Page 1

��ISSN � � ��1428-298X � � � �� � � �

NR 17 (32)

PISMO MIESZKAŃCÓW DZIELNICY

12 MARZEC 2013

ZASIEJ Z SĄSIADEM!

„Trzecia Droga” dla oś. Niedźwiadek?

� � � �� ��� �� �� � � � �� � �� � �� � �� �� � �� � � ���� � � �� � � �� � � � �� � � � � � �� � � � � � � � � � �� �� ��� � � ���� � � � � �� �� � � ��� � � ��� �� ����� �� � � � � � � � � � � � �� �� �� � �� ��� � �� � � Ursus–Niedźwiadek � � � � � � �� � �

zyska nowe miejsce wymiany usług sąsiedzkich

Na oś. Niedźwiadek w jednym z pustych pawilonów handlowych trwają przygotowa-

nia do otwarcia świetlicy i spółdzielni lokatorskiej „Trzecia Droga”. O tej inicjatywie, historii osiedla i wizjach przszłości osiedla piszemy w dwóch artykułach.

str. 4

Zjazd z S2 będzie oddany później!

Nieoczekiwane znalezisko przy szkole.

Czy opóźnienie w oddaniu zjazdu z trasy S2 do użytku przedłuży odcięcie mieszkańcow ul. Regulskiej od centrum? Ursusian zaniepokoiły słowa miejskich urzędników, że wiadukt i przebieg trasy wymagają korekty.

W czasie prac remontowych skrzyżowania przy SP nr 4 odkopano rzeźbę Jana Graczyka – znanego rzeźbiarza z Ursusa, która została prawdopodobnie zagrzebana w trakcie prac drogowych w 1984 roku.

str. 2

str. 8


„Trzecia Droga” dla oś. Niedźwiadek? Na Niedźwiadku szykuje się społeczna rewolucja… Jak właśnie się dowiedzieliśmy, powstająca świetlica „Trzecia Droga” stać ma się centrum dowodzenia zmian sąsiedzkich stosunków oraz samego osiedla. Na oś. Niedźwiadek w jednym z pustych pawilonów handlowych trwają przygotowania do otwarcia świetlicy i spółdzielni lokatorskiej „Trzecia Droga”. Spółdzielnia ma zajmować się wymianą sąsiedzkich usług i produktów wytwarzanych przez mieszkańców osiedla. Przewodzniczący zawiązywanej spółdzielni Jan Paprot powiedział nam, że ich głównym celem jest wykorzystanie ukrytego potencjału mieszkańców osiedla i integracja międzypokoleniowa. Spółdzielnia ma organizować spotkania z wytwórcami, kiermasze oraz stanowić miejsce codziennej pomocy sąsiedzkiej mieszkańców. Jak powiedziała nam jedna z emerytowanych mieszkanek bloków przy ul. Keniga, „bardzo chętnie zajęłaby się dorywczo opieką nad dzieckiem jej sąsiadów z klatki w godzinach ich pracy, ale trudno samemu wyjść z taką propozycją”. Spółdzielnia jest wynikiem inicjatywy powrotu do uprawnego użytkowania ogródkow przyblokowych, a w przyszłości rownież wspólnych części osiedla. W apelu do mieszkańców jej autorzy piszą:

4 Lokatorzy! W niedługim czasie w Waszych skrzynkach pocztowych pojawią się ulotki o inauguracji działalności świetlicy „Trzecia droga”. Jedną z pierwszych inicjatych jest wsparcie akcji uprawy owoców i warzyw w przestrzeni międzyblokowej. Zapraszamy na spotkanie, na którym razem chcemy ustalić wizję dotyczącą otaczających nas osiedlowych przestrzeni prywatnych i wspólnych. Przewidywane są również konsultacje ze wspólnotą mieszkaniową oraz zarządem zieleni miejskiej, tak aby nasze działania były zalegalizowane. Jeżeli wiosenne wysiewy powiodą się, w jesieni, po zbiorach, spotkamy się na osiedlowym kiermaszu, gdzie każdy zaoferować będzie mógł swoje produkty, a także usługi ogrodnicze i sąsiedzkie. Nie znamy jeszcze oficjalnego stanowskiska zarządu RSM, zarządzającej budynkami i przestrzeniami wspólnymi osiedla. Można się domyśleć, że droga do Trzeciej Drogi będzie niełatwa ale jak się zorientowaliśmy mieszkańcy już są zainteresowani propozycją i inicjatywą. W rozmowie przy pawilonie usłyszeliśmy między innymi: „od kiedy zabrano nam działkę przy ul. Orląt, pod budowę obwodnicy nie mamy swoich warzyw do których byliśmy przyzwyczajeni”, „moi rodzice przeprowadzili się do Ursusa spod Siedlec gdzie dziadkowie mieli pokoleniowe gospodarstwo – do dziś przywozimy niektóre produkty stamtąd bo są lepsze i >nasze<” B.S.

