Radoslaw Karbowiak, historie rodzinne, family stories

Radosław Karbowiak

katalog pełnej wzruszeń i emocji zaskakującej wystawy rodzinnej a catalog family exhibition full of emotions

historie rodzinne

stories family

albo piąta woda po kisielu

or „the fifth water after jelly”*

Września 2019

*) an expression in Polish defining a very distant relatives

specjalne podziękowania

special thanks

BODNAROWSKA EWA CAMPBELL CAROLINE CZUBAK JANINA CZUBAK PIOTR CZUBAK MICHAŁ CZUBAK MIKOŁAJ DĄBROWSKA REGINA DERA JOANNA DERA MARCIN DOMINIK BARBARA FRĄCKOWIAK ALEKSANDRA FRĄCKOWIAK JUSTYNA FRĄCKOWIAK RAFAŁ FRĄSZCZAK ADAM FRĄSZCZAK DOMINIKA FRĄSZCZAK MARCELINA FRĄSZCZAK MARZENNA FRĄSZCZAK PAULINA FRĄSZCZAK PAWEŁ FRĄSZCZAK SZYMON FURMANIAK CZESŁAWA GŁADYSZEWSKA ANNA GŁADYSZEWSKI TADEUSZ HOFFMANN-SKIBIŃSKA EWA IDZIAK ANNA IDZIAK LEON JASIŃSKI SŁAWOMIR JĘDRASZAK IRENA JĘDRASZAK IRENEUSZ JÓŹWIAK BRONISŁAW JÓŹWIAK KATARZYNA JÓŹWIAK GRZEGORZ JÓŹWIAK STANISŁAWA KARBOWIAK ALICJA KARBOWIAK BARTOSZ KARBOWIAK DOROTA KARBOWIAK GRZEGORZ KARBOWIAK HENRYKA KARBOWIAK JACEK KARBOWIAK JOLANTA KARBOWIAK MAGDALENA KARBOWIAK MATEUSZ KARBOWIAK WANDA KARBOWIAK PIOTR KARBOWIAK RADOSŁAW KOPCZYŃSKA MAŁGORZATA KOPCZYŃSKA PELAGIA KOSMOWSKA JOLANTA KOSMOWSKI ROBERT KRAJNIAK DOROTA KRAJNIAK SZYMON KRYSIAK BARBARA KYSELY ANN KYSELY-LANCELLE BARB LISOWSKA ANNA LISOWSKI HENRYK LECHNER PAMELA LEŚNIAK ANNA LEŚNIAK GRAŻYNA LEŚNIAK MARIA LEŚNIAK PIOTR LEŚNIAK TOMASZ

moim przodkom

to my ancestors

...w jakimś stopniu rodzinne puzzle, które rozsypał czas, czy rozdmuchał wiatr historii, udało się nam poukładać na nowo...

... to some extent, family puzzles scattered by time, or blown by the wind of history, we managed to put together anew...

Kiedy spoglądam na dzieje swoich przodków, na ich losy, bez względu na to, co robili, przychodzi mi na myśl jedno określenie, które łączy ich i nas - byli ludźmi podróżującymi. Ich podróże, te małe i te duże, wiązały się z różnymi powodami. Dla jednych była to potrzeba zapewnienia sobie lepszego bytu, dla innych konieczność, do której zmuszeni byli przez najeźdźców, dla jeszcze innych powodem były wojenne losy, jeszcze inni wybierali podróż do wolnego kraju, by czuć się po prostu wolnym człowiekiem. Potrzeby i konieczności były różne, jednak bez względu na to, jakie były, zabierali ze sobą walizki, pakunki - a w nich fotografie, pamiątki i dokumenty, swoje historie rodzinne, często swój los i swoje cierpienie, swoje niemoce i modlitwy o lepszą przyszłość.

Opatrzność sprawiła, że odkrywałem i poznawałem ich losy przez lata, byłem z nimi, nie rozumiałem z nimi, cierpiałem i czasem jak oni zastanawiałem się, czy historia nie mogła potoczyć się inaczej... Nawet, jeśli to była daleka rodzina albo piąta woda po kisielu... Może brakowało w tym wszystkim klasycznej genealogii, za bardzo jednak się tym nie przejmowałem i z czasem stało się to jedną z moich wielu pasji. Ciekawych historii, rozbudowanych o pamiątki i zdjęcia, opowiadanych przez rodzinę i znajomych, nazbierało się niemało. Pragnę w tym miejscu wyrazić ogromną wdzięczność, za niezastąpiony wkład, jaki wnieśli w powstanie tej wystawy; bez ich zaangażowania, cierpliwości - nic by w tym temacie nie powstało (listę z nazwiskami umieszczam w porządku alfabetycznym). Dzięki ich uprzejmości sale wypełnione są po brzegi historią naszych rodzin.

Chciałbym jednak tutaj, pamiętając o wszystkich, wymienić dwie postaci, które swoimi opowieściami inspirowały mnie do poszukiwań, dociekań i rodzinnych spotkań. Te ostatnie w temacie rodzinnych historii, spontaniczne, choć na krótką kawę i... skanowanie zdjęć, były przyczynkiem do powolnego ułożenia - choć po części - rodzinnych puzzli. Te osoby to Eugeniusz - syn siostry mojego dziadka i żona jego kuzyna Mariana Woldańskiego - Eugenia. Opowieści rodzinne wujka Eugeniusza najbardziej poruszały moją wyobraźnię, a przekazane na moje ręce dokumenty i udostępnione zdjęcia uwiarygodniły niejedną historię. Genia - choć tylko z nią koresponduję i odbyłem z nią jedną rozmowę via Skype - jest dla mnie bardzo bliska... Geniu i Eugeniuszu, pamiętam o Was w tej chwili i dziś Sault Ste. Marie i Tychy są tutaj.

When I look at the history of my ancestors, no matter what they did, I think of one word that connects them and us - they were traveling people. Their travels, these small and large ones, were associated with various reasons. For some, it was a need to ensure a better existence, for others, a necessity for which they were forced by invaders, for other reasons the war was fate, others chose to travel to a free country to feel just a free man. Needs and necessities were different, however, no matter what they were, they took with them suitcases, packages - and inside them photographs, souvenirs and documents, their family stories, often their fate and their suffering, their incapacity and prayers for a better future. Providence made me discover and know their fate for years, I was with them, I did not understand with them, I suffered and sometimes as they wondered if history could not have been different... Even if it was a distant family or shirt - tail relatives... Maybe there was no classic genealogy in all this, but I did not really care about it, and over time it became one of my many passions. Interesting stories, expanded by souvenirs and photos, told by family and friends, I gathered quite a lot. In this place I would like to express my immense gratitude for the irreplaceable contribution they made to the creation of this exhibition; without their commitment and patience nothing would be created in this area (I put the list with the names at the end in alphabetical order). Thanks to their kindness, the rooms are filled to the brim with the history of our families.

However, I would like to remember here, remembering all, two characters who inspired me to search, study and family meetings with my stories. The latter related to family history, spontaneous, though for a short coffee and... scanning of photos, were a contribution to the slow arrangement - albeit partly - of family puzzles. These people are Eugeniusz - son of my grandfather’s sister and wife of his cousin Marian Woldański - Eugenia. The family tales of Eugeniusz’s uncle moved my imagination the most, also the documents and photos provided to me have credited many stories. Genia - although I only correspond with her and I had one conversation with her via Skype. She is very close to me... Genia and Eugeniusz, I think about you now and today Sault Ste. Marie and Tychy are here.

dokończenie na stronie 26

I apologize the English readers for any possible mistakes.

