Schoolfacilties november 2019

Page 1

School

facilities

jaargang 36 nummer 2 november 2019

www.schoolfacilities.nl

Platform voor huisvesting en facilitaire processen in het onderwijs

Duurzaam doen

Interne organisatie Energiejaarverslag Foto: Milagro Elstak, Leren voor Morgen


2Cursusagenda

Preventiemedewerker in het onderwijs

Conciërge trainingen

Drie opeenvolgende studiedagen over de Arbowet en uw taak op school

Voorjaar 2020

Pedagogisch Conciërge 1 3-daagse basistraining

Facilitair beheer & coördinatie

13 maart 2020

Pedagogisch Conciërge 2

20 maart 2020

€ 1.195,-

3-daagse training

3-daagse training

€ 1.295,-

Professioneel aan de telefoon

17 april 2020

en aan de balie, 1-daagse training

€ 450,-

HACCP/kantine assortiment Veiligheid, Beveiliging & Toezicht

voor hoofdconciërges, 3-daagse training

5 juni 2020

€ 1.295,-

5 juni 2020

Preventiemedewerker 1: Preventiemedewerker 2: Preventiemedewerker 3:

17 januari 2020 29 januari 2020 8 april 2020

Meer informatie en aanmelden:

www.nishv.nl

€ 1.395,-

Veiligheidscursussen Preventiemedewerker 1

17 januari 2020

Preventiemedewerker 2

29 januari 2020

1-daagse basiscursus

1-daagse verdiepingscursus

Operationele crisisbeheersing bij calamiteiten, 1-daagse cursus

Preventiemedewerker 3 1-daagse cursus advisering

Omgaan met agressie 1-daagse training

Schoolveiligheidsmedewerker 3-daagse training

Voedselveiligheid / HACCP en assortimentssamenstelling, 1-daags

€ 350,-

€ 350,-

20 maart 2020

€ 450,-

Facilitair beheer voor (hoofd)conciërges er is behe ijs r i a t i l w l faci nder ionee or goed o s s e f Pro r vo sbaa onmi

8 april 2020

€ 395,-

3-daagse cursus

17 april 2020

€ 450,-

5 juni 2020

€ 1.295,-

10 juni 2020

€ 495,-

06

Jongeren

(Bijna) afvalvrij

Stijn Warmenhoven probeert duurzaamheid op de agenda van scholen te krijgen. 4

De klas van meester Edgar heeft aan het eind van de week nog maar 80 gram restafval. 6

Geen woorden, maar daden

€ 1.295,-

3-daagse verbredingstraining

3

04

€ 1.295,-

13 maart 2020

Leidinggeven en communiceren

Inhoud

17 januari 2020

Conciërge in het onderwijs

3-daagse training voor conciërges

Van de redactie

13, 20 maart, 3 april 2020 € 1.295,- (vrij van BTW) Facilitair gebouwenbeheer Coördinatie en planning van werkzaamheden Omgaan met storingen en klachten Toezicht op uitbesteden werkzaamheden Arbo en veiligheid

Cursusinformatie en aanmelden: www.fiac.nl / www.nishv.nl Schoolfacilities, november 2019

www.fiac.nl

Verduurzaming, je kunt er niet omheen. Van politici tot scholieren op het Malieveld, iedereen heeft het erover. Hoewel de term vroeger nog spaarzaam werd gebruikt, lijkt hij tegenwoordig overal opgeplakt te worden. Maar wat wordt er daadwerkelijk gedaan? Voor dit nummer zijn we op zoek gegaan naar inspirerende voorbeelden. Zo spraken we met Stijn, die actief bezig is met duurzaamheid; landelijk én op zijn eigen school. Ook kijken we naar basisschool het Vogelnest die een afvalvrij challenge won en waar leerlingen zelf afval scheiden. Voor meester Edgar is het logisch dat hij zijn leerlingen inspireert om beter met het milieu om te gaan. Scholen zijn ook druk bezig met de verduurzaming van hun gebouwen, bijvoorbeeld het ROC Gilde, waar circulariteit centraal staat bij de renovatie en bouw van twee nieuwe scholen. En ze blijken goed op weg met energiebesparende maatregelen. Maar er zijn ook nog heel veel kansen te benutten als de verduurzaming goed wordt aangepakt. Ook daarover vindt u in dit nummer artikelen. Kortom, inspiratie vanuit verschillende hoeken. Uiteraard gaan we ook de komende tijd actief op zoek naar mooie en praktische verhalen en praktische tips. Dat doen we zowel vanuit Schoolfacilities als vanuit het netwerk Bouwstenen voor Sociaal en het liefst samen met u. Want zoals Stijn zegt “Er valt nog genoeg te behalen!” Graag tot ziens, Janneke de Beer

10

16

Circulair

Energiecijfers openbaar

ROC Gilde gaat vol voor circulariteit

Radboud Universiteit Nijmegen deelt energieverbruik in Energiejaarverslag. 16

10

Rubrieken: Nieuw op de markt (8), Beroep & Branche (30) Gezien & Gelezen (32). En verder: Column TeekensKarstens advocaten (13), Waarom een FMIS onmisbaar is (14), Werk maken van de verduurzaming (18), BNG Bank organiseert onderwijsdagen (22), Duurzame scholen: samen investeren (23), Leren, sporten en ondernemen (24), Energie management (25), Column BTW-INSTITUUT (26), Nieuw gemeentelijk netwerk onderwijshuisvesting (27), Informatieplicht Wet milieubeheer (28), Kennispartners (34)

Colofon Schoolfacilities is een onafhankelijk magazine voor huisvesting en facilitaire processen in het onderwijs. Oplage en bereik: Verschijnt 4 keer per jaar in een oplage van 4.200 exemplaren, bij het VO, BVE, HBO, Universiteiten, gemeenten en het bovenschools management van het PO. Eindredactie: Ingrid de Moel Hooglandseweg Zuid 34 3813 TC Amersfoort Te­le­foon: 033 - 258 7160 E: redactie@schoolfacilities.nl

Schoolfacilities, november 2019

Uit­g a­ve van: Bouwstenen voor Sociaal ISSN: 1383-6331 Aansprakelijkheid: Uitgever en auteurs verklaren dat deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld. Zij aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die zijn gebaseerd op bedoelde informatie.


4

Leerlingen voor duurzaamheid

“We zijn toen op onderzoek gegaan: de school wilde wel, maar vond het te duur. Er moesten namelijk speciale afspraken met de gemeente gemaakt worden. Toen zijn we zelf met de gemeente om tafel gegaan, die waren enthousiast en die afvalbak is er gekomen. Hierdoor merkten we dat we door zelf initiatief te nemen een hoop konden bereiken.”

We zijn zelf naar de gemeente gestapt

Leerlingen stimuleren De staking was nog maar het begin. Stijn: “Inmiddels hebben we van Youth for Climate een vereniging gemaakt voor middelbare scholieren. Iedere scholier kan zich bij ons aansluiten. In de eerste week hebben al 80 middelbare scholieren uit het hele land zich bij de vereniging aangesloten. Binnen de vereniging gaan we commissies en werkgroepen opzetten. Eén van de werkgroepen gaat over wat je zelf kunt doen op je eigen school. Er valt op scholen nog zoveel te halen. Heel veel scholen laten bijvoorbeeld in het weekend en de avonden hun lichten aan staan. Dit nemen leerlingen onbewust mee, het normaliseert energieverspilling. Wij gaan leerlingen stimuleren om hier wat aan te doen.”

Waarom niet hier? Na een les aardrijkskunde werd Stijn zich verder bewust van het klimaatprobleem. “Het viel me op dat de docent een beetje sceptisch was over klimaatverandering. Toen ik zelf op onderzoek ging, schrok ik van wat ik vond”, aldus Stijn.

Foto’s: Milagro Elstak, Leren voor Morgen Door Jim Kleijwegt

Afgelopen voorjaar spijbelden duizenden scholieren een dag om samen te komen op het Malieveld in Den Haag. Hun boodschap: het kabinet moet meer doen tegen klimaatverandering. Niet alleen landelijk, ook in hun eigen scholen proberen scholieren duurzaamheid op de agenda te krijgen. Stijn Warmenhoven (18), brein achter de staking: ”Er valt op scholen nog genoeg te bereiken.” Schoolfacilities, november 2019

Al voordat hij op het idee was gekomen om een scholierenstaking te organiseren, was Stijn actief bezig met duurzaamheid in zijn eigen school, het Dalton in Den Haag. Stijn: ‘Ik was voorzitter van de medezeggenschapsraad en de leerlingenraad. Het viel ons op dat er geen enkele recycle afvalbak op onze school was. Scholen hebben een voorbeeldfunctie voor de leerlingen als het gaat om duurzaamheid, recyclen is een klein ding en het is zonde als je het niet doet.”

5

Leerlingen

Nadat hij begin dit jaar de scholierenstaking in België op het nieuws zag, kwam hij op het idee om zelf aan de slag te gaan. Stijn: “Ik dacht, waarom hebben we dit niet in Nederland?” Hij stuurde WhatsAppberichten rond naar medeleerlingen met de vraag of ze wilden helpen. Stijn: “De volgende dag sprak ik af met acht medescholieren. Zo is Youth for Climate ontstaan. We maakten een Instagram-account aan en de media doken erop, al snel hadden we duizenden volgers. We zijn meteen gaan plannen voor de staking en de oproep gaan verspreiden.” Die oproep had effect: drie weken later stond ineens het Malieveld vol met zo’n 20.000 scholieren uit heel het land. “Meer dan we hadden kunnen hopen”, aldus Stijn.

“We gaan vooral verder met onze beweging uitbreiden. We willen geen eendagsvlieg zijn, maar langer dan een jaar serieus genomen worden. We willen een vaste plek aan de tafel hebben en de stemmen van scholieren laten horen.”

Al snel hadden we duizenden volgers Tips voor scholen Voor scholen heeft Stijn een aantal tips: “Ga in gesprek met de leerlingen, maak er een project van: als jullie deze school zouden kunnen verduurzamen, hoe zouden jullie dat dan doen? Scholieren hebben vaak originele oplossingen. Wanneer ze zien dat er echt naar ze geluisterd wordt werkt dat heel motiverend: dat hebben wij maar mooi geregeld.”

Ook op zijn eigen school had de staking effect. “De hele school steunde ons, ook de docenten en het bestuur. Hierdoor is er meer draagvlak voor duurzaamheid op de school ontstaan en wordt het thema nog meer besproken.”

Schoolfacilities, november 2019

Actieve jongerenorganisaties Youth for climate Vereniging voor en door jongeren, ontstaan in de aanloop naar de scholierenstaking van begin 2019. Proberen klimaat in de politiek, bedrijfsleven en op scholen te vertegenwoordigen en acties te organiseren. Meer informatie: www.youthforclimate.nl

Jonge klimaatbeweging De Jonge Klimaatbeweging verenigt de stem van verschillende jongerenorganisaties. Ze proberen het klimaat- en duurzaamheidsbeleid te beïnvloeden met verschillende campagnes en gesprekken met politici, beleidsmakers en bedrijfsleven. Hiervoor gebruiken ze de Jonge Klimaatagenda als leidraad. De stem van jongeren in het klimaatdebat staat bij de Jonge Klimaatbeweging centraal. Meer informatie: www.jongeklimaatbeweging.nl

Green offices Een platform voor duurzaamheid binnen hogescholen en universiteiten, dat door studenten is opgestart en gerund wordt, ondersteund door de school of universiteit. Green Offices zetten zich in voor verduurzaming van alle facetten van een een instelling en stimuleren de betrokkenheid van studenten bij duurzaamheid. Meer informatie: www.studentenvoormorgen.nl/ green-offices


6

Ze vinden het

Onderzoek: Afval scheiden juist goedkoper

hartstikke leuk Lekker de klas uit Voor Edgar is het logisch dat hij zijn leerlingen inspireert om beter met het milieu om te gaan. “We leiden de nieuwe generatie op. Het is niet al te best met het milieu gesteld en het is belangrijk dat kinderen van jongs af aan leren wat ze kunnen bijdragen aan een beter milieu. Afval scheiden helpt daar een heleboel bij.”

Fotografie: Lisanne van Uunen

(Bijna) afvalvrije school Aan het eind van de week nog maar 80 gram restafval overhouden: het lukte de klas van meester Edgar van Dijk van basisschool het Vogelnest in Bodegraven. Zij wonnen vorig jaar de Afvalvrije School Bokaal. “Ik vroeg de kinderen: wat kunnen we bedenken om afval te verminderen?” Door Jim Kleijwegt Bij basisschool het Vogelnest in Bodegraven staat afvalscheiding hoog in het vaandel. In 2018 werd groep 6 daarom beloond met de Afvalvrije School Bokaal van afvalbedrijf Cyclus. Tijdens een afval challenge van een maand wisten zij, van alle deelnemende scholen, het meeste restafval te verminderen. Meester Edgar van Dijk van groep 6: “Het is belangrijk dat kinderen weten hoe ze kunnen bijdragen.”

7

Afvalvrije school

hadden we een week waar we met 22 leerlingen maar 80 gram restafval over hadden, een prachtig resultaat!” De leerlingen waren meteen enthousiast om mee te doen aan de challenge. Edgar: “Er werden allerlei lessen over afvalscheiding gegeven, op zo’n manier dat de kinderen er zin in kregen. Natuurlijk vonden ze het ook leuk dat ze er iets mee konden winnen. Uiteindelijk heeft de hele school meegedaan.”

Elke week wegen we het afval

Op de weegschaal

Ouders doen mee

Voor de challenge stelde Edgar met de kinderen een plan op. “Ik vroeg ze, wat zouden we kunnen doen om het afval te verminderen en hoe kunnen we het beste scheiden? Hier kwamen al gauw een aantal mooie ideeën uit naar voren: bakjes voor het groenafval, een zak voor het plastic, zo min mogelijk afval meenemen, flesjes water in plaats van pakjes. Elke week werd de hoeveelheid restafval die we over hadden gewogen. Uiteindelijk

Ook de ouders van kinderen werden actief betrokken in de challenge. Edgar: “Kinderen maakten posters om aan ouders uit te leggen hoe ze het beste afval kunnen besparen. En tijdens onze maandafsluiting werden er stukjes opgevoerd. Zo werden niet alleen ouders maar ook de rest van de school bij het thema betrokken. Daarnaast schreven we regelmatig op Social Schools, een online platform voor de ouders, een stukje over de challenge.”

