a product message image
{' '} {' '}
Limited time offer
SAVE % on your upgrade

Page 1

Arbeidsmarkt e n d i v e r s i t e i t … …over d e vreemde e e n d i n d e b i j t De werkgelegenheid v a n migranten

moeilijk

af

te

bakenen

doelgroepen:

Hans Verhoeven, d e p . S o c i o l o g i e K.U.Leuven A l b e r t Martens, d e p . S o c i o l o g i e K.U.Leuven

1. Inleiding Hoewel iedereen o v e r t u i g d i s van de zwakkere p o s i t i e van a l l o c h t o n e n op de Belgische arbeidsmarkt v a l t h e t op d a t accuraat c i j f e r m a t e r i a a l hieromtrent t o t v o o r k o r t z e e r schaars was. De r e s u l t a t e n van enkele onderzoeken toonden w e l aan d a t a l l o c h t o n e n minder kansen hebben op de a r b e i d s m a r k t , maar de t o t a l e g r o o t t e van de problematiek werd steeds s l e c h t s fragmentarisch i n k a a r t g e b r a c h t . Deze onderzoeken hadden immers o f w e l b e t r e k k i n g op l o k a l e fenomenen, ofwel op s p e c i f i e k e deelsectoren en -zaken z o a l s b e d r i j f s s l u i t i n g e n . Doordat de l a a t s t e j a r e n de ganse allochtonenproblematiek meer en meer onder de aandacht kwam van de samenleving, onder meer door de groeiende i n v l o e d van extreem r e c h t s , g r o e i d e de vraag naar accuraat c i j f e r m a t e r i a a l op g r o t e r e s c h a a l . Het g r o t e probleem, n i e t a l l e e n v o o r wetenschappers, d a a r b i j i s de s t a t i s t i s c h e afbakening van de d o e l g r o e p . Het i s onbetwistbaar zo d a t het t o t v o o r k o r t i n b i j n a a l l e onderzoeken g e b r u i k t e c r i t e r i u m n a t i o n a l i t e i t n i e t l a n g e r v o l d o e t aan de s o c i a l e r e a l i t e i t . Door h e t groot a a n t a l n a t u r a l i s a t i e s en v e r k r i j g i n g e n van de Belgische n a t i o n a l i t e i t e n e r z i j d s (300.000 de l a a t s t e 20 j a a r ) , m o g e l i j k door versoepelingen en w e t s w i j z i g i n g e n a l l e r h a n d e , en a n d e r z i j d s door s o c i a l e fenomenen a l s gemengde h u w e l i j k e n , i s h e t onmogelijk geworden om de groep a l l o c h t o n e n t e beperken t o t hen d i e n i e t beschikken o v e r de Belgische n a t i o n a l i t e i t . Het g r o t e probleem h i e r b i j i s h e t f e i t d a t i n b i j n a a l l e databanken n a t i o n a l i t e i t de enige beschikbare v a r i a b e l e v o o r afbakening van de doelgroep i s . Een r e g i s t r a t i e s y s t e e m op b a s i s van herkomst b e s t a a t immers i n B e l g i ë ( o f Vlaanderen) n i e t . U i t e r a a r d maakt d i t gegeven h e t voor wetenschappers u i t e r m a t e m o e i l i j k om i n t e gaan op de vraag van beleidsmensen naar accurate en betrouwbare c i j f e r s o v e r a l l o c h t o n e n . Globaal genomen kunnen we s t e l l e n d a t de zwakkere p o s i t i e van allochtonen op de arbeidsmarkt z i c h kenmerkt door twee g r o t e problemen. E n e r z i j d s i s e r een probleem van hoge werkloosheid ( i n s t r o o m ) , a n d e r z i j d s een probleem van c o n c e n t r a t i e en afwezigheid i n bepaalde ( h o g e r e ) segmenten van de a r b e i d s m a r k t . Het probleem van instroom wordt s i n d s k o r t i n k a a r t gebracht nu de VDAB s t u d i e d i e n s t s i n d s einde 1997 r e g e l m a t i g w e r k l o o s h e i d s c i j f e r s naar e t n i e p u b l i c e e r t . Door g e b r u i k t e maken van een softwareprogramma dat gebaseerd i s op naamherkenning i s de VDAB e r i n geslaagd om de groep vreemdelingen ( n i e t - B e l g e n ) u i t t e b r e i d e n t o t de groep a l l o c h t o n e n , a l t h a n s v o o r hen d i e van Turkse o f Maghrebijnse o r i g i n e z i j n . D i t z i j n de g r o o t s e groep van a l l o c h t o n e n i n Vlaanderen d i e n i e t u i t de EU komen en d i e door h e t c u m u l a t i e f proces van a l l e r h a n d e


processen h e t h e t m o e i l i j k s t hebben om een j o b t e vinden op de Vlaamse arbeidsmarkt. Het onderzoek d a t w i j vandaag v o o r s t e l l e n s c h e t s t v o o r h e t e e r s t een k w a n t i t a t i e f coherent beeld van h e t tweede probleem d a t z i c h v o o r allochtonen op de arbeidsmarkt s t e l t , n l . de s i t u a t i e van hen d i e de drempel van de instroom hebben kunnen nemen en w e l een j o b u i t o e f e n e n als loontrekkende.

