en met speciale budgetten, worden gezien als kansrijke mogelijkheden om de vastgoedportefeuille te verduurzamen.

Scholen

50/50

Gemeenten

Voor de middenmoot

Kansrijke oplossingen

Concrete acties

Eig

Gemeenten

Ni

Duurzaamheid

Gemeenten hebben vaker beleid op het gebied van duurzaamheid dan scholen en grote gemeenten weer vaker dan kleine. Het beleid van deze scholen en gemeenten is erop gericht om in 2030 of 2040 klimaatneutraal te zijn. Meer dan de helft wil ook van het gas af.

Bij de helft van de scholen en gemeenten is het duurzaamheidsbeleid in meer of mindere mate vertaald naar het eigendom van panden (wel of niet in bezit houden), energiebesparende maatregelen en afspraken met gebruikers van de gebouwen. Maar helder is ook dat er nog heel wat te doen is in het operationaliseren van het duurzaamheidsbeleid. Bij het gros van de scholen en gemeenten is duurzaamheid nog geen gemeengoed en onderdeel van het bedrijfsplan/de organisatiecultuur. Iets minder dan 10% van de scholen en 35% van de gemeenten heeft ervaring met circulair inkopen rond het vastgoed en facility management. Het gaat dan bijvoorbeeld over de materialisatie bij nieuwbouw of renovatie, de herschikking van afvalstromen of het inkopen van meubels of facilitaire zaken.

100%

50 %

Gemeenten Gemeenten

Concrete acties

Groot

Re no va

Gezondheid wel beleid

50/50

60 %

zo

Scholen Scholen

Energiegebruik Circulariteit in ontwikkeling

Klein

Achterblijvers en voorlopers

Ge

Energielabels Geen beleid

19

Verwachtingen duurzaamheidsbeleid

Scholen

Schoolfacilities, mei 2020

Gemeenten


20

21

IHP Enschede blij met breed gedragen IHP

Strategische kwaliteit voor kwantiteit Door: Ivo van der Hoeven en Arthur Schroer

In Enschede ligt een enorme opgave om de schoolgebouwen up-to-date te krijgen. Een kleine 70% is namelijk 40 jaar of ouder. Het antwoord op deze opgave staat nu beschreven in een gezamenlijk opgesteld Integraal Huisvestingsplan (IHP). Belangrijk onderdeel van dit IHP is een investeringsplan voor de komende 30 jaar. Erwin van Proosdij, hoofd van het vastgoed & facilitair bedrijf van de gemeente Enschede, werkte aan dit IHP samen met een flink aantal schoolbesturen in het primair en voortgezet onderwijs. Het resultaat is een breed gedragen IHP waarin strategische kwaliteit voor kwantiteit gaat.

en hebben in veel gevallen een slecht binnenklimaat. Wij hebben met elkaar gezegd: ‘dit kan zo niet langer, hier moeten we iets aan doen’.

eigen grenzen en belangen gestapt om een breed gedragen en beleidsrijk IHP te ontwikkelen.

Structurele oplossing Ook de betrokken schoolbesturen zijn blij met het resultaat dat er nu ligt. Dat er een IHP moest komen was volgens Van Proosdij ook hoognodig: “Enschede heeft een verouderd scholenbestand. De gebouwen zijn niet duurzaam, niet goed geventileerd

Enschede heeft een verouderd scholenbestand Beleidsrijk IHP Gemeente, schoolbesturen en andere betrokkenen hebben samen de belangrijkste uitgangspunten en doelen voor het IHP geformuleerd. Denk aan zaken op het gebied van gewenste kwaliteit, functionaliteit, duurzaamheid, gezondheid en de gezamenlijke financiële verantwoordelijkheid. Een prestatie van formaat gezien het aantal onderwijspartners. Alle betrokken partijen zijn daarbij over hun

Schoolfacilities, mei 2020

Erwin van Proosdij, gemeente Enschede

Schoolfacilities, september 2018 Schoolfacilities, mei 2020

Deelnemende onderwijspartners: Scholengemeenschap Attendiz, Audiologisch Centrum Kentalis, Stichting Consent, Katholiek Onderwijs (KOE), Vereniging Christelijk Onderwijs (VCO), Christelijk Scholengemeenschap VGPO, Studentenvereniging ESV, Stichting Onderwijs Islamitische Grondslag (SIMON), Stichting Vrije Scholen Athena, Stedelijk Lyceum HSL, Stichting Carmelcollege, Bonhoeffer College en Christelijke Middelbare School Greijdanus


22

23 dat er meer geld beschikbaar is voor onderwijs en uiteindelijk is dat onze primaire doelstelling.”

Warmtewering met raamfolie Door: Manprotection

IHP waarin strategische kwaliteit voor kwantiteit gaat Gedragen ambitie Jan Schilt, Fotograaf Marty van Dijken

Vandaar dat we de handen ineen hebben geslagen en met de schoolbesturen hebben besloten om structureel, beleidsmatig en grondig het gebouwenbestand aan te pakken.”

“Deze locaties voldoen niet aan de duurzaamheidseisen van deze tijd. Komende periode vindt er onder-

Terugbrengen

Exploitatie belangrijk

exploitatiekosten is primaire doelstelling Energieneutraal Eén van de betrokken scholen is Stichting Attendiz met 12 scholen en 17 locaties voor (voortgezet) speciaal onderwijs in de regio Twente. In Enschede heeft Attendiz 6 scholen. Colette Steenbergen, beleidsadviseur Huisvesting en Facilitaire zaken:

zoek plaats hoe dit te verbeteren; via renovatie of nieuwbouw. In beide gevallen geldt dat er een gebouw opgeleverd moet worden dat energieneutraal (ENG) is.”

Naast functionaliteit is de exploitatie van het gerenoveerde of nieuwe gebouw een belangrijk aspect waar Steenbergen naar kijkt bij de beoordeling van de alternatieven. Dat geldt ook voor Jan van Schilt, voorzitter van het Bonhoeffer College met 6 schoolgebouwen en 2 dependances in de gemeente Enschede. Van Schilt: “De exploitatiekosten nemen een belangrijk deel van de huisvestingskosten in beslag én komen jaarlijks terug. Het terugbrengen van die kosten betekent

Om een goed beeld te krijgen van wat een schoolgebouw kost dat aan alle eisen voldoet, zocht de gemeente Enschede ondersteuning van HEVO. Van Proosdij: “We hebben de lat hierbij bewust hoog gelegd omdat we wilden gaan voor energieneutrale gebouwen met een extra plus voor onderwijskundige kwaliteit.” Met behulp van HEVO werd becijferd wat de gemeente nodig heeft aan financiën en met dat verhaal is Van Proosdij samen met de scholen naar het College van Burgemeesters en Wethouders en de gemeenteraad gestapt. “We hebben uitgelegd waarom de investering nodig is. Dat was best lastig omdat Enschede al 10 jaar heeft bezuinigd. Het was een uitdaging om nu extra geld te vragen. Maar gelukkig kon ook de gemeenteraad zich vinden in de gezamenlijk opgestelde ambities.”

Oog voor proces Volgens Van Proosdij begon het omvangrijke traject om in Enschede tot een breed gedragen IHP te komen een kleine drie jaar geleden. “We moesten elkaar eerst leren kennen en dat kostte tijd. We hebben elkaar in het begin echt moeten vinden, dat liep niet meteen soepel. We hebben er allemaal moeite voor moeten doen. Mijn pleidooi is dan ook: heb niet alleen aandacht voor de inhoud en de feiten, maar zeker ook voor het proces en voor elkaar, en voor de problemen van anderen.”