Schoolfacilities, november 2019

Bij basisschool het Vogelnest gaan ze na het winnen van de challenge gewoon verder met afvalvermindering. “Mijn klas haalt inmiddels plastic en GFT afval op bij alle andere klassen”, zegt Edgar. “Ze vinden het hartstikke leuk om te doen en ze leren er ook nog een hoop van. Bijna dagelijks krijg ik de vraag: “in welke bak moet dit?” Het vraagt weinig extra werk van de leerkracht: de kinderen zijn zo even lekker de klas uit en tegelijkertijd met iets belangrijks bezig.”

De aanpak van meester Edgar van Dijk sluit aan bij een onderzoek naar afvalscheiding op scholen, uitgevoerd door Rijkswaterstaat en RoyalhaskoningDHV. Eén van de adviezen die de onderzoekers aan scholen meegeven is namelijk: laat leerlingen zelf meedenken en betrek ze bij de introductie van nieuwe oplossingen voor het scheiden van afval. In het onderzoek werd een proef uitgevoerd op elf scholen om te achterhalen welke barrières voor afvalscheiding zij ondervinden, welke ambities de scholen hebben en hoe zich dit verhoudt tot bestaande initiatieven. Ook volgden ze de voortgang van de scholen. Scholen lopen tegen verschillende barrières aan wanneer ze afval willen scheiden, blijkt uit het onderzoek. Hoewel veel basisscholen en middelbare scholen papier sorteren, blijft het scheiden van plastic en GFT achter. Er zijn grote verschillen tussen basisscholen en middelbare scholen. Zo komt op basisscholen het afval voornamelijk in de lokalen zelf terecht, terwijl dit op de middelbare school in de pauze gebeurt. Ook hebben middelbare scholen een hoop meer zwerfafval en “snoeproutes” rondom de scholen dan basisscholen. Hoewel scholen regelmatig denken dat het duurder is om afval te scheiden blijkt uit ervaring tijdens het onderzoek dat het juist kosten kan besparen. Er worden vaak nieuwe, voordelige afspraken gemaakt met het afvalverwerkingsbedrijf en er is minder tijd nodig om afvalbakken schoon te maken. Eén van de deelnemende basisscholen wist op deze manier meer dan 4000 euro op jaarbasis te besparen.

Edgar van Dijk

Schoolfacilities, november 2019

Adviezen onderzoekers: De onderzoekers van Rijkswaterstaat en Royal haskoningDHV hebben een aantal adviezen voor scholen: • Probeer inzicht te krijgen in het afval dat vrijkomt op school, bijvoorbeeld door een sorteeranalyse van restafval • Benut bestaande voorlichtings en communicatiemiddelen van de afvalverzamelaar en rijksoverheid • Neem contact op met je huidige afvalverzamelaar, vaak is er binnen het huidige contract meer mogelijk dan je denkt • Leg eisen rondom gescheiden inzamelen vast in aanbestedingen van een nieuwe inzamelaar, bijvoorbeeld in de vorm van gunningscriteria. • Bedenk een financiële prikkel voor het stimuleren van scheidingsgedrag, bijvoorbeeld statiegeld in de school of bespaarde kosten door afvalscheiding in te zetten voor een speeltoestel of uitstapje. • Laat leerlingen meedenken in oplossingen en betrek ze bij de introductie van nieuwe oplossingen • Maak afvalscheiding bespreekbaar met leerkrachten, schoonmaakdienst en andere medewerkers. Het opruimen van zwerfafval is hier vaak een goed startpunt voor.

Weinig extra werk voor de leerkracht


8

9

Nieuw op de markt

‘Bijschrift op de foto’

Gratis beelden

Onderwijsplanners

NU junior

Samen spelen

Duurzame IT

In Control

Oude fragmenten van het polygoonjournaal beluisteren of kijken naar de beelden van de laatste Elfstedentocht? Via het nieuwe platform ‘Beeld en Geluid op school’ hebben onderwijsinstellingen gratis toegang tot het archiefmateriaal uit de collectie van Beeld en Geluid. Leerlingen van alle leeftijden en niveaus kunnen er terecht: van mbo en hbo tot basisschool, wo en middelbare school.

Het onderwijs verandert, de student stelt meer eisen en een goed gebruik van onderwijsfaciliteiten wordt steeds belangrijker. Deze veranderingen vragen een andere kijk op plannen, roosteren en capaciteitsmanagement. YourPlannerz helpt huidige onderwijsplanners in hun ontwikkeling. Ook leidt het nieuwe planners op tot professionals die voorbereid zijn op de toekomst en meerwaarde bieden aan het onderwijslogistieke proces binnen onderwijsinstellingen.

Kinderen en jongeren komen tegenwoordig vaker in aanraking met nieuws dan vroeger. Daarom introduceert NU.nl NUjunior: nieuws toegespitst op basisschoolkinderen. NUjunior is een aparte site, gemaakt door de makers van NU.nl, maar met een eigen team van redacteuren. Het is gericht op kinderen tussen de zeven en twaalf jaar die willen weten wat er in de wereld gebeurt. NUjunior brengt, net zoals NU.nl, zowel zwaar als licht nieuws: van de Brexit tot de nieuwste boyband.

Eenzaamheid bij kinderen is een onderbelicht probleem, terwijl er aanwijzingen zijn dat ongeveer 1 op de 10 kinderen zich aanhoudend eenzaam voelt. Om eenzaamheid tegen te gaan ontwikkelde UNO samen met kinderen van 7 tot 12 jaar een speeltoestel om samenspelen op het schoolplein te bevorderen: UNO Speelkwartier. Het toestel maakt het kinderen gemakkelijk om aansluiting te vinden bij leeftijdsgenoten.

Wie op zoek is naar een duurzame oplossing voor de IT van een onderwijsinstelling, kan terecht bij Vancis. Vancis geeft advies om IT een meer duurzaam karakter te geven. Dit doet ze door het beoordelen van de infrastructuurcomponenten met het Cloud Readiness Check stappenplan. Met de Cloud Readiness Check adviseert Vancis hoe efficiëntie bereikt kan worden, bijvoorbeeld door onnodige servers uit te faseren of een lifecycle te bepalen van verouderde hardware.

Ook dit jaar brengt het Bouwstenenplatform een publicatie uit over informatiemanagement voor vastgoed- en facility managers in het onderwijs. De nieuwste publicatie ‘In Control’ betreft een 5-jarig jubileumeditie.

Daarnaast biedt YourPlannerz voor zowel de korte- als lange termijn interim planners aan ter ondersteuning van het plan- en roosterproces. De specialisten van YourPlannerz hebben jarenlange kennis en ervaring op het gebied van planning en capaciteitsmanagement in het onderwijs. Zij zijn ervaren in het geven van training, coaching en begeleiding.

Voor jongeren is het account CheckNU geïntroduceerd: een apart kanaal op Instagram dat het nieuws relevant, toegankelijk en begrijpelijk maakt voor jongeren op de middelbare school. CheckNU wil kwalitatief nieuws voor iedereen beschikbaar maken. De nadruk ligt op nieuws dat belangrijk is voor jongeren zoals de basisbeurs, lerarenstakingen en jeugdzorg.

www.yourplannerz.nl

www.nujunior.nl

Het gebruik van filmpjes of beeldmateriaal is niet meer weg te denken uit het onderwijs. Het nieuwe platform zorgt ervoor dat het makkelijk is om authentieke filmpjes te vinden om lessen samen te stellen en te verrijken, over alle denkbare onderwerpen. Het materiaal is betrouwbaar, zonder gekke advertenties, en de rechten zijn geregeld. Dagelijks wordt nieuw beeldmateriaal toegevoegd en het platform wordt met regelmaat uitgebreid met nieuwe functionaliteiten en praktische lesbrieven.

www.beeldengeluid.nl

Schoolfacilities, november 2019 2018

Het UNO Speelkwartier helpt kinderen een spel kiezen: van politie en boefje tot tikkertje en buskruit. Door aan z’n neus te draaien komt er een emoji van het te spelen spel in beeld, voor elk kind leesbaar ongeacht leeftijd of achtergrond. Het neemt de grootste drempel om mee te spelen weg: vragen of je mee mag spelen hoeft namelijk niet meer. Iedereen die in het speciaal vormgegeven vak rondom het toestel gaat staan, speelt mee. Het eerste toestel is recent als test geplaatst bij een Utrechtse basisschool.

Vancis voert de Cloud Readiness Check ook voor zichzelf uit. Vanwege de resultaten van de beoordeling heeft Vancis haar eigen cloudomgeving naar een nieuw en groener datacenter verhuisd, dat sinds 2008 100% groene stroom gebruikt en deelneemt aan het convenant MJA3/ MEE. Dit houdt in dat de datacenters ieder jaar het energieverbruik met 2% reduceren. Met deze kennis en de Cloud Readiness Check analyseert Vancis de IT-omgeving en definieert samen met de onderwijsinstelling een duurzaam pad. www.vancis.nl

Schoolfacilities, november 2019

In deze editie staan artikelen over de informatie die nodig is om de basis op orde te brengen en te houden en de informatie die nodig is om te kunnen sturen op het energiegebruik van de school en op gezonde en duurzame gebouwen. Maar ook over de ervaring met de informatieplicht Wet milieubeheer, met slimme gebouwen en digital twins. Diverse scholen die aan Bouwstenen verbonden zijn hebben een bijdrage geleverd. Net als eerdere jaren bevat ook deze editie een overzicht van de functionele en technische mogelijkheden van verschillende vastgoed en facility-management systemen. Een hardcopy van de publicatie kost € 25,- en is te bestellen door een e-mail te sturen naar post@bouwstenen.nl. www.bouwstenen.nl/ bouwstenenpublicaties


Circulariteit

10

11

ROC Gilde Opleidingen gaat vol voor circulariteit

‘De markt is er klaar voor en wij ook’

Het was een sprong in het diepe toen Hoofd Huisvesting Dick van Gasselt in 2013 aan het College van Bestuur van Gilde Opleidingen voorstelde om de renovatie van het schoolgebouw aan de Groenveldsingel in Venlo vanuit het thema circulariteit aan te vliegen. Niet een traditionele aanbesteding, maar een aanbesteding via Best Value Procurement moest zorgen voor een duurzame renovatie. Alexander Godschalk, Directeur Facilitair Bedrijf, was snel overtuigd en ook het bestuur ging mee in de voor die tijd revolutionaire aanpak. Het resulteerde in een renovatie waarbij alle betrokken partijen zich

vol inzetten voor een zo duurzaam mogelijk eindresultaat.

Inspelen op nieuwe eisen Van Gasselt, die meer dan vijfendertig jaar ervaring heeft in de projectontwikkeling, schreef zelf het programma van eisen voor de renovatie. Vervolgens was het aan de markt om na te denken over de best mogelijke oplossingen, inclusief vijftien jaar onderhoud, inclusief vervangingsvoorstellen in de meerjaren onderhoudsplannen en inclusief Service Level Agreements (SLA’s). “Door deze aanpak hebben we de markt gestimuleerd om beter na te denken over materiaalkeuzes omdat zij daar later zelf op afgerekend worden”, legt Van Gasselt uit. “Het hele denken over de bouw is daardoor naar een hoger niveau getild en we hebben echt ingespeeld op de continu veranderende eisen, wensen en behoeften van de gebruikers.”

Waardevernietiging beperken BAM Bouw en BAM Bouwtechniek realiseerden uiteindelijk de renovatie die verspreid over twee zomervakan-

Schoolfacilities, november 2019

Commitment

Een belangrijk uitgangspunt bij de aanbesteding was volgens Godschalk dat ze een maximale prijs hadden aangegeven in de aanbesteding. “We hebben van tevoren een programma van eisen opgesteld en daar een marktconforme prijs voor bepaald. Al dat geld mocht maximaal gespendeerd worden. Daarmee schakelden we in één keer alle prijsvechters uit, want veel aanbestedingen werden in die tijd gewonnen door aannemers die onder het laagste drempelniveau gingen zitten. Dat lijkt financieel misschien aantrekkelijk, maar je wordt naderhand met de rekening geconfronteerd als allerlei faalkosten aan het licht komen.”

Terugkijkend op de renovatie in Venlo beseft Van Gasselt dat ze iets unieks hebben volbracht. “De markt was er in die tijd nog nauwelijks klaar voor, circulair bouwen was echt een nichemarkt. En ook het bestuur had geen expertise met circulair bouwen.” Dat het toch een succes werd komt volgens Van Gasselt door het commitment van alle betrokken partijen. “Commitment was in deze het sleutelwoord. Alle partijen hebben er op een positieve manier de schouders onder gezet en iedereen heeft zich aan de plannen gecommitteerd, van de directeuren en het College van Bestuur tot de adviseurs en de marktpartijen.”

Terugkoopgarantie

Intern vertrouwen

Van Gasselt: “Het totale programma van eisen voor de renovatie in Venlo moest gerealiseerd worden voor € 7 miljoen. De BAM had in eerste instantie het plan rond voor € 6,6 miljoen, maar die hebben uiteindelijk de overgebleven vier ton gestoken in verdere verbetering van het plan. Zo zijn we aan de circulaire kozijnen gekomen. En ook die hebben we gekocht met terugkoopgarantie. Het vijftienjarig onderhoudscontract gaf ons vervolgens extra zekerheid, want inferieure kwaliteit van materialen komt uiteindelijk voor rekening van de aannemer. Die zorgt dus wel dat hij zijn zaken op orde heeft.”

Wel vergden de plannen veel voorwerk. Godschalk: “Je moet intern de boel op orde hebben. Alle neuzen moeten dezelfde kant op staan, anders wordt het een lastig verhaal. We hebben dan ook veel tijd gestoken in het interne overleg om op die manier vertrouwen op te bouwen.” En dus werden er veel gesprekken gevoerd met docenten, teammanagers en directieleden. “Je moet altijd voor ogen houden dat je bouwt voor je klanten”, stelt Van Gasselt. “Die moet je dus overtuigen dat ze krijgen wat ze willen. Uiteraard wel binnen bepaalde kaders, maar de inbreng van deze mensen is heel belangrijk.

Zij moeten tenslotte met plezier werken in de gebouwen, ook dat is duurzaamheid.”

Open en transparant Een andere essentiële voorwaarde is volgens Godschalk betrouwbare partners. “Je moet op elkaar kunnen vertrouwen en open en transparant zijn. Korte lijntjes tussen alle partijen zijn dan ook onontbeerlijk. Daarnaast moet je proberen de markt echt uit te dagen om met goede ideeën en concepten te komen. Door een maximale prijs vast te stellen geef je alle partijen die speelruimte. En omarm die ideeën vervolgens, dan is er veel mogelijk.”