Na lewym zdjęciu powyżej można zobaczyć włościańskie domy i dworki Grabkowa Tak wyglądało otoczenie i cześć terenu obecnego osiedla jeszcze w latach 50. Na prawym zdjęciu osiedla Niedźwiadek, tuż po częściowej realizacji (koniec lat 60.). Nowe budynki i bloki zajęły miejsce ogrodów i sadów, jednak niektóre domy przetrwały te wielkie zmiany (w dolnej cześći zdjęcia widać domy zburzone dopiero wraz z planowanym utworzeniem parku). Wokół wielkiej budowy osiedla dla Zakładów „Ursus” trały jednak w najlepsze uprawy i sianokosy. Dziś otoczenie bardzo się zmieniło. Rozbudował się Piastów. Nadal jednak osiedle sąsiaduje z rolniczymi terenami rozciagającymi się w stronę Broniszy. Nie uprawia się już na nich tylko zboża.


5

Powrót do przeszłości? Przedstawiamy dwa kadry z historii Ursusa i osiedla Niedźwiadek, które łączy wspólny motyw – życie codzienne i samoorganizacja społczności.

nia. Wielu ludzi mieszkających na wsi ma możliwość uprawiania własnych warzyw i owoców. Mieszkańcy miasta zdani są na sklepy, okazjonalnych dostawców lub… własne ogródki. Jak widać choćby na historycznej już fotografii powodzenie wiejskich produktów przywożonych na osiedle furmankami było ogromne. Popularny targ warzywny organizowany jest do dziś w Gołąbkach. Jednak czy to wystarczy?

Osiedle Niedźwiadek, które znamy nie powstało w jednym momencie, jak niektórzy mogliby sądzić. Od lat 50. Ursus szybko się rozwijał, przede wszystkim za sprawą fabryki. Powstałe w latach 1968-1978 osiedle Niedźwiadek było największą inwestycją mieszkaniową Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej i składało się przeważnie z wysokich bloków. 1 sierpnia 1977 r. Ursus został przyłączony do Warszawy i stał się częścią dzielnicy Ochota. 1 stycznia 1993 roku z części dotychczasowej dzielnicy Ochota utworzono nową dzielnicę Ursus.

W obliczu kryzysu i rosnącego zainteresowania produktami zdrowymi szczególnie ciekawy jest coraz popularniejszy trend miejskiego ogrodnictwa. Wykorzystuje się obecnie małe fragmenty cennego lecz niczyjego gruntu w mieście, nie nadające się do innych celów lub nieszablonowe, jak dla pomidorów i ogórków lokalizacje takie jak płaskie dachy czy balkonowe mini-szklarnie.

25 czerwca 1976 r. w Zakładach Mechanicznych Ursus rozpoczęły się strajki w proteście przeciwko podwyżkom cen żywności. Na kilkanaście godzin zablokowane zostały linie kolejowe co doprowadziło do pacyfikacji dokonanej przez milicję, których efektem były procesy i surowe wyroki dla organizatorów. W trakcie protestów zatrzymano pociągi jadące trasą przez Ursus, próbowano nawet przeciąć tory. Dziś historia zdaje się powtarzać – ceny żywności rosną a jej jakość czesto ich nie uzasad-

Na osiedlu Niedźwiadek, już w czasie jego budowy, przewidziano liczne ogrody przylegające do mieszkań na parterach budynków. Wiele z nich jest pielęgnowanych i być może stanowi nawet powód do zazdrości sąsiadów z wyższych pięter. Ale wystarczy się przejść na spacer, zwłaszcza w północnej części osiedla, aby zobaczyć jak wiele z nich leży odłogiem. To samo dotyczy rozległych terenów „urządzonej” zieleni między blokami. Na następnych stronach prezentujemy projekt, który przy poparciu mieszkańców może tę sytuację zmienić. E.G.

powyżej: Strajki w czerwcu 1976 roku były bezpośrednim następstwem zapowiedzianygo wzrostu cen żywności. Na zdjęciu protestujący przed Urzędem Dzielnicowym Ursus (źródło: www.czerwiec76.ipn.gov.pl/)

powyżej: Targowisko warzywne przy obecnej ul. Wojciechowskiego w latach 70. (fotografia ze zbiorow prywatnych) Współczesne przedpole osiedla od strony Piastowa