Begrip voor afspraken Colette Steenbergen- Attendiz

Schoolfacilities, mei 2020

Collette Steenbergen van Attendiz beaamt dit. “Het was een boeiend traject met interessante en leerzame

Onbehandeld glas laat warmte, licht en schadelijke UVstraling van de zon door. Hierdoor kan het binnen warm worden, verkleuren materialen sneller en kan men last ondervinden van schitterend zonlicht. Man Protection biedt hiervoor dé oplossing: hoogwaardige, warmtewerende raamfolie. Warmtewerende folie reduceert de opwarming op het glas tot wel 90%. Het klimaat binnen blijft optimaal en men bespaart op het energieverbruik van de airco. In schoollokalen kan de schittering of weerspiegeling van zonlicht storend zijn. Lichtwerende folie zorgt ervoor dat het zicht op beeldschermen en digiborden optimaal blijft. De folie is het hele jaar werkzaam bij hoog- en laagstaande zon en geeft de gevel een esthetische upgrade. De spiegelfolie draagt bij aan een moderne uitstraling. Warmtewerende raamfolie is verkrijgbaar in verschillende kleuren, gradaties van warmtewering en in combinatie met privacy, lichtwering en veiligheid. www.manprotection.nl

discussies, waar naast de harde kant van de huisvesting ook de zachte kant een belangrijke rol heeft gespeeld.” Ook Jan van Schilt van het Bonhoeffer College onderschrijft het belang van een goed vormgegeven proces. “De samenwerking heb ik als zeer zinnig ervaren. De gemeente en PO- en VO-besturen hebben langs duidelijke en harde criteria samen de prioriteiten bepaald. Dat helpt in het begrijpen en uitdragen van de afspraken. Het is fijn om te zien dan we als “goed huisvader” niet gestraft worden voor zorgvuldig onderhoud en beheer en er op basis van reële kwaliteitscriteria keuzes zijn gemaakt.”

Investering van 420 miljoen In Enschede ligt nu een investeringsplan klaar van ongeveer €420 miljoen. Daar betalen schoolbesturen 8% aan mee omdat ze naar nul op de meter gaan. Zij kunnen in het IHP, dat je voor vier jaar vastlegt met een doorkijk naar 16 jaar, hun

onderhoudsinvestering uitfaseren en die middelen beschikbaar stellen voor vervangende nieuwbouw of renovatie op hetzelfde niveau. Energieneutraliteit en onderwijskundige kwaliteit zijn hierbij twee belangrijke criteria. Het geld is geregeld in de gemeentelijke programmabegroting van vier jaar. Van Proosdij: “Maar we hebben ook gezegd tegen de raad dat dit bedrag structureel nodig is om de onderwijshuisvesting op niveau te krijgen.”

Mooi resultaat De gemeenteraad heeft volgens Van Proosdij heel duidelijk onderkend dat deze investering hard nodig is en heeft besloten om de begroting voor onderwijshuisvesting structureel op te hogen. “Daarmee kunnen we nu ook afspraken maken met schoolbesturen, over meerdere jaren. Dat proces zit nu in de afrondende fase. We zijn het eens over de ambities. Het geld is geregeld en de criteria hoe we het gaan aanpakken op een

Schoolfacilities, mei 2020

haar na gevild. Het is nu zaak het werk logisch te prioriteren en met de uitvoering aan de slag te gaan.” Steenbergen en Van Schilt benadrukken graag nogmaals het belang van het proces. Het zorgvuldig vormgegeven proces en de prettige wijze waarop het is verlopen, heeft tot een mooi resultaat geleid.

Meer informatie Het IHP van de gemeente Enschede is binnenkort te vinden op www.bouwstenen.nl/onderwijshuisvestingsplannen Binnenkort wordt er een handreiking voor het ontwikkelen van een Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs uitgebracht door de PO-Raad, VO-Raad en de VNG. Ook deze is, zodra die klaar is, op de site van Bouwstenen te vinden.


24

Gezien &gelezen Doorstroomtoets

Meer discriminatie

Goed op weg

Minister Slob heeft zijn plannen verder uitgewerkt om de overgang van de basisschool naar de middelbare soepeler te laten verlopen. Om iedereen evenveel kans te geven op een plek op school, moeten alle leerlingen zich tegelijkertijd voor 1 april aanmelden voor een middelbare school. De eindtoets zal voortaan ‘doorstroomtoets’ gaan heten en wordt vervroegd tot vlak na het moment waarop kinderen het schooladvies krijgen.

Het aantal Nederlanders dat discriminatie ervaart in het onderwijs is in vijf jaar tijd bijna verdubbeld. Dat blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). In 2013 ging het om 8 procent van alle studenten en scholieren, in 2018 om 15 procent. Scholieren en studenten hadden te maken met pesten, uitschelden, vandalisme, geweld of seksueel overschrijdend gedrag. Vooral lhbt’ers en jongeren met een migratieachtergrond geven aan veel te maken te hebben met discriminatie.

Veel scholen zijn goed op weg met hun informatiebeveiliging: 87 procent van de schoolbesturen in het voortgezet onderwijs is druk bezig of (bijna) klaar met de implementatie van beleid omtrent informatiebeveiliging en privacy (IBP). Dit blijkt uit de Monitor IBP 2020 van de VO-raad, PO-Raad en Kennisnet onder zo’n 1500 schoolbesturen en medewerkers.

Instanties en burgers kunnen via een internetconsultatie reageren op wetsvoorstel, daarna buigen de Eerste en Tweede Kamer zich erover. De veranderingen kunnen op zijn vroegst vanaf het schooljaar 20222023 ingaan.

www.scp.nl

Geen nieuwe scholen

Zo hebben bijna alle schoolbesturen een functionaris gegevensbescherming aangesteld en zijn er procedures opgesteld voor het gebruik van beeldmateriaal. Wel is er nog werk aan de winkel binnen de scholen: 40 procent van de docenten zegt nog niet genoeg bewust te zijn gemaakt over informatiebeveiliging en privacy. www.vo-raad.nl

www.digischool.nl

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft besloten om de inwerkingtreding van het wetsvoorstel Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen niet dit jaar van start te laten gaan. Het wetsvoorstel zou eind maart behandeld worden in de Eerste Kamer, en per 1 juni van start gaan. Door de coronacrisis is de behandeling tot nader orde uitgesteld. “Met het oog op de voorbereiding die nog nodig is, vinden we de tijd nu te kort om nog op 1 juni te koersen”, laat het ministerie weten. Het eerstvolgende moment waarop de nieuwe systematiek van start kan gaan is 1 juni 2021.

Wie zelf een gezondere school wil worden of blijven, kan €3000 aanvragen uit het Ondersteuningsaanbod Gezonde School. Met dit bedrag kan de school de uren vergoeden van een Gezonde School-coördinator: een eigen medewerker van de school die kartrekker is van de Gezonde Schoolplannen.

Een broodje gezond in plaats van een kroket in de kantine: in veel scholen

De laatste tijd neemt geweld toe onder Rotterdamse jongeren. De incidenten waren niet gericht op scholen, maar scholen voelen wel degelijk de gevolgen, aldus wethouder Said Kasmi. gerschapsverlof en kunnen financiële ondersteuning krijgen. Het wetsvoorstel geldt alleen voor mbo-scholen, niet voor het hbo of de universiteit.

www.trouw.nl

Nu verschilt het per mbo-instelling hoe omgegaan wordt met zwangere studenten. Volgens schattingen wordt een paar duizend mbo-studenten per jaar zwanger. Ongeveer de helft van hen stopt met de opleiding.

Organiseer niet één maar twee open dagen per jaar, vindt rector Hanneke Arpots van Nijmeegse Scholengemeenschap Groenewoud. Volgens de rector is het nu vaak een race tegen de klok om alle middelbare scholen te bezoeken. Als de scholen over twee momenten in het jaar worden verdeeld, in het begin van het schooljaar en in februari, hoeven de leerlingen en ouders niet in één dag te kiezen uit het grote scholenaanbod. Arpots: “Ze kunnen besluiten om op de eerste open dag twee scholen te bezoeken en op de andere open dag twee andere scholen.”

www.jongerenopgezondgewicht.nl en wwww.gezondeschool.nl

www.nos.nl

Rookvrij

Experiment

Nog een paar weken en dan is sigarettenrook op het schoolplein verleden tijd: vanaf 1 augustus 2020 moeten alle schoolterreinen rookvrij zijn. De wijziging geldt voor basisscholen, voortgezet onderwijs, mbo en hoger onderwijs. Scholen die nog niet helemaal rookvrij zijn, kunnen tips en voorbeelden vinden via www. rookvrijschoolterrein.nl.

Vanaf komend schooljaar kunnen twintig scholen uit het basisonderwijs meedoen aan het experiment Ruimte in Onderwijstijd. Scholen die meedoen krijgen vijf jaar lang meer vrijheid om schoolweken te verkorten, vakantieperiodes langer of korter te maken of de vakanties op een ander moment te plannen. Ook mogen ze een deel van de onderwijstijd door andere professionals laten invullen. Het ministerie van OCW wil met het experiment onderzoeken of een andere invulling en organisatie van onderwijstijd de kwaliteit van het onderwijs kan verbeteren. Het experiment staat los van het lerarentekort.