2 . Onderzoekshypotheses e n w e r k w i j z e De hoofdvragen d i e w i j ons a l s onderzoekers s t e l l e n z i j n de volgende: i n welke mate bestaan e r v e r s c h i l l e n tussen de p o s i t i e van loontrekkende a l l o c h t o n e n en autochtonen e n e r z i j d s , en i n welke mate vinden we v e r s c h i l l e n binnen de groep van a l l o c h t o n e n a n d e r z i j d s . Om een antwoord op deze hoofdvragen t e kunnen geven werden door tussenkomst van de Kruispuntbank S o c i a l e Zekerheid i n d i v i d u e l e gegevens verzameld en gekoppeld van de R i j k s d i e n s t v o o r S o c i a l e Zekerheid (RSZ), de R i j k s d i e n s t v o o r Arbeidsvoorziening (RVA) en h e t R i j k s r e g i s t e r op 30 j u n i 1997. Vooral de aanwezigheid van de gegevens u i t h e t R i j k s r e g i s t e r maakt h e t onderzoek i n t e r e s s a n t en u n i e k . Door de h i s t o r i e k van n a t i o n a l i t e i t van de betrokkenen na t e gaan, s t e l d e d i t ons immers i n s t a a t om n i e t enkel de n i e t - B e l g e n i n h e t onderzoek op t e nemen, maar ook de genaturaliseerden. Er werd geopteerd om h e t onderzoek t e beperken t o t de arrondissementen Gent, Antwerpen, H a s s e l t en B r u s s e l . Deze r e g i o ' s werden gekozen omwille van de c o n c e n t r a t i e van a l l o c h t o n e n en omdat h e t bovendien de b e l a n g r i j k s t e l o k a l e arbeidsmarkten v o o r Vlaanderen z i j n . De d r i e Vlaamse r e g i o ' s bespreken we h i e r o n d e r gezamenlijk a l s ' V l a a n d e r e n ' . Al deze mensen werden ingedeeld i n a c h t n a t i o n a l i t e i t s g r o e p e n : autochtone Belgen, a l l o c h t o n e Belgen, mensen u i t de Buurlanden, I t a l i a n e n , Overige Zuid-Europeanen, Turken, Marokkanen en O v e r i g e . I n t o t a a l werden gegevens van b i j n a 130.000 loontrekkenden verzameld: ruim 110.000 a l l o c h t o n e n en een s t e e k p r o e f van 15.000 autochtonen. De hoofdvragen werden afgeleid uit de achterliggende onderzoekshypothese van de e t n o s t r a t i f i c a t i e van de arbeidsmarkt . Deze t h e o r i e i s gebaseerd op de i d e e van de duale arbeidsmarkt d i e i n de j a r e n ' 6 0 i s ontstaan i n Amerika. Volgens deze t h e o r i e b e s t a a t de arbeidsmarkt u i t een p r i m a i r en een secundair segment d i e z i c h op een a a n t a l b e l a n g r i j k e kenmerken h i Í r a r c h i s c h t e n o p z i c h t e van e l k a a r verhouden: werkzekerheid, beloning, fysische omstandigheden, statuut, doorstroming, carrièremogelijkheden, b i j s c h o l i n g s m o g e l i j k h e d e n , w a a r b i j werknemers u i t h e t p r i m a i r e segment gekenmerkt worden door een g u n s t i g e r e score op a l deze kenmerken. E s s e n t i e e l h i e r b i j i s w e l d a t de m o b i l i t e i t tussen de segmenten volgens deze t h e o r i e s l e c h t s z e e r b e p e r k t o f zo goed a l s onbestaande i s . De t h e o r i e van de e t n o s t r a t i f i c a t i e s t e l t d a t a l l o c h t o n e n meer kans hebben om t e r e c h t t e komen i n sectoren en f u n c t i e s d i e behoren t o t h e t secundaire segment van de duale a r b e i d s m a r k t .


