Page 1

Pastoraat en Gemeenteopbouw April 2014 - nummer 1047 - Jaargang 91

Thema

Kerk en IsraĂŤl


Redactioneel In ’t Nederlands is iemand dood gegaan, Over enkele weken viert de kerk Pasen. Bij dat over zijn reis wordt nooit meer iets vernomen. feest horen verhalen die vanaf het begin niet In het Twents is iemand uit de tijd gekomen, alleen instemming en uitbundige vreugde hebdus je weet zeker: hij kwam veilig aan. ben opgeroepen, maar ook twijfel, verlegenheid Zeker de eerste twee regels roepen veel herkenen ongeloof. Het is immers zowel voor menning op. Wij geven onze doden uit handen. Hun sen van vroeger als voor die van vandaag een lichaam wordt begraven of gecremeerd. En we ongehoorde boodschap: de Heer, die gestorven stamelen woorden over opgenomen worden in is en begraven, is opgestaan uit de dood. Als de Gods ontferming, en over wonen in het licht. Levende heeft hij zich vertoond aan zijn volgeToen anderhalf jaar geleden na het sterven van lingen, eerst aan de vrouwen, die hem volgden, mijn eigen vader mij enige tijd de vraag bezigen vervolgens aan enkele van zijn leerlingen. hield, waar hij nu zou zijn, zei één van mijn Niet alleen de boodschap: de Heer is waarlijk kinderen met enige stelligheid: bij God, in de opgestaan! is ongehoord, maar dat zijn ook hemel. Ons geloof komt ons te hulp. De tweede de verhalen, die daarvan getuigen. Maria van twee regels roepen een herinnering op aan wat Magdala ziet hem aan als tuinman. Pas als hij de cardioloog Pim van Lommel schreef in zijn haar naam noemt worden haar ogen geopend. Ineens staat hij midden in de kring van zijn ang- indrukwekkende boek Eindeloos bewustzijn. In de driehonderdvijftig bijna-dood-ervaringen stige leerlingen en wenst hen zijn vrede, terwijl die hij onderzocht ontdekte hij als één van de zij zich verschanst hebben achter dikke muren kenmerken, dat velen een wonderlijke ontmoeen gesloten deuren. En als een vreemdeling ting hadden met overleden verwanten. Zij waren loopt hij op met twee mannen, die diep ontgooom met Wilmink te spreken uit de tijd gekomen. cheld teruggaan naar huis; bij het breken van Ruimte en tijd die voor ons bestaan zo het brood herkennen ze hem. En tot kenmerkend zijn waren weggevallen. op vandaag spreekt hij mensen aan, En ze waren veilig aangekomen. roept hij hen op om hem te volgen en Wat je daar ook allemaal van kunt inspireert hij hen met zijn Geest om denken en zeggen, het mooiste vind als nieuwe mensen te leven. Pasen ik nog steeds wat Huub Oosterhuis is meer dan dat een lijk weer is gaan schreef: En niemand weet wat leven leven. is, alleen dat het gegeven is; en dat van Bij de voorbereiding van een uitvaart dit geheimenis God het begin en einde kreeg ik opnieuw die prachtige wooris. Dat geldt van mijn eigen leven, en den onder ogen van de Twentse dichter dat geldt voor mij ook voor het leven Willem Wilmink. Ze brachten me op van hem, wiens opstanding uit de dat moment iets dichter bij het geheim Richard Vissinga dood wij straks vieren. van Pasen.

2

OuderlingenBlad, april 2014, nummer 1047


4

Kerk en Israël

20

Een bezinnend themanummer over een bijzondere relatie – Richard Vissinga

6

Onopgeef baar verbonden

Een christelijk dorp in het noorden van Israël – Jowien van der Zaag

24

De relatie tot het volk Israël in kerkhistorisch perspectief – Leen van Drimmelen

11

Een kerkelijk geluid of een politieke visie?