Kolfkamers

Koffie en donuts

in het omgaan met agressie, rond scholen die volgens het schoolbestuur ‘problematisch’ zijn komt extra toezicht en er is afgesproken vaker aangifte te doen van incidenten.

is het eten de laatste jaren gezonder geworden. Maar buiten het schoolplein zijn steeds meer ongezonde verlokkingen gekomen, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Locatus in opdracht van samenwerkingsverband JOGG. Tussen 2005 en 2019 zijn er 34% meer fastfoodrestaurants in de buurt van scholen gekomen en 96% meer lunchrooms zoals koffieen donutzaken. Vooral in buurten met een laag inkomen zijn meer winkels met ongezond eten gekomen.

www.rookvrijschoolterrein.nl

www.rijksoverheid.nl

Schoolfacilities, Schoolfacilities, september mei 2020 2018

25

Zwanger zijn en tegelijkertijd studeren is lastig. Jonge moeders missen tentamens, komen in de knel met de aanwezigheidsplicht en missen kolfkamers. Een wetsvoorstel van minister Van Engelshoven moet mbo-studenten gaan helpen als ze gedurende hun studie zwanger worden. Mbo-studenten krijgen dan recht op maximaal 16 weken zwan-

www.avs.nl

Geld tegen geweld De gemeente Rotterdam trekt extra geld uit om de veiligheid op scholen te verbeteren. Er komt extra subsidie om leerlingen en docenten te trainen

Twee open dagen

www.degelderlander.nl

Minder mbo-studenten Het ministerie verwacht dat er over twaalf jaar zo’n 70.000 minder studenten op het mbo zullen zijn. Per regio worden grote verschillen verwacht: in de Randstad groeien sommige roc’s licht, terwijl in andere regio’s tot 30 procent minder leerlingen komen. Om ook in die regio’s toegankelijk en kwalitatief onderwijs te bieden, maakt minister Van Engelshoven de weg vrij voor nauwere samenwerking en zelfs voor fusies. Hiervoor heeft ze de Tweede Kamer per brief geïnformeerd. www.rijksoverheid.nl

Schoolfacilities, september september 2018 2018 Schoolfacilities, Schoolfacilities, mei mei 2020 2020


26

27

Radicalisering Belangrijk voor sociale cohesie Scholen die voorzichtig weer opstarten in de 1.5-meter-samenleving hebben hun handen vol aan de eisen die worden gesteld aan onderwijs in ‘het nieuwe normaal’. Leerachterstanden moeten worden weggewerkt. Een hels karwei. Toch hoopt Halim el-Madkouri dat scholen hun uiterste best blijven doen signalen van radicalisering onder leerlingen in een vroeg stadium op te vangen. Dat is belangrijk voor de sociale cohesie, niet alleen op school, maar in de hele samenleving. Radicaliseringsdeskundige ElMadkouri werkte jarenlang voor Forum, het in 2015 opgeheven kennisinstituut voor multiculturele vraagstukken. Hij adviseerde gemeenten en scholen en ging geregeld zelf het gesprek aan met leerlingen die mogelijk aan het radicaliseren waren. ‘Corona kan de kiem leggen voor andere vormen van extremisme, zonder dat de oude vormen zijn weggeëbd’, waarschuwt El-Madkouri. ‘Daar mogen we de ogen niet voor sluiten.’

Radicalisering heeft ook nu aandacht nodig

Allerlei complottheorieën

Halim El Madkouri

Door: Janny Groen

Weggestopt in een hoekje

Je leest er nauwelijks meer over de laatste maanden. Over de Nederlandse jihadbruiden die in Koerdische kampen in Syrië de westerse media te woord staan, omdat ze terug willen naar hun veiliger thuislanden. Over westerse Syriëgangers die beweren in het kalifaat slechts bakker te zijn geweest, of ziekenverzorger. Maar die in eerdere contacten op sociale media met hun ideologische broeders in Europa pochten over onthoofdingen en stoer poseerden met hun kalasjnikov.

Schoolfacilities, mei 2020

Het islamitisch extremisme is uit het aandachtsveld verdwenen. Net als de berichten over alt-right fora waar het witte superioriteitsdenken verontruste vormen aanneemt en waar moslims worden weggezet als mudslimes of pedofielenaanbidders. Het nieuws half april 2020 dat in Duitsland vijf mannen zijn opgepakt die vermoedelijk van plan waren een terroristische aanslag te plegen op een Amerikaanse luchtmachtbasis, was in westerse media nauwelijks terug te vinden. Weggestopt in een hoekje. De nieuwsconsument heeft wel wat anders aan het hoofd: overleven (economisch of soms ook fysiek) tijdens de coronapandemie die de hele wereld beheerst.

In het Midden-Oosten circuleren allerlei complottheorieën over het coronavirus. Niet alleen op sociale media, maar ook onder de intelligentsia, politieke en geestelijke leiders. Amerikaanse en Israëlische farmaceuten zouden uit winstbejag het virus hebben verspreid. De Joden zouden al een vaccin hebben en zouden dat, pas als de nood het hoogst is, voor woekerprijzen op de markt brengen. Of het bericht dat China de verspreiding naar het westen van het land, waar de Oeigoerse moslimminderheid woont, zou stimuleren om die groep zo verder uit te roeien. Vaak komt de overtuiging langs dat corona een straf is van God. Moslims worden door ‘haatimams’ opgeroepen te bidden om de superverspreiders, de Chinezen aanvankelijk, later de Europeanen en Amerikanen, te vernietigen. Het is niet uitgesloten dat Nederlandse moslimpubers op sociale media, of zelfs in de officiële

Arabische media, dergelijke theorieën oppikken, zegt El-Madkouri.

Masten in brand Er zijn ook andersoortige theorieën die rondgaan en die tot onaanvaardbaar activisme kunnen leiden. Bij diverse telecommasten in Nederland is de afgelopen maanden brand gesticht. De Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) vermoedt sabotage en spreekt van een ‘zorgelijke ontwikkeling’. Vooral omdat op internet de theorie dat een verband legt tussen 5G en het virus steeds populairder wordt. 5G zou een onderdeel zijn van een biowapen dat het menselijk immuunsysteem bewust beschadigt. Telecommasten zijn ‘stralingsmonsters’. Corona, ofwel Covid-19, is in de Chinese stad Wuhan ontkiemd, in een periode dat daar 5G werd uitgerold. Dat is geen toeval, wordt gezegd.

Paniek over slafeest Met leerlingen die op welk thema dan ook verontrustende uitspraken doen, moet altijd het gesprek worden aangegaan, adviseert El-Madkouri. Vaak blijken die signalen losse flodders, die verkeerd zijn geïnterpreteerd. Zo werd bij hem eens in paniek aangeklopt met de vraag hoe een docent moest reageren op het verhaal van een leerling over ‘het slafeest’. Haagse moslims zouden zich tot bloedens toe aftuigen. Hoe radicaal is dat? El-Madkouri: ‘Het bleek te gaan om een sjiitische groepering en het asjoera-ritueel.’ Sjiieten herdenken op dat feest de dood van Hoessein, de kleinzoon van de profeet Mohammed. Beelden van sjiieten in moslimlanden die zich dan tot bloedens toe geselen, zijn wel bekend. Ook in Nederland wordt door sjiieten gegeseld. Meestal niet openlijk in de moskee, maar in besloten kring. El-Madkouri: ‘Geen prettig gezicht, maar asjoera is geen teken van radicalisering.’