Risicoanalyse

Tekst en foto’s door: Ivo van der Hoeven

Circulair en evolutionair bouwen, dat waren de uitgangspunten van ROC Gilde Opleidingen in Limburg bij de aanbesteding van twee grootschalige renovatietrajecten in 2015 en 2017. Uniek in die tijd. Nu staan er weer twee grote bouwplannen op stapel en weer staat circulariteit centraal. De lat ligt ditmaal echter beduidend hoger en de markt lijkt er meer dan ooit klaar voor.

Maximum prijs

ties in tien weken werd uitgevoerd. De gehele renovatie kostte Gilde Opleidingen omgerekend € 721,- per vierkante meter. Nieuwbouw zou bijna het dubbele hebben gekost. Een belangrijk uitgangspunt bij de renovatie was circulariteit. Godschalk: “Dat kwam bijvoorbeeld tot uitdrukking in de circulaire sloop van het oude gedeelte. Vervolgens hebben we vanuit het kale skelet een nieuwe school opgebouwd met circulaire kozijnen en hergebruikte deuren. Ook hebben we veel materiaal ingekocht met terugkoopgarantie, bijvoorbeeld bij de vloertegels. We weten dus dat deze materialen later hergebruikt zullen worden, zo hebben we de waardevernietiging tot een minimum beperkt.”

Naar hoger niveau getild

Schoolfacilities, november 2019

Voor de renovatie in Venlo en later voor de renovatie in Roermond schreef Van Gasselt zelf een risicoanalyse. “De risico’s moet je helder in beeld brengen en je moet eventuele oplossingen bedenken. Daarnaast heb ik de investeringskosten doorvertaald naar de exploitatie om een beeld te krijgen van de total cost of ownership. Je moet tenslotte niet alleen weten wat je voor de renovatie moet investeren, maar ook wat je naderhand kwijt ben.” Godschalk vult aan: “En investeer in engineering door marktpartijen, zo voorkom je faalkosten.”

>


12

Beter nadenken over materiaalkeuzes

Column

“De grote vraag is hoe we dat moeten realiseren. Gas is uit beeld, dus we zullen de gebouwen anders moeten verwarmen. Echt goede alternatieven zijn echter schaars.”

Veel innovatie Van Gasselt en Godschalk staan aan de vooravond van twee nieuwbouwprojecten in Roermond en Venlo. De plannen zijn nog niet heel concreet, maar dat ze weer voor circulariteit gaan staat voor beide heren vast. “De markt heeft zich enorm ontwikkeld de laatste jaren, er is veel gedaan aan innovatie en er zijn allerlei nieuwe concepten uitgedacht”, aldus Van Gasselt. “De wettelijke verplichtingen zijn daarnaast ook weer toegenomen, er worden veel hogere eisen gesteld aan nieuwbouw dan enkele jaren geleden. Zo moeten we nu energieneutrale gebouwen neerzetten. Dat maakt het hele verhaal een stuk lastiger.” Godschalk:

Bruist van Ideeën Waar Gilde Opleidingen in 2015 de wind nog in de rug had met gunstige marktprijzen en welwillende aannemers lijkt de situatie nu een stuk minder rooskleurig. “Het is een lastige tijd om aan te besteden”, weet Van Gasselt. “De aannemers staan niet in de rij, de prijzen zijn tientallen procenten toegenomen en de materialen worden schaars. Maar daar staat tegenover dat circulariteit redelijk mainstream is geworden en dat de markt bruist van de ideeën. Met een duidelijke visie en commitment van alle betrokken partijen moeten we weer mooie plannen kunnen realiseren. Daar zijn we van overtuigd.”

Best Value Procurement Best Value Procurement is een inkoopmethodiek waarbij de inschrijvingen worden gewaardeerd volgens het principe dat de meeste waarde moet worden verkregen voor de laagste prijs. In Best Value Procurement wordt het principe om veel eisen te stellen aan de inschrijvende partij losgelaten. Alleen de allerbelangrijkste functionele specificaties worden op papier gezet: het wat, en niet het hoe en waarom. Potentiële leveranciers stellen daarna zelf een contract voor waarin zij uitleggen wat hun aanbod is, wat de Key Performance Indicatoren zullen zijn, en hoe zij die zélf zullen gaan meten! Op die manier kunnen zij maximaal hun expertise inzetten en maximaal waarde toevoegen voor de inkopende partij.

Tien handreikingen voor de implementatie van de AVG De AVG wordt vaak als ingewikkeld ervaren. Bij niet (correcte) naleving riskeren onderwijsinstellingen echter maatregelen en boetes. In tien stappen is uw organisatie ‘AVG-proof’. 1. Gegevensinventarisatie

6. Nakoming van de rechten van betrokkenen

Een systematische aanpak voor gegevensinventarisatie kan aan de hand van de werkprocedures, maar ook aan de hand van de softwarepakketten, die in de verwerkersovereenkomsten aangeven welke persoonsgegevens worden verwerkt in de software.

2. Vaststellen van doelen en verwerkingsgrondslagen Als vuistregel voor onderwijsinstellingen geldt dat zij voor kernprocessen de grondslag van een ‘wettelijke verplichting’ dan wel een ‘wettelijke taak en/ of in het openbaar belang’ kunnen hanteren. Vele verwerkingen vloeien namelijk direct voort uit de wet of betreffen de bekostigingsrelatie tussen de school en de overheid. De grondslag ‘toestemming’ kan men beter vermijden net als de grondslag ‘(onderwijs) overeenkomst’.

3. In kaart brengen van risicovolle verwerkingen en het uitvoeren van DPIA’s indien nodig Met een DPIA worden privacyrisico’s in kaart gebracht. Bedoeling is dat de verantwoordelijke daarna maatregelen treft om deze risico’s te verkleinen. De Autoriteit persoonsgegevens heeft aangegeven dat een DPIA voor de digitale leerlingvolgsystemen en het door scholen gehanteerde cameratoezicht in de meeste gevallen aan de orde zijn.

4. Opzetten en inrichten van een privacymanagementbeleid Advies is om een projectteam in te richten met voldoende tijd en middelen om het implementatieproces met succes af te ronden.

5. Register van verwerkingsactiviteiten Het projectteam kan met de in stap 1, 2, en 3 verkregen input starten met het opstellen van een register van verwerkingsactiviteiten. Een register van verwerkingsactiviteiten is één van de basisverplichtingen uit de AVG.

Schoolfacilities, november 2019

13

De Autoriteit Persoonsgegevens kan het niet correct naleven van de rechten van betrokkenen sanctioneren met een boete uit de hoogste categorie. Een protocol of een procedure inzake het afwikkelen van verzoeken van betrokkenen binnen een maand is daarom noodzakelijk.

7. Check de afspraken met uw verwerkersOnderwijsinstellingen zijn verplicht om bij het contracteren van leveranciers van digitale leermiddelen gebruik te maken van de modelverwerkersovereenkomst te raadplegen via de website van de sectorraden.

8. Regeling met medeverantwoordelijken Indien gegevens worden gedeeld met andere partijen dan verwerkers is het eveneens aan te raden een regeling op te stellen waarin afspraken worden gemaakt over de wijze waarop beide partijen omgaan met persoonsgegevens die hen beiden ter beschikking moeten staan. Denk bijvoorbeeld aan het samenwerkingsverband.

9. Melden en registreren van datalekken Het te laat melden van een datalek kan een boete opleveren. Een datalek dient binnen 72 uur na ontdekking te zijn gemeld bij de AP. Het verdient aanbeveling om een datalekprocedure gereed te hebben voor het onvermijdelijke moment dat in uw organisatie een datalek aan de orde is.

10. Controleren van logbestanden en passende beveiliging van persoonsgegevens. Scholen moeten passende technische en organisatorische maatregelen treffen om de persoonsgegevens die zij verwerken te beveiligen. Een overzicht van de beveiligingsnormen en maatregelen vindt u op de websites van SURF, SAMBO-ICT en Kennisnet. Deze bijdrage is geschreven door Iris Hoen, advocaat bij TeekensKarstens advocaten en is een samenvatting van het artikel dat verscheen in het tijdschrift School en Wet in oktober 2019.

2018 Schoolfacilities, november 2019


Informatiesystemen

14

Waarom een FMIS onmisbaar is

Binnen de zorg en de zakelijke dienstverlening maakt een ruime meerderheid van de organisaties gebruik van een FMIS: een Facilitair Management Informatie Systeem. Daar heeft het zijn meerwaarde bewezen. Binnen het onderwijs ligt dit aantal een stuk lager. Een gemiste kans, want ook onderwijsinstellingen hebben baat bij het beheersen van de ondersteunende processen. Een FMIS maakt het mogelijk informatie te verschaffen over de geboden en beschikbare faciliteiten die ter ondersteuning dienen van de operationele activiteiten, de bedrijfsvoering en besluitvorming binnen organisaties.

Professionaliseringsslag De laatste jaren is de bedrijfsvoering binnen het onderwijs flink aan het veranderen. De schoolleiding krijgt steeds meer verantwoordelijkheden op het gebied van facilitair management. Tegelijkertijd is een professionele aanpak gewenst om een toekomstgerichte onderwijsinstelling te realiseren en te behouden.

Schoolfacilities, november 2019

Voor u als schoolleiding of management maakt een FMIS het mogelijk om zelfstandig het vastgoedbeheer, bijvoorbeeld het meerjarenonderhoudsplan per schoollocatie, te beheren op het vlak van financiën, duurzaamheid en uitvoering. Dit mede door het binnen één systeem vastleggen van contracten met looptijd, certificeringen, periodiek onderhoud en leveranciers en het centraliseren van informatiebronnen. Dit resulteert in grip op de status, zoals het aflopen van contracten en het tijdig ondernemen van actie, met scherpere sturing op efficiëntie en kosten. Een actuele ontwikkeling binnen scholen is dat een omslag plaatsvindt naar het werken met één centraal servicepunt. Een FMIS maakt het mogelijk voor gebruikers om mel‘Bijschrift van de foto’

15

dingen of klachten omtrent zaken binnen de school direct door te zetten. Een FMIS verzorgt geautomatiseerde terugkoppeling. De melders worden digitaal op de hoogte gehouden van de status van de melding of klacht. Dus geen onduidelijkheden meer over de status van meldingen binnen de school.

of het management de mogelijkheid nauwkeurige inschattingen te maken van de behoeftes binnen de school en waar verbetering mogelijk is. Het biedt efficiency door vraagbundeling, het automatisch prioriteren van meldingen en de mogelijkheid van het op simpele wijze uitdraaien van rapportages.

Het Facility Portal is ontworpen en ingericht in overleg met schoolbesturen binnen het po en vo. Dit houdt in dat de workflows direct zijn toegespitst op de bedrijfsvoering binnen het onderwijs, niets meer en niets minder.

Daarnaast kan de receptioniste of de servicedesk medewerker reserveringen maken voor bijvoorbeeld studie- en vergaderruimtes of inventaris uitgifte, zoals sleutels en laptops voor studenten of medewerkers. Eventuele wijzigingen worden met één druk doorgevoerd in het systeem en betrokkenen worden op de hoogte gesteld. Geen geschuif in agenda’s, zowel de receptioniste is op de hoogte voor sleuteluitgifte en de catering of conciërge voor het eventueel klaar zetten van koffie en AV-middelen.

Een FMIS biedt voor u als schoolleiding of (facilitair) manager de mogelijkheid om analyses en rapporten uit te draaien, waardoor u onderbouwd verder kunt gaan of veranderingen kunt aanmaken in uw beleid. Een FMIS kan worden ingezet ter ondersteuning van een goed en transparant beleid.

Verhoging van kwaliteitsbeleving binnen de school

Implementatie

De voordelen van het ‘Facility Portal’ van School Facility:

Terugkoppeling en inzicht in de status Verhoging kwaliteitsbeleving Communicatie is een belangrijke factor in de kwaliteitsbeleving. Met behulp van een goed ingericht FMIS wordt communicatie en daarmee de (facilitaire) dienstverlening naar een hoger kwaliteitsniveau gebracht. Een FMIS kan worden ingezet om een belangrijk deel van de communicatie over te nemen door als ondersteuning aan de processen te worden ingezet. Tussentijdse terugkoppeling en inzicht in de status van bijvoorbeeld meldingen hebben een belangrijk doorslag op de verhoging van kwaliteitsbeleving binnen de school. Naast dat het FMIS de melder op de hoogte stelt van de status van de door haar/hem ingediende melding, biedt het de schoolleiding en/

Een FMIS is geen wondermiddel. De informatie die uit het systeem komt, moet er eerst worden ingezet. Neem de tijd voor een goede implementatie van complete en actuele informatie. Bedenk goed waarvoor u het FMIS wilt inzetten. Op welk facilitair gebied valt winst (beheersbaarheid) te behalen? De inzet van het FMIS verder in het proces uitbreiden is altijd mogelijk. Laat u adviseren over de mogelijkheden in de workflow en wat bij uw onderwijsinstelling past om de gewenste output te verkrijgen. Verzorg een cursus voor alle gebruikers, want de menselijk kant is dat de medewerkers van uw onderwijsinstelling het systeem accepteren en integreren in hun dagelijkse werkzaamheden. Tot slot, vergeet niet dat u als schoolleiding het systeem moet dragen om het een succes te maken. Hét FMIS voor de onderwijsmarkt Bent u zich aan het oriënteren op een FMIS voor uw onderwijsinstelling? Sinds mei 2018 zijn School Facility en Axxerion een samenwerking aangegaan waarin School Facility haar onderwijsexpertise heeft ingezet om onderwijsinstellingen met haar Facility Portal te ondersteunen en de kwaliteit van de facilitaire processen te verbeteren.

2018 Schoolfacilities, november 2019

• • • •

Volledig in de Cloud (SaaS) Standaard ingericht voor scholen in het po en vo Vermindering in complexiteit met simpele userinterface Lagere implementatiekosten en zonder minimale afnameverplichting

School Facility biedt maatwerk voor onderwijsinstellingen binnen het po en vo in combinatie met het gebruikersgemak, de helpdesk en een eenvoudige koppeling met andere systemen, zoals exact, SOM, Parnassus en meer. Het doel is de systemen beter aan te laten sluiten bij de daadwerkelijke behoefte in de onderwijspraktijk.