Trzecia Droga Niedźwiadka Na Niedźwiadku szykuje się społeczna rewolucja… Jak się dowiedzieliśmy, powstająca świetlica „Trzecia Droga” stać ma się centrum dowodzenia zmian stosunków sąsiedzkich oraz samego osiedla. Inicjatywa jest następstwem międzynarodowego projektu Culburb – kulturalnej akupunktury dla przedmieść Idą zmiany W niedalekiej przyszłości na ursuskim osiedlu Niedźwiadek szykuje się komunikacyjno–użytkowy eksperyment. Ma on na celu długoterminową perspektywę przemiany tego osiedla. Autorami są architekci T. Berezowski, P. Bujas. B. Nawrocki. Projekt został zaproponowany w ramach międzynarodowego projektu miejskich interwencji Culburb. Dotyczył on aktywizacji przedmieść centralnoeuropejskich stolic. Oczywiście proponowane przez autorów działanie nie dąży do radykalnej zmiany społecznej lub estetyzacji tej części dzielnicy. Jest propozycją lokalnej sitopii, otwartym długoterminowym projektem. Sitopia oznacza związaną z konkretnym miejscem i możliwą do wdrożenia utopię. Odnosi się również do specyficznego, węższego użycia tego terminu przez Carolyn Steel, znanego z jej książki Hungry City. Łączy ona greckie słowo sitos tłumaczone jako pożywienie, produkty natury z utopia. Dla Steel sitopia jest stanem osiągalnym poprzez lokalną zmianę codziennych przyzwyczajeń, decydujących o postrzeganiu granic tego co możliwe dla pojedynczego człowieka i zbiorowości. Dzisiaj mamy do czynienia z globalnym ruchem protestów, których tło nie uległo wielkiej zmianie. Wiele z nich odnosi się do standardów życia jak protesty 1976 roku w Ursusie, które jak pamiętamy były reakcją na wzrost cen żywności.

Pole eksperymentu Jak wiemy, Oś. Niedźwiadek powstało w latach 1968-78 jako patronacka inwestycja mieszkaniowa ZM „Ursus”. Dla znających choć trochę Ursus nie ulega wątpliwości, że jest to największy, jednolity zespół mieszkaniowy w dzielnicy. Swego czasu była to również największą inwestycja socjalna w historii Ursusa. Jak dowiedzieliśmy się od arch. Piotra Bujasa: „Założenie urbanistyczne osiedla jest główną jednostką osadniczą pasa intensywnej zabudowy miejskiej w północnej części dzielnicy, powyżej linii kolejowej. Sąsiaduje z terenami dawnych Zakładów Mechanicznych, gdzie powstać ma Nowe Miasto Ursus, opisywane jako pierwsze polskie smart city.” Z analiz autorów eksperymentu wynika jednocześnie, że niestety oś. Niedźwiadek reprezentuje pełny przekrój głównych problemów dzielnicy. Wyróżnia się największą grupą osób zawodowo nieaktywnych. Wraz ze Starym Ursusem jest miejscem zamieszkania starzejącej się części populacji – jednocześnie posiadając największą dynamikę migracji (zarówno przychodzącej jak i wychodzącej). Duża ilość dostępnych lokali o niskich cenach najmu oraz dobre połączenie komunikacyjne z Centrum wpływają na umocnienie obrazu osiedla-sypialni dla nowo przybyłych do Warszawy. Oś. Niedźwiadek jest wreszcie terenem o najsłabiej rozwiniętej zieleni urządzonej w dzielnicy, co w Mikroprogramie Rewitalizacji Ursusaw wskazano jako jeden z najpilniejszych kierunków działań rewitalizacyjnych. Jedną ze zrealizowanych inicjatyw było utworzenie parku pod linią wysokiego napięcia przy ul. Wojciechowskiego.