Vooral doorvragen Hoe walgelijk de uiting ook is die docenten opvangen van hun leerlin-

Schoolfacilities, mei 2020

gen, ze moeten niet in paniek raken, waarschuwt El-Madkouri. ‘Paniek staat een rustig gesprek in de weg. Doorvragen is ontzettend belangrijk. “Dood alle Joden” bijvoorbeeld, klinkt verschrikkelijk. Wie doorvraagt kan erachter komen dat de leerling dat thuis heeft opgevangen, toen hij of zij met het gezin naar de Arabische zender Al Jazeera zat te kijken. Of misschien heeft de leerling op internet een manipulerend filmpje gezien van een Israëlische militair die een Palestijn martelt. Zo’n uiting wil nog niet zeggen dat de leerling aan het radicaliseren is.’ El-Madkouri vroeg jonge ‘Jodenhaters’ waarom ze zo’n hekel aan die die bevolkingsgroep hebben. Vaak komt dan ervaren discriminatie naar boven. Dat de leerling geen bijbaantje krijgt bij Albert Heijn, of bij de disco is geweigerd. Was dat in Tel Aviv? Nee, in Amsterdam. Was de uitsmijter bij de disco een Jood? Nee, een Marokkaan. Waarom richt de leerling dan zijn woede op Joden en niet op de Marokkaan? Bovendien kan die Marokkaan wel hebben gehandeld in opdracht van zijn baas. Misschien was je gewoon te jong om binnengelaten te kunnen worden en weigert die Marokkaan ook te jonge blonde Hollanders. Over allerlei gevoelige thema’s zouden dergelijke doorzaaggesprekken moeten worden gevoerd.

Paniek staat gesprek in de weg Gratis training Volgens El-Madkouri wijzen zorgelijke uitingen van basisschoolleerlingen zelden op radicalisering. Onder de 12 jaar komen kinderen meestal nog niet samen op geheime plekken, kijken ze niet stiekem extremistische filmpjes. Dat gebeurt meestal pas op de middelbare school. Daar worden ze soms ook benaderd door ronselaars, die foldertjes uitdelen of gesprekken aangaan om ze naar radicale bijeenkomsten te lokken.


28 In 2015 riep het ministerie van Onderwijs de stichting School en Veiligheid (SSV) in het leven om scholen te helpen bij het ‘creëren van een sociaal veilig klimaat’. Scholen krijgen gratis trainingen aangeboden om onder meer kenmerken van radicalisering te herkennen. Vorig jaar bleek dat slechts 2 procent van de leraren op basis-, middelbare en mbo-scholen die gratis training hadden gevolgd. SSV raakt aan een taboe, stelde radicaliseringsonderzoeker Amy-Jane Gielen in Trouw. Gielen: ‘Scholen willen er niet mee geassocieerd worden. Ze zijn angstig dat ze te boek komen te staan als de school waar extremisten op zitten.’

Meer morele autoriteit El-Madkouri raadt aan de trainingen weg te halen uit de radicaliseringshoek. Vraag ze aan in de context van bijvoorbeeld maatschappijleer. Tijdens die lessen kunnen met leerlingen ongemakkelijke gesprekken over verschillende maatschappelijk gevoelige onderwerpen worden aangegaan. Wijs een docent aan die in staat is en tijd heeft een doorzaaggesprek te voeren met leerlingen die zorgelijk gedrag vertonen. Nuttig kan zijn af en toe gasten van buiten te vragen hun verhaal te vertellen. Een ex-neonazi en voormalig jihadist bijvoorbeeld, of de vader van een Syriëganger en een nabestaande van de schietpartij in de Utrechtse

tram. El-Madkouri: ‘Die hebben meer morele autoriteit dan een radicaliseringsdeskundige als ik, of een docent die een training heeft gehad. Die zouden een speciale snaar bij jongeren kunnen raken.’

Meer informatie Meer informatie over radicalisering en het onderwijs is te vinden in de kennisbanken op de websites van het Nederlandse Jeugdinstituut en School en Veiligheid.

Zijn verhaal gaat over verbinding, zegt hij. Met Azzedine Ammimour, de vader van een van de Bataclanterroristen, is hij bevriend geraakt. Na een gezamenlijk optreden bij RTL Late Night, werd hij op sociale media uitgescholden en bedreigd. ‘Linkse kankerrat, ik kom je afmaken’, dat soort bedreigingen. Blijf niet in de slachtofferrol zitten, oordeel niet te snel, voorkom polarisatie en leef je in de situatie van anderen in, zijn de elementen die de basis van zijn verhaal vormen.

Nieuw schoolgebouw, btw-voordeel? Door: BTW-INSTITUUT Ze zijn gemiddeld 40 jaar oud en in veel gevallen nog ouder: schoolgebouwen. In sommige gevallen staat de huisvesting er zo lang, dat deze aan vernieuwing toe is. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de huisvesting van scholen in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs en hebben dus de taak om een nieuw schoolgebouw te laten bouwen.

Ervaring van een overlevende Een van de speciale gasten die op scholen optreedt is Ferry Zandvliet, voormalig fysiotherapeut die in november 2015 de aanslag in concertzaal Bataclan overleefde. Bij die aanslag tijdens een concert van Eagles of Death Metal vielen 89 doden. Zandvliet kan er meeslepend over vertellen. Hoe hij die avond in de overlevingsstand schoot, zijn reptielenbrein in werking kwam, tijdens zijn vlucht een rossige jongen keihard in het gezicht schopte. En hoe hij er vervolgens tegen heeft gevochten dat angst en wantrouwen zijn leven zouden gaan beheersen.

29

Column

Gemeente als bouwheer

Ferry Zandvliet

Meestal hangen de leerlingen aan zijn lippen. Maar Zandvliet wordt ook wel geconfronteerd met nare opmerkingen over bijvoorbeeld vluchtelingen. Vooral als het moslims zijn. Dat zijn toch die terroristen. ‘Ik zeg dan dat voor veel vluchtelingen Bataclan dagelijkse kost is en dat niemand in Nederland met hen zou willen ruilen. Je houdt ze een spiegel voor.’ Zandvliet vindt dat scholen vaker een vluchteling moeten uitnodigen om zijn of haar kant van het verhaal te vertellen. ‘Dat gebeurt te weinig.’

Schoolfacilities, mei 2020

Met scholieren die nare opmerkingen maken, gaat hij in discussie. ‘Vooral bij basisschool-guppies kom je erachter dat ze die vooroordelen van thuis meekrijgen. Ik heb nog nooit gehad dat een gesprek vastliep.’ Het gescheld op sociale media komt ook vrijwel altijd aan de orde. ‘Ik laat zien dat het mensen heel diep raakt. De internet-schelders zien die pijn niet. Ik zeg dan: zou je zoiets iemand ook recht in het gezicht zeggen? Als dat niet zo is, laat het dan rusten. Durf je dat wel. Kom maar op, dan kunnen we het erover hebben.’

Vanwege deze taak is de gemeente vaak bouwheer bij een nieuwbouwproject: ze fungeert als opdrachtgever van de architect en aannemer bij de realisatie van het gebouw. Als het schoolgebouw gereed is, wordt de sleutel overgedragen aan het schoolbestuur.

BTW niet aftrekbaar Omdat het schoolgebouw in principe ‘om niet’ wordt overgedragen aan de onderwijsinstelling (de onderwijsinstelling betaalt doorgaans alleen voor het meerwerk) en er in het gebouw onderwijsactiviteiten plaatsvinden, is de btw op de bouwsom in principe niet aftrekbaar. Maar de wettelijke taak van de gemeente, die ervoor zorgt dat de gemeente bouwheer is en de onderwijsinstelling de uiteindelijke gebruiker, heeft er in de achterliggende jaren voor gezorgd dat veel gemeenten en onderwijsinstel-

lingen creatieve oplossingen hebben bedacht om de bouw-btw toch in aftrek te kunnen brengen.

Creatieve oplossingen Eén van deze ideeën is het leveren van het nieuwe gebouw door de gemeente aan de onderwijsinstelling, tegen een vergoeding die, heel toevallig, even hoog is als (bijvoorbeeld) de vergoeding die de onderwijsinstelling voor het meerwerk zou moeten betalen. Omdat de gemeente het gebouw in dat geval met 21% btw levert, mag zij alle btw op de bouwkosten in aftrek brengen.