Dit artikel wordt u aangeboden door de Young Group. Voor meer informatie kunt u contact opnemen via 0721 74 50 85 of mail naar info@schoolfacility.nl.


16

Openbaar jaarverslag

17

RU Nijmegen deelt energieverbruik in Energiejaarverslag

‘Inzicht en draagvlak zijn onontbeerlijk’ Door: Ivo van der Hoeven De Radboud Universiteit Nijmegen voert al jaren strak energiebeleid. Energiemonitoring speelt hierbij een cruciale rol. Het energieverbruik wordt op de campus in Nijmegen dan ook minutieus bijgehouden middels het Energie Consumptie Systeem. In het Energiejaarverslag, dat voor iedereen openbaar is, legt de universiteit verantwoording af over de energiecijfers. “Het is belangrijk om inzicht te hebben in hoeveel energie we jaarlijks verbruiken en hoe zich dat ontwikkelt. Pas als je weet hoeveel energie je verbruikt en waar het allemaal naartoe gaat, kun je erop sturen.” Aan het woord is Toon Buiting, coördinator energiebeleid bij de RU Nijmegen. De volgende stap is volgens Buiting om de cijfers ook openbaar te maken in een Energiejaarverslag. “Als je goed wilt sturen op energieverbruik, dan heb je draagvlak nodig voor de maatregelen

die je wilt treffen. Het bestuur moet overtuigd kunnen worden van onze plannen en je moet ook de studenten en medewerkers meenemen in dit proces door de beschikbare informatie te delen.”

Verbruik naar beneden Sinds het aantreden van Buiting als energiecoördinator bij de RU in 2010 worden de cijfers rondom het energieverbruik gedeeld. “De universiteit deed ook voor mijn aantreden al veel op het gebied van energiebeleid”, vertelt Buiting. “Zo zijn we als universiteit sinds de start in 2005 deelnemer van het convenant Meerjarenafspraken Energie Efficiency. We committeren ons dan ook aan de doelstellingen van het Rijk, 2% efficiencyverbetering en zaken rondom het energiebeleid rapporteren. Het uitgeven van een Energiejaarverslag is hierbij geen verplichting maar geeft ons inzicht en is daarmee de opmaat naar nieuwe maatregelen om het verbruik nog verder naar beneden te brengen.”

Groeiende aandacht Buiting merkt dat er groeiende aandacht is voor het energiebeleid. “Studentenorganisaties houden zich hier steeds meer mee bezig en ook voor het bestuur is het een belangrijk onderwerp geworden.” Alleen al vanuit financieel oogpunt -de totale kostenpost voor energieverbruik bij de RU bedraagt € 5 miljoen per jaar- is energie een interessant onderwerp om onder de loep te nemen. Voor Buiting ligt de focus toch vooral op CO2-reductie. “Als je energieneutraal wilt worden, moet je niet alleen kijken naar besparingen maar ook naar het meerverbruik. Elk jaar wordt er meer energie verbruikt door nieuwe gebouwen, nieuwe faciliteiten en nieuwe serverruimtes. Dat meerverbruik moet je duidelijk in beeld hebben om ook daarop te kunnen sturen. Wij streven daarom niet naar 2% efficiencyverbetering, maar naar een jaarlijkse besparing van minimaal 2% in absolute zin.”

Energie Consumptie Systeem Om alle energiegegevens van de campus goed in beeld te krijgen gebruikt de universiteit het zogenoemde Energie Consumptie Systeem. “Alle installaties op de campus zijn hierop aangesloten en de gegevens van ruim vierhonderd meters worden hiermee afgelezen. Via een koppeling in het netwerk van de universiteit zetten we de gegevens vervolgens in een database. Zodoende hebben we zeer nauwkeurige cijfers die we elk moment af kunnen lezen. Daardoor kunnen we betere analyses maken. Zo kunnen we bijvoorbeeld energieprofielen maken per gebouw waarbij we het gasverbruik per uur afzetten tegen de buitentemperatuur. Op die profielen kan vervolgens weer nieuw beleid worden gemaakt. En we kunnen met de gegevens beter intern sturen door bijvoorbeeld samen met de ict-afdeling te kijken naar het gebruik van de serverruimtes. Zijn daar nog besparingen te realiseren? Zo kijken we ook met de facilitaire afdeling naar de horeca op de campus.”

Expertise uit de markt

‘Bijschrift van de foto’

Schoolfacilities, november 2019

‘Bijschrift van de foto’

Bij de RU Nijmegen zijn twee mensen fulltime bezig met het energiebeleid. Een luxe die een gemiddelde vo-school zich niet kan permitteren. “Een vo-school heeft hooguit een facilitair manager in dienst, energie is daar vaak nog niet belegd. Deze scholen kunnen daardoor niet goed weten hoe ze energiebeleid op moeten zetten en hoe ze op energie-

verbruik moeten sturen.” Toch denkt Buiting dat ook bij deze scholen de focus op energiebeleid de komende jaren een stuk groter zal worden. Een logisch gevolg van de steeds strengere duurzaamheidseisen. De energiecoördinator ziet een risico dat er modellen gemaakt zullen worden om scholen mee te nemen in deze ontwikkeling. “De vraag is of dat gaat werken. Ik denk dat het zinvoller is als scholen in samenwerking expertise uit de markt binnenhalen om te kijken hoe ze energiebesparingsplannen op maat kunnen maken. Daarbij kunnen energiebewuste mensen binnen de instelling goed helpen. Dan hoeven ze niet onderworpen te worden aan modellen met generieke maatregelen.”

Bewustwording en maatwerk Bij belangrijke beslissingen zou ook de energie-impact meegenomen moeten worden volgens Buiting. Dat gebeurt nu nog niet tot nauwelijks. “Energie is helaas nog te vaak iets dat er bij hangt, terwijl het een afwegingscriterium moet worden. Want als je aan de voorkant zaken goed regelt, dan kun je vaak met simpele stappen energie besparen.” Maatwerk is daarbij wel belangrijk volgens de energiecoördinator. “Elke school en elke universiteit is anders en heeft een andere energievraag. Maar ze zullen de komende jaren allemaal met energiebeleid te maken krijgen. Dan is het eerste vereiste dat je inzicht hebt in je energieverbruik. Het begint dus allemaal met energiemonitoring.”

Schoolfacilities, november 2019

In samenwerking expertise uit de markt halen Initiatief openbaar maken energie-verbruik Het netwerk van Bouwstenen voor Sociaal pleit in haar bijdrage aan de landelijke routekaarten voor de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed (mei 2019) voor eenvoudige eindtermen en het openbaar maken van het energie-gebruik in utiliteitsgebouwen, om te beginnen in de publieke sector. Dit geeft inzicht, zorgt voor draagvlak en biedt de mogelijkheid om zelf of met anderen naar de meest kosten-effectieve maatregel te zoeken. Daarbij lokt het innovatie uit, is het eenvoudig uit te voeren en kost de verantwoording over de behaalde resultaten ten behoeve van de monitoring nauwelijk tijd. Inmiddels hebben diverse school- en gemeentebestuurders zich achter dit voorstel geschaard. Zie ook de publicatie In Control 2019 van Bouwstenen. ‘Bijschrift van de foto’


18

Organisatievraagstuk

19

Een voorbeeld voor de toekomstige generatie

Werk maken van de verduurzaming Door: Ivo van der Hoeven De verduurzaming van duizenden scholen is een operatie van formaat, waar we zeker tot 2050 druk mee zullen zijn. Er is niet alleen geld nodig voor energie- en duurzaamheidsmaatregelen, maar ook bestuurlijke aandacht, kennis, kunde, capaciteit en samenwerking om de juiste beslissingen te kunnen nemen en ervoor te zorgen dat het beleid ook daadwerkelijk effect heeft.

Er zal flink tempo gemaakt moeten worden met de verduurzaming; zeker omdat de CO2-reductie behoorlijk achter loopt bij het noodzakelijke tempo om de klimaatdoelen te halen. Urgentie is geboden. Scholen hebben uiteenlopende mogelijkheden om via hun locatie, gebouwen en bedrijfsvoering aan die doelen te werken. Daarbij hebben ze een voorbeeldfunctie voor de generaties van de toekomst. En dus willen veel scholen werk maken van die verduurzaming, maar in de praktijk komt dit vaak moeizaam van de grond.

geld en personele capaciteit. Dat is zeker nodig en wordt, zoals blijkt uit de enquête, ook als meest nijpend gezien. Maar er is meer dan dat. Om de mogelijkheden en behoeften goed in beeld te brengen hebben we tijdens diverse bijeenkomsten het Volwassenheidsmodel van TwynstraGudde als houvast gebruikt. In dat model wordt vanuit vijf verschillende invalshoeken naar organisaties gekeken en worden verschillende volwassenheidsniveaus onderscheiden. Als je op één van de vijf invalshoeken achterblijft, kom je niet verder. Je kunt bijvoorbeeld niet sturen als je geen sturingsinformatie hebt. En om beleidsdoelen te realiseren moet je ook aandacht hebben voor je bedrijfsprocessen, de mensen die het moeten doen en de cultuur binnen je organisatie. Op dit gebied hebben bijna alle scholen nog een slag te maken.’

Bestaande voorraad De verduurzaming van het vastgoed zal voor een groot deel via het onderhoud van de gebouwen moeten worden gerealiseerd. Dat is de meest kosteneffectieve methode. Wicher Schönau van TwynstraGudde: ‘Dat is ook de reden waarom we met name hier in Bouwstenen-verband naar hebben gekeken. De vraag hierbij is: wat hebben scholen nodig om de energietransitie en de verduurzaming via het onderhoud van de gebouwen meer vaart te geven.’

Alleen door goede afstemming en samenwerking op de verschillende niveaus binnen het onderwijs kan de verduurzaming versneld worden. Dat vergt een flinke investering en inspanning. Daarbij moet die ambitie ook als zodanig naar alle onderdelen van de organisatie worden vertaald. Schönau: ‘Scholen zullen vastgoed en bedrijfsvoering meer in samenhang

Ingrid de Moel

moeten benaderen om adequaat in te kunnen spelen op de nieuwe beleidsontwikkelingen. Daarbij wordt een veel sterker omgevingsbewustzijn gevraagd. Strategische vastgoedkeuzen moeten enerzijds anticiperen op ontwikkelingen in de buitenwereld, maar qua gegevens ontleend zijn aan het dagelijks gebruik van de schoolgebouwen. De tijd dat alleen onderwijshuisvesters zich bekommerden om de duurzaamheid van gebouwen, ligt definitief achter ons.’

Duurzaam als organisatiedoel

Bouwstenen in actie De vraag is of scholen voldoende zijn toegerust om het thema verduurzaming op te pakken. We stelden die vraag tijdens Bouwstenenbijeenkomsten en in een landelijke enquête aan verschillende scholen uit het primair, voortgezet, middelbaar en hoger onderwijs. Ingrid de Moel, directeur Bouwstenen: ‘Bij het beantwoorden van die vraag wordt al snel gedacht aan meer ‘Bijschrift van de foto’

Schoolfacilities, november 2019

‘Bijschrift van de foto’

Onderwijshuisvesting en duurzaamheid nemen vaak geen prominente plek in op de bestuursagenda. Andere onderwerpen zoals het onderwijs zelf, het lerarentekort en financiële zaken vragen veel aandacht, ook op sectorniveau. Juist daarom is het van belang de verduurzaming van de gebouwen haalbaar en betaalbaar te houden en te verbinden aan andere beleidsdoelen van de organisatie. De beste garantie daarvoor is duurzaamheid te verheffen tot organisatiedoel, zoals bij het Wellantcollege.

Wicher Schönau

Daar is duurzaamheid tot organisatiedoel verheven en naar vrijwel alle facetten van de bedrijfsvoering vertaald. Duurzaamheid zit volgens Thomas Nobel, voormalig teammanager huisvesting en inkoop bij het Wellantcollege, in het DNA van de school. De missie is dan ook te werken aan een gezonde en leefbare toekomst door uit te blinken in groen onderwijs. ‘Dat is ons visitekaartje, onze inspiratiebron en ieders verantwoordelijkheid op school, op alle fronten en tot in de les aan toe’, aldus Thomas tijdens een Bouwstenen-bijeenkomst.

Gebouw en bedrijfsvoering meer in samenhang benaderen

Schoolfacilities, november 2019

Toekomstbestendige jeugd Hetzelfde geldt voor Avans Hogeschool, die als missie heeft om startbekwame toekomstbestendige professionals af te leveren. En dus hield de school de eigen organisatie langs de meetlat van de Sustainability Goals (SGD’s) en formuleerde op basis daarvan haar duurzame ambities voor 2030. Maar zover is het bij veel scholen nog niet. Er zijn vaak wel ambities op het gebied van energie en duurzaamheid, maar die zijn lang nog niet altijd vertaald naar meetbare grootheden of praktische maatregelen. En ook op het gebied van circulariteit valt nog een wereld te winnen. Daar is in het onderwijs nog nauwelijks beleid voor geformuleerd, laat staan dat er een vertaling is gemaakt naar bijvoorbeeld de inkoop en het gebruik van grondstoffen en materialen.

Werkbare afspraken Schönau: ‘Het is een hele uitdaging om helder te krijgen hoe de organisatiedoelen en bijvoorbeeld het meerjaren-onderhoudsprogramma ‘Bijschrift vanverhouden. de foto’ van scholen zich tot elkaar

>


Organisatievraagstuk

20 Structureel geld

Thomas Nobel

Dat heeft een universiteit zoals Utrecht, met een grote vastgoedafdeling, ook enige jaren gekost. Om dit te realiseren zijn begrijpbare indicatoren en werkbare afspraken door de gehele organisatie nodig. Een programmatisch aanpak kan hierbij goed werken, maar er moet ook worden voorzien in de nodige financiën, spelregels, nieuwe kennis en competenties. Daar ontbreekt het vaak aan.’ Dat beeld komt ook uit de enquête naar voren. Om echt stappen te maken is volgens scholen vooral meer geld en personele capaciteit met verstand van zaken nodig. Er wordt geklaagd over de bekostiging van scholen en ook de ervaringen met subsidieaanvragen zijn weinig rooskleurig. Een school meldt: ‘Het is vaak ondoenlijk om aan de gestelde eisen van SDE-subsidie te voldoen, i.v.m. het ontbreken van een relatie met het dakonderhoud, de aanbestedingsplicht en de daadwerkelijke uitvoering.’ Subsidieaanvragen vergen ook altijd veel tijd, geeft een ander aan.