3 . Onderzoeksresultaten e n nieuwe onderzoeksvragen 3.1

De e t n o s t r a t i f i c a t i e h y p o t h e s e w o r d t b e v e s t i g d

Na een grondige s t u d i e van de verzamelde d a t a kunnen we concluderen dat we zeer sterke aanwijzingen hebben die de etnostratificatiehypothese ondersteunen. Bij de onderzochte loontrekkenden kunnen we zowel i n de Vlaamse r e g i o ' s a l s i n B r u s s e l a l s h e t ware d r i e h i ë r a r c h i s c h e s t r a t a i d e n t i f i c e r e n : Stratum 1 : autochtonen en mensen u i t de buurlanden Stratum 2 : a l l o c h t o n e Belgen , Zuid-Europeanen en de mensen u i t de r e s t c a t e g o r i e Stratum 3 : Turken en Marokkanen Overzicht van de v e r s c h i l l e n d e arbeidsmarkt.

geïdentificeerde

strata

op de loontrekkende

Deze algemene c o n c l u s i e werd gebaseerd op v i j f v a s t s t e l l i n g e n d i e we hieronder a f z o n d e r l i j k behandelen. Oververtegenwoordiging van allochtonen in bepaalde sectoren De mate van s p r e i d i n g van (bepaalde groepen v a n ) a l l o c h t o n e n hebben we t r a c h t e n t e meten aan de hand van een eigen systeem van concentratie-indexen. Deze i n d e x i s de verhouding van h e t percentage d a t van een (deelpopulatie van een) nationaliteitsgroep in een bepaalde ( h o o f d ) s e c t o r wordt tewerkgesteld en h e t percentage d a t i n deze ( h o o f d ) s e c t o r tewerk wordt g e s t e l d op de g l o b a l e a r b e i d s m a r k t . Een index g r o t e r dan 1 w i j s t dus op een oververtegenwoordiging van de betrokken n a t i o n a l i t e i t s g r o e p i n d i e s e c t o r , een i n d e x k l e i n e r dan 1 op een ondervertegenwoordiging. Een f i c t i e f voorbeeld maakt voorgaande d u i d e l i j k e r : s t e l d a t op de globale arbeidsmarkt 5 % van de mannen i n de bouwsector w e r k t en d a t d i t b i j de I t a l i a a n s e mannen 10% zou z i j n . Dan bekomen we een i n d e x van 2 ( 1 0 / 5 ) , een oververtegenwoordiging dus van de I t a l i a a n s e mannen i n de bouwsector. I n deze beperkte samenvatting geven we een o v e r z i c h t van de sectoren met p e r n a t i o n a l i t e i t s g r o e p de g r o o t s t e c o n c e n t r a t i e - i n d e x e n . Voor Vlaanderen merken we een a a n t a l sectoren op d i e vaak voorkomen en waar dus de s t e r k s t e c o n c e n t r a t i e a l l o c h t o n e n wordt a a n g e t r o f f e n : Land- en t u i n b o u w , Horeca, I n d u s t r i ë l e r e i n i g i n g , I n t e r i m - a r b e i d , S t r a a t r e i n i g i n g en a f v a l v e r z a m e l i n g . Daarnaast merken we ook een a a n t a l sectoren met c o n c e n t r a t i e s van s p e c i f i e k e categorieën van a l l o c h t o n e n : Marokkanen i n de m e t a l l u r g i e , Turken i n de t e x t i e l i n d u s t r i e , mensen u i t de Buurlanden i n de I n f o r m a t i c a s e c t o r , I t a l i a n e n i n de m e t a a l s e c t o r . Algemeen kunnen we s t e l l e n d a t h e t i n Vlaanderen v o o r n a m e l i j k de p r i m a i r e s e c t o r , de secundaire sectoren en s p e c i f i e k e t e r t i a i r e


sectoren z o a l s de horeca en de i n t e r i m - a r b e i d z i j n waar de c o n c e n t r a t i e van a l l o c h t o n e n h e t s t e r k s t i s . De mate van c o n c e n t r a t i e i s h e t g r o o t s t b i j de Turken en de Marokkanen en h e t l a a g s t b i j autochtonen en mensen u i t de Buurlanden. I n B r u s s e l t r e f f e n we een i e t s andere s i t u a t i e aan doordat de Brusselse arbeidsmarkt s l e c h t s i n z e e r beperkte mate werk v e r s c h a f t i n de p r i m a i r e en secundaire s e c t o r en v o o r n a m e l i j k een d i e n s t e n s e c t o r is. Toch t r e f f e n we h i e r d e z e l f d e tendensen a a n : een a a n t a l sectoren d i e terug komen b i j v e r s c h i l l e n d e n a t i o n a l i t e i t s g r o e p e n z o a l s de Horeca en Land- en t u i n b o u w . Verder i s h e t o p v a l l e n d hoe g e l i j k l o p e n d de c o n c e n t r a t i e i n s p e c i f i e k e sectoren i s p e r s t r a t u m : de Turken en Marokkanen i n de T e x t i e l i n d u s t r i e en de S t r a a t r e i n i g i n g , de I t a l i a n e n , de Zuid-Europeanen en de a l l o c h t o n e Belgen i n h e t garagewezen b i j de mannelijke loontrekkenden. Ondervertegenwoordiging van allochtonen in bepaalde sectoren Ter compensatie van de oververtegenwoordiging van a l l o c h t o n e n i n bepaalde s e c t o r e n , moeten e r u i t e r a a r d op de arbeidsmarkt ook sectoren z i j n waar i n v e r g e l i j k i n g met de autochtone loontrekkenden r e l a t i e f gezien h e e l wat minder a l l o c h t o n e n i n terechtkomen. Heel wat van deze sectoren behoren t o t de q u a r t a i r e o v e r h e i d s s e c t o r . Als we p e r n a t i o n a l i t e i t s g r o e p h e t aandeel van a l l e q u a r t a i r e sectoren ( o n d e r w i j s , gezondheidszorg, openbaar b e s t u u r , . . . ) b e k i j k e n wordt d i t duidelijk. 50 40