Rechtszaken om constructies De toepassing van dit idee valt niet in goede aarde bij de inspecteurs van de Belastingdienst. De btw-aftrek is op deze manier immers vele malen hoger dan de btw-afdracht! Er zijn de afgelopen jaren dan ook veel procedures gevoerd over dit onderwerp,

Schoolfacilities, mei 2020

dat al snel de naam ‘scholenconstructie’ kreeg. De uitkomst van deze rechtszaken was wisselend, maar meestal negatief voor de gemeenten en onderwijsinstellingen. In sommige gevallen werd geoordeeld dat sprake was van misbruik van het recht. In andere gevallen oordeelde de rechter dat de gemeente het gebouw weliswaar verkocht, maar dat dit niet echt een economische prestatie was: de enige die in aanmerking kwam als koper was immers de onderwijsinstelling. Ook werd er geoordeeld dat er in feite geen vergoeding bedongen was voor de levering van het gebouw, omdat de vergoeding al op een andere prestatie zat (bijvoorbeeld het meerwerk), of dat de gevraagde vergoeding te laag en daarom alleen symbolisch was.

Nieuwe ontwikkelingen Toch zijn er ook andere geluiden. Zo heeft het Hof in Den Haag recent geoordeeld dat de verkoop van een gebouw, in dit geval een multifunctionele accommodatie, tegen 10% van de investeringskosten geen verkoop tegen symbolische vergoeding, maar wel degelijk een economische activiteit is. Er blijven zich dus nog altijd nieuwe ontwikkelingen voordoen. Wie weet wat de toekomst nog brengt voor de gebouwen van onderwijsinstellingen…


30

31

Beroep &branche

Jonge klimaatbeweging

van groot belang dat de ideeën van jongeren voor een duurzame toekomst worden meegenomen.”

Klimaatpanel Via het Jonge Klimaatpanel van de De Jonge Klimaatbeweging geven jongeren hun mening over duurzaamheid en klimaatbeleid. “De frisse blik van jongeren is hard nodig voor de overgang naar een duurzame toekomst”, zegt Werner Schouten, voorzitter van de Jonge Klimaatbeweging. “Met het panel laten we de stem van jongeren luider klinken in de politiek en krijgen jongeren écht inspraak in klimaatbeleid.” Iedere jongere, student of young professional tussen de 16 en 32 jaar kan zich aanmelden voor het panel. Kennis van duurzaamheid is geen vereiste voor deelname. “Elke jongere is verschillend en ieder van hen heeft weer andere ideeën. Door deze ideeën te bundelen bouwen we aan goed klimaatbeleid voor ons allemaal.” De stem van jongeren is belangrijk, zegt Schouten. “De klimaatplannen van nu zijn de realiteit van morgen. We moeten nu duurzame plannen maken voor de komende tientallen jaren over hoe we op een duurzame manier willen wonen, reizen en eten. Jongeren moeten het langst met deze keuzes leven, dus is het

De Jonge Klimaatbeweging zorgt ervoor dat de stem van de jongeren uit het panel wordt gehoord in Den Haag. Zo neemt de jongerenorganisatie de inzichten uit het panel mee in aanloop naar de verkiezingen. Eerder heeft de stichting de stem van de jongeren vertegenwoordigd aan de tafels van het Klimaatakkoord en in samenwerkingen met ministeries. Jongeren kunnen zich inschrijven voor het Jonge Klimaatpanel op de website van de Jonge Klimaatbeweging. www.jongeklimaatbeweging.nl

minder les per leerling? Misschien dat hier en daar een extra ingang nuttig kan zijn. Het personeel in het vo doet hard zijn best om er het beste van te maken. Ook voor hen is er veel onzeker. Daarom is het belangrijk dat er een akkoord ligt over een nieuwe cao voor het vo. VO-raad en bonden hebben begin april een onderhandelaarsakkoord bereikt en eind april hebben alle partijen met ruime meerderheden ingestemd met dit akkoord. Dat betekent onder andere 2,75% loonsverhoging per 1 maart van dit jaar, €750 eenmalige uitkering in juni en een verhoging van de eindejaarsuitkering met 0,6% naar 8,0%. De financiering is inmiddels ook geregeld. De Voorjaarsnota is dit jaar vroeg verschenen en daaruit bleek dat het kabinet de reguliere indexering van de personele en materiële bekostiging zal toepassen. Dus ook in materiële zin is er veel erkenning voor het voortgezet onderwijs. www.vo-raad.nl

Gezond en veilig

Leerlingenprognose

De school is verantwoordelijk voor de gezondheid en veiligheid van haar werknemers en leerlingen. Maar hoe staat het met personen die geen werknemer van de school zijn, zoals bezoekers of medewerkers van organisaties waarmee u samenwerkt of die u inhuurt voor een klus? Wie is verantwoordelijk voor de gezondheid en veiligheid van die personen en wie moet wat doen om ongevallen te voorkomen?

Veel scholen hebben te maken met een daling van het leerlingaantal. Maar er zijn ook scholen in stedelijke gebieden die blijven groeien en scholen in krimpgebieden die weer aan het herstellen zijn. Op het gebied van huisvesting leidt dit zowel tot leegstand als tot ruimtetekorten en ligt er een opdracht voor onderwijsorganisaties en gemeenten om hierop te anticiperen. Verus maakt al jarenlang leerlingenprognoses voor scholen. Deze worden gebruikt als dé basis voor de jaarbegroting, formatie- en huisvestingsplannen. Verus heeft nu de Verus Viewer ontwikkeld. Een online tool om ontwikkelingen in het verleden en heden inzichtelijk te maken, waardoor de toekomst nog beter te plannen is.

U leest het in het nieuwe ‘VOSignaal: Wie is verantwoordelijk voor veiligheid?’. In dit VO-Signaal legt Voion uit wie werknemers zijn en wie niet (bijvoorbeeld vrijwilligers en zzp’ers) en welke verantwoordelijkheid de school heeft voor deze personen. www.voion.nl

Vreemde tijden We leven in vreemde tijden, maar dat is geen originele opmerking. Veel vo-scholen zijn nog dicht en gaan waarschijnlijk begin juni weer open. Het is interessant hoe het vo dan met zijn gebouwen om zal gaan. Is er behoefte aan extra ruimte of zoeken ze het vooral in kleinere groepen en

In de viewer is data van DUO en specifieke CBS-data verwerkt tot interactieve kaarten. Hiermee krijgen scholen meer inzicht in de geografische spreiding van leerlingaantallen en leerlingenstromen tussen PO- en VO-scholen. Een animatievideo van de viewer is te vinden op verus.nl/ viewer. www.verus.nl

“Onderschrift bij de foto”

“Onderschrift bij de foto”

Schoolfacilities, Schoolfacilities, september mei 2020 2018

Schoolfacilities, september 2018 Schoolfacilities, mei 2020


32 veranderden. Waar jongens en meisjes een eeuw geleden in verschillende lokalen zaten, spreken we nu over kindcentra met doorlopende leerlijnen, waar kinderen van 2 tot 12 jaar terecht kunnen.

in de nieuwbouw is het verleden bewaard Slopen

impressie Kindcentrum Cornelis Musius

School uit de jaren ‘20 gaat gasloos verder besloot samen met de gemeente Delft een historisch schoolgebouw te renoveren. Nu is de school groen, gasloos

33

Van het gas af

Wat doe je als je in een honderd jaar oud, ongeïsoleerd pand met enkel glas zit en ook nog eens te maken hebt met teruglopende leerlingenaantallen? De Cornelis Musiusschool in Delft besloot samen met de gemeente Delft, een kinderspeelzaal en bso een bijzonder waagstuk te ondernemen: het hele pand renoveren, van het gas af en energieneutraal worden.

en energieneutraal.

bakstenen bolwerk werd open gebouw

Schoolfacilities, mei 2020

Bakstenen bolwerk Wie twee jaar geleden over de Nassaulaan in Delft liep, zag aan de overkant van de straat een bakstenen bolwerk staan. Een driehoekig huizenblok dat vroeger van de katholieke kerk was, met de Vredeskerk, een pastorie, het zusterhuis en de bewaarschool. Met zijn stevig ommuurde leslokalen, heiligenbeelden en lange gangen was het verleden duidelijk te zien. In 1924, toen de eerste steen van het gebouw gelegd werd, was duurzaamheid nog geen issue. Een eeuw later moet dat anders, kwamen school directeur Marja Bocxe, de gemeente en de kinderopvang overeen. Want ook het onderwijs en de stad zelf

Renoveren is niet altijd de goedkoopste oplossing voor historische gebouwen: dat zou slopen en opnieuw bouwen zijn. Maar de gemeente Delft vond het zonde om het karakteristieke pand te slopen en keek ook naar de toekomst. Hoewel de laatste jaren minder nieuwe leerlingen op school aangemeld werden, is de verwachting dat dat verandert. In de buurt wordt een nieuwe wijk aangelegd, waardoor de leerlingenaantallen de komende jaren naar verwachting weer zullen stijgen. Stuk voor stuk afwegingen die voortkomen uit de visie, vastgelegd in het beleidsrijke Integraal Huisvestingsplan van de gemeente Delft. Om ook in de toekomst goede onderwijsvoorzieningen te hebben was er alles aan gelegen het oude gebouw te renoveren op de bestaande locatie, waar aan alle gestelde duurzaamheidswensen wordt voldaan. Drie scenario’s kwamen op tafel. Het gebouw kon voor 3,6 miljoen euro traditioneel gerenoveerd worden, zonder extra duurzame maatregelen. Voor twee ton meer kon ervoor gezorgd worden dat de school minder gas zou verbruiken. Het derde scenario: voor ruim 4 miljoen euro kon het gebouw gerenoveerd worden, van het aardgas af en met nul op de meter. Het werd optie drie.