Schönau: ‘Duurzame maatregelen worden nu nog vaak ad hoc toegevoegd aan projecten en als losstaande investeringen gezien vanuit een ‘ander potje’ dan normaliter voor onderwijshuisvesting. Het idee dat elke investering zich moet ‘terugverdienen’ werkt ook verlammend, omdat voor sommige investeringen op de lange termijn dat gewoonweg niet geldt. Sterker nog, veel van de beheerlasten, voor bijvoorbeeld onderhoud aan installaties, kunnen ook stijgen. Dit betekent dat incidenteel geld binnen de begroting niet langer de oplossing biedt, maar er naar structureel aanvullende middelen moet worden gezocht en businesscases over de echt lange termijn moeten gaan.’

Het idee van terugverdienen werkt verlammend Verbindende structuur Voor duurzaam onderwijs is samenwerking tussen mensen, afdelingen en diensten nodig. Om kosteneffectieve maatregelen te kunnen nemen heb je elkaar ook nodig. Investeer je bijvoorbeeld in slimme technologie die het klimaat automatisch regelt of kies je ervoor dat mensen zelf ramen open kunnen zetten? Zo zijn er tal van dilemma’s en zaken die om afstemming vragen. Dit betekent dat er binnen scholen ook altijd een verbindende of coördinerende structuur of figuur nodig is om afspraken vorm en inhoud te geven en te borgen. Daarbij is begrip voor elkaars verantwoordelijkheden, taken en mogelijkheden zeer belangrijk. Je moet elkaar daarover durven

‘Bijschrift van de foto’

Schoolfacilities, november 2019

aanspreken, aldus betrokkenen. Als het om energieverbruik gaat, kan een energiejaarverslag zoals bij de Radbouduniversiteit (zie elders in dit nummer) helpen.

Oog voor circulariteit Van alle denkbare oplossingen om de schoolgebouwen te verduurzamen wordt het meest verwacht van nieuwbouw, renovatie en verduurzamen via meerjaren onderhoudsprogramma’s (MJOP), zo blijkt uit de Bouwstenen-enquête. Toch blijkt ook uit de enquête dat veel scholen nog geen DMJOP hebben. Iets minder dan de helft van de geënquêteerde scholen is wel bezig er een op te stellen. Ook hebben veel scholen nog geen ervaring met circulair inkopen, terwijl dit grote kansen biedt. ROC Gilde Opleidingen in Limburg heeft hier wel oog voor, getuige de circulaire renovatie van twee schoolgebouwen (zie elders in dit nummer).

Mens en cultuur Om tot goed duurzaamheidsbeleid te komen zal ook naar de invalshoek ‘mensen en cultuur’ gekeken moeten worden. Zo zal op het operationele niveau nieuwe kennis opgebouwd moeten worden. En voor de omgang met marktpartijen, die in toenemende mate de helpende hand zullen bieden in gebouwoverstijgende verduurzaming, zijn nieuwe competenties nodig. De markt zal moeten worden uitgedaagd om met goede, duurzame voorstellen te komen. Vooralsnog hebben scholen niet zoveel vertrouwen in de oplossingen die de markt weet te bieden, blijkt uit de enquête. Hetzelfde geldt voor het oprichten van een speciale task force. Betrokkenen willen het liever zelf doen, maar wél onder betere condities.

21

Wat is duurzaamheid? Duurzaamheid is een breed begrip. Voor schoolbesturen is het belangrijk om dit concreet te maken. In de praktijk wordt vaak vooral gestuurd op energiebesparingen en terugverdientijden, maar dit kan veel breder benaderd worden, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid en milieu. Diverse meet- en rekenmethode kunnen hierbij inzicht bieden. Zo kunnen scholen de rekenmethode NTA 8800 gebruiken voor de bepaling van de energieprestatie van nieuwbouw. De Methode Milieuprestatie Gebouwen -verplicht bij elke aanvraag voor een omgevingsvergunning- geeft aan wat de milieubelasting is van de materialen die in een nieuw gebouw worden toegepast. En de WELL Building Standard kan gebruikt worden om te beoordelen hoe een gebouw scoort op het thema gezondheid voor gebruikers. Daarnaast zijn er verschillende standaarden beschikbaar specifiek gericht op onderwijsvastgoed. Bijvoorbeeld het Programma van Eisen voor Frisse Scholen en het Vignet Gezonde School.

Veel meer informatie Om de verduurzamingsopgave voortvarend op te pakken is veel informatie nodig, en dan niet alleen over de technische staat van de gebouwen. Deze data zal verrijkt moeten worden met andere data om tot goede besluiten te komen. Dit zet automatisch druk op scholen om de basale gebouwinformatie op orde te brengen. Hierbij staan de meeste scholen voor een pittige uitdaging, want lang niet elke school heeft een vastgoed en –facilitymanagementsysteem dat inzicht en overzicht biedt. Daarbij ligt er de uitdaging de basale informatie, nodig voor regulier onderhoud en werkelijk energieverbruik, te verrijken met meer beleidsinformatie ten behoeve van circulariteit en klimaatadaptatie. Denk aan informatie rond het gebruik van de gebouwen, data over vervoersbewegingen, materiaalgebruik en data afkomstig uit sensoren en slimme technologie. Zie in dit verband ook de publicatie In Control (Bouwstenen, november 2019).

‘Bijschrift van de foto’

GELD BESPAREN IN HET ONDERWIJS

DOOR SLIM INKOPEN EN AANBESTEDEN MET PRO MEREOR, INKOOPKENNISCENTRUM Een efficiënte inkoop biedt enorme kansen; er zijn flinke besparingen te realiseren. Pro Mereor is specialist in het begeleiden van (Europese) aanbestedingsprocedures en het realiseren van structurele kostenbesparingen in het onderwijs. Al sinds 1995.

PRO MEREOR BIEDT: Inkoop & organisatieadvies Begeleiding Europese aanbestedingen Inkoopworkshops en kennissessies Inkoopcollectieven Interim management / werving en selectie Inkoop & organisatie advies Pro Mereor ondersteunt bij de professionalisering van de inkoopfunctie. Wij helpen stichtingen bij de inrichting van de inkoopfunctie in de organisatie zodat het bijdraagt aan de realisatie van de organisatiedoelstellingen en uitgevoerd wordt binnen de vigerende aanbestedingswetgeving.

Begeleiding Europese aanbestedingen Pro Mereor biedt juridische en vakinhoudelijke ondersteuning bij (Europees) aanbesteden. Door onze ruime ervaring bij aanbestedingen in het onderwijs zijn we goed op de hoogte van de leveranciersmarkten en staan we garant voor een doelmatige en rechtmatige aanbesteding. Inkoopworkshops en kennissessies Professionaliseer uw inkoop en breng uw kennis over Europees aanbesteden up-to-date. Speciaal voor bestuurders, directieleden en inkopers binnen het onderwijs organiseren wij diverse workshops en kennissessies over inkoop en Europees aanbesteden. Inkoopcollectieven voor het onderwijs Gezamenlijke inkoop moet rechtmatig worden aanbesteed. Door de samenwerking kunt u aanzienlijk besparen op aanbestedingskosten, bovendien wordt de aanbesteding uitgevoerd door de inkoopprofessionals van Pro Mereor. Door u aan te sluiten bij de inkoopcollectieven van Pro Mereor bespaart u veel geld. Immers massa is kassa. Interim management/ werving en selectie Pro Mereor bemiddelt bij (tijdelijke) behoefte aan ondersteuning. Zoekt u een inkoopprofessional om uw organisatie te versterken? Neem dan contact met ons op. ‘Bijschrift van de foto’

Pro Mereor | Burgemeester Weertsstraat 69a | 6814 HM Arnhem | T 026 370 14 76 | E info@pro-mereor.nl | pro-mereor.nl


22

23

BNG Bank organiseert onderwijsdagen Het realiseren van een nieuw schoolgebouw is er niet eenvoudiger op geworden. Gemeenten kampen met flinke tekorten in het sociaal domein en moeten keuzes maken. Daarnaast zijn de bouwkosten enorm gestegen. Bovendien moet er rekening gehouden worden met nieuwe regels en voorwaarden die voortvloeien uit het klimaatakkoord. Toch wil dat nog niet zeggen dat er in Nederland geen nieuwe scholen meer worden gebouwd. Het landelijk beeld is heel divers. Er zijn veel voorbeelden van moeizame besluitvormingstrajecten waar de betrokken partijen er niet met elkaar uitkomen. Maar er zijn ook veel voorbeelden waar het wel lukt om een nieuwe goede school te realiseren, ook onder de zogenaamde normvergoeding van VNG.

Financiering van onderwijsvastgoed

door de markt verschillende concepten ontwikkeld, die een alternatief kunnen zijn voor de wijze waarop de verantwoordelijkheid van de gemeente wordt ingevuld. BNG Bank is als financier betrokken bij het realiseren van onderwijsvastgoed. Dat kan via de gemeente, maar ook rechtstreeks via het schoolbestuur. Tijdens de onderwijsdagen wordt kennis en expertise hierover gedeeld.

Niet langer “goed genoeg” Het overgrote deel van de nieuwe scholenbouw wordt gerealiseerd onder het huidige onderwijsstelsel, waarbij de gemeente zelf verantwoordelijkheid neemt voor het vastgoed. Tegelijkertijd zien we ook steeds meer de tekortkomingen. Er ligt een grote maatschappelijke opgave om achterstallig onderhoud weg te werken en het binnenklimaat te verbeteren.

Dat bleek tijdens de tweede BNG Bank Onderwijsdag, die onlangs plaatsDe achterstand ontstond omdat in vond in het Noorderpoort College in het verleden structureel te weinig Groningen. BNG Bank organiseert geld beschikbaar was voor onderwijsdit jaar een reeks van drie regionale huisvesting. Dit hing vanzelfsprekend onderwijsdagen. Het thema van deze samen met de eisen die werden gebijeenkomsten is de financiering van steld aan de onderwijshuisvesting. Dat onderwijsvastgoed. Inmiddels zijn is gaan schuiven. Wat voorheen “goed ‘Bijschrift van de foto’

Schoolfacilities, november 2019

genoeg” werd gevonden, vinden we inmiddels niet langer acceptabel. De maatregelen om te verduurzamen komen daar nu nog eens bij. Het huidige onderwijsstelsel begint dan ook tegen haar grenzen aan te lopen.

Alternatieven Naast de klassieke rolverdeling tussen gemeente en schoolbestuur zijn inmiddels diverse alternatieven ontwikkeld. In de kern gaat het daarbij om ontzorgingsconcepten waarbij de verantwoordelijkheid voor het vastgoedbeheer wordt overgedragen aan een externe professionele partij. Overigens blijven gemeente en schoolbestuur onverminderd zeggenschap houden over het gebouw. De onderwijsdag bood een overzicht van de diverse mogelijkheden hiervoor. Het aantal gerealiseerde trajecten is misschien nog bescheiden, maar tijdens de onderwijsdagen zien we steeds meer belangstelling hiervoor. Juist omdat het traditionele stelsel tegen haar grenzen is aangelopen.

Dit artikel wordt u aangeboden door de BNGbank. Meer weten? Kijk op www.bngbank.nl/onderwijsdagen ‘Bijschrift van de foto’

Duurzame scholen: samen investeren Goed onderwijs vraagt om goede schoolgebouwen. Het investeren in de verbetering van die gebouwen blijkt helaas meer dan eens lastig. De gebouwen zijn eigendom van de gemeente, scholenvereniging of vallen onder een stichting. Uit onderzoek van Bouwstenen (2018) blijkt dat gemeenten minder sturingsinformatie hebben over scholen dan over andere gebouwen waarvan ze eigenaar zijn. Dat komt omdat PO- en VO-scholen zelf verantwoordelijk zijn voor het (eigendoms)onderhoud.

Verouderde gebouwen De PO-raad meldt dat de gemiddelde leeftijd van een schoolgebouw 40 jaar is en het binnenklimaat van 80 procent van de scholen matig tot slecht is. Daarbij zijn de gebouwen vaak niet meer geschikt voor modern onderwijs. Uit de beslisboom verduurzaming scholen is op te maken dat er een investering van ruim € 140,- per m2 nodig is om een schoolgebouw, gebouwd tussen 1975 en 1992, naar Frisse Scholen klasse 2 te tillen. Dit bedrag is inclusief advieskosten en exclusief BTW. Dat geld is meestal niet voorhanden. Naarmate de ambities nog hoger liggen, zijn ook de kosten aan de voorkant hoger.

Lange termijn samenwerking Hoe krijgt een school een sluitende businesscase en maximale investeringsruimte? Via Ruimte OK leren we dat deze kans het grootst is indien het schoolbestuur bereid is om voor een langere termijn een betalingsverplichting aan te gaan. Dit zou technisch-financiële oplossingen zoals een Energie-Service of EnergiePrestatie contract mogelijk kunnen maken. Wanneer ook de gemeente, als eigenaar van het vastgoed, hierin meedoet, kan het als totaalproject genomen worden: een geclusterd geheel van maatschappelijk vastgoed. Hiermee komt een haalbare case voor een investeerder ook dichterbij.

Samenwerkende partijen Als schoolbesturen op deze manier kunnen samenwerken met de gemeente is het mogelijk om een deal te sluiten die voor alle partijen iets oplevert. De school brengt eigen middelen in, mogelijk als Bijdrage in de Aansluitkosten (BAK) van een duurzame totaalinvestering. Deze investering wordt gedaan door de partij die de duurzame oplossing levert. Subsidiemogelijkheden op het gebied van advieskosten en SDE worden meegenomen om de businesscase te ondersteunen. Ook de gemeente denkt mee in termen die passen binnen haar

Schoolfacilities, november 2019

investeringsruimte. Op die manier wordt een integrale afspraak gemaakt waarbij de kasstroom van het energiegebruik in de exploitatiefase voor afrekening zorgt. Dit artikel wordt u aangeboden door ENGIE Energie

ENGIE is wereldwijd de grootste investeerder in duurzame energie en bouwt in 70 landen aan een duurzame wereld. Zo voorziet ENGIE al 100 miljoen mensen dagelijks van groene stroom. Als enige energiemaatschappij in Nederland staat ENGIE op de internationale A-lijst met pioniers op het gebied van klimaatverbetering. ENGIE komt graag in contact met een schoolbestuur en gemeente die de hier geschetste samenwerkingsen inversteringsvorm met ons wil verkennen in het kader van ‘Energie voor Scholen’. Uit de reacties selecteren wij één project als pilot om tot een businesscase te komen. Neem hiervoor contact op met: Leendert Lam ‘Bijschrift van de foto’ Senior Project developer ESCo leendert.lam@engie.com


Enegiemanagement

24

25

verbruik is de eerste cruciale stap die fikse besparingen met zich mee gaat brengen”.