Co było wcześniej? Jak zauważaj ąautorzy podstawą ich propozycji jest obserwacja dotycząca poprzednich projektów modernizacyjnych miejsca. Wszystkie z nich pozostały nieukończone. Następujące po sobie plany ustanawiane na mocy koniunkturalno-politycznych decyzji nadpisywały najczęściej poprzedni stan. To ich elementy i warstwy, mniej lub bardziej obecne, składają się na obecny kształt tej części dzielnicy. Chronologicznie to: 1. na początku była to wieś Gołąbki, na którą składały się domy podmiejskie należące do prominentnych w tych czasach rodzin Grabskich, Wojciechowskich i innych. Rozwinęła się wtedy „włościańska” struktura upraw, szklarni i ogrodów przynależnych do tych domów (1919-1939), 2. na miejscu przejętych przez Państwo posiadłości powstało oś. Niedźwiadek – osiedle RSM Ursus, zaprojektowane na funkcjonalistycznym planie, w którym wyznaczono dwie strefy osadnicze oraz centralnym pas usług i zieleni parkowej pomiędzy, który niestety nigdy nie został zrealizowanym (1968-78), 3. z czasem umożliwiono reparcelację wschodniej części pasa zieleni osiedlowej i powstała tu gęsta zabudowa mieszkaniowa (1992-2002), Głównymi kierunkami budowanych wizji Ursusa jest rozwój terenów mieszkaniowych i towarzyszących im usług – postindustrialnego Nowego Miasta Ursus oraz alternatywna reindustrializacji terenów Zakładów Mechanicznych. Poza brakiem znajomości finalnego kształtu i kierunku przekształceń terenów przemysłowych zwraca uwagę fakt, że oś. Niedźwiadek pozostaje w tych wizjach bez jasnej perspektywy rewitalizacji, zarówno przestrzennej jak i dotyczącej sfery porozumienia pomiędzy grupami zamieszkującej je społeczności. Osiedle zdaje się więc być przedmiejskim biegunem samej dzielnicy z własną, osobną chronologią i listą problemów.


7 Jednak trzecia droga? Obok wspomnianych, głównych kierunków rozwoju i konfliktu wokół przyszłego kształtu centrum Ursusa, autorzy proponują Trzecią Drogę. Ta etykieta czy też nazwa może być traktowana dosłownie – jako trzecia opcja, lecz odsyła ona również do klasycznych już koncepcji, takich jak Trzecia Fala A. i H. Tofflerów. Czy też wyjście poza alternatywę opozycyjnych pojęć, takich jak konsumpcja a produkcja, aktywność a wykluczenie itp.

trzecia droga aktywność ekologie trzecia fala trzeci wiek konsolidacja

Co się zdarzy? Działania na osiedlu podzielono na dwa etapy: Pierwszy etap to miejski eksperyment, nazwany roboczo „polem do działania”, który ma mieć miejsce w jednej z przestrzeni międzyblokowych osiedla. Poza tym, że przestrzeń wspólna stałaby się tu miejscem powrotu do agrarnego użycia terenu, na rasnie nie jest konieczne określanie dokładniej, w jaki sposób mogłaby zostać wykorzystana. Autorzy chcieliby zmobilizować mieszkańców bloków do aktywniejszego wykorzystania prywatnych ogródków oraz przede wszystkim nieurządzonych wspólnych terenów zieleni. W związku z tym, że wciąż ponad jedna trzecia z nich to dawni mieszkańcy wsi działania mogłyby nawiązywać do wielu aktywności usuwanych poza margines miejskiego życia. Inicjatywa ma na celu stworzenie pola dialogu / konfliktu pomiędzy różnymi grupami wiekowymi, społecznymi, nowymi i długoletnimi mieszkańcami czy też przedstawicielami różnych grup interesów. Eksperyment pola negocjacji miałby więc szansę stać się laboratoryjną miniaturą procesów zachodzących w znacznie większej skali – na osiedlu, w dzielnicy i w mieście. Drugim, niejako otwartym etapem lokalnej utopii byłoby przywrócenie upraw na większości przestrzeni międzyblokowych osiedla. Zderzenie podziału gruntów i aktywności powiązanych z indywidualną produkcją to wizja funkcjonowania miejskiej ekologii. Stanowić może domknięcie projektu miejsca poprzez symboliczne zatoczenie koła historii i powrót do początków kolonizacji sprzed „drugiej fali” – industrializacji. W warstwie społecznej natomiast propozycja zakłada stopniowe powiększanie obszarów współuczestnictwa i podejmowania decyzji, mające na celu budowanie lokalnej tożsamości oraz odpowiedzialności mieszkańców za wspólne otoczenie, w którym żyją.

T D system socjalny pauperyzacja renta wykluczenie …

wolny rynek konsumpcja kryzys kondycja …

Schemat ideowy pojęcia Trzecia Droga, na poprzedniej stronie warstwy projektów modernizacyjnych miejsca (z materiałów autorów)

Osiedle Niedźwiadek przyszłości?

TRZECIA DROGA / WYDANIE GAZETY NASZ URSUS Z PRZYSZŁOŚCI  

Tomasz Berezowski, Piotr Bujas, Bartłomiej Nawrocki: Sitopia Ursus Niedźwiadek – Trzecia droga, projekt miesięcznika ,,Nasz Ursus” z przyszł...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you