40

mannen

30 20

25

vrouwen

24

22

16

21

15 10

10

10 4

2

10 3

10

8

4

0 Autochtonen

Allochtone Belgen

Marokkanen

Turken

Italianen

ZuidEuropeanen

Buurlanden

Overige

Grafiek 1 : O v e r z i c h t van h e t aandeel van de q u a r t a i r e s e c t o r i n de t o t a l e t e w e r k s t e l l i n g naar n a t i o n a l i t e i t s g r o e p en g e s l a c h t i n "Vlaanderen"

Daar waar i n Vlaanderen b i j de autochtonen 16% van de mannen en 40% van de vrouwen i n deze sectoren wordt t e w e r k g e s t e l d , l i g t d i t b i j a l l e n a t i o n a l i t e i t s g r o e p e n h e e l wat l a g e r . De a l l o c h t o n e Belgen, de loontrekkenden u i t de Buurlanden en de mensen u i t de r e s t c a t e g o r i e halen nog amper de h e l f t van deze percentages b i j mannen en b i j vrouwen, maar de ondervertegenwoordiging i s h e t s t e r k s t b i j de Turken waar nog geen 2% b i j de mannen en 10% b i j de vrouwen i n de q u a r t a i r e sector werk h e e f t gevonden. De s i t u a t i e b i j de Zuid-Europeanen en de I t a l i a n e n i s n i e t v e e l b e t e r evenmin a l s de s i t u a t i e b i j de Marokkaanse mannen. De Marokkaanse vrouwen daarentegen b l i j k e n v r i j goed vertegenwoordigd met 24% ( v o o r n a m e l i j k i n de gezondheidszorg).


I n B r u s s e l t r e f f e n we e x a c t d e z e l f d e tendensen a a n . A l l i g g e n de percentages daar b i j de meeste n a t i o n a l i t e i t s g r o e p e n hoger en i s de ondervertegenwoordiging dus iets minder uitgesproken, 50 39

36

40 30

mannen 27

22

vrouwen

23

18

20

16 7

10

4

7

34

31 26

9

16

9

0 Autochtonen

Allochtone Belgen

Marokkanen

Turken

Italianen

ZuidEuropeanen

Buurlanden

Overige

uitgezonderd b i j de Turken d i e opnieuw z e e r s l e c h t s c o r e n . Grafiek 2: Overzicht van het aandeel van de quartaire sector in de totale tewerkstelling naar nationaliteitsgroep en geslacht in Brussel

Ook h i e r doen de Marokkaanse vrouwen h e t b e t e r dan de mannen en z i e n we d e z e l f d e s t r a t a z i c h a f t e k e n e n . Andere ( n i e t - q u a r t a i r e ) sectoren waar we voor bijna alle nationaliteitsgroepen zware ondervertegenwoordigingen optekenen, z i j n de i n f o r m a t i c a s e c t o r , de financiĂŤle dienstensector, de sector van de post en de telecommunicatie, en de s e c t o r van e l e k t r i c i t e i t , g a s , stoom en w a t e r . Niet toevallig zijn deze laatste twee sectoren voormalige overheidssectoren. Zoals we eerder vaststelden, is de vertegenwoordiging van a l l o c h t o n e n i n de resterende overheidssectoren zeer b e p e r k t . Een logische reden hiervoor kan gevonden worden in de n a t i o n a l i t e i t s v o o r w a a r d e d i e v o o r v e l e van deze f u n c t i e s g e l d t . A l moeten we h i e r b i j w e l enkele opmerkingen maken. Ten e e r s t e i s deze voorwaarde n i e t van toepassing v o o r a l l e f u n c t i e s i n deze s e c t o r e n . Deze i s immers e n k e l van toepassing op s t a t u t a i r e f u n c t i e s en n i e t op c o n t r a c t u e l e . Ten tweede i s e l k e afscherming van deze f u n c t i e s v o o r onderdanen van de Europese Unie i n s t r i j d met de Europese wetgeving. Ten derde b l i j k t d u i d e l i j k d a t e r meer aan de hand i s dan deze n a t i o n a l i t e i t s v o o r w a a r d e a l l e e n a l s we k i j k e n naar de s i t u a t i e van de a l l o c h t o n e Belgen d i e voldoen aan deze n a t i o n a l i t e i t s v o o r w a a r d e . Tenslotte zou h e e l d i t gegeven van de n a t i o n a l i t e i t s v o o r w a a r d e eens grondig moeten herbekeken worden. Allochtonen hebben gemiddeld l a g e r e l o n e n