Verduurzamen zonder in de buidel te tasten

Leren, sporten en ondernemen:

samen onder één dak Een plek waar jong en oud elkaar de hele dag door kunnen ontmoeten. Een plek om te ondernemen en te sporten, te relaxen en te onderwijzen. Het Limburgse dorp Klimmen krijgt door een burgerinitiatief een multifunctionele voorziening waar onderwijs, peuter- en kinderopvang, sportclubs, lokale verenigingen, partners uit het sociaal domein en (zorg)ondernemers een plek vinden: de Open Club.

Burgerinitiatief Inwoners en lokale verenigingen van Klimmen (Gemeente Voerendaal) zagen een aantal ontwikkelingen: de voetbalclub had een nieuwe ac-

keling van de Open Club. Wethouder Ruud Braun van de gemeente Voerendaal: “Het voorzieningenniveau in alle kleinere kernen staat onder druk. Dan is het fantastisch dat er vanuit de gemeenschap nieuwe initiatieven ontstaan met nieuwe verbindingen tot gevolg: onderwijs, ouderenbeleid, zorg, verenigingsleven, sport en buitenruimte in een nieuwe, eigentijdse mix. We gaan er in Klimmen vól voor en anticiperen hiermee op het in stand houden van de leefbaarheid.”

Ruimte en kennis delen In de Open Club werken 25 organi-

commodatie nodig, de gymzaal was verouderd en de basisschool was toe aan een grote renovatie. Ook zagen verenigingen dat het steeds lastiger is mensen aan hun club te binden. Het bestaansrecht van de verenigingen en daarmee de leefbaarheid van Klimmen kwam onder druk te staan.

saties zowel inhoudelijk als ruimtelijk samen. Het gebouw, de sportvelden en de buitenruimte worden met elkaar gedeeld. Partners maken gebruik van elkaars expertise, inzet en betrokkenheid. Jongeren kunnen vanuit de arbeidsmatige dagbesteding helpen in de horeca of samen met ouderen het bijbehorende moestuintje onderDaarom sloegen zij samen de handen houden. Het overkoepelende thema ineen namen ze het initiatief om een is positieve gezondheid, waarbij niet nieuwe Multifunctionele Voorziening alleen bewegen, maar ook ontmoeting, voor de Klimmense gemeenschap te meedoen en dagelijks functioneren realiseren. De gemeente Voerendaal bepalen of iemand gezond is. Zo kan heeft het initiatief omarmd en heeft een intensievere samenwerking tussen unaniem ingestemd met de ontwikzorgpartners niet alleen genezen, ‘Bijschrift van de foto’

Schoolfacilities, november 2019

maar ook voorkomen. John Vernaus van procesbegeleider RO groep: “De gedachte achter Open Club Klimmen leeft nu al tijdens de creatieve sessies waarin we samen ruimtelijke de inhoudelijke synergie zoeken en vinden.”

Lezen in de bieb Ook de basisschool, peuteropvang, kinderdagopvang en de buitenschoolse opvang zijn aangehaakt. Het onderwijs krijgt een rijkere omgeving waarin activiteiten, expertise en faciliteiten gedeeld kunnen worden. Simone Gubbels, adviseur van RO groep: “De Open Club biedt letterlijk meer ruimte. Het onderwijs kan bijvoorbeeld 50% meer ruimte gebruiken dan waar zij recht op hebben. Zo kunnen zij koken in de keuken van de horecavoorziening of lezen in de bibliotheek. Op en rond het park komen daarnaast verbindingen met natuur en recreatie. ”De Open Club is daarmee niet alleen een plek voor onderwijs, verenigingen, sportclubs en andere organisaties, maar wordt ook toegankelijk voor individuele inwoners en recreanten. Een multifunctionele voorziening als brede ontmoetingsplek voor Klimmen, waar voor iedereen de mogelijkheid tot persoonlijke ontwikkeling en betrokkenheid wordt gecreëerd. Zo vormt Open Club Klimmen een nieuw fundament onder een toch al sterke gemeenschap.”

Dit artikel wordt u aangeboden door de ROgroep www.rogroep.nl ‘Bijschrift van de foto’

Energie management als financiële motor voor verduurzaming Het verduurzamen van gebouwen is niet langer een vrijblijvend initiatief. Zo moeten schoolgebouwen 49% CO2 reduceren in 2030. Grootschalige investeringen en ingrijpende wijzigingen zijn noodzakelijk om te gaan voldoen aan deze eisen.

het om draait is het slim samenbrengen van financiën en techniek. Als je daarin slaagt wordt betalen, verdienen!

Over het grote geDe energietransitie is minder moeilijk dan je denkt. Je hebt er alleen een goede gids voor nodig Betalen. Financieren. Investeren. Kosten. Terugverdienen. Woorden die vaak als eerst bij ons opkomen als we aan de energietransitie denken. Als je energieneutraal wilt worden heb je een flinke zak geld nodig, is de gedachte. En als je die zak al hebt, hoe bepaal je dan of je de juiste keuzes maakt? One size fits all bestaat niet, elke energietransitie is anders. Waar

heel valt veel winst te behalen Ruim 15 jaar geleden, ver voordat de energietransitie en het verduurzamen cruciale opgaven waren voor de toekomst, zijn onze experts al begonnen met het invullen van het toen nog toekomstige vraagstuk en Sweco haar kijk op energiemanagement. Cor Kleinveld, adviseur energiemanagement: “Het verduurzamen van vastgoed maken we succesvol in 3 stappen. 1. We verduurzamen de inkomende energiestromen, 2. We richten het bestaande vastgoed slimmer in en 3. We optimaliseren de uitstromen. Hierbij is het vermijden van onnodig

Schoolfacilities, november 2019

Zo hebben we met de Gooise Scholen Federatie voor al hun negen locaties voor voortgezet onderwijs ons energiemanagement traject doorlopen. Het resultaat: in vijf jaar tijd is gemiddeld het gasverbruik met 40% gedaald. Dit houdt in dat we door het optimaliseren van de bestaande installaties een besparing van een half miljoen euro hebben gerealiseerd. En heeft Sweco de opdrachtgever inzicht kunnen geven waardoor bewustwording en een efficiënte aanpak in verduurzaming geleid hebben tot deze succesvolle besparing. De Gooise Scholen Federatie zet dit geld in om verder te kunnen verduurzamen zonder hierin extra te hoeven financieren.

De kracht van Sweco Sweco heeft alle expertises zijn in huis om organisaties zoals schoolbesturen bij te staan in een succesvolle verduurzaming. Dat doen we door alle aspecten die daarbij komen kijken met elkaar te verbinden. Techniek kan niet zonder financiën. En het uitvoeren van plannen en berekeningen werkt niet zonder draagvlak. Techniek, finance en stakeholdermanagement zitten in ons DNA. En dat is voor onze klanten belangrijk. Zij kunnen hun geld maar een keer investeren en dus moeten ze een keuze maken die echt goed doordacht is. Route A kan op het eerste gezicht de beste weg naar boven lijken. Als onafhankelijke expert kun je ze op basis van inhoudelijke kennis doorrekenen waarom je toch beter een andere weg kan inslaan. Als je van tevoren weloverwogen keuzes maakt, scheelt dat later een hoop onnodige kosten.

Dit artikel wordt u aangeboden door: SWECO ‘Bijschrift van de foto’ www.sweco.nl


26

Nieuw netwerk

Column

27

Nieuw gemeentelijk netwerk onderwijshuisvesting

Bijscholen in de btw Door: BTW-INSTITUUT

Het is van belang dat onderwijsinstellingen op de hoogte zijn van de btw-consequenties van hun inkopen en activiteiten. In een serie artikelen verspreid over meerdere nummers van Schoolfacilities brengt BTW-INSTITUUT een aantal btw-aspecten voor het voetlicht waar onderwijsinstellingen mee te maken hebben. In elk artikel staat één van de meest voorkomende btw-onderwerpen centraal.

Btw-ondernemer Voor het in kaart brengen van de btw-consequenties van de activiteiten van onderwijsinstellingen moet een onderwijsinstelling allereerst beoordelen of sprake is van btw-ondernemerschap. Een onderwijsinstelling die btw-ondernemer is, is in beginsel btw verschuldigd over alle prestaties die zij tegen vergoeding verricht. Dit is anders als een btw-vrijstelling van toepassing is of als een onderwijsinstelling (voor een deel) geen btw-ondernemer is.

Onderwijsvrijstelling Het verlenen van onderwijs en daarmee nauw samenhangende leveringen en diensten zijn vrijgesteld van btw. De btw-vrijstelling voor onderwijs geldt bij het wettelijke geregelde (beroeps)onderwijs, bij het niet wettelijk geregeld onderwijs, zoals beroepsopleidingen, en ook bij nauw met het btw-vrijgestelde onderwijs samenhangende prestaties.

Subsidies Veel onderwijsinstellingen ontvangen subsidies voor (specifieke) onderwijsactiviteiten. Vaak realiseren zij zich niet dat het ontvangen van een subsidie mogelijke btw-risico’s met zich kan brengen.

Aanvullende prestaties Onderwijsinstellingen houden zich doorgaans met meer activiteiten bezig dan alleen het geven van onderwijs. Dit heeft btw-gevolgen. Voorbeelden hiervan zijn kluisverhuur, uitbesteding exploitatie kantine, fondsenwervingsactiviteiten en verhuur van gymzalen.

Aftrek voorbelasting Als een onderwijsinstelling (deels) activiteiten verricht die belast zijn met btw, heeft zij recht op aftrek van (een deel van) de btw op de kosten die zij maakt. Een onderwijsinstelling die ‘slechts’ vrijgestelde activiteiten verricht

of niet kwalificeert als btw-ondernemer mag de btw op kosten niet in aftrek brengen.

Personeel Een belangrijk btw-aspect binnen de onderwijssector is het onderling ter beschikking stellen van personeel. De btw-consequenties van het uitlenen van personeel in de onderwijssector worden vaak over het hoofd gezien.

Aanschaf van zonnepanelen De aanschaf van zonnepanelen door een onderwijsinstellingen heeft btw-gevolgen. Er is sprake van een btw-belaste activiteit als een onderwijsinstelling met de zonnepanelen elektriciteit opwekt en deels teruglevert aan het openbare net. Een onderwijsinstelling is btw verschuldigd over de waarde van de elektriciteit die aan het net geleverd wordt. Tegenover de verschuldigde btw staat het (gedeeltelijk) recht op btw-teruggaaf in verband met de aanschaf en onderhoud van de zonnepanelen. Onderwijsinstellingen kunnen helaas niet alle voorbelasting terugkrijgen. Integendeel, de aangeschafte zonnepanelen worden door de onderwijsinstellingen vaak voor een groot deel gebruikt voor vrijgestelde onderwijsprestaties. Als gevolg hiervan is de voorbelasting op de aanschaf van zonnepanelen voor een groot deel niet aftrekbaar. Heeft u zonnepanelen aangeschaft en wilt u graag weten wat de btw-gevolgen hiervan zijn, dan raden wij u aan om contact op te nemen met BTW-INSTITUUT. Naast bovengenoemde btw-aspecten kan een onderwijsinstelling bijvoorbeeld ook te maken hebben met de koepelvrijstelling, de kleine ondernemersregeling en de herontwikkeling van een locatie. Voor andere btw-aspec‘Bijschrift van de foto’ ten bij onderwijsinstellingen wijzen wij u graag op weg in de volgende nummers.

Schoolfacilities, november 2019

Naast het bestaande netwerk voor mensen uit het onderwijs, start Bouwstenen ook met een netwerk onderwijshuisvesting voor gemeente ambtenaren. Beide hebben heel wat op hun bordje en voor beide is het fijn een aantal collegiale sparringpartners om zich heen te hebben. Zeker in deze tijd. Enorm veel te doen Er komt veel op gemeenten en scholen af. Denk aan de Integrale Huisvestingsplannen (binnenkort verplicht), de energietransitie en de verduurzamings- en klimaatopgave. We hebben daarbij te maken met relatief veel oude gebouwen, vernieuwing in het onderwijs, leerlingendaling, problemen met de bekostiging, ingewikkelde regels en constructies, allerlei beleidsdoelen op het gebied van gezondheid en (jeugd) zorg, enzovoort, enzovoort. Ga er maar aan staan.

Samenwerking en krachtenbundeling Beide netwerken zijn gericht op kennisuitwisseling en -ontwikkeling en de mogelijkheid samen op te trekken (krachtenbundeling). Deelnemers helpen elkaar inhoudelijk vooruit. Bouwstenen ondersteunt, organiseert, voegt toe en brengt verder, onder ander via haar nieuwsbrief, het vakblad Schoolfacilities en allerlei andere kanalen. De VNG ondersteunt het initiatief van het gemeentelijk netwerk. Er vindt ook geregeld afstemming tussen de VNG en dit netwerk plaats. Hetzelfde geldt voor het scholennetwerk en de PO- en VO-raad.

Netwerk onderwijshuisvesting gemeenten

Thema’s waaraan wordt gewerkt De thema’s waaraan wordt gewerkt, worden samen met de groep bepaald en uitgewerkt via themabijeenkomsten, gezamenlijk onderzoek en onderlinge uitwisseling over alles wat speelt via mail, telefoon, WhatsApp, LinkedIn, enz.

Goed verbonden Waar mogelijk en zinvol worden verbindingen met andere mensen, partijen en organisaties gelegd, bijvoorbeeld met Bouwstenennetwerken met juristen of financiële experts. Dat gebeurd ook met andere kennisnetwerken. Alles komt bij elkaar tijdens de Jaarbijeenkomst van Bouwstenen, waarvoor de deelnemers een vrijkaart krijgen.

onderwijshuisvesting

Meedoen? Belangstelling mee te doen aan het nieuwe netwerk onderwijshuisvesting voor gemeenten of het reeds bestaande netwerk voor mensen uit het onderwijs? Kijk dan op www. bouwstenen.nl bij netwerken of bel naar 033-2584337. En meld u aan.