Extra investeringen De gemeente wilde daarvoor in de buidel tasten. “Om de energiedoelstellingen van de gemeente en het

klimaatakkoord te halen en voor kwalitatieve en duurzame schoolgebouwen is de gemeente bereid om extra inspanningen en investeringen te doen”, zegt Rens Hal, beleidsmedewerker bij de gemeente Delft. “Nu al een schoolgebouw realiseren dat een goed binnenklimaat heeft, aardgasvrij en energieneutraal is, zorgt ervoor dat we over 10 of 20 jaar niet opnieuw hoeven te investeren”, zegt hij. Het oog viel op een oplossing waarbij het gebouw verwarmd en gekoeld wordt door middel van warmtepompen en warmte koude opslag en een CO2-gestuurde mechanische ventilatie. Dat zorgt er in eerste instantie voor dat het energieverbruik juist stijgt. De elektriciteit die daarvoor nodig is, wekt de school op met ruim 400 zonnepanelen op het dak. Tegelijkertijd worden de twee vleugels van het pand gerenoveerd en ramen, vloeren en daken geïsoleerd, aangevuld met nieuwbouw. Het pand voldoet aan Frisse Scholen klasse B en is energieneutraal. Het gerenoveerde gebouw vormt niet alleen huisvesting voor de basisschool, het biedt nu ook ruimte aan peutercentrum Het Muizenhuis en buitenschoolse opvang Plukkebol. Samen met de basisschool vormen ze een doorgaande leer- en ontwikkellijn. In het kindcentrum kunnen kinderen van 2 tot 12 jaar de hele dag terecht. Ook buurtbewoners zijn welkom voor cursussen, workshops of vieringen.

Huur vloeit terug Hoe regelen ze de financiën? Het schoolbestuur van de Cornelis Musiusschool is eigenaar van het pand en verhuurt een deel van haar pand aan de kinderopvang. De huur die de basisschool ontvangt vloeit terug naar de gemeente. De gemeente investeert immers in het gebouw vanuit haar wettelijke taak rondom onderwijshuisvesting, maar de kinderopvang behoort niet tot haar wettelijke taak. Het schoolbestuur vergoedt de kapitaallasten van de gemeente uit de huur van de kinderopvang.

Schoolfacilities, mei 2020

Rens van Hal, gemeente Delft Wie nu naar de Cornelis Musiusschool toeloopt, ziet op de plaats waar vroeger de jongens van de meisjes werden gescheiden een grote opening: een grote glazen entree en hal. Het is gebouwd in dezelfde vorm als het puntdak dat er eerst stond, zodat zelfs in een stukje nieuwbouw het verleden bewaard blijft. De glazen hal loopt helemaal door tot aan de groene schooltuin. Een katholiek bakstenen bolwerk is een duurzaam en open gebouw geworden.

opnieuw investeren hoeft nu niet

Warmte uit de bodem en planten aan de muur Het gebouw draait niet meer op gas maar op zonne-energie en warmte en kou uit de bodem. De zonnepanelen liggen niet óp het glazen dak maar zijn verwerkt in het isolerende glas van de hal. Alle daken, vloeren en beglazing van het historische pand zijn geïsoleerd en de ruimtes worden verlicht met LED verlichting. Ook is er een CO2-gestuurde ventilatie met warmteterugwinning geplaatst. De gevels van de binnentuin worden begroeid met planten.


Kennispartners Kennispartners

34 34

Kennispartners Kennispartners

Adviesvaardigheden

PSD2 wetgeving

Preventie autoriteit

Logistiek op orde

Adviesvaardigheden Toolkit 1,5 meter

PSD2 wetgeving Printdienst

Preventiehoort autoriteit Corona in RI&E

Logistiek op orde blended Facility wordt

FiAC start op 11 maart 2020 met een nieuwe tweedaagse training ‘Adviesvaardigheden’. FiAC start op 11 maart 2020 met een nieuwe Doelgroep in het onderwijsperiode werkzaDe scholenzijn gaan de komende gefaseerd tweedaagse training ‘Adviesvaardigheden’. me stafmedewerkers personeelsleden die opstarten met fysieken onderwijs. In veel gevallen Doelgroep zijn in het onderwijs werkzaeen ‘erbij doen’ in hungesloten takenpakket. zijnstaftaak de gebouwen een maand geweest me stafmedewerkers en personeelsleden die Zij vaak een grote betrokkenheid of tonen zeer beperkt gebruikt. Het opstartenen vraagt een staftaak ‘erbij doen’ in hun takenpakket. hebben kennis van zaken, maarveilige kennen om eenveel gedegen aanpak voor een en Zij tonen vaak een grote betrokkenheid en ook het gevoel dat hun in inbreng prettige leeromgeving tijden regelmatig van Covid-19. hebben veel kennis van zaken, maar kennen verloren gaat inheeft de waan van de dag, op de School Facility als specialist in facilitair en ook het gevoel dat hun inbreng regelmatig lange baan belandt of verzandt in een interne huisvesting praktische tips en een toolkit ontverloren gaat in de waan van de dag, op de belangentegenstelling. wikkeld voor de schoolleiding en beheerders. lange baan belandt of verzandt in een interne belangentegenstelling. In wordt gewerkt Bijeen hetworkshop-achtige opstarten van hetsetting onderwijs in de aan vaardigheden als de juiste, strategische arnieuwe realiteit is het belangrijk eengewerkt aantal In een workshop-achtige settingom wordt gumenten aandragen, belangen samenbrengen zaken goed tegen het licht te houden, zoals araan vaardigheden als de juiste, strategische en weerstanden doorbreken. De hoofdonderdede instellingen van het klimaatsysteem, het gumenten aandragen, belangen samenbrengen len van de training zijn: de looproutes en een schoonmaakprogramma, en weerstanden doorbreken. De hoofdonderdevoor aantal medewerkers in de •normering Reflectie dehet eigen rol als interne adviseur len van de op training zijn: personeelskamer of leerlingen in de aula. • Opstellen van een overtuigend advies Op al • Reflectie op de eigen geeft rol alsSchool interneFacility adviseur op •deze Het praktische voeren vanvragen adviesgesprekken • Opstellen van een overtuigend adviesen levert basis van een (online) intake antwoord • Omgaan met tegenwerking en • Het voeren van adviesgesprekken binnen 3 werkdagen een maatwerk protocol aan ‘vertragingstechnieken’ • Omgaan met tegenwerking en voor uw school. ‘vertragingstechnieken’ Doel van de training is professionals beter in Naast protocol het plannen belangrijk een staat tehet stellen hun is eigen enom voorstelDoel van de training is professionals beter in aantal praktische zaken te regelen zoals len binnen de schoolorganisatie doorgevoerd staat te stellen handgel, hun eigen plannen enbevoorstelspatschermen, aanvullende te krijgen. In de training vindt ook zelfrefleclen binnen de schoolorganisatie doorgevoerd schermingsmiddelen voor de BHV’ers, signing, tie plaats, die wordt afgezet tegen een aantal te krijgen. In deinstructie training vindt ook zelfreflecstickers en een voor leveranciers. Dat adviesstijlen. Via praktische oefeningen komen tie plaats, die wordt in afgezet tegen een aantal alles wordt geleverd de toolkit ‘1,5 meter ondeelnemers tot de adviesstijl die het beste adviesstijlen. Via praktische oefeningen komen derwijs’ en binnen locatie bij hen past. Geleerdenkele wordtwerkdagen strategischop met deelnemers tot de adviesstijl die het beste bezorgd. De toolkit bevat alles wat een becollega’s samen te werken en te argumentebij hen past. Geleerd wordt strategisch met heerder heeft om de voorbereidingen ren vanuitnodig het schoolbeleid, maatschappelijkete collega’s samen te werken en te argumentetreffen voor de geldende maatregelen. Zodat u, ontwikkelingen en wettelijke kaders. ren vanuit maatschappelijke ook nu, op het een schoolbeleid, veilige en gecontroleerde wijze ontwikkelingen en wettelijke kaders. onderwijs kunt garanderen. Meer informatie? De adviseurs van School Facility staan klaar voor al uw vragen op 0172-745085.

