BUURTWERK
Een veilige haven voor de meest kwetsbaren BRUGGE ZET ‘KWARTIERMAKEN’ OP DE (BUURT)KAART Benedikte Van Eeghem Communicatiemedewerker Mintus/OCMW Brugge
Brugge zet het ‘kwartiermaken’ op de kaart. Via een specifieke, laagdrempelige en buurtgebonden methodiek wil de stad het sociale weefsel in de wijk Sint-Pieters versterken en gezondheidsongelijkheid verminderen. Psycholoog Peter Dierinck en beleidsmedewerker Alana Boone geven tekst en uitleg.
K
wartiermaken is oorspronkelijk een
kwartiermaker laat hen aansluiting vinden
leeft en daar tevreden mee is, gaan we
militaire term. Een kwartiermaker is
bij anderen, zonder dat ze op hun identi-
niet benaderen of proberen te integreren.
een soldaat die, alleen of met een
teit afgerekend worden.
De vraag om re-integratie moet van de
select groepje, een veilige plaats creëert
mensen zelf komen.’
voor de troepen. Zodra dat kwartier er is, kan de rest van het leger volgen zonder
DE VRAAG OM RE-INTEGRATIE
grote risico’s. Anders gezegd: de kwar-
MOET VAN DE MENSEN
tiermaker is de pionier of vooroploper die terrein vrijwaart voor anderen.
ZELF KOMEN
Een breekpunt is dat die vraag niet altijd gesteld wordt door de doelgroep: kwetsbaarheid gaat vaak gepaard met schroom. Het werkterrein moet letterlijk
Peter Dierinck werkt als psycholoog bij
gedetecteerd worden. Binnen geestelijke
In onze maatschappij creëert een kwartier-
Psychiatrisch Centrum Gent-Sleidinge
gezondheidszorg zitten ze alvast aan de
maker een veilige haven voor mensen
(PCGS) en bij het Steunpunt Geestelijke
bron. Ruim 90 % van de patiënten op de
die uitgesloten worden. Het kan gaan om
Gezondheid en heeft brede expertise in
afdeling van PCGS waar Dierinck werkt, is
personen met een psychisch ziektebeeld,
het kwartiermaken. ‘Bij kwartiermaken
dakloos. Op een bepaald moment moeten
mensen met een mentale beperking, of
draait het om mensen die aan de rand van
ze terug hun plek vinden in de maatschap-
wie omwille van huidskleur of seksuele
de samenleving zijn beland en zich uitge-
pij. Die re-integratie is mogelijk, maar
geaardheid discriminatie ondervindt. De
sloten voelen’, verduidelijkt hij. ‘Wie solitair
vergt geduld en een specifieke aanpak.
.74
Deze vorm van zorgverlening is in volle ontwikkeling in Vlaanderen. In Nederland wordt de aanpak al langer gepromoot, onder andere door hoogleraar psychiatrie Jim van Os (Universitair Medisch Centrum Utrecht). Hij zet in op wijkgericht werken. Als een wijkwerker in een wijk aan de slag gaat, zo stelt van Os, dan is hij of zij de bewoners van meet af aan nabij. Er ontstaat ‘social holding’: de buurt zorgt naast de professional ook mee voor mensen, en de wijkwerker zit daartussen verweven. ‘Bij kwartiermaken kleven we geen termijn op herstel of re-integratie’, gaat Dierinck verder. ‘De zorgvrager bepaalt de regie ‘Mobiele teams die aan huis gaan, vertolken net zoals andere hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg een sleutelrol’,
KWETSBARE MENSEN STAAN
en er hangt geen winstmodel aan vast.
NIET ZOMAAR OPEN VOOR
Maar als je het goed bekijkt, is de winst
VERANDERING
verduidelijkt Dierinck. ‘Ze zoeken mensen op, brengen hun zorgnood in kaart.
wel duidelijk. Je creëert meer maatschappelijke samenhang en investeert in sociale contacten en dat is op langere termijn
Ik onderstreep telkens hoe belangrijk de
‘Alles draait om herstelgericht werken’,
samenwerking tussen die niveaus is. Als we
aldus Dierinck. ‘Bij mensen die wij on-
kostenbesparend.’
goed willen kwartiermaken, dan moeten we
dersteunen, merken we naast de sociale
Brugge is intussen volop aan de slag met
therapeuten, sociaal werkers, opbouwwer-
vervreemding ook een vervreemding
het kwartiermaken, met de hulp van Peter
kers en begeleidingsdiensten dicht bij elkaar
tegenover zichzelf. Dat is zeer ingrijpend
Dierinck. Onder de noemer ‘Kwartier Hier’
en bij de geestelijke gezondheid brengen.’
en we moeten een vertrouwensband
slaan stad Brugge, welzijnsvereniging
creëren, stap voor stap. Daarbij val je
Mintus en COVIAS de handen in elkaar.
De link met geestelijke gezondheid is
als kwartiermaker terug op de regie
Beleidsmedewerker Alana Boone is een
essentieel binnen het kwartiermaken, maar
van degene die je begeleidt. Je volgt
van de trekkers en beaamt dat de nood
ook mensen zonder psychisch ziektebeeld
de planning die de persoon in kwestie
aan deze ondersteuning groot is, zelfs in
hebben baat bij de aanpak. Voor hen zijn er
aanreikt.’
de welvarende en drukbezochte provin-
andere sleutelfiguren die het pad effenen.
ciestad.