I hope that the majority will be understood... to be continued on page 26

3

4

Skrzypczak Mojej mamy ojciec: Edward Skrzypczak (1912-1994), niestety nie „załapał się” na to zdjęcie (prawdopodobnie w tym czasie przebywał na praktyce w ogrodach hrabiny Potulickiej). Fotografię wykonano na weselu siostry mojego dziadka Stanisławy (19141975). Pan młody to pochodzący z Czech Wacław Cybułko. Wcześniej ożenił się z siostrą dziadka Wiktorią (1902-1932, na fotografii poniżej z kwiatkiem w dłoni), a kiedy ta szybko wyprzedziła go w drodze do nieba - ożenił się po raz wtóry, w tej samej rodzinie, z młodszą siostrą). Cybułko był człowiekiem urodzonym do prowadzenia pojazdów mechanicznych, „do czego nie wsiadał” – umiał prowadzić (na zdjęciu przy autobusie na rynku w Szamotułach). Jako jeden z nielicznych podczas powstania wielkopolskiego potrafił jeździć taborem pozostawionym przez Niemców na Ławicy. Z lewej strony panny młodej siedzą moi pradziadkowie: Józefa Rzepka (1870-1952) i Antoni Skrzypczak (1867-1944), dalej syn Jan (18941980) z żoną Pelagią Dobrzycką (1899-1947). Po prawej na górze córka Antonina (1895-1967) z zięciem Józefem Mrowińskim (1892-1970), trzymającym na ręku córkę Janinę (1927-2016), syn Czesław (19081989), córka Katarzyna (1907-1962), zięć Wacław Tylczyński (1899-1974), córka Rozalia (1897-1979), między nimi ich mały syn.

Dziadek z młodości ma tylko jedno, dość niewyraźne, zdjęcie, zrobione na ulicy w Gnieźnie, z bratem Władysławem (również nieobecnym na zdjęciu ślubnym, z dedykacją na rewersie, 1905-?). Wśród późniejszych zdjęć dziadka i babci Pelagii, z domu Modlitowskiej (1912-1991, na modernistycznym portrecie), mam ulubione - portrety rodzinne z roku 1943 z córeczką (moją mamą) w futerku i mufce (z paczki przysłanej z USA) i z roku 1948 - z córkami i synem.

My mother’s father: Edward Skrzypczak (1912-1994), unfortunately, he did not „get caught” on this photo (probably at that time he was on practice in the gardens of countess Potulicka). The photography was taken during the wedding of my grandfather’s sister Stanisława (1914-1975). The groom is Wacław Cybulko from the Czech Republic. Earlier, he married his grandfather’s sister Wiktoria (1902-1932, in the photo below with a flower in his hand), and when she quickly overtook him on the way to heaven - he married again, in the same family, with her younger sister). Cybulko was a man born to drive motor vehicles, „any vehicle he get in” - he knew how to drive (in the picture near the bus in the market in Szamotuły). As one of the few during the Greater Poland Uprising, he managed to ride the fleet left by the Germans at Ławica. On the left side of the bride there are my great-grandparents sitting : Józefa Rzepka (1870-1952) and Antoni Skrzypczak (1867-1944), their son Jan (1894-1980) with his wife Pelagia Dobrzycka (1899-1947). On the right above, daughter Antonina (1895-1967) with son-in-law Józef Mrowiński (1892-1970), holding daughter Janina (1927-2016), son Czesław (1908-1989), daughter Katarzyna (1907-1962), son-in-law Wacław Tylczyński (1899-1974), daughter Rozalia (1897-1979), their little son between them.

Grandfather has only, quite blurred, photo from the time of his young age, taken on the street in Gniezno, with brother Władysław (also absent from the wedding picture, with a dedication on the reverse, 1905-?).

Among the later photographs of my grandfather and grandmother Pelagia, née Modlitowska (1912-1991, in a modernist portrait), I have favorite - family portraits from 1943 with daughter (mother) in fur and muff (from a parcel sent from the USA) and from 1948 - with daughters and son.

5

6

Tylczyński Rozalia Skrzypczak (siostra mojego dziadka Edwarda Skrzypczaka) widnieje na tym pięknym zdjęciu.

Włosy „zrobione”, ciuch „wyszukany”, delikatna biżuteria, rozłożona książka - tak wyglądała na początku XX w. garderobiana hrabiny Rzewuskiej, rezydującej ze swoim bratem w Arcugowie. Piękna Rozalia robiła kursy, doskonaląc się w swojej profesji, jeździła z hrabiną po całej Europie, wypoczywając w ówczesnych kurortach... dopóty... jak mówi jej syn, „gzuby z Gniezna” nie zaczęły chodzić po wsiach na zabawy. Wśród tych „gzubów” znalazł się niejaki Wacław Tylczyński. Narodziła się miłość i na nic były lamenty hrabiny... Dała jej niemały posag i z żalem pożegnała swoją garderobianą.

Piękne zdjęcie żołnierza błękitnej armii to wizerunek młodziutkiego Wacława Tylczyńskiego. Życiorys w momencie robienia zdjęcia? Jak tysięcy chłopaków z poznańskiego: „W 1916 został zmobilizowany do armii pruskiej i walczył na froncie francuskim, gdzie trafił do niewoli angielskiej. Po krótkim pobycie w obozie jenieckim w Abeville (...) wstąpił jako ochotnik do błękitnej armii gen. Hallera i przybył wraz z nią do Polski” - cytat skopiowałem z życiorysu Stanisława, brata mojej babci Pelagii - jak te losy rodzin podobne... Filmowe ślubne zdjęcie Rozalii i Wacława i, jeszcze jedno, może kilka lat później, przy innej okazji. I jeszcze dwa zdjęcia, dla mnie urocze – fotografie syna. Pomimo braku koloru widać, że bardzo patriotyczne, pewnie po jakieś zabawie z okazji narodowego święta w przedszkolu i z przechadzki ze znajomymi na ul. św. Marcin w przedwojennym Poznaniu.

Rozalia Skrzypczak (sister of my grandfather Edward Skrzypczak) appears in this beautiful photo. Hair „made”, „sophisticated” clothing, delicate jewelery, spread out book - that’s how it looked like at the beginning of the 20th century, wardrobe countess Rzewuska, residing with her brother in Arcugowo. Beautiful Rozalia took courses perfecting herself in her profession, she traveled with the countess all over Europe, resting in the resorts of the time... as her son says, „guys from Gniezno” did not start to walk in the villages for fun. Among those „guys” was one Wacław Tylczyński. Love was born and the countess’s lamentations were for nothing... She gave her a small dowry and with regret she said goodbye to her wardrobe.

A beautiful photo of a blue army soldier is the image of the young Wacław Tylczyński. Biography at the time of taking the photo? Like thousands of boys from Poznan voivodeship: „In 1916 he was mobilized to the Prussian army and fought on the French front, where he was taken prisoner by the English. After a short stay in a prisoner-of-war camp in Abeville (...) he volunteered for Gen. Haller’s blue army and came to Poland with his forces”- I copied this from a biography of Stanisław, my grandmother Pelagia’s brother - how these fates are similar... A wedding photo of Rozalia and Wacław and, one more, maybe a few years later, on another occasion. And another two more photos, charming for me - photos of son. Despite the lack of color, you can see that it is very patriotic, probably after some entertainment event on the occasion of a national holiday in kindergarten and second from a stroll with friends on St. Marcin street in pre-war Poznań.

7

8

Dobrzycki, Maksymowicz Jan Skrzypczak (brat mojego dziadka Edwarda), z zawodu rzeźnik, ożenił się w Szemborowie z Pelagią Dobrzycką. Mieli dwoje dzieci. Śmierć Pelagii, a później wojna, niestety przerwały rodzinną sielankę. Rodzina Dobrzyckich była dość majętna - świadczy o tym fotografia z końca wieku XIX w. (znaleziona podczas remontu na strychu pod podłogą w rodzinnym domu). Mogę tylko przypuszczać, że są na nich właśnie Dobrzyccy. Żywię podejrzenie, że samotna mogiła Jana Dobrzyckiego przy kościele farnym we Wrześni to ta sama rodzina.