Persoonlijke betaalgegevens. Deze gegevens zijn alleen bij u en uw bank bekend, toch? Nu Persoonlijke betaalgegevens. Deze gegevens nog wel, en maar door de PSD2 wetgeving Printen kopiëren is nieuwe nog steeds een belangzijn alleen bij u en uw bank bekend, toch? Nu kunnen ook andere bedrijven naast uw bank rijk onderdeel van het primaire proces binnen nog wel, maar door de nieuwe PSD2 wetgeving toegang krijgenOm tot uw gegevens. Als u daar het onderwijs. controle te hebben op de kunnen ook andere bedrijven naast uw bank toestemming voor geeft,afdrukken tenminste. hoeveelheid gemaakte betalen toegang krijgen tot uw gegevens. Als u daar de leerlingen voor deze dienst en printen de Bedrijven die iets met de betaalgegevens willen, toestemming voor geeft, tenminste. medewerkers gereguleerd. Iedere organisatie moeten hiervoor een vergunning hebben. Deze Bedrijven die iets met betaalgegevens heeft behoefte eende professioneel Printwillen, bedrijven wordenaan eerst uitgebreid gescreend moeten hiervoor een vergunning hebben. Deze Management Systeem voor beveiligd, geregudoor de Nederlandsche Bank. Daarnaast is bedrijven wordenprinten. eerst uitgebreid gescreend leerd en betaald er toezicht op de PSD2 richtlijn door diverdoor de Nederlandsche Bank. Daarnaast is se autoriteiten zoals de AFM en de Autoriteit er toezicht op de PSD2 is richtlijn door diverNaast deze onderdelen de inrichting van de Persoonsgegevens. se autoriteiten zoals de AFMvoor en de Autoriteit juiste scanflow(s) essentieel het gehele Persoonsgegevens. werkproces. Wat is PSD2? PSD2, kort voor Payment Services Directive 2. Wat isziet PSD2? Xafax een trend om Tot voor kort moesten wede er printomgeving niet aan denken: PSD2, kort voor Payment Services Directive en betaaloplossing los uit te tot vragen van de 2. anderen die toegang hebben uw betaalTot voor kort moesten weHet er niet aan denken: (printer/MFP-)hardware. om de 3 jaar gegevens. In 2014 was er ophef over een plan anderen aanschaffen die toegang hebben tot uw betaalopnieuw van dure softwarelicenvan ING, die het betaalgedrag wilde delen met gegevens. In 2014 was er ophef over een plan ties is immers niettoen aantrekkelijk, bedrijven. Dit ging niet door, omdat omdat die er tevan ING, die het verder betaalgedrag wilde delen met software steeds geïntegreerd is in het veel commotie ontstond. In 2019 is dat anders. bedrijven. Dit ging toen niet door, omdat er teICT-landschap. Nu gaan alle banken betaalgegevens delen. Niet veel commotie ontstond. In 2019 is dat anders. zozeer omdat ze dat willen, maar omdat dat Nu gaan alle banken betaalgegevens delen. Niet Daarnaast is er veel vraag naar een printommoet van Europa. zozeer in omdat ze datIT-medewerkers willen, maar omdat dat geving de Cloud. worden Met devan PSD2 wetmeer (richtlijn) wil Europa niet moet Europa. hiermee steeds ‘regiehouder’. Dedat onde bank, maar de consument zelf de baas wordt derwijsinstelling op zoek naar de juiste Met de PSD2 wetis(richtlijn) wil Europa dat niet over zijn betaalgegevens. Daarbij hooptom men kennispartner voor de langere termijn zowel de bank, maar de consument zelf de baas wordt dat er meer concurrentie en innovatie ontstaat betalen als gereguleerd printen, kopiëren en over zijn betaalgegevens. Daarbij hoopt men in het betaalverkeer. Zo aan kunnen partijen nieuwe scannen aan concurrentie te bieden gebruikers. dat er meer enhaar innovatie ontstaat diensten ontwikkelen rond uw bankrekening. Hiermee wordt voorkomen dat departijen zorgvuldig in het betaalverkeer. Zo kunnen nieuwe Ook Xafaxwerkprocessen ontwikkelt betaaldiensten die door gekozen elke 3 jaar opnieuw diensten ontwikkelen rond uw bankrekening. PSD2 mogelijk worden. moeten worden ingeregeld. Ook Xafax ontwikkelt betaaldiensten die door PSD2 mogelijk worden. Meer informatie over PSD2? Voor meer informatie kunt u ons bereiken via Neem voor meer informatie contact met ons op 072-566 7400 of via onze website. Meer informatie over PSD2? via 072-5667400 of www.xafax.nl. Neem voor meer informatie contact met ons op via 072-5667400 of www.xafax.nl.

FiAC Opleidingen & Trainingen www.fiac.nl FiAC Opleidingen & Trainingen School Facility www.fiac.nl www.schoolfacility.nl

Xafax www.xafax.nl Xafax Xafax www.xafax.nl www.xafax.nl

Lumia van Rentokil

Lumia van Rentokil

Lumia Lumia van van Rentokil Rentokil

Lumia Lumia van van Rentokil Rentokil

Schoolfacilities, november 2019 Schoolfacilities, Schoolfacilities, september mei 2020 2018 Schoolfacilities, november 2019