18-25 jaar

26-40 jaar

41-55 jaar


mannen vrouwen 110 100 90 80 70 60 18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar

18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar

18-25 jaar

26-40 jaar

41-55 jaar

110 100 90 80 70 60 18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar


18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar

18-25 jaar

26-40 jaar

41-55 jaar

Als we een analyse maken van de beschikbare loongegevens vinden we d u i d e l i j k e v e r s c h i l l e n tussen autochtonen en a l l o c h t o n e n . Onderstaande g r a f i e k g e e f t een o v e r z i c h t van de r e l a t i e v e gemiddelde daglonen naar n a t i o n a l i t e i t , l e e f t i j d en G r a f i e k 3 : O v e r z i c h t v a n d e gemiddelde d a g l o n e n n a a r n a t i o n a l i t e i t s g r o e p , g e s l a c h t e n l e e f t i j d u i t g e d r u k t i n % v a n h e t gemiddelde d a g l o o n v a n d e corresponderende c a t e g o r i e v a n a u t o c h t o n e n i n " V l a a n d e r e n " .

g e s l a c h t . De gemiddelde daglonen p e r c a t e g o r i e van a l l o c h t o n e n werden u i t g e d r u k t i n f u n c t i e van d e z e l f d e c a t e g o r i e autochtonen. A l s we g r a f i e k 3 b e k i j k e n s t e l l e n we v a s t d a t e r een d u i d e l i j k l o o n d e f i c i t i s tussen autochtonen en allochtonen in Vlaanderen. In alle n a t i o n a l i t e i t s g r o e p e n s t e l l e n we w e l v a s t d a t h e t d e f i c i t b i j de jongeren k l e i n e r i s dan b i j de ouderen. Verder i s h e t l o o n d e f i c i t v e r g e l i j k b a a r tussen mannen en vrouwen i n de meeste n a t i o n a l i t e i t s g r o e p e n , behalve b i j de Turken en de oudere Marokkanen waar h e t v e r s c h i l tussen autochtonen en a l l o c h t o n e n b i j de vrouwen v e e l g r o t e r i s dan b i j de mannen. D i t i s t e w i j t e n aan de z e e r lage lonen van de Turkse vrouwen en de oudere Marokkaanse. Ook nu weer tekenen d e z e l f d e s t r a t a z i c h a f : de mensen u i t de Buurlanden verdienen gemiddeld ongeveer evenveel a l s de autochtonen. De a l l o c h t o n e Belgen, de I t a l i a n e n , de Zuid-Europeanen en de mensen u i t de Restcategorie i e t s minder en de Marokkanen en de Turken ( v o o r a l deze l a a t s t e b i j de vrouwen) beduidend m i n d e r . Zoals g r a f i e k 4 l a a t z i e n t r e f f e n we een g e l i j k a a r d i g e s i t u a t i e aan i n B r u s s e l , a l doen de Turkse vrouwen h e t h i e r w e l b e t e r dan i n Vlaanderen.


18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar

18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar

18-25 jaar

26-40 jaar

41-55 jaar

18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar


110 100 90 80 70 60 18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar

18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar

mannen vrouwen 110 100 90 80 70 60 18-25 jaar 26-40 jaar 41-55 jaar

G r a f i e k 4 : O v e r z i c h t v a n d e gemiddelde d a g l o n e n n a a r n a t i o n a l i t e i t s g r o e p , g e s l a c h t e n l e e f t i j d u i t g e d r u k t i n % v a n h e t gemiddelde d a g l o o n v a n d e corresponderende c a t e g o r i e v a n a u t o c h t o n e n i n B r u s s e l .


Concentratie van allochtonen in arbeidersstatuut Een v i e r d e v a s t s t e l l i n g b e t r e f t h e t percentage loontrekkenden d a t onder a r b e i d e r s s t a t u u t wordt tewerkgesteld p e r n a t i o n a l i t e i t s g r o e p . B i j de a l l o c h t o n e n , zowel b i j de mannen a l s b i j de vrouwen, zowel i n Vlaanderen a l s i n B r u s s e l , b l i j k t d i t beduidend hoger t e l i g g e n dan b i j de autochtonen, z o a l s g r a f i e k 5 en 6 i l l u s t r e r e n . 100 80 60

mannen vrouwen

95 76

50

40

97 93

89

71

87 73

70

63

67

52

45

31

28

20 0 Autochtonen

Allochtone Belgen

Marokkanen

Turken

Italianen

ZuidEuropeanen

Buurlanden

Overige

Grafiek 5 : O v e r z i c h t van h e t percentage a r b e i d e r s onder de loontrekkenden naar n a t i o n a l i t e i t en g e s l a c h t i n "Vlaanderen"