2018 Schoolfacilities, november 2019

Netwerk onderwijshuisvesting scholen


28

Informatieplicht Wet milieubeheer Van alle erkende energiebesparende maatregelen in het kader van de Wet milieubeheer worden die van tijdschakelaars en klimaatafhankelijke regelingen voor verwarming en ventilatie het meest toegepast in het onderwijs. Ook het centraal kopiëren en printen is vrij gebruikelijk. Kortom: de eenvoudige maatregelen om energie te besparen. Dat blijkt uit de 2.243 rapportages die tot en met 21 oktober 2019 door het onderwijs zijn ingediend bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voor de informatieplicht Wet milieubeheer. Het gaat hier om de rapportages van onderwijsinstellingen in het basis-, voortgezet- en hoger onderwijs en universiteiten, en om instellingen voor bijvoorbeeld natuurwetenschappelijk onderzoek (laboratoria), peuterspeelzalen en kinderopvang die per locatie jaarlijks vanaf 25.000 m3 gas of 50.000 kWh elektriciteit gebruiken. Zij moesten voor 1 juli 2019 hun rapportage bij RVO.nl indienen. Naar schatting heeft ongeveer de helft van de onderwijsinstellingen dat gedaan; de andere helft dus niet. Daarmee lopen ze in de pas met andere sectoren, die de deadline van 1 juli ook niet heb-

29

Energie besparen

ben gehaald. Organisaties met een EED-auditplicht, waaronder ook hogescholen en universiteiten, hebben tot 5 december 2019 de tijd om aan de informatieplicht te voldoen.

Zorgvuldig opgesteld De rapportages die tot nog toe zijn ingediend geven een beeld van de mate waarin de diverse erkende maatregelen in het onderwijs zijn getroffen. Het gaat om maatregelen waarvan is becijferd dat die zich binnen 5 jaar terug verdienen. Volgens RVO.nl zijn de rapportages over het algemeen met zorg ingediend.

Daarbij hebben de onderwijsinstellingen aangegeven welke van de erkende maatregelen ze wel en niet hebben getroffen. Naast de eerder genoemde maatregelen gaat het ook om bijvoorbeeld maatregelen als LED-verlichting en warmteterugwinning bij het ventileren. Scholen hadden ervoor kunnen kiezen om zelf alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar in kaart te brengen of de lijst met erkende maatregelen voor hun bedrijfstak te gebruiken. De meeste organisaties hebben gebruik gemaakt van de maatregelenlijsten.

inregelen van de cv-installatie en het gebruik van een energieregistratie en bewakingssystemen (EBS). Maar ook maatregelen die een school makkelijk zelf kan doen om eenvoudig energie te besparen, waaronder het gebruik van lageren stroomspanning, infrarood panelen, maatregelen als warmte-koude opslag en het plaatsen van zonnepanelen. Scholen kunnen hiermee zelf aan de slag, maar ook een beroep doen op een energiebespaarder die op locatie meedenkt over het toepassen van eenvoudige energiebesparende maatregelen.

Scholen besparen energie

Behoorlijke inspanning

Om scholen te helpen meer energie te besparen is het Ministerie van Binnenlandse Zaken eind 2018 gestart met het programma ‘Scholen Besparen Energie’, in samenwerking met RVO.nl, Ruimte OK en Bouwstenen voor Sociaal. Dit programma ondersteunt schoolbesturen actief en onafhankelijk bij het nemen van eenvoudige maatregelen om energie te besparen. Ook de informatieplicht hoort daarbij.

Uit landelijk onderzoek van Bouwstenen voor Sociaal blijkt dat de informatieplicht Wet Milieubeheer bij ongeveer de helft van de scholen en gemeenten heeft geleid tot meer inzicht in het energiegebruik en bij iets meer dan een kwart tot een begin van een concreet energiebesparingsplan. Maar de informatieplicht heeft ook geleid tot onduidelijkheid, een flink tijdsbeslag en kosten voor adviseurs. Het is niet alle scholen gelukt de rapportages op tijd in te dienen. Scholen die het naar eigen zeggen wel is gelukt zijn bijvoor-

De ervaringen van scholen met verschillende maatregelen is in beeld gebracht. Denk hierbij aan de maatregelen uit de maatregelenlijst zoals LED-verlichting, het waterzijdig

beeld Stichting Carmelcollege, KSE, Haagse Scholen, Onderwijsbureau Meppel, Optimus, Savor, Saxion, Schoonhovens College, Swalm & Roer, Unicoz en VCOPS. Een mooie prestatie.

Gewoon beginnen Vrijwel geen van de scholen uit het Bouwstenen-onderzoek heeft alle erkende maatregelen in de praktijk toegepast. Regelmatig zijn er zaken of omstandigheden waardoor dat niet mogelijk of zinvol is, bijvoorbeeld als de school op de nominatie staat te worden gesloopt. Maar door de inventarisatie van het energiegebruik en het zicht op de maatregelen kunnen scholen wel goed bepalen waar te beginnen. Vestigingen van scholen die de komende jaren open blijven en veel energie gebruiken kunnen als eerste worden aangepakt. Ervaring is dat als de school laat zien het onderwerp serieus aan te pakken, de omgevingsdienst, die op naleving van de wet moet toezien, begrip heeft voor het feit dat nog niet alles tip top op orde is en ook kan helpen met tips en adviezen. Belangrijk is er aan te beginnen en de maatregelen te treffen die binnen de mogelijkheden liggen.

Ga zelf aan de slag met het gratis startpakket, boordevol tips en informatie via www.scholenbesparenenergie.nl of www. bouwstenen.nl/scholenbesparenenergie Kijk op de website van Scholen Besparen Energie of Bouwstenen voor de praktijkervaring met diverse energiebesparingsmaatregelen. Nodig een energiebespaarder uit op uw locatie om samen te kijken waar u stappen kunt zetten. Of stel u vraag aan de helpdesk van Scholen Besparen Energie, 085-303 26 02 of via info@scholenbesparenenergie.nl Dit artikel wordt u aangeboden door het Ministerie van BZK in het kader van het programma Scholen beparen energie.

Voor onderwijsinstellingen zijn dit de vijf meest genomen erkende maatregelen (Bron RVO)

Mogelijke technieken ten opzichte van de uitgangssituatie

Omschrijving van de maatregel

Tijdschakelaars toepassen op de verwarming met of zonder overwerktimer of weekschakeling buiten bedrijfstijd voorkomen

Aanstaan van ruimteverwarming

Weersafhankelijke regeling toepassen op de verwarmingsinstallatie automatisch regelen op basis van buitentemperatuur

Aanvoertemperatuur cv-water

Optimaliserende regeling toepassen voor de verwarmingsinstallatie

Opstarttijd cv-installatie regelen op basis van buitentemperatuur en interne warmtelast

Centraal kopiëren en printen

Pas energiezuinig printen en/of kopiëren op de werkplek toe

Schakelklok toepassen voor de ventilatie

Aanstaan van ventilatie buiten bedrijfstijd voorkomen

‘Bijschrift van de foto’ Leo van Wijchen van het Carmelcollege heeft alles op tijd ingediend

Schoolfacilities, november 2019

Wilt u aan de slag met energiebesparing?

Schoolfacilities, november 2019


30

31

Beroep &branche Conciërge onmisbaar De werkzaamheden van een conciërge zijn in de afgelopen 37 jaar enorm veranderd. Ooit hielp je als conciërge leerlingen met het plakken van hun band. Nu help je leerlingen met terugvinden van hun smartphone en het openen van de elektronische kluis. Er wordt nu veel meer van een conciërge verwacht. Tegenwoordig ben je BHV-er, maatschappelijk werker, EHBO-er, gebouwenbeheerder en technicus. Er is echter één ding wat in heel veel gevallen niet is veranderd en dat is de beloning van het onderwijsondersteunend personeel (OOP). Dat is vreemd. Zeker omdat er wel meer van je wordt verwacht. Het beloningssysteem is niet meegegroeid. Sommige werkgevers herwaarderen de functie van conciërge. Maar bij veel scholen gebeurt dat niet. De stuurgroep OOP van het CNV onderwijs probeert iets te doen aan de achtergestelde positie van het OOP. De functie-omschrijvingen die gekoppeld zijn aan de beloning zijn niet meer van deze tijd. Er is nog onvoldoende besef dat het OOP onmisbaar is voor het geven van goed onderwijs. onderwijs.cnvconnectief.nl

Aan de slag met klimaat Deze zomer presenteerde het kabinet het klimaatakkoord. De aangekondigde maatregelen moeten ervoor zorgen dat de CO2-uitstoot in 2030 met 49 % is gedaald ten opzichte van 1990. Voor het primair onderwijs zijn de doelstellingen van het klimaatakkoord alleen haalbaar als de overheid extra investeert in schoolgebouwen. De PO-Raad is blij dat het kabinet haar huisvestingsvoorstellen heeft overgenomen, maar blijft waken voor passende bekostiging voor onderwijshuisvesting. Als schoolbestuur aan de slag met verduurzaming? De Beslisboom Verduurzaming Scholen is een hulpmiddel om een aanpak te kiezen voor verduurzaming van schoolgebouwen. Zuinige verlichting, dakisolatie of zonnepanelen? De Beslisboom geeft inzicht in maatregelenpakketten, terugverdientijden en investeringskosten en is optimaal in te zetten om samen de ambities van het Klimaatakkoord te bereiken. Ga naar www.beslisboomverduurzamingscholen.nl voor meer informatie over de Beslisboom.

www.poraad.nl

Duurzame introductie De introductieweek van de

Het samenwerkingsverband Inkoop

informatie, ook betrouwbare kwanti-

Studenten voor Morgen, het nationale studentennetwerk

Radboud Universiteit Nijmegen

Centrum Onderwijs heeft al aan de

tatieve informatie voor nodig.

won de prijs voor ‘Meest

voorkant met deze duurzaamheids-

Het Scenariomodel-VO is een ge-

voor duurzaamheid in het hoger onderwijs, organiseerde de Duurzame Introductie Stunt (DIS): een wedstrijd tussen studie- en

Duurzame Introductieweek’.

aspecten rekening gehouden. Met

bruiksvriendelijk online instrument

Studentenvereniging U.V.S.V. uit

‘Energie voor Scholen’ staan wij bekend

dat uitrekent waar de komende 12

Utrecht ging ervandoor met de prijs

als vertrouwde partner voor de inkoop

jaar personeelstekorten en -over-

studentenverenigingen en introweek-commissies uit diverse steden.

voor de ‘Meest Duurzame Introductie

van duurzame energie. Met de recente

schotten ontstaan. Het instrument

Stunt’. Studievereniging STORM

aanbesteding voor de collectiviteit voor

zet leerlingenprognoses op basis

Utrecht won de publieksprijs, name-

afvalinzameling en duurzame afval-

van cijfers van DUO, het CBS en het

lijk de ‘Social Impact Prijs’. Studenten

verwerking kunnen scholen nu ook hun

Planbureau voor de leefomgeving

voor Morgen organiseert ook in 2020

afvalproces verduurzamen.

af tegen de personeelsgegevens die

Het doel van de DIS is nieuwe studenten bewust te maken van duurzaamheid. Daarnaast is het een unieke gelegenheid voor een vereniging om zichzelf op de kaart te zetten, nieuwe leden aan te trekken en de clubkas te spekken. De DIS

www.studentenvoormorgen.nl

vond plaats tijdens de introductieweken in augustus. Introductieweken strijden om de award: ‘Meest Duurzame Introductieweek’ en studenten- en studieverenigingen voor de ‘Meest Duurzame Introductiestunt’. De winnaars werden door een onafhankelijke jury bepaald. De winnaar van de ‘Social Impact Prijs’ is de

u zelf geanonimiseerd invoert. Zo

weer de DIS. Wilt u meer informatie over collectief

wordt per vak duidelijk of er in de

inkopen? Neem contact op met uw

toekomst sprake zal zijn van over- of

profielorganisatie of Inkoop Centrum

ondercapaciteit, zowel op school- als

Onderwijs. Wij helpen u graag verder

bestuursniveau. En binnenkort ook op

met duurzaam inkopen.

regionaal niveau. Door aannames over de leerlingenprognoses aan te passen

www.inkoopcentrumonderwijs.nl

scenario’s doorrekenen. De uitkomsten van dit instrument

Duurzaam inkopen

zijn bedoeld om niet alleen binnen de school en het schoolbestuur

Duurzaamheid is een hot item op

maar ook met andere schoolorgani-

scholen. Afvalscheiding in de klas,

saties in de regio het gesprek aan te

stroombesparing in het gebouw, be-

gaan over de te maken keuzes om in

stunt die online de meeste stemmen krijgt. Drieëndertig studentenor-

wustwording bij leerlingen, er worden

ganisaties hebben zich afgelopen zomer ingezet voor de verduurzaming van het studentenleven. Begin oktober reikte Studenten voor Morgen de prijzen uit.

dat nou precies aangepakt worden bin-

goede stappen gezet. Maar hoe moet

Hoeveel docenten?

de toekomst goed onderwijs te kunnen blijven bieden aan leerlingen.

nen het inkoopproces? Duurzaamheid

Om als schoolorganisatie nu en in de

Zelf aan de slag met het

is niet alleen circulair inkopen of eisen

toekomst uw doelen te halen moet

Scenariomodel-VO?

stellen aan de leverancier omtrent

u op de juiste momenten de juiste

Het Scenariomodel-VO is vrij toe-

milieubewust handelen. Duurzaam

mensen in huis hebben. Dat vraagt

gankelijk en kosteloos te gebruiken

handelen zit ook in het “op de juiste

om goed strategisch personeelsbe-

via www.voion.nl/instrumenten/

wijze uitgeven van overheidsgeld”.

leid. Daar heeft u, naast kwalitatieve

scenariomodel-vo.