Er komt heel wat bij kijken om collega’s veilig en gezond te laten werken. Preventiemedewerkers Er komt heel wat bij kijken om collega’s veilig en moeten over hun bevindingen Nu we ermee rekening moetenoverleggen houden daten adgezond te laten werken. Preventiemedewerkers viseren, soms aangeven dat dingen snel anders Covid-19 langere tijd een bedreiging voor onze moeten over hun bevindingen overleggen en admoeten. Overtuigingskracht hebben ze nodig, gezondheid vormt, behoort bescherming van viseren, soms aangeven dat dingen snel anders net als sociale en communicatieve leerlingen en personeel deel uit te vaardigheden. maken van moeten. Overtuigingskracht hebben ze nodig, Om staande te blijven in lastige gesprekshet beter veiligheidsbeleid van scholen. Besmetting net als sociale en communicatieve vaardigheden. situaties en effectiever te kunnen adviseren is er is op school een reëel risico dat hoort te worOm beter staande te blijven in lastige gespreksnu debeschreven nieuwe cursus NISHV. den in devan RI&E. De huidige periode situaties en effectiever te kunnen adviseren is er vormt een schoolvoorbeeld voor de plicht de nu de nieuwe cursus van NISHV. Het cursusaanbod begint met het aandragenvan van RI&E steeds actueel te houden. Voorkomen basiskennis, gevolgd door een verdiepingscursus. besmetting belandtbegint via de met RI&Ehet vanzelfsprekend Het cursusaanbod aandragen van In het nieuwe derde deel is er aandacht voor in het Plan van Aanpak. basiskennis, gevolgd door een verdiepingscursus. de vaardigheden om met de verworven kennis In het nieuwe derde deel is er aandacht voor echt hetkan verschil te maken. Een preventiemeNISHV scholen uiteraard met de vaardigheden om met de ondersteunen verworven kennis dewerker die een gevaarlijke situatie vaststelt, periodieke aanpassingen van de RI&E, maar heeft echt het verschil te maken. Een preventiememoet met succes deeen verantwoordelijken kunnen een voorkeur voor dynamisch RI&E. Met de dewerker die een gevaarlijke situatie vaststelt, aanspreken. juiste processen eromheen kan dit belangrijkste moet met succes de verantwoordelijken kunnen document de schoolveiligheid Deze cursusvoor draagt de competentiesdoorlopend aan die aanspreken. worden aangepast en aangevuld, daar zorgen dat er geluisterd wordt en wanneer voorkomen dat Deze cursus draagt de competenties aan die binnen of nabij de school aanleiding toe is. De een urgente kwestie verzandt: zorgen dat geluisterd wordtvervult en voorkomen centrale rol er in deze processen de pre- dat •ventiemedewerker, Groeien in de rol van interne preventieadvieen urgente kwestie verzandt: een functionaris die verplicht seur van MR en schoolleiding. aanwezig • Groeienop iniedere de rolonderwijslocatie. van interne preventieadvi• Communiceren en participeren in overleg met seur van MR en schoolleiding. de schoolleiding, MR en externen In leergang ‘Preventiemedewerker het met • de Communiceren en participeren in in overleg •onderwijs’ Omgaan, die vanop lastige gespreksen werksitua25 september 2020 weer van de schoolleiding, MR en externen ties gaat, (praktijkoefeningen) start wordt uitgebreid ingegaan op het • Omgaan van lastige gespreks- en werksitua•dynamisch Ontwikkeling vanvan de de preventiemedewerker maken RI&E. De derde en ties (praktijkoefeningen) tot een autoriteit op Arboterrein. laatste dag staat in het teken van het adviseren • Ontwikkeling van de preventiemedewerker aan directie en medezeggenschapsraad. Want een tot een autoriteit op Arboterrein. ‘Preventiemedewerker in het onderwijs 3’ de wordt RI&E mag geen papieren tijger zijn. Zoals snelop 8 april 2020 voor het eerst gegeven. De curle uitbraak van het Covid-19 virus ons leert draait ‘Preventiemedewerker in het onderwijs 3’ wordt sus wordt ondersteund met ‘blendedvan learning’ schoolveiligheid om een op 8 april 2020 voor hetcombinatie eerst gegeven.voorDe curvia de online leeromgeving mijn.nishv.nl. Hier bereid zijn ondersteund èn doortastend handelen. goed sus wordt met ‘blendedEen learning’ kunnen de docent en de deelnemers documenopgeleide preventiemedewerker kan in beide een via de online leeromgeving mijn.nishv.nl. Hier ten uitwisselen en staan de nodige naslagwerken grote inbreng hebben. kunnen de docent en de deelnemers documenonline. Kijk voor meer informatie op www.nishv. ten uitwisselen en staan de nodige naslagwerken nl/cursus/preventiemedewerker of bel gerust en Meer informatie Schoolveiligheid online. Kijk voor over meerNISHV informatie op www.nishv. naar (0252) 340 412. Schoolhulpverlening via 0252-340413, webnl/cursus/preventiemedewerker of belonze gerust site of mail naar contact@nishv.nl. naar (0252) 340 412. NISHV

Het slimmer investeren in huisvesting wordt met de komst van e-learning en afstandsonderwijs Het slimmer investeren in huisvesting wordt met steeds belangrijker. Waardat voorheen Samenkomen wanneer nodig isopenbasis online de komst van e-learning en afstandsonderwijs van het aantal studentinschrijvingen werken wanneer dit mogelijk is. Kortredelijk gezegd steeds belangrijker. Waar voorheen op basis snel een inschatting gemaakt kon worden voor is dat het uitgangspunt van blended learning. van het aantal studentinschrijvingen redelijk de benodigde huisvesting, is dit Vanaf november 2020 geldt dittegenwoorook voor de snel een inschatting gemaakt kon worden voor dig een stuk complexer. Niet alleen e-learning leergang ‘Facility Management’ van FiAC. Na de benodigde huisvesting, is dit tegenwooren afstandsonderwijs hier een belangrijke eerdere, inhoudelijke,zijn vernieuwingen gaat deze dig een stuk complexer. Niet alleen e-learning oorzaak de continu veranderende vorm reeds 25van, jaarook succesvolle leergang qua lesvorm en afstandsonderwijs zijn hier een belangrijke van onderwijs speelt een rol.met collega’s is en op de schop. “Ontmoeting oorzaak van, ook de continu veranderende vorm blijft belangrijk en wordt wordt ook hoog gewaarDe vraag naar huisvesting deels bepaald van onderwijs speelt een rol. deerd. Maar voor drukbezette professionals tijdens het roosteren, waarbij de roosters o.a. is De vraag naar huisvesting deels bepaald het ook fijn minder vaak tewordt hoeven reizen, afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van” stelt tijdens het roosteren, waarbij de roosters o.a. kerndocent Henk Visschedijk. docenten. De beschikbaarheid van docenten is afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van op haar beurt weer afhankelijk van de beschikdocenten. De beschikbaarheid van docenten is Met webinars tussen de bijeenkomsten bare financiële middelen. Dit alles benadrukt op haar beurt weerruimte afhankelijk van de beschikverwacht hij meer te maken voor actudan ook dat huisvesting sterk in relatie staat tot bare financiële middelen. Ditraken. alles benadrukt aliteiten die aan het beroep “Een goede onderwijslogistiek. Onderstaande vraagstukken dan ook dat huisvesting sterk relatie staat tot leergang draagt nietwaardevol alleen dein basiskennis kunnen dan ook zeer zijn voor hetaan onderwijslogistiek. Onderstaande vraagstukken die nodig is voor een beroep, maar leert ook bepalen van de benodigde huisvesting op zowel kunnen dan ook zeer waardevol zijnpraktijk. voor het daarmee te handelen in de actuele korte als lange termijn: bepalen de benodigde zowel Sinds dit van schooljaar werkenhuisvesting we voor deop onder•steuning Wat is vraag naar de verschillende type korte alsde lange termijn: van onze cursussen met mijn.fiac.nl, lokalen gedurende een onderwijsperiode? een digitale leeromgeving. Al het lesmateriaal • Wat is de vraag naar de verschillende type •staat Welke capaciteit wordt gevraagd? Bijvoorbeeld: daarop en vaak plaatsen we naar aanlokalen gedurende een onderwijsperiode? hoeveel lokalen met een capaciteit van extra 20 leiding een cursusdag aanvullende, • Welkevan capaciteit wordt gevraagd? Bijvoorbeeld: studenten hebben wij nodig? naslag online. De ervaringen zijn positief en dus hoeveel lokalen met een capaciteit van 20 •gaan Hoe we vol nu zitten de lokalen daadwerkelijk en een stap verder.” studenten hebben wij nodig? hoe ervaren studenten de bezetting van de • Hoe vol zitten de lokalen daadwerkelijk en lokalen? De keuze voor Facility Management alsvan eerste hoe ervaren studenten de bezetting de •leergang Wordt het maximale rendement behaald uit de in blended learning is een bewuste. lokalen? huidige manier van zalen toewijzen? “De coronacrisis heeft het onderwijs extra be• Wordt het maximale rendement behaald uit de wust gemaakt van noodzakelijke veranderingen huidige manier van zalen toewijzen? Senz Interim ondersteunt u graag in het beantin het primaire proces. Facility Managers staan woorden van bovenstaande vraagstukken. De en in de frontlinie om vernieuwingen technisch Senz Interim ondersteunt u graag in het beantcontactpersoon ismogelijk Robin Frölich en is Eigen telefonisch organisatorisch te maken. ervawoorden van bovenstaande vraagstukken. De bereikbaar op 06 11198132. ring met blended learning komt hen van pas bij contactpersoon is Robin Frölich en is telefonisch het faciliteren van schoolleiders en docenten.” bereikbaar op 06 11198132.

www.nishv.nl NISHV NISHV www.nishv.nl www.nishv.nl

Senz Interim www.senzinterim.nl FiAC en Trainingen Senz Opleidingen Interim www.fiac.nl www.senzinterim.nl

Lumia van Rentokil

Lumia van Rentokil

Lumia Lumia van van Rentokil Rentokil

Lumia Lumia van van Rentokil Rentokil

Schoolfacilities, november 2019 2018 Schoolfacilities, mei 2020 Schoolfacilities, november 2019 2018

35 35


Doe mee!

Doe mee!

Doe mee!

Kennisuitwisseling en -ontwikkeling Meer informatie: w w w.bouwstenen.nl