100 80

mannen

93 92

89

vrouwen

74

74

67

59

40 20

46

42

35

33

29

58

54

60

18

13

0 Autochtonen

Allochtone Belgen

Marokkanen

Turken

Italianen

ZuidEuropeanen

Buurlanden

Overige

Grafiek 6 : O v e r z i c h t van h e t percentage a r b e i d e r s onder de loontrekkenden naar n a t i o n a l i t e i t en g e s l a c h t i n Brussel

We s t e l l e n v a s t d a t i n Vlaanderen ongeveer de h e l f t van de autochtone mannelijke loontrekkenden en 28% van de vrouwen a l s a r b e i d e r wordt


tewerkgesteld. I n a l l e n a t i o n a l i t e i t s g r o e p e n l i g g e n deze c i j f e r s beduidend h o g e r , enkel b i j de personen u i t de Buurlanden z i j n de waarden v e r g e l i j k b a a r . Ook h i e r bekleden de a l l o c h t o n e Belgen en de mensen u i t de Restcategorie een middenpositie en vinden we v e r u i t de meeste arbeiders b i j de Marokkanen (95% van de mannen en 71% van de vrouwen) en de Turken (maar l i e f s t 97% van de mannen en 93 % van de vrouwen). De s i t u a t i e i s s l e c h t s i n beperkte mate v e r s c h i l l e n d i n B r u s s e l . Omdat de Brusselse arbeidsmarkt h o o f d z a k e l i j k een markt van d i e n s t e n i s vinden we h i e r h e e l wat minder a r b e i d e r s b i j de autochtonen i n v e r g e l i j k i n g met " V l a a n d e r e n " . De v e r s c h i l l e n tussen autochtonen en allochtonen b l i j v e n e c h t e r even g r o o t , w a a r b i j opnieuw h e t g r o o t aantal a r b e i d e r s b i j Marokkanen en Turken i n h e t oog s p r i n g t . Beduidend meer deeltijds werk bij allochtonen Een l a a t s t e v a s t s t e l l i n g b e t r e f t h e t arbeidsregime van de betrokkenen. We s t e l l e n v a s t d a t de a l l o c h t o n e n v e e l minder vaak één v o l t i j d s e baan hebben i n v e r g e l i j k i n g met autochtonen. Ze combineren vaak meerdere d e e l t i j d s e j o b s t o t een v o l t i j d s e o f vinden s l e c h t s d e e l t i j d s werk (interim-arbeid). Onderstaande g r a f i e k e n geven een o v e r z i c h t van h e t percentage loontrekkenden dat minstens één deeltijdse job heeft per nationaliteitsgroep. 80

mannen

77

68

65

vrouwen 54

60

56 47

46

36

40 25

20

56

27

28 15

10

17

14

0 Autochtonen

Allochtone Belgen

Marokkanen

Turken

Italianen

ZuidEuropeanen

Buurlanden

Overige

G r a f i e k 7 : O v e r z i c h t v a n h e t % l o o n t r e k k e n d e n d a t m i n s t e n s één d e e l t i j d s e j o b u i t o e f e n t naar n a t i o n a l i t e i t s g r o e p en g e s l a c h t i n "Vlaanderen"


80

mannen

70

vrouwen

60 34

40 20

48

47

45 37 31

47

41 35

34 21

18

19

35

19

0 Autochtonen

Allochtone Belgen

Marokkanen

Turken

Italianen

ZuidEuropeanen

Buurlanden

Overige

G r a f i e k 8 : O v e r z i c h t v a n h e t % l o o n t r e k k e n d e n d a t m i n s t e n s ĂŠĂŠn d e e l t i j d s e j o b u i t o e f e n t naar n a t i o n a l i t e i t s g r o e p en g e s l a c h t i n Brussel

We s t e l l e n v a s t d a t zowel de a l l o c h t o n e mannen a l s de a l l o c h t o n e vrouwen h e e l wat meer d e e l t i j d s werken dan de autochtonen. D e e l t i j d s e arbeid komt h e t v a a k s t v o o r b i j de Turken en Marokkanen i n Vlaanderen en de Turken i n B r u s s e l . Theoretisch zou h e t kunnen d a t de d e e l t i j d s e a r b e i d b i j a l l o c h t o n e n een bewuste keuze i s . De e r v a r i n g e n u i t de p r a k t i j k en h e t hoge percentage a l l o c h t o n e loontrekkenden d i e meerdere d e e l t i j d s e j o b s combineren l a t e n e c h t e r vermoeden d a t d i t geen v o l l e d i g e v e r k l a r i n g g e e f t v o o r h e t fenomeen. 3.2