Jan przed II wojną światową był sołtysem wsi Szemborowo. Wspominano w rodzinie taką historię: „Kiedy w 1939 roku hitlerowcy przyjechali na podwórko do sołtysa pantzerwagen z wycelowaną bronią i samochodami, zbiegła się cała wieś. Dowódca zakomunikował, że wszyscy Polacy mają zdać całą broń palną, znajdującą się w ich posiadaniu. Sołtys doskonale posługiwał się językiem niemieckim i odpowiedział, że takiej broni nikt nie posiada (Jan Skrzypczak jak każdy chłopak - mieszkaniec zaboru pruskiego - zmuszony był do odbycia służby wojskowej). Broni jednak nikt nie złożył na rozkaz najeźdźców - według relacji mausery, sztucery i inne dubeltówki w pokaźnej ilości wylądowały w znajdującej się na środku wsi studni, którą później zasypano”. Czy tak było naprawdę? Powojenne losy rzuciły Jana Skrzypczaka do Gdańska. Tam poznał swoją drugą żonę, Eugenię Maksymowicz. Ojciec Eugenii: Iwan (1871-?) pracował jako sekretarz magistratu w Kamionce Strumiłowej. Był dyrygentem chóru, aktorem amatorskiego teatru, tradycjonalnym konserwatystą i szczycił się tym, iż pochodził z kozackiego rodu. Dwukrotnie żonaty: z pierwszą żoną (Olga Szelestak) miał dziewięcioro dzieci, z drugą (Katarzyna Śnihoda) - czworo.

Wyjątkowe zdjęcie Iwana z pierwszą żoną i ich dziewięciorgiem maluchów. Zdjęcia Eugenii, z kursu we Lwowie, z mężem i córką, ze zjazdu rodzinnego Maksymowiczów w latach 70. w Związku Radzieckim, z córką i wnuczkami w porcie.

Jan Skrzypczak (brother of my grandfather Edward), a butcher by profession, got married in Szemborowo with Pelagia Dobrzycka. They had two children. The death of Pelagia, and later the war, unfortunately broke the family’s idyll. The Dobrzycki family was quite wealthy - this is evidenced by a photograph from the end of the 19th century (found during renovation in the attic under the floor in a family home). I can only assume that Dobrzycki family are on them. I have a suspicion that the lonely grave of Jan Dobrzycki at the parish church in Września is the same family.

Before the World War II, Jan was the mayor of the Szemborowo village. A story was mentioned in the family: „When in 1939 the Nazis came to the mayor’s courtyard, with the panzerwagen with weapons aimed at and cars, the people from the whole village gathered in this places. The commander announced that all Poles should pass all firearms in their possession. The mayor used the German language perfectly and replied that no one had such a weapon (Jan Skrzypczak, like any boy - a resident of the Prussian partition - was forced to do military service). However, no one ordered the weapons at the command of the invaders - according to the reports the mausarers, rifles and other shotguns in a significant amount landed in a well in the middle of the village, which was later buried”. Was that really true? Post-war fate threw Jan Skrzypczak to Gdańsk. There he met his second wife, Eugenia Maksymowicz. Eugenia’s father: Ivan (1871-?) worked as the secretary of the magistrate in Kamionka Strumiłowa. He was a choir conductor, an actor of amateur theater, a traditional conservative, and he prided himself on being a Cossackist. He married twice: with his first wife (Olga Szelestak), he had nine children, and the second (Katarzyna Śnihoda) - four. An exceptional photo of Ivan with his first wife and their nine children. Pictures of Eugenia, from the course in Lviv, with her husband and daughter, from the Maksymowicz family reunion in the 1970s in the Soviet Union, with a daughter and granddaughters in the port.

9

10

Siostry Tylczyńskie: Maria, Wiktoria, Jadwiga...

Tylczyński sisters: Maria, Wiktoria, Jadwiga ...

Rozalia Skrzypczak (1897-1979) - siostra mojego dziadka, wyszła za mąż za Wacława Tylczyńskiego (1899-1974). Trzy siostry Wacława z rodzinami wyjechały na Wołyń: Maria (1897-?), zamężna z plut. Adamem Woldańskim (1896-?) na zdjęciu ślubnym, Wiktoria (1905-?), zamężna z plut. Janem Walczakiem (?-?) i trzecia Jadwiga (1911-1989). Razem z nimi wyjechali też rodzice: Franciszek Tylczyński (1865-1938) i Marianna z domu Pawlak (1870-?). Jako rodziny osadników wojskowych „dostali ziemię” za walkę o Polskę - jak wielu, bo blisko 20 tys. Pełni nadziei „dostawali” ziemię oraz możliwość pożyczki (którą, nie bez trudności, ze względu na powszechny brak „wszystkiego”, spłacano potem w określonych ratach). Decyzje o wyjeździe - często w życiowej desperacji - potęgowała perspektywa polepszenia sobie warunków bytowania na „swoim” i wśród swoich. To dodawało otuchy i wiary w lepsze jutro. W rodzinach moich osadników w Derdekałach, i później, w Sienkiewiczach, pojawiły się dzieci. U Marii i Adama: Stanisław (ur. 1921), Zofia (ur. 1923), Jan (ur. 1925), Czesława (ur. 1928), Franciszek (ur. 1929), Marian (ur. 1931), Janina (ur. 1938); u Wiktorii i Jana córka Helena (ur. 1928, na zdjęciu komunijnym z mamą). Czworo z nich jest na jedynym zachowanym zdjęciu z roku 1935, które jak relikwię miał zawsze ze sobą Marian. Na innej fotografii - chyba najstarszej z Wołynia (lub zrobionej w Róży pod Gnieznem - skąd wyjechali) siedzą dziadkowie Tylczyńscy i stoją moje bohaterki - siostry Jadwiga, Maria i Wiktoria. Po wkroczeniu na terytorium Wołynia wojsk radzieckich w 1939 r., los wojskowych osadników i ich rodzin był właściwie przesądzony: czekała ich śmierć albo katorga. Ze stacji Łanowiec wyruszyli w wagonach towarowych w długą, przerażającą drogę w katastrofalnych warunkach, na Syberię do kraju Permskiego (nie pojechała tylko Jadwiga - być może dlatego, że pracowała w szpitalu). Piesczanka, Krasnowiszerski Kraj - miejsce na skraju wiecznej zmarzliny, pełne cierpienia, głodu i wielkiego bólu po stracie najbliższych, domów i miejsc związanych z czasami bez wojny.

W 1942 roku zostali uwolnieni, niestety dla tysięcy z nich był to koniec ziemskiej wędrówki - umarli po drodze. Najpierw dotarli do Turkiestanu, później dzieci do sierocińca w Persji. Spośród nich tylko Marian przez Afrykę, Włochy i Niemcy w grupie 150 dzieci do Kanady, Czesława i Franciszek do Anglii (zdjęcie z obozu w Afryce).

Czy doczekam się informacji, jakie były losy, po uwolnieniu z Syberii, pozostałych bohaterów fragmentu mojego Wołynia: Marii z Pawlaków Tylczyńskiej, Marii z Tylczyńskich Woldańskiej i Adama Woldańskiego, ich dzieci: Stanisława, Zofii, Jana, Janiny oraz Wiktorii z Tylczyńskich Walczak i jej męża Jana Walczaka, ich córki Heleny Walczak? Będę czekał z nadzieją...

Rozalia Skrzypczak (1897-1979) - my grandfather’s sister, she married Wacław Tylczyński (1899-1974).

Three sisters Wacław and their families went to Volhynia: Maria (1897-?), married soldier Adam Woldański (1896-?) On the wedding photo, Wiktoria (1905-?), married with soldier Jan Walczak (?-?) And the third Jadwiga (1911-1989). Along with them, parents also left: Franciszek Tylczyński (1865-1938) and Marianna née Pawlak (1870-?). Around 20,000 families of military settlers, „got land” for fighting for Poland. They hopefully „got” the land and the possibility of a loan (which, not without difficulties, due to the general lack of „everything”, was repaid in certain installments afterwards). The decision to leave - often in life’s desperation - was compounded by the prospect of improving the conditions for being „own” and among themselves. It encouraged and gave hope in a better tomorrow. In the families of my settlers in Derdekały and later in Sienkiewicze, children appeared. At Maria and Adam: Stanisław (born 1921), Zofia (born 1923), Jan (born 1925), Czesława (born 1928), Franciszek (born 1929), Marian (born 1931), Janina (born 1938); in Wiktoria and Jan, daughter Helena (born in 1928, in a communion photo with her mother). Four of them are on the only surviving photo from 1935, which Marian always had as a relic. In another photograph - probably the oldest of the Volhynia (or made in Róża near Gniezno - from where they left), the Tylczyński grandparents are sitting and my heroines are standing - sisters Jadwiga, Maria and Wiktoria. After the Soviet troops entered the territory of Volhynia in 1939, the fate of the military settlers and their families was actually sealed: death or slaughter awaited them.