“Onderschrift bij de foto”

Schoolfacilities, november 2019

met eigen cijfers kunt u verschillende

2018 Schoolfacilities, november 2019


32

Gezien &gelezen Noodgedwongen thuis Scholen voor speciaal onderwijs en speciaal basisonderwijs zien een enorme toeloop. Klassen zijn hierdoor te groot of kinderen zitten noodgedwongen thuis omdat ze niet geplaatst kunnen worden, blijkt uit onderzoek van Reporter Radio van KRO-NCRV. Bij tientallen scholen voor speciaal onderwijs vormt dit een probleem. Het huidige lerarentekort maakt de situatie nog lastiger. Sinds de invoering van de Wet passend onderwijs, vijf jaar geleden, moeten kinderen zoveel mogelijk op reguliere scholen blijven. Leerkrachten hebben echter moeite om alle leerlingen voldoende aandacht te geven. Het gevolg: kinderen met een lichamelijke beperking of gedragsproblemen worden doorgestuurd naar het speciaal onderwijs. www.nos.nl

Verslaving signaleren Soms gedragen leerlingen zich ineens anders: ze worden baldadiger of juist teruggetrokken. Deze signalen kunnen wijzen op problematisch drank- of drugsgebruik. Het lesprogramma ‘De gezonde school en

genotmiddelen’ (DGSG) is er voor scholen die aandacht willen schenken aan de preventie van alcohol, tabak en drugs. Zo kan onderwijspersoneel leren hoe ze problematisch drank- of drugsgebruik kunnen signaleren en daarover het gesprek aangaan met de leerling. Het lesprogramma is opgezet door het Trimbos-instituut. Scholen worden geholpen door de regionale GGD of instelling voor verslavingszorg, die trainingen verzorgen. De cursus is bedoeld voor personeel en docenten binnen het middelbaar beroepsonderwijs. www.gdsg.nl

Enschede investeert De gemeente Enschede investeert ruim €400 miljoen in onderwijsgebouwen. De gemeente neemt het grootste deel van de kosten op zich, maar schoolbesturen betalen ook mee. Hun investering komt neer op circa 8% van de totale investering van €417 miljoen. “We hebben niet alleen samen het plan bedacht, maar gaan het ook samen uitvoeren”, zegt Erwin van Proosdij, hoofd Vastgoed & Facilitair Bedrijf bij de gemeente. “We houden bij voorbaat al rekening met uitwisselbaarheid van klaslokalen tussen scholen. We nemen ook de vervanging van de gymlokalen mee in de planning. Waar mogelijk integreren we kinderopvang, buitenschoolse

opvang en eventueel andere maatschappelijke voorzieningen.” www.bouwstenen.nl

33 Weer vaker ziek

Belemmeringen IHP

Nieuwe scholen

Het verzuimpercentage onder het personeel in het voortgezet onderwijs is toegenomen. Hoe dat komt, is niet duidelijk. In 2017 bedroeg het verzuim onder het onderwijsgevend personeel 5,3%. In 2018 was dat 5,6%. Bij het onderwijsondersteunend personeel was een toename van 5,5% naar 6,0% te zien.

Gemeenten hebben sterke ambities op het gebied van duurzaamheid, maar in Integrale Huisvestingsplannen (IHP’s) zijn deze vaak nog niet concreet gemaakt en geborgd, blijkt uit onderzoek van PentaRho. Voor dit onderzoek werden 100 IHP’s van grote en kleine gemeenten onder de loep genomen en enquêtes onder gemeenten gehouden.

De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel ‘Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen’ aangenomen. Met deze nieuwe wet wordt het mogelijk om een school te stichten op basis van de belangstelling van ouders en leerlingen. Ook neemt de Onderwijsinspectie een kwaliteitstoets af voordat de school gesticht wordt, om de verwachte kwaliteit van de onderwijs te bepalen. De PO-Raad is blij dat het richtingenbegrip als eis voor het stichten van scholen wordt geschrapt, omdat er zo meer ruimte ontstaat voor vernieuwing in het onderwijs.

Het verzuim duurt ook langer. De gemiddelde verzuimduur van het onderwijsgevend personeel steeg van 13 dagen in 2017 naar 14 dagen in 2018. Bij het nderwijsondersteunend personeel nam het toe 17 naar 18 dagen. Er waren afgelopen jaar ook minder mensen die zich gedurende het hele schooljaar niet ziek meldden. www.voion.nl

Er zijn een aantal belemmeringen bij de totstandkoming van duurzaamheidsambities in het IHP. Veel genoemde belemmeringen zijn: een gebrek aan financiële middelen (69%), onduidelijke wet- en regelgeving uit de overheid (35%), te weinig draagvlak uit het onderwijs (12%) en een gebrek aan kennis over duurzaamheid in de gemeente (10%).

www.tweedekamer.nl en www. poraad.nl

www.bouwstenen.nl

Opmars Google Circulair bouwen Minister Ollongren heeft de Tweede Kamer geïnformeerd over aanscherping en uitbreiding van de Milieuprestatie van Gebouwen (MPG) per 1 januari 2021. De MPG is een belangrijke maatstaf voor de duurzaamheid van een gebouw. Zo geeft een gerecyclede vloerbedekking en gebouw een circulaire look, maar laat een MPG-berekening zien dat de vloer onder de vloerbedekking meer zegt over de milieubelasting. Deze maat geeft aan wat de milieubelasting is van de bouwmaterialen voor een nieuw gebouw en is bij elke aanvraag voor een omgevingsvergunning verplicht. De MPG-methodiek en de berekening worden aangepast zodat ook circulaire prestaties gemeten kunnen worden. www.rijksoverheid.nl

Handsfree op de fiets Ondanks het verbod sinds 1 juli 2019 gebruiken 4 op de 5 jongeren hun smartphone op de fiets. Dit blijkt uit onderzoek onder ruim 1300 jongeren door Stichting TeamAlert en Samsung. Jongeren gebruiken de smartphone vooral om muziek en navigatie te bedienen en te appen. Bijna alle jongeren (12-24 jaar) weten dat dit verboden is. Hoewel het merendeel zich niet aan het verbod houdt, is 62% het wel met het verbod eens. Maar 69% vindt het ook normaal dat leeftijdsgenoten de smartphone op de fiets gebruiken. Het is dus nog geen sociale norm. www.teamalert.nl

Google wordt op Nederlandse scholen een steeds grotere speler, blijkt uit onderzoek van het Britse Futuresource. Steeds meer onderwijsinstellingen schaffen de relatief goedkope Chromebooks aan, waarmee leerlingen via gratis software kunnen mailen en in Google Drive kunnen werken, de online harde schijf van Google. Privacy-voorvechters zoals Bits of Freedom noemen de opmars van Google in het onderwijs zorgwekkend, maar Google zegt dat de gegevens van leerlingen alleen worden verzameld om te zorgen dat leerlingen verder kunnen waar ze waren gebleven zodra ze weer inloggen. Scholen kunnen deze optie ook uitzetten. www.volkskrant.nl

Goed bezig Bouwstenen verzamelt verhalen van mensen die goed bezig zijn. Zoals Thomas Nobel, Teammanager huisvesting en inkoop van het Wellantcollege. Met meer dan dertig vmbo- en mbo-locaties liepen de energielasten op tot 2 miljoen euro. Door slimme meters te plaatsen zag Thomas aan welke knoppen hij kon draaien: zo kon de verwarming uit met kerst. Hij zette in op energieneutrale en compacte panden. Ondanks het toenemende aantal apparaten wist het Wellantcollege het energiegebruik gelijk te houden en de kosten te verminderen tot 1.6 miljoen. Op het Bouwstenen-kanaal op YouTube zijn meer verhalen te vinden, zoals dat van blijheidsstrijder Marc van Leent. bouwstenen.nl/youtube.com

“Onderschrift bij de foto”

Schoolfacilities, november 2019 2018

Schoolfacilities, november 2018 2018 Schoolfacilities, november 2019


Kennispartners

34

Kennispartners

Adviesvaardigheden

PSD2 wetgeving

Preventie autoriteit

Logistiek op orde

FiAC start op 11 maart 2020 met een nieuwe tweedaagse training ‘Adviesvaardigheden’. Doelgroep zijn in het onderwijs werkzame stafmedewerkers en personeelsleden die een staftaak ‘erbij doen’ in hun takenpakket. Zij tonen vaak een grote betrokkenheid en hebben veel kennis van zaken, maar kennen ook het gevoel dat hun inbreng regelmatig verloren gaat in de waan van de dag, op de lange baan belandt of verzandt in een interne belangentegenstelling.

Persoonlijke betaalgegevens. Deze gegevens zijn alleen bij u en uw bank bekend, toch? Nu nog wel, maar door de nieuwe PSD2 wetgeving kunnen ook andere bedrijven naast uw bank toegang krijgen tot uw gegevens. Als u daar toestemming voor geeft, tenminste.

Er komt heel wat bij kijken om collega’s veilig en gezond te laten werken. Preventiemedewerkers moeten over hun bevindingen overleggen en adviseren, soms aangeven dat dingen snel anders moeten. Overtuigingskracht hebben ze nodig, net als sociale en communicatieve vaardigheden. Om beter staande te blijven in lastige gesprekssituaties en effectiever te kunnen adviseren is er nu de nieuwe cursus van NISHV.

Het slimmer investeren in huisvesting wordt met de komst van e-learning en afstandsonderwijs steeds belangrijker. Waar voorheen op basis van het aantal studentinschrijvingen redelijk snel een inschatting gemaakt kon worden voor de benodigde huisvesting, is dit tegenwoordig een stuk complexer. Niet alleen e-learning en afstandsonderwijs zijn hier een belangrijke oorzaak van, ook de continu veranderende vorm van onderwijs speelt een rol.

In een workshop-achtige setting wordt gewerkt aan vaardigheden als de juiste, strategische argumenten aandragen, belangen samenbrengen en weerstanden doorbreken. De hoofdonderdelen van de training zijn: • • • •

Reflectie op de eigen rol als interne adviseur Opstellen van een overtuigend advies Het voeren van adviesgesprekken Omgaan met tegenwerking en ‘vertragingstechnieken’

Doel van de training is professionals beter in staat te stellen hun eigen plannen en voorstellen binnen de schoolorganisatie doorgevoerd te krijgen. In de training vindt ook zelfreflectie plaats, die wordt afgezet tegen een aantal adviesstijlen. Via praktische oefeningen komen deelnemers tot de adviesstijl die het beste bij hen past. Geleerd wordt strategisch met collega’s samen te werken en te argumenteren vanuit het schoolbeleid, maatschappelijke ontwikkelingen en wettelijke kaders.

Bedrijven die iets met de betaalgegevens willen, moeten hiervoor een vergunning hebben. Deze bedrijven worden eerst uitgebreid gescreend door de Nederlandsche Bank. Daarnaast is er toezicht op de PSD2 richtlijn door diverse autoriteiten zoals de AFM en de Autoriteit Persoonsgegevens. Wat is PSD2? PSD2, kort voor Payment Services Directive 2. Tot voor kort moesten we er niet aan denken: anderen die toegang hebben tot uw betaalgegevens. In 2014 was er ophef over een plan van ING, die het betaalgedrag wilde delen met bedrijven. Dit ging toen niet door, omdat er teveel commotie ontstond. In 2019 is dat anders. Nu gaan alle banken betaalgegevens delen. Niet zozeer omdat ze dat willen, maar omdat dat moet van Europa. Met de PSD2 wet (richtlijn) wil Europa dat niet de bank, maar de consument zelf de baas wordt over zijn betaalgegevens. Daarbij hoopt men dat er meer concurrentie en innovatie ontstaat in het betaalverkeer. Zo kunnen partijen nieuwe diensten ontwikkelen rond uw bankrekening. Ook Xafax ontwikkelt betaaldiensten die door PSD2 mogelijk worden. Meer informatie over PSD2? Neem voor meer informatie contact met ons op via 072-5667400 of www.xafax.nl.

Het cursusaanbod begint met het aandragen van basiskennis, gevolgd door een verdiepingscursus. In het nieuwe derde deel is er aandacht voor de vaardigheden om met de verworven kennis echt het verschil te maken. Een preventiemedewerker die een gevaarlijke situatie vaststelt, moet met succes de verantwoordelijken kunnen aanspreken. Deze cursus draagt de competenties aan die zorgen dat er geluisterd wordt en voorkomen dat een urgente kwestie verzandt: • Groeien in de rol van interne preventieadviseur van MR en schoolleiding. • Communiceren en participeren in overleg met de schoolleiding, MR en externen • Omgaan van lastige gespreks- en werksituaties (praktijkoefeningen) • Ontwikkeling van de preventiemedewerker tot een autoriteit op Arboterrein. ‘Preventiemedewerker in het onderwijs 3’ wordt op 8 april 2020 voor het eerst gegeven. De cursus wordt ondersteund met ‘blended learning’ via de online leeromgeving mijn.nishv.nl. Hier kunnen de docent en de deelnemers documenten uitwisselen en staan de nodige naslagwerken online. Kijk voor meer informatie op www.nishv. nl/cursus/preventiemedewerker of bel gerust naar (0252) 340 412.

De vraag naar huisvesting wordt deels bepaald tijdens het roosteren, waarbij de roosters o.a. afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van docenten. De beschikbaarheid van docenten is op haar beurt weer afhankelijk van de beschikbare financiële middelen. Dit alles benadrukt dan ook dat huisvesting sterk in relatie staat tot onderwijslogistiek. Onderstaande vraagstukken kunnen dan ook zeer waardevol zijn voor het bepalen van de benodigde huisvesting op zowel korte als lange termijn: • Wat is de vraag naar de verschillende type lokalen gedurende een onderwijsperiode? • Welke capaciteit wordt gevraagd? Bijvoorbeeld: hoeveel lokalen met een capaciteit van 20 studenten hebben wij nodig? • Hoe vol zitten de lokalen daadwerkelijk en hoe ervaren studenten de bezetting van de lokalen? • Wordt het maximale rendement behaald uit de huidige manier van zalen toewijzen? Senz Interim ondersteunt u graag in het beantwoorden van bovenstaande vraagstukken. De contactpersoon is Robin Frölich en is telefonisch bereikbaar op 06 11198132.

FiAC Opleidingen & Trainingen www.fiac.nl

Xafax www.xafax.nl

NISHV www.nishv.nl

Senz Interim www.senzinterim.nl

Lumia van Rentokil

Lumia van Rentokil

Lumia van Rentokil

Lumia van Rentokil

Schoolfacilities, november 2019

Schoolfacilities, november 2019 2018

35


Heeft u suggesties hoe het onderwijs beter geregeld kan worden? Stuur die dan naar nieuws@schoolfacilities of attendeer ons hierop via twitter @SF of LinkedIn.

1

Op weg naar een goed rooster

Stap 1: Kijk vooruit Als partner en expert op het gebied van roosters in het VO, staan wij voor u klaar.

Stap 2: Keuzepakketten

3

Stap 3: Prognoses Stap 4: Lessenverdeling Stap 5: Beschikbaarheid

4

5

2

1

Meer weten? Neem contact op met Anna Ontzorgt: 085 0220 778 - info@annaontzorgt.nl