Nuances b i j h e t algemeen s t r a t i f i c a t i e m o d e l

Zoals ook a l u i t de exemplarische gegevens b l i j k t d i e we i n deze b i j d r a g e hebben gepresenteerd, moeten we bij dit algemeen s t r a t i f i c a t i e m o d e l enkele nuances maken. Ten e e r s t e dienen we t e w i j z e n op de "onzuivere" s a m e n s t e l l i n g van de categorie a l l o c h t o n e Belgen. I n deze c a t e g o r i e vinden we n a m e l i j k a l l e genaturaliseerde loontrekkenden terug, ongeacht hun vorige n a t i o n a l i t e i t . I n deze c a t e g o r i e vinden we dus zowel mensen van b i j v o o r b e e l d Turkse o f Marokkaanse o r i g i n e a l s van pakweg Nederland, Amerika o f D u i t s l a n d . D i t zou eventueel een v e r k l a r i n g kunnen z i j n voor de middenpositie van deze g r o e p : a l s we een a a n t a l mensen d i e e i g e n l i j k behoren t o t h e t e e r s t e s t r a t u m samen z e t t e n met mensen d i e behoren t o t h e t derde s t r a t u m k r i j g e n we een groep d i e een middenpositie i n n e e m t . ( v e r t e k e n i n g van h e t gemiddelde) Indien we de o o r s p r o n k e l i j k e n a t i o n a l i t e i t van deze mensen zouden hebben zouden we deze hypothese kunnen nagaan. D i t b l e e k e c h t e r n i e t mogelijk. Toch kunnen we aannemen, en de recentste n a t u r a l i s a t i e c i j f e r s bewijzen d i t , d a t EU-burgers minder en minder reden hebben om z i c h t e l a t e n n a t u r a l i s e r e n door de u i t b r e i d i n g van de Europese wetgeving en dus ook minder g e b r u i k maken van deze


procedures. D i t zou betekenen d a t z i j i n deze c a t e g o r i e van ' a l l o c h t o n e B e l g e n ' dan ook i n mindere mate vertegenwoordigd z i j n . D i t z a l v e r d e r onderzoek moeten u i t w i j z e n . Ten tweede s t e l l e n we v a s t d a t de e t n o s t r a t i f i c a t i e b i j de jongeren i n mindere mate aanwezig i s dan b i j de ouderen. De vraag i s n a t u u r l i j k o f d i t een fenomeen i s d a t z i c h i n de toekomst z a l d o o r z e t t e n . A l s d i t h e t g e v a l i s , z u l l e n we b i j h e r h a l i n g van de analyse i n de toekomst moeten v a s t s t e l l e n d a t de v e r s c h i l l e n tussen oudere a l l o c h t o n e n en oudere autochtonen k l e i n e r z i j n geworden ( r e ĂŤ e l cohorte-effect). Het kan e c h t e r ook z i j n d a t we t e maken hebben met h e t fenomeen d a t op het t i j d s t i p van instroom op de arbeidsmarkt de kansen v o o r jonge allochtonen en jonge autochtonen min o f meer g e l i j k (even l a a g ) z i j n , maar d a t de kansen op doorstroming en promotie b i j de autochtonen g r o t e r z i j n ( l e e f t i j d s e f f e c t ) . Dan z u l l e n we b i j d e z e l f d e analyse i n de toekomst v a s t s t e l l e n d a t de k l o o f tussen oudere loontrekkende allochtonen en autochtonen v e e l minder g e d i c h t z a l z i j n . D i t z a l verder onderzoek moeten u i t w i j z e n . Een derde nuance b e t r e f t h e t v e r s c h i l tussen de Vlaamse onderzochte regio's en Brussel voor wat betreft de sterkte van de e t n o s t r a t i f i c a t i e . Het v e r s c h i l tussen loontrekkende autochtonen en allochtonen b l i j k t i n B r u s s e l i e t s minder g r o o t dan i n de Vlaamse regio's. Redenen h i e r v o o r kunnen z i j n : de g r o t e r e aanwezigheid van a l l o c h t o n e n i n B r u s s e l , de v e e l k l e i n e r e i n d u s t r i ĂŤ l e en p r i m a i r e s e c t o r i n B r u s s e l waar v e e l allochtonen in Vlaanderen terecht komen, minder taalproblemen b i j bepaalde groepen door de k e n n i s van h e t F r a n s , . . . Ook d i t z a l v e r d e r onderzoek moeten u i t w i j z e n . 3.3

Onderzoek n o d i g n a a r d e o o r z a a k v a n d e e t n o s t r a t i f i c a t i e