From Łanowiec station they set off in freight cars on a long, terrifying trip in catastrophic conditions, to Siberia to the Permsk country (only Jadwiga did not went - perhaps because she worked in the hospital).

Piesczanka, Krasnowiszersk country - a place on the edge of permafrost, suffering, hunger and great pain after losing loved ones, homes and places associated with times without war.

In 1942 they were freed, unfortunately for thousands of them it was the end of the earthly wanderings they died on the way. First they reached Turkestan, then children to an orphanage in Persia. Among them only Marian through Africa, Italy and Germany in a group of 150 children to Canada, Czesława and Franciszek to England (photo from the camp in Africa).

Will I receive information on the fate of the remaining heroes of the fragment of my Volhynia: Maria of Pawlak Tylczyńska, Maria of Tylczyński Woldańska and Adam Woldański, their children: Stanisław, Zofia, Jan, Janina and Wiktoria from Tylczyński Walczak and her husband Jan Walczak, their daughter Helena Walczak? I will wait with hope...

11

12

Modlitowski Moja prababcia Maria z domu Szypulińska (18781951, na zdjęciu z synową Stanisławą i wnukami) wyszła za mąż za Michała Modlitowskiego (1869-1921, na zdjęciu z wąsem). Doczekali się gromadki dzieci: Stanisław (1896-1939), synowa Jadwiga Dykiert (1899-1966), Kazimierz (1898-1940?), synowa Stanisława Boruch (?-?), Józef (1900-1940?), Tomasz (19031982), synowa Leokadia Pawlaczyk (1905-1992), Salomea (1905-1904), zięć Stanisław Pawlaczyk (1904-1985), Agnieszka (1908-?), zięć Józef Furmaniak (?-?), Antoni (1910-1978), synowa Marianna Olejniczak (1921-2010), Pelagia (1912-1991), zięć Edward Skrzypczak (1912-1994), Joanna (1914-1996), zięć Franciszek Michalski (1908-1979).

Moja babcia Pelagia, opowiadając o wojennych losach swoich dwóch braci i bratanka, na moje pytanie, jak zginęli, odpowiadała: „Zamordowali ich w Katyniu...”. Nie wiedziała dokładnie, jakie były ich wojenne losy - Katyń dla niej był słowem określającym to, że nie zobaczyła ich już więcej... Ja też nie znam faktów z ostatnich miesięcy ich życia. Stanisław: po ukończeniu szkoły powszechnej pracował w gospodarstwie rodziców. Zmobilizowany do armii pruskiej (1916), walczył na froncie francuskim, gdzie trafił do niewoli angielskiej. W 1919 wstąpił do błękitnej armii gen. Hallera i przybył wraz z nią do Polski. Walczył na froncie ukraińskim w szeregach 34. Pułku Piechoty Kresowej, później w wojnie polsko-bolszewickiej, podczas której za wzięcie do niewoli patrolu rosyjskiego otrzymał order Virtuti Militari V klasy. Następnie pracował jako strażnik więzienny, dalej jako policjant. Na zdjęciu z żoną i trójką dzieci. Na tej największej fotografii być może jest z braćmi podczas wojny 1920 r.

Józef Modlitowski (1900-1940?), sierżant zawodowy w 7. Batalionie Saperów w Poznaniu, Kazimierz Modlitowski (1898-1940?), dowódca drużyny pionierów 68. Pułku Piechoty we Wrześni, jego syn Zbigniew Modlitowski (?-1940?, na zdjęciu w czapce) - ich wojenne losy nie są znane.

My great-grandmother Maria née Szypulińska (18781951, pictured with her daughter-in-law Stanisława and grandsons) married Michał Modlitowski (18691921, pictured with a mustache). There were several children: Stanisław (1896-1939), daughter-in-law Jadwiga Dykiert (1899-1966), Kazimierz (1898-1940?), Daughter-in-law Stanisław Boruch (?-?), Józef (19001940?), Tomasz (1903-) 1982), daughter-in-law Leokadia Pawlaczyk (1905-1992), Salomea (1905-1904), son-in-law Stanisław Pawlaczyk (1904-1985), Agnieszka (1908-?), Son-in-law Józef Furmaniak (?-?), Antoni (1910-1978), daughter-in-law Marianna Olejniczak (1921-2010), Pelagia (1912-1991), son-in-law Edward Skrzypczak (1912-1994), Joanna (1914-1996), son-in -law Franciszek Michalski (1908-1979).

My grandmother Pelagia, telling about the wartime fate of her two brothers and nephew, to my question, how they died, she replied: „They were murdered in Katyn...”. She did not know exactly what their wartime fate was - Katyn was for her the word that she did not see them anymore... I do not know the facts of the last months of their lives. Stanisław after graduating from primary school worked on his parents’ farm. He was mobilized to the Prussian army (1916), he fought on the French front, where he was taken prisoner by the English. In 1919 he joined Gen. Haller’s blue army and came to Poland with his forces. He fought on the Ukrainian front in the ranks of the 34th Kresovian Infantry Regiment, later in the Polish-Bolshevik war, during which he was awarded the Virtuti Militari V class order for taking the Russian patrol as prisoners. Next he worked as a prison guard, then as a policeman. In the picture with his wife and three children. In this largest photograph, he may be with his brothers during the 1920 war.

Józef Modlitowski (1900-1940?), Professional sergeant in the 7th Battalion of Sappers in Poznań, Kazimierz Modlitowski (1898-1940?), Commander of the pioneer team of the 68th Infantry Regiment in Września, his son Zbigniew Modlitowski (? -1940 ?, in the picture in a cap) - their wartime fate is unknown.

13

Zdjęcie, które było dla mnie zawsze bardzo intrygujące. Kiedyś, przed laty, postawiłem hipotezę, że zrobiono je przed budynkiem czworaka w Mystkach (obecnie istnieją już tylko dwa z czterech, wszystkie są jeszcze na starych mapach i... w opowiadaniach starszych osób mieszkających jeszcze w okolicy).

Jest rok 1895 - wesele brata mojej prababci Marii, Stanisława Szypulińskiego (1874-?) z Józefą Monarchą (1872). Wysoki, stojący za panem młodym mężczyzna, to Michał Szypuliński, wyemigrował do USA w 1906 r. Obok pana młodego siedzi druga żona Melchiora - Katarzyna z domu Jastrzębska, primo voto Miśkiewicz (1850-?) - pierwsza żona to Agnieszka Manicka (1849-1888). Obok niej z siwą bródką, poczciwy dziadunio w kamizelce z dewizką przy kieszonce, to Melchior.

14

Prawdopodobnie właśnie dzięki niemu to zdjęcie nabrało wyjątkowego, niespotykanego w tamtych czasach na ziemiach polskich anturażu - druhny mają wiązanki kwiatów troszkę na wzór „amerykański”.

Dopiero w tym roku dowiedziałem się (na postawie przesłanych miesiąc temu z USA 60 stron maszynopisu - nagrań spisanych z rodzinnych rozmów z lat 2004-2014 - to dopiero materiał na książkę...), że Melchior był kilka lat w USA, dorobił się majątku i wrócił do Polski. Zmarł w 1905 roku, a jego zgon w Urzędzie Stanu Cywilnego poświadczył syn Michał.

Wojskowy na fotografii to być może brat Melchiora, również Michał - zginął na I wojnie światowej w 1915 roku jako żołnierz cesarza Wilhelma w stopniu Wehrm(ann), dosłownie policjant.

Szypuliński

A photo that was always very intriguing to me. Once, years ago, I made a hypothesis that it was made in front of the four-flat building in Mystki (currently there are only two out of four, all are still on old maps and... in stories of older people still living in the area). It is 1895 - the wedding of my great-grandmother’s Maria brother, Stanisław Szypuliński (1874-?) with Józefa Monarcha (1872). The tall man standing behind the groom was Michał Szypuliński, he emigrated to the USA in 1906. The next wife of Melchior sits next to the groom - Katarzyna from the house Jastrzębska, primo voto Miśkiewicz (1850-?)

- the first wife is Agnieszka Manicka (1849-1888 ).

Next to her with a gray beard, a good-old grandpa in a waistcoat with a watch-chain next to a pocket, it is Melchior.