.75
BUURTWERK
"Een kwartiermaker creëert een veilige haven voor mensen die uitgesloten worden. Hij laat hen aansluiting vinden bij anderen, zonder dat ze op hun identiteit afgerekend worden."
BUURTWERK
Fit in je Hoofd-carrousel. De insteek was breed. Zo werd er bijvoorbeeld gevraagd of mensen geïnteresseerd waren om iets te doen met relaxatie of om samen met buren te bewegen. Door hier ‘ja’ op te zeggen, kozen buurtbewoners voor sociale verbondenheid. Het is een eerste belangrijke stap in de strijd tegen uitsluiting en zelfs depressie. Alana Boone: ‘De mensen die we zo konden bereiken, gaan in Sint-Pieters geregeld met twee kwartiermakers aan tafel zitten: een maatschappelijk werker vanuit COVIAS en een ervaringsdeskundige. We passen de ‘Multilogem’-methodiek van Peter Dierinck toe en laten iedereen praten, zonder echte agenda. De onderwerpen van gesprek zijn ‘kwetsbaarheid’ ‘In Brugge en in heel West-Vlaanderen
spreken over een locatie met cruciale
en ‘de wijk’. Door te luisteren naar elkaar,
staan we voor grote uitdagingen op het
spelers. Wijkgezondheidscentrum De
leren de deelnemers verschillen herken-
vlak van geestelijke gezondheidszorg’,
Bruggen, buurtcentrum Den Heerd en
nen en erkennen. Net dat is de essentie
beaamt Boone. ‘De suïcidecijfers zijn in
buurtcentrum De Dijk zijn vlak bij elkaar
van kwartiermaken: mensen mogen
vergelijking met andere provincies hoger.
gevestigd. De instanties werken verbin-
bestaan zoals ze zijn.’
Er wordt weleens gezegd dat het typisch
dend in de wijk en voor de kwartiermakers
West-Vlaams is om niet te praten over ge-
is dat ideaal om proef te draaien.”
Bij de Multilogems baseert de ploeg van
voelens. Dat we liever dingen verbergen.
Kwartier Hier zich op een nulpuntanalyse
Maar dat zijn geen gefundeerde conclu-
van de situatie in de wijk en de specifieke
sies. We moeten het probleem dus bij de
noden. Door cocreatie met COVIAS, het
bron aanpakken, en dat willen we via het
buurtcentrum en het lokaal sociaal beleid
kwartiermaken doen.’ De ervaring leert dat er ook in Brugge een sterke link is tussen kansarmoede en psychische kwetsbaarheid. Precies daarom wil de ploeg van Kwartier Hier sociale gezondheidsongelijkheid aanpakken. De focus ligt op de wijk Sint-Pieters, ten noorden van Brugge. De kansarmoedeatlas toont dat de mentale en fysieke gezondheid van buurtbewoners daar het
"Bij kwartiermaken kleven we geen termijn op herstel of re-integratie. De zorgvrager bepaalt de regie en er hangt geen winstmodel aan vast."
minst goed scoort. Kwartier Hier wil laag-
willen ze tot een draaiboek komen om sociale gezondheidsongelijkheid écht terug te dringen. Het voordeel is dat de gesprekspartners alvast vertrouwd zijn met Sint-Pieters. Centrumverantwoordelijke An Blomme houdt er de vinger aan de pols, net als de buurtverbinder, de woonbegeleiders en de maatschappelijk werkers die in de wijk actief zijn. Er is heel wat dienstverlening in de buurt aanwezig en de missie van Kwartier Hier is de spreekwoordelijke kers op de taart.
drempelige geestelijke gezondheidszorg promoten en baseert zich daarvoor onder
‘Kwartier Hier moet het sociale weefsel
andere op de Fit in je Hoofd-carrousel van het Vlaams Instituut Gezond Leven.
van Sint-Pieters helpen versterken, verOm mensen over de streep te trekken en
schillen en noden helpen benoemen en
geestelijke gezondheid bespreekbaar te
die noden op een laagdrempelige manier
maken, ging de ploeg van Kwartier Hier
lenigen’, besluit Alana Boone. ‘De kwar-
niet over één nacht ijs. Er werd via een
tiermakers vervullen hierbij een sleutelrol
omweg gepeild naar de specifieke noden
en dragen hun steentje bij aan het draai-
in Sint-Pieters. Tijdens de openwervendag
boek, dat we idealiter kunnen uitrollen in
in buurtcentrum Den Heerd (in het najaar
heel Brugge. Het wordt geen makkelijke
‘Dat we in Sint-Pieters aan de slag kunnen,
van 2019) deelden medewerkers kaartjes
opdracht, maar ik ben er rotsvast van
is een voorrecht’, benadrukt Boone. ‘We
uit met thematische vragen, gelinkt aan de
overtuigd dat het ons zal lukken.’
SINT-PIETERS IS VOOR KWARTIERMAKERS IDEAAL OM PROEF TE DRAAIEN
.76