Een andere vraag d i e we ons b i j d i t model automatisch s t e l l e n b e t r e f t de w i j z e waarop de e t n i s c h e component de s t r a t i f i c a t i e op de loontrekkende arbeidsmarkt s t u u r t . Is deze stratificatie te wijten aan een verschillende opleidingsgeschiedenis en w e r k t deze a l d u s i n d i r e c t l a n g s o n d e r w i j s om o f hebben we t e maken met een s o o r t van d i r e c t e e t n o s t r a t i f i c a t i e d i e v o l l e d i g gebaseerd i s op de v e r s c h i l l e n d e e t n i s c h e achtergrond a l s autochtonen en a l l o c h t o n e n z i c h op de arbeidsmarkt aanbieden? I n h e t eerste g e v a l beschouwen we h e t d e f i c i t van a l l o c h t o n e n op b e l a n g r i j k e kenmerken z o a l s opleiding, ervaring, taalvaardigheid als de b e l a n g r i j k s t e oorzaak, i n h e t tweede g e v a l wordt d i s c r i m i n a t i e (bewust-onbewust, d i r e c t - i n d i r e c t ) a l s b e l a n g r i j k s t e oorzaak g e z i e n . Verder diepgaand onderzoek naar de oorzaken van deze e t n o s t r a t i f i c a t i e z a l moeten u i t w i j z e n i n welke mate beide mechanismen s p e l e n . Een l a a t s t e bemerking b e t r e f t de g e l i j k e n i s d i e we opmerken tussen de v e r s c h i l l e n d e s t r a t a i n ons model en de h i s t o r i s c h e m i g r a t i e g o l v e n . W a a r s c h i j n l i j k z a l d i t n i e t t o e v a l l i g zo z i j n . Een m o g e l i j k e hypothese i s d a t e l k e nieuw immigrerende bevolkingsgroep een bepaalde t i j d nodig h e e f t om z i c h aan t e passen aan h e t nieuwe systeem waarin z i j terechtkomt en d a t a n d e r z i j d s de autochtonen ook t i j d nodig hebben om z i c h aan de nieuwe r e a l i t e i t aan t e passen. Tot h i e r t o e i s e r e c h t e r geen onderzoeksmateriaal v o o r r a d i g d a t deze hypothese ondersteunt o f w e e r l e g t . V a n u i t d i e o p t i e k zou h e t z e e r


i n t e r e s s a n t z i j n om i n de toekomst de i n t e g r a t i e van nieuw immigrerende bevolkingsgroepen z o a l s Oost-Europeanen t e b e k i j k e n . Ook op de a r b e i d s m a r k t .

4. Besluit D i t onderzoek had a l s d o e l k w a n t i t a t i e f na t e gaan waar a l l o c h t o n e n z i c h op de loontrekkende arbeidsmarkt s i t u e r e n i n Vlaanderen en B r u s s e l . V a n u i t d i e o p t i e k i s h e t onderzoek ook een i n t e r e s s a n t v e r g e l i j k i n g s p u n t i n de t i j d . Zeker nu s i n d s 1998 i n Vlaanderen een akkoord i s g e s l o t e n binnen h e t Vlaams Economisch S o c i a a l OverlegcomitĂŠ (VESOC) d a t moet l e i d e n t o t een evenredige en volwaardige p a r t i c i p a t i e van a l l o c h t o n e n op de arbeidsmarkt op a l l e n i v e a u s . De w e r k l o o s h e i d s c i j f e r s van de VDAB s t u d i e d i e n s t tonen aan d a t e r nog steeds een probleem van instroom i s v o o r a l l o c h t o n e n en d i t onderzoek h e e f t aangetoond d a t z i j d i e e r i n slagen om i n t e stromen grotendeels i n een welbepaald ( l a g e r ) segment van de jobmarkt terechtkomen. We moeten dan ook concluderen d a t de aanwezige a l l o c h t o n e n op de loontrekkende arbeidsmarkt nog steeds beschouwd worden a l s de vreemde eend i n de b i j t . Hun aanwezigheid wordt door h e t (overwegend autochtone) systeem a l s h e t ware e n k e l g e t o l e r e e r d op bepaalde plaatsen en onder welbepaalde voorwaarden. Het t e n v o l l e r e a l i s e r e n van h e t VESOC-akkoord, door h e t implementeren van de j a a r l i j k s e r u i t a f g e l e i d e a c t i e p l a n n e n , z a l dus n i e t m a k k e l i j k z i j n op k o r t e t e r m i j n . D i t onderzoek schept w e l de m o g e l i j k h e i d om binnen enkele j a r e n na t e gaan wat de geleverde inspanningen hebben opgeleverd. Zeker i s dan w e l d a t de i n d i t onderzoek gevolgde manier van afbakening van de doelgroep ( i . e . v i a h i s t o r i e k van n a t i o n a l i t e i t ) n i e t l a n g e r accuraat z a l z i j n door de massale i n t r e d e van derde generatie a l l o c h t o n e n d i e h i e r a l s Belg geboren z i j n en dus n o o i t een andere n a t i o n a l i t e i t gehad hebben. D i t probleem van s t a t i s t i s c h e afbakening van de doelgroep z a l i n de toekomst ook moeten o p g e l o s t worden door de p o l i t i e k e overheden, w i l men b l i j v e n beschikken o v e r accurate c i j f e r s i n verband met de ganse allochtonenproblematiek. D i t z a l o n v e r m i j d e l i j k moeten gebeuren i n samenspraak met de a l l o c h t o n e n z e l f en met vertegenwoordigers u i t de wetenschap.

Profile for Vlaanderen-be

Werkgelegenheid _doelgroepen_samenvatting_migranten.pdf  

Werkgelegenheid _doelgroepen_samenvatting_migranten.pdf