It is probably thanks to him that this picture took on an exceptional antiquity that was unheard of in Poland at that time - bridesmaids have a bunch of flowers a bit „American”. It was only this year that I learned (on the basis of 60 pages of the typescript sent from the USA - recordings written from family conversations from 2004-2014 - it’s just material for a book... ), that Melchior was several years in the US, he made a fortune and he returned to Poland. He died in 1905, and his son Michał confirmed it in the Civil Registry Office.

The soldier in photography is perhaps Melchior’s brother, also Michał - he died in World War I in 1915 as a soldier of the Emperor Wilhelm as a Wehrm (ann), literally a policeman.

15

16

Szczepaniak Mój prapradziadek Jakub Szczepaniak (1848-1910) miał trzy żony i 17 dzieci – tak, że większość Szczepaniaków żyjących dziś w powiecie wrzesińskim to... jedna rodzina. Mój pradziadek Walenty Szczepaniak (1883-1916?), kiedy brał ślub w 1906 roku z Agnieszką Dekowską (1883-1946, na zdjęciu dowodowym), pewnie miał wiele planów i chciał - podobnie jak ojciec - mieć dużą rodzinę. Był bardzo bliski osiągnięcia celu... Niestety wybuch I wojny światowej, wcielenie do armii pruskiej i śmierć w bitwie pod Baranowiczami przerwały te pragnienia.

Pięcioro dzieci wychowywała samotnie moja prababcia Agnieszka: Leon (1907-1988), moja babcia Julianna (1909-1997) - na zdjęciu z bratem Leonem z szablą, Czesław (1911-1922), Joanna (1914-1993), Maria (1916-2005) - na zdjęciach: portretowym, na wycieczce „na pace” jeszcze przed wojną, i z koleżanką w Lubelskiem. Prababcia Agnieszka wychowywała dzieci i pracowała we własnym małym gospodarstwie, które, być może, pradziadek otrzymał za „oddanie” cesarzowi. Paradoksalnie potomkowie tegoż cesarza, kiedy przyszła II wojna światowa, wysiedlili rodzinę Szczepaniaków... w Lubelskie (na zdjęciu ok. roku 1943 - w Granicach lub w Godowie).

Z Waterlandu do Generalnego Gubernatorstwa wywiezieni zostali: moja prababcia razem z córką Marią i żoną syna Leona, Marianną Kubczak (1909-1970) oraz ich czwórką dzieci (w tym czasie Leon Szczepaniak był w Oflagu VII A w Murnau - na zdjęciu w mundurze pozbawionym dystynkcji). Szczęśliwie wszyscy po wojnie wrócili do domu. Duże ślubne zdjęcie ze ślubu córki Leona i Marianny, Klary (1935-1986) z Marianem Rewersem (1936-2013). Jest na nim jeszcze pozostałe rodzeństwo Szczepaniaków ze współmałżonkami: Joanna (czwarta z prawej strony panny młodej) z mężem Stanisławem Kwiatkowskim (1908-1984), Maria (z prawej, przy stojącym muzykancie) i dalej, obok niej, mój dziadek Antonii Karbowiak (1908-1990) i babcia Julianna; Zdzisław (w górnym rzędzie 7. z prawej) z żoną; obok niej mój ojciec Jerzy Karbowiak (1935-2014).

My great-great grandfather Jakub Szczepaniak (18481910) had three wives and 17 children - so that the majority of Szczepaniaks living today in the Września district are... one family. My great-grandfather Walenty Szczepaniak (1883-1916?), When he got married in 1906 with Agnieszka Dekowska (1883-1946, in the evidence picture), probably had many plans and wantedto have a large family like his father. He was very close to achieving the goal... Unfortunately, the outbreak of the World War I, the incarnation of the Prussian army and death at the Baranovichi Offensive stopped these desires.

Five children were brought up alone by my great grandmother Agnieszka: Leon (1907-1988), my grandmother Julianna (1909-1997) - in the picture with her brother Leon with a saber, Czesław (1911-1922), Joanna (1914-1993), Maria (1916-) 2005) - in the pictures: portrait, on a trip before the war, and with a friend in Lubelskie province. Great-grandmother Agnieszka raised children and worked in her own small farm, which, perhaps, great-grandfather received for „devotion” to the emperor. Paradoxically, the descendants of this emperor, when World War II came, displaced the Szczepaniak family... in Lubelskie (in the photo, around 1943, in Granice or in Godów). From Waterland to the General Government, my great-grandmother was deported along with daughter Maria and wife of son Leon, Marianna Kubczak (1909-1970) and their four children (at that time Leon Szczepaniak was in Oflag VII A in Murnau - on the picture in a uniform devoid of distinction). Fortunately, everyone returned home after the war. A large wedding photo from the wedding of the daughter of Leon and Marianna, Klara (1935-1986) with Marian Rewers (1936-2013). There are also other siblings of Szczepaniak with their spouses: Joanna (fourth from the right side of the bride) with her husband Stanisław Kwiatkowski (1908-1984), Maria (right, standing musician) and next to her, my grandfather Antoni Karbowiak (1908-1990) and grandmother Julianna; Zdzisław (in the top row, 7 on the right) with his wife; next to her, my father Jerzy Karbowiak (1935-2014).

17

18

Kucharski Mojej żony pradziadkowie: Karolina z Wierzbickich (1882-1975) i Julian Kucharski (1874-1913?) na zdjęciach portretowych z początku XX wieku są dla mnie symbolem siły miłości i... śmierci. Ona, pochodząca ze zubożałej (co prawda) wołyńskiej szlachty zaściankowej, on z innej warstwy społecznej - kowal.

Pomimo różnic, pokochali się wielką miłością. Odbył się ślub, a Karolina „w prezencie” została przez rodziców wydziedziczona. Pojawiły się dzieci: Filipina (1906-2001), Maria (1908-2000), Zenon (1911-2003).

Jednak kryzys gospodarczy i wojny spowodowały, że Julian podjął decyzję o wyjeździe. Pradziadek wywędrował „za chlebem” do USA i w 1913 r. dorobił się na tyle, że przysłał bilety na podróż „za wodę” dla swojej żony i trójki dzieci. Kiedy Karolina posprzedawała wszystko, czego wspólnie, przez kilka lat małżeństwa, się dorobili i u rodziny siedziała na walizkach, przyszedł telegram: „Mąż zginął w wypadku”.

Nie miała dokąd jechać... Nie wyszła po raz drugi za mąż – sama, z pomocą rodzeństwa, zajęła się wychowaniem dzieci (zniszczone zdjęcie siostry Teofili z ledwo widocznym dopiskiem na rewersie z roku 1911: „...na pamiątkę gdziekolwiek będziesz na świecie”).

Dzieci pozakładały rodziny. Filipina wyszła za mąż za Antoniego Zielińskiego (1898-1971). Na zdjęciu rodzina Zielińskich z babcią Karoliną i na fotografii komunijnej przed posągiem Maryi przy Liceum Krzemienieckim ich syn Ryszard (1927-2019). Zenon ożenił się z Rozalią z Koreckich (1918-1986) - na zdjęciu w parku w Krzemieńcu i poniżej na portretowych.

Maria wyszła za mąż za Józefa Mroza (1906-1997).

Karolina dała wyraz uczuciu, poświęcając majątek i szlachectwo, i wychodząc za mąż za kowala. Najpierw straciła majątek, potem męża... Musiała to być wielka miłość... Paradoksalnie śmierć Juliana spowodowała, że tutaj jesteśmy... Gdyby Julian nie zginął, Karolina z dziećmi pojechałaby do USA, ja nie spotkałbym swojej żony i nie byłoby nas tutaj...

My wife’s great-grandparents: Karolina from Wierzbicki (1882-1975) and Julian Kucharski (1874-1913?) In portraits from the early twentieth century are for me a symbol of the power of love and... death. She, from impoverished (although true) Volhynian noblemen, he from another social layer - a blacksmith. Despite the differences, they fell in love with a great love. A wedding was taking place, and Karolina, „as a gift”, was disinherited by her parents. They had three children: Filipina (1906-2001), Maria (1908-2000), Zenon (19112003). However, the economic crisis and wars caused that Julian decided to leave. The great-grandfather went to the USA „for bread” and in 1913 he made enough money to send tickets for a trip „for overseas” for his wife and three children. When Karolina sold everything, they earned over several years of marriage, and was sitting with the family on suitcases ready to move, a telegram came: „Your husband died in an accident”.

There was no place to go... She did not get married for the second time - alone, with the help of her siblings, she took care of raising children (destroyed photo of Teofila’s sister with a barely visible note on the reverse of 1911: „... in remembrance wherever you are in the world”).

The children started their families. Filipina married Antoni Zieliński (1898-1971). In the picture, the Zieliński family with their grandmother Karolina and in the first communion photograph in front of the statue of Mary at the Krzemieniec Lyceum, their son Ryszard (19272019). Zenon got married to Rozalia from Korecki (1918-1986) - pictured in the park in Krzemieniec and below on portraits. Maria married Józef Mróz (19061997).

Karolina showed affection, sacrificing wealth and nobility, and marrying a blacksmith. First she lost her fortune, then her husband... It must have been a great love... Paradoxically, Julian’s death caused us to be here... If Julian would not die in accident , Karolina and her children would go to the US, I would not meet my wife and we would not be here…

19

20

Ziutek Mojej żony mamy ojciec, Zenon Kucharski (19112003), miał dwie siostry – Marię (1908-2000) i Filipinę (1906-2001) - rodzeństwo na zdjęciu z lat młodości. Maria (absolwentka Liceum Krzemienieckiego) w Równem uczyła polskiego, rosyjskiego, francuskiego, ukraińskiego... Wyszła za mąż za Józefa Mroza (1906-1997), zwanego Ziutkiem. Zdjęcie zrobiono na jej weselu w 1932 roku w Równem. Nad panem młodym stoi jego ojciec: Józef (pochodził z Żytynia na Polesiu, był wnukiem Stanisława, powstańca styczniowego). Jego praca na stanowisku sekretarza sądu rejonowego w Równem spowodowała przeprowadzkę. Ziutek był działaczem harcerstwa (zastępcą komendanta Chorągwi Wołyńskiej). Pojawiła się dwójka dzieci (rodzina w komplecie krótko przed wybuchem II wojny światowej). Rodzinną sielankę przerwała wojna i aresztowanie Ziutka w 1940 roku. Maria, razem z dziećmi i swoją mamą Karoliną z Wierzbickich Kucharską (1882-1975), przeprowadzała się kilkukrotnie (udało się im wyjść cało z rzezi wołyńskiej) i w końcu osiedli w mieszkaniu rodziny swojej siostry Filipiny w Krzemieńcu. Po „wyzwoleniu” i haśle „repatriacja” w 1946 roku dotarli do Biechowa, a Maria rozpoczęła pracę w szkole. Poszukiwania męża nie przynosiły żadnych rezultatów... Próbowała różnych sposobów...

Kupiła od dwóch jeńców francuskich damskie buty i poprosiła, żeby po powrocie do Francji zgłosili w Czerwonym Krzyżu informację: rodzina przeprowadziła się do Biechowa i szuka Józefa Mroza. Jakież było jej zaskoczenie, zdziwienie i radość, że kupno butów może sprawić rzecz niemożliwą... Po kilku tygodniach przyszedł telegram: „Jestem cały i zdrowy.

List w drodze. Ziutek”. W liście opisywał swoje losy, wysyłał zdjęcia (po aresztowaniu przez NKWD był więziony w Równem, później w Starobielsku, wreszcie został wywieziony za koło podbiegunowe do łagru pod Workutę; z armią Andersa przeszedł szlak bojowy przez Palestynę, południową Afrykę; przy eskorcie jeńców włoskich na statku Laconia został storpedowany na Atlantyku; w początkowym okresie w akcji pomocy rozbitkom uczestniczył „sprawca” tragedii, niemiecki okręt podwodny U-156, incydent doczekał się wielu opracowań, powstał także film fabularny pt.: „Zatonięcie Laconii”; po pięciu dniach dryfowania w szalupach po Atlantyku zostali uratowani przez okręt wroga - „Gloire” (udało mu się w końcu trafić do Anglii i później z dywizją generała Maczka przejść szlak bojowy przez Normandię, Belgię, Holandię i wziąć udział w okupacji Niemiec). Rodzina rewanżowała się swoimi listami i zdjęciami. Po 7 latach rozłąki, po przeżyciu niesamowitych życiowych wydarzeń, w grudniu 1947 spotkał się z rodziną. Jego wojenne losy spokojnie mogłyby stać się kanwą do powieści bądź wysokobudżetowego, sensacyjnego, kilkuodcinkowego serialu... Niestety, skróciłem je do 6 zdań.

Father of my wife’s mother Zenon Kucharski (19112003), he had two sisters - Maria (1908-2000) and Filipina (1906-2001) - siblings in a photo from his youth.

Maria (a graduate of the Krzemieniec Lyceum) in Równe taught Polish, Russian, French, Ukrainian... She married Józef Mróz (1906-1997), called Ziutek. The picture was taken at her wedding in 1932 in Równe.

Above the groom there is his father: Józef (he came from Żytyń in Polesie, he was a grandson of Stanisław, an insurgent of January). His work as the secretary of the regional court in Równe caused a move. Ziutek was a scouting activist (deputy commander of the Volhynia). Two children appeared (the family gathered together shortly before the outbreak of World War II). The family’s idyll was interrupted by the war and the arrest of Ziutek in 1940. Maria, together with her children and her mother Karolina from Wierzbicki Kucharska (1882-1975), moved several times (they managed to get out of the Volhynia massacre) and finally settled in the apartment of their sister’s family in Krzemieniec. After „liberation” and the slogan „repatriation” in 1946 they reached Biechowo and Maria started working at school. Her husband’s search did not bring any results... She tried different ways... She bought two women’s shoes from two French prisoners and asked them to pass the following message to the Red Cross when they returned to France: the family moved to Biechowo and is looking for Józef Mróz. What a surprise, astonishment and joy that buying shoes could do the impossible... After several weeks, a telegram came: „I am safe and sound. Letter is on the way. Ziutek”. In the letter, he described his fate, sent photos (after being arrested by the NKVD, he was imprisoned in Równe, then in Starobelsk, finally taken away for the Arctic Circle to the labor camp under Workuta; with Anders’s Army walked along combat trail through Palestine, South Africa, then while escorting prisoners on Laconia ship was torpedoed in the Atlantic, in the initial period the „perpetrator” of the tragedy, the German submarine U-156 participated in the rescue of the survivors, the incident went through many studies, a feature film entitled „The sinking of the Laconia”, was also created, after five days of drifting in the Atlantic’s lifeboats were rescued by the enemy ship - „Gloire”, he finally managed to get to England, and later with General Maczek’s division, went the battle route through Normandy, Belgium, the Netherlands and take part in the German occupation). The family remaked with their letters and photos. After 7 years of separation, after experiencing amazing life events, in December 1947 he met his family. His wartime fate would easily become a canvas for a novel or a high-budget, sensational, multi-part series... Unfortunately, I shortened it to six sentences.

21

22

Sheybal Zmierzamy powoli do końca rodzinnych historii. Być może nasuwa się wam refleksja: „No OK. Wszystkie przedstawione historie mniej lub bardziej wiążą się z twoją rodziną. A gdzie ta piąta woda po kisielu?”.

Sceptyków uspokajam poniżej...

Rodzina, o której opowiem, była ze mną, w pewien sposób, od roku 1988. Wtedy to kupiłem książkę o polskim pionierze fotografii, malarzu, pedagogu, pt.: „Stanisław Sheybal. Wspomnienia 1891-1970”.

I co się okazało? Tenże Stanisław w swoim barwnym i bardzo burzliwym życiu był m.in. jednym z wybitnych pedagogów Liceum Krzemienieckiego w latach 30.

XX w. Co więcej! Później, podczas wojny, pracował w szpitalu w Krzemieńcu jako laborant w pracowni RTG... Uciekł przed Armią Czerwoną do powstańczej Warszawy. Później mieszkał w Krakowie... Kraków był mu znany, wcześniej uczył się tam rzemiosła fotograficznego u swojego stryja Józefa Sebalda (1853-1931, w 1893 r. zmienił nazwisko). Józef studiował także pod okiem Jana Matejki (1838-1893) i jako pierwszy dostąpił zaszczytu czyszczenia pędzli mistrza. No dobrze. Ale co Stanisław ma wspólnego ze mną? Oprócz tego, że mógł przed wojną w Liceum Krzemienieckim spotykać dziadka mojej żony – Zenona, a pod koniec wojny pracującą w szpitalu Jadwigę Tylczyńską… (koligację tu pominę ze względu na zawiłość - wspominałem ją kilka stron wcześniej). Co ma wspólnego?

Bardzo prosta odpowiedź: mojej mamy siostry córka wyszła za mąż. Męża babcia, Anna Sheybal, miała brata (oboje na zdjęciu portretowym). Brat babci to wspomniany wyżej Stanisław Sheybal (1891-1976).

Jego piękne zdjęcia (wielokrotnie nagradzane), których robił w pewnym okresie bardzo dużo (setki wypraw na początku XX wieku, z wieloma grupami, głównie po Czechach, zawsze miały cenne pozowane fotografie, ta na tle zamku z 1915 r.). Dlatego zdjęcia takiego fotografa nie mogły być nieobecne w tym miejscu!

Największe zdjęcie z jubileuszu rodziców Wilhelminy Skibińskiej i Franciszka Ksawerego Sheybala (18591928). O rodzinie z fotografii można by napisać niejedną książkę. Ja tylko wspomnę o tym małym „gzubie”, którego trzyma - jakby lekko zdenerwowany - nasz Stanisław (musiał wcześniej przygotować aparat, włączyć samowyzwalacz, dobiec i trzymać małego, żeby nie zwiał... na następnym odwrócony podczas zabawy w piaskownicy i kilka lat później, już roześmiana twarz tego samego jako młodzieńca). Mało kto rozpozna w nim Vladka Sheybala, późniejszego polskiego aktora i reżysera (1923-1992). Grał m.in. w teatrach w Łodzi, Krakowie i Katowicach, w filmie Andrzeja Wajdy „Kanał”. Po emigracji do Anglii wystąpił w wielu filmach i serialach, m.in. brytyjskich, amerykańskich, niemieckich, holenderskich, włoskich. Do najbardziej znanych należą: „Pozdrowienia z Rosji” (z cyklu filmów o Bondzie) i „Szogun”.

We are moving slowly to the end of family history.

Perhaps you are thinking: „OK. All stories presented are more or less related to your family. Where are the distant relatives? I ease the skeptics’ minds below...

The family I will talk about has been with me in a certain way since 1988. Then I bought a book about a Polish pioneer of photography, painter and teacher, entitled: „Stanisław Sheybal. Memories of 1891-1970”.

And what turned out? The same Stanisław in his colorful and very stormy life was i.a. one of the outstanding pedagogues of the Krzemieniec Lyceum in the 1930s. Moreover, later, during the war, he worked in the hospital in Krzemieniec as a lab technician in the RTG lab... He escaped from the Red Army to the uprising Warsaw. Later he lived in Krakow... Krakow was known to him, earlier he learned there photographic craft at his uncle Józef Sebald (1853-1931, in 1893 he changed his surname). Józef also studied under the supervision of Jan Matejko (1838-1893) and was the first to receive the honor of cleaning the master’s brushes. Okay. But what does Stanisław have to do with me? Except he was able to meet my wife’s grandfather - Zenon before the war, and at the end of the war, Jadwiga Tylczyńska, working in the hospital...

(I will skip the details due to complexity - I’ve mentioned it a few pages earlier). What does this have in common?

A very simple answer: daughter of my mother’s sister got married. The grandma of her husband, Anna Sheybal, had a brother. Grandma’s brother is the aforementioned Stanisław Sheybal (1891-1976). His beautiful pictures (many times awarded), which he took at a certain time a lot (hundreds of expeditions at the beginning of the 20th century, with many groups, mainly in the Czech Republic, always had valuable posed photographs, this against the background of the castle from 1915). That’s why the photos of such a photographer could not be absent in this place!

The largest photo from the parents’ jubilee of Wilhelmina Skibińska and Franciszek Ksawery Sheybal (1859-1928). Many books could be written about a family from photography. I will just mention this little boy”, which is held by Stanisław with a bit of excitement He had to prepare the camera, turn on the self-timer, run and hold the baby so that he would not run... the next one shows him while playing in the sandbox and another one a few years later, the laughing face of the same as a young man). Hardly anyone will recognize him as Vladek Sheybal, later Polish actor and director (1923-1992). He played, among others in theaters in Łódź, Kraków and Katowice, in Andrzej Wajda’s „Kanał”. After emigration to England, he appeared in many films and series, including British, American, German, Dutch, Italian. The best known are: „Greetings from Russia” (from the Bond series) and „Szogun”.

23

24

Frąszczak Bardzo ciężko mi było przygotować tę stronę... Przez dwa lata nie napisałem o tych faktach żadnego zdania... Nadal jest to dla mnie trudne, ale formuła wystawy (wspominam i nazywam tych, których nie ma między nami) niejako zmusiła mnie do tych słów...

Mąż mojej siostry, Marek Frąszczak (1963-2017) - ojciec trzech synów, dziadek dwóch wnuczek - swoje bardzo krótkie życie podzielił pomiędzy miłość do rodziny i... do swoich pasji.

Jego dziadkowie z jednej strony to rodziny Ostachów (na zdjęciu z 1938 z jubileuszu pradziadków Marka; od lewej Roman Ostach, Stanisław Ostach, Józef Ostach, siedzą: Franciszka z domu Kostrzewska i Franciszek Ostach, poniżej Henryk Ostach), z drugiej Frąszczaków (ślubne zdjęcie rodziców Marka z 1961 r. z dziadkami, od lewej: Józefa z domu Kolasa i Stanisław Frąszczak, Roman Ostach i Pelagia Kozielska. Ojciec - Stanisław junior (1936-2001), atletycznej budowy postawny mężczyzna, był ślusarzem (na zdjęciu ok. roku 1956, pierwszy od lewej z kolegami na wrzesińskim basenie, przy naprawie czołgu podczas odbywania zasadniczej służby wojskowej). Marka w latach młodości pasjonowały sporty obronne (popularne w tamtych czasach konkurencje strzeleckie i sprawnościowe z sukcesami trenował w sekcji przy wrzesińskim LOK) oraz koszykówka i pływanie. W dorosłym życiu pasja strzelecka najpierw dawała wyraz w aktywnym udziale w Stowarzyszeniu Broni Czarnoprochowej z Obornik.

Później, już jako kolekcjoner broni palnej, popularyzował strzelectwo (w swojej kolekcji zgromadził ponad 20 sztuk różnego rodzaju broni, brał udział w niezliczonej liczbie zawodów strzeleckich - w których wielu był organizatorem, także spotkaniach i wystawach związanych ze strzelectwem). Jedną z pasji była też jego praca... Świadectwem tego jest firma, którą współtworzył (uznany producent nadmuchów do pieców centralnego ogrzewania). Stawał się też człowiekiem głębokiej wiary. Jej wyrazem było to, jak żył, jak był pomocny, jak dobry... Był głównym pomysłodawcą inicjatywy Ekstremalnej Drogi Krzyżowej we Wrześni, twórcą pierwszych tras...

It was very hard for me to prepare this page... For two years I have not written any sentence about these facts... It is still difficult for me, but the formula of the exhibition (I remember and name those who are not among us) somehow forced me to write these words....

My sister’s husband, Marek Frąszczak (1963-2017) - father of three sons, grandfather of two granddaughters - his very short life, divided between love for family and... to his passions.

His grandparents, on the one hand, are the family of Ostach (pictured from 1938 from the jubilee of Marek’s great-grandparents, Roman Ostach from the left, Stanisław Ostach, Józef Ostach, Franciszka née Kostrzewska and Franciszek Ostach, below: Henryk Ostach), and the other from Frąszczak family (wedding photo) Marek’s parents from 1961 with their grandparents, from the left: Józefa née Kolasa and Stanisław Frąszczak, Roman Ostach and Pelagia Kozielska. Father - Stanisław junior (1936-2001), an athletic builder, a man who was a locksmith (pictured around 1956), the first from the left with colleagues at the swimming pool in September, during the repair of the tank during basic military service). In the young years, Marek was fascinated by defensive sports (popular at that time shooting and fitness competitions with successes trained in the section at the LOK in Września) and basketball and swimming. In adult life, shooting passion first expressed in active participation in the Blackpowder Guns Association from Oborniki, as a collector of firearms and active sports shooter, he popularized shooting (in his collection he collected over 20 pieces of various weapons, he took part in countless shooting competitions - in which he was an organizer, also meetings and exhibitions related to shooting).

One of his passions was his work... This is evidenced by the company he co-created (the recognized producer of blowing for central heating furnaces). He also became a man of deep faith. It is expressed by how he lived, how helpful he was, how good... He was the main initiator of the initiative of the Extreme Way of the Cross in Września, the creator of the first routes...

25

moim przodkom

to my ancestors

dokończenie ze strony 3

continued from page 3

Wiele z moich dociekań związanych było ze zbieraniem materiałów do książki o Wołyniu, którą, mam nadzieję, w końcu uda mi się wydać - przepraszam tych, którzy przekazali mi materiały i się niecierpliwią.

Dlaczego to wszystko przybrało taki wymiar? Dzięki moim kuzynkom Barb i Ann (ich pradziadek, który wyjechał w 1906 r. do USA i moja prababcia to brat i siostra). Kilka lat temu, po 60 latach ciszy na łączach, odnowione zostały kontakty z rodziną zza wody, a w zeszłym roku kuzynki zapytały, czy mogę im poradzić, jak najlepiej zorganizować podróż do Polski.

Odpowiedziałem, że muszą przyjechać prywatnie, wtedy zobaczą to, co chcą i przede wszystkim miejsca związane z ich rodziną. Na początku tego roku przysłały do mnie wiadomość, że pragną odwiedzić kraj swoich przodków i czy mógłbym im w tym pomóc. Zgodziłem się i zapytałem, co chcą zobaczyć.

Odpowiedziały, że miejsce, w którym urodziła się ich babcia i chcą poznać historie rodzinne... Pomyślałem: pierwszy temat do zrobienia w szybki sposób: Mystki to 11 km od Kaczanowa; ale drugi... Jak mam im pokazać historie rodzinne? Wpadłem na pomysł wystawy, która - jak sami widzicie - jest ekspozycją szczególną, bo pokazuje historie rodzinne albo piątą wodę po kisielu, ale również ilustruje historię Polski, z którą przyszło im się zmagać. Jako odbiorcy jesteście „skazani” na mój subiektywny wybór (opowiadam historie osób, które odeszły i przepraszam tych, których dziejów rodzin nie umieściłem na wystawie - może innym razem... być może coś pomyliłem, wybaczcie proszę; nie wymieniam z imienia i nazwiska osób żyjących). 11 plansz z tekstami i zdjęciami dopełniają dokumenty, oryginalne fotografie i eksponaty, których opisy i komentarz stanowią integralną całość.

Bogu dziękuję, że jest dziś, i pragnę w tym, co pokazuję i opisuję, wyrazić hołd wszystkim, dzięki którym jesteśmy... Mam nadzieję, że moje pragnienie będzie udziałem wielu spośród oglądających.

Many of my inquiries were related to collecting materials for a book about Volhynia, which, I hope, I will finally be able to publish - I apologize those who gave me materials and are waiting impatiently.

Why did all this take on such a dimension? Thanks to my cousins Barb and Ann (their great-grandfather, who left for the USA in 1906 and my great-grandmother is brother and sister). A few years ago, after 60 years of no communication, contacts with the family from overseas were renewed. Last year my cousins asked me if I could advise them on how to organize a trip to Poland in the best way. I replied that they must come on their own, then they will see what they want and, above all, the places related to their family. At the beginning of this year, they informed me they would like to visit the country of their ancestors and asked me whether I would be able to help. I agreed and asked what they would like to see. They replied that the place where their grandmother was born and they also would like to know family stories... I thought: the first topic can be done in a quick way: Mystki is nearly 7 miles from Kaczanowo; but the second... How can I show them family stories?

I came up with the idea of an exhibition which - as you can see - is a special exhibition, because it shows family stories or distant relatives, but also illustrates the history of Poland, which they had to deal with. As recipients you are „doomed” to my subjective choice (I tell stories of people who have left and I apologize to those whose family history I did not put on display - maybe another time... maybe I made a mistake, please excuse me, I do not mention the names of people that are still living). 11 boards with texts and photos complete documents, original photographs and exhibits, whose descriptions and commentary form an integral whole.

Thank God for being today, and let everything I am showing and describing today be tribute to those, thanks to whom we are... I hope that my desire will be shared by many of the viewers.

Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej wystawy. Jeśli kogoś pominąłem, przepraszam - zapewniam, że mimo braku nazwiska, również jestem wdzięczny.

Radosław Karbowiak

Thank you everyone who contributed to the creation of this exhibition. If I omitted anyone, I apologize - I assure you that despite the lack of a name, I am also grateful.

Radosław Karbowiak

WYDAWCA: Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich ul. Dzieci Wrzesińskich 13 62-300 Września tel. 61-43-60-192 www.facebook.com/MuzeumWrzesnia/ e-mail: muzeum@wrzesnia.pl

historie rodzinne albo piąta woda po kisielu (katalog pełnej wzruszeń i emocji wystawy rodzinnej) ISBN 978-83-948137-7-2 POMYSŁ, PROJEKT, REALIZACJA: VIA STUDIO Radosław Karbowiak ZDJĘCIA: © Archiwa Rodzinne KOREKTA, OPRAWA WERNISAŻU: JOKO DESIGN Jolanta Kosmowska DRUK I OPRAWA: Drukarnia UNI-DRUK, Luboń

26

© VIA STUDIO Radosław Karbowiak Wydanie I, Września 2019

specjalne podziękowania

special thanks

LOSA PRZEMYSŁAW LOSA RENATA ŁUCZAK-CZUBAK JOANNA ŁUCZAK-PAKUŁA ALICJA ŁUCZAK STANISŁAWA MATUSEWICZ TOMASZ MAZURKIEWICZ SEBASTIAN MĄCZKA MARCELINA MICHALSKI LECH MICHALSKA MIROSŁAWA MODLITOWSKA ELŻBIETA MODLITOWSKA LEOKADIA MODLITOWSKI JAN MODLITOWSKI PAWEŁ MODLITOWSKI STANISŁAW MRÓZ LECH MRÓZ MARIA MUZOLF ALEKSANDRA MUZOLF TADEUSZ NADOLNA DANUTA NADOLNY MARCIN NADOLNA NATASZA NOWACZEWSKI STANISŁAW PAKUŁA DARIUSZ PAKUŁA MAKSYMILIAN PAKUŁA NATASZA PYRĆ ELŻBIETA PYRĆ KRZYSZTOF RATAJCZAK-JASIŃSKA DOROTA REMIK IWONA REWOLIŃSKA ALEKSANDRA ROBASZKIEWICZ TERESA SIWIŃSKA LUDOMIIŁA SIWIŃSKA LUCYNA SIWIŃSKI BOGDAN SKRZYPCZAK EUGENIUSZ SKRZYPCZAK JÓZEFA SPŁAWSKA JANINA SPŁAWSKA MAGDALENA SPŁAWSKI ZBIGNIEW SOBIECKA-TOMPOROWSKA KATARZYNA SROCZYŃSKA NATALIA STRZYŻEWSKA LILIANA SZMYTKOWSKA IRENA SZUSTER MARIA TOMASZEWSKA MARIOLA TOPOLSKI RUDOLF TYLCZYŃSKI EUGENIUSZ WANDELT ALICJA WANDELT ARTUR WOLDAŃSKA EUGENIA WOŹNIAK EWA WALTERBACH MAŁGORZATA WOJCIECHOWSKA ALICJA WOJTASZAK BERNADETA WOJTASZAK BOGDAN WOJTASZAK DOROTA ZAWORSKA MAŁGORZATA ZIELIŃSKA KRYSTYNA ZIMNA ELŻBIETA ZMUDA WENANCJUSZ ...

VIA STUDIO Radosław Karbowiak

ISBN 978-83-948137-7-2

9 788394 813772