Joden en Christenen, een wereldwijd gesprek Over knooppunten in het gesprek tussen joden en christenen – Dick Pruiksma

Ontmoeting of geen ontmoeting? Pleidooi voor oprechte gesprekken en ontmoetingen in de gemeente – Marieke den Hartog

28

Een kerkelijke opstelling in een politieke kwestie, hoe kan dat? – Leo Koffeman

15

Nes Ammim - een oefenplaats

Overbruggen, een brug te ver? Palestijnen en Palestijnse christenen in de aandacht van ‘Kerk en Israël’– Meindert Dijkstra

2 32 33

Redactioneel Boeken Prikbord

In dit nummer Volgend nummer Geloven in zicht

Vergeving

Iconen en hun spiritualiteit

Boosheid en vergeven in pastoraal bezoekwerk

In vergadering bijeen

De zes denkhoeden van Edward de Bono

Aspecten van vergaderen in kerkelijk verband

Een creatieve, constructieve wijze van denken

Met kinderen ‘op exposure’ in de kerkruimte

Grensoverschrijdingen in het pastoraat

Een nieuwe vorm van kindercatechese

Grenzen tussen mensen in een pastorale rol en volwassen gemeenteleden


Zowel buiten als binnen de kerk vormt ‘Israël’ een steen des aanstoots, een twistappel en een bron van hevig oplaaiende discussies en verwensingen over en weer. Zeker in ons land leeft er bij velen een bijzondere betrokkenheid bij land, volk en geschiedenis van Israel.

K

Kerk en Israël

Richard Vissinga

Drs. R.S.E. Vissinga is als predikant voor gewone werkzaamheden verbonden aan de Protestantse Gemeente Enschede. Ds. Vissinga is lid van de redactie van het Ouderlingenblad

Israël, het lijkt erop dat geen ander land en volk zó onder het vergrootglas ligt als dit kleine land in het Midden-Oosten. Voldoende reden om een speciaal nummer te wijden aan dit thema.

nederzettingenpolitiek van de Israëlische regering.

Binnen de kerk  Ook binnen de kerk laaien op gezette tijden heftige discussies op als Israël aan de orde komt. Buiten de kerk  Een paar maanDat gebeurt bijvoorbeeld wanneer de synode een verslag bespreekt van een den geleden kwam Israël opnieuw volop in de belangstelling te staan toen reis van het moderamen naar Israël. Een heikel punt is steeds weer de vraag het waterleidingbedrijf Vitens besloot of de kerk zowel met Israël als met de om de samenwerking met het Israëlische waterleidingsbedrijf Mekorot stop Palestijnen solidair kan zijn. Is het niet de taak van de kerk om ondubbelzinte zetten. Volgens mensenrechtenornig op te komen voor de slachtoffers ganisaties pompt Mekorot drinkwater van onderdrukking en geweld? Maar op uit bezette gebieden, waarna het wie zijn dat? Is dat de bevolking van naar Israëlische nederzettingen wordt Israël, die in voortdurende angst moet vervoerd. De Palestijnen die in de waterwingebieden wonen, hebben zelf leven voor het geweld van Palestijnse groepen en van buitenlandse beweginzeer beperkt toegang tot drinkwater. gen gesteund door Iran? Of zijn dat Het besluit gaf aanleiding tot heftige reacties. Datzelfde overkwam het pensi- de Palestijnen in de bezette gebieden die beknot worden in hun vrijheid? De oenfonds Zorg en Welzijn toen het kerk voelt zich verbonden met Israël besloot niet langer te beleggen in een vanwege haar oorsprong uit dit volk en vijftal Israëlisch banken vanwege de

4

OuderlingenBlad, april 2014, nummer 1047


vanwege de geschiedenis van dit volk. En tegelijk voelt ze zich verbonden met Palestijnse christenen, die vertellen wat hen is overkomen en overkomt.

Ontwikkelingen binnen de kerk  Het is nog niet zo lang geleden dat binnen de protestantse kerken de belangstelling voor Israël groot was. Theologen als Barth in Zwitserland en Miskotte in Nederland hebben zich in hun dogmatische arbeid diepgaand beziggehouden met Israël en met de Bijbel van Israël, de Tenach, die christenen het Oude Testament noemen. Dat leidde tot een hernieuwd lezen en bestuderen van wat de apostel Paulus in Romeinen 9, 10 en 11 schrijft over de verhouding van de kerk tot Israël. Aan theologische faculteiten werd daarover diep nagedacht. De resultaten van deze theologische arbeid sijpelden ook door naar de kerk en de gemeenten. Er ontstonden leerhuizen, er kwam een jaarlijkse Israëlzondag, waarin de band met en de verhouding tot Israël in de liturgie centraal kwam te staan en er werd een ‘Overlegorgaan Joden En Christenen’ opgericht. En in de kerkorde kwam een artikel waarin de kerk uitspreekt dat ze zich ‘onopgeefbaar verbonden’ voelt met Israël.

Zending en gesprek  Dat was niet minder dan een breuk met het verleden toen in de gereformeerde kerken gesproken werd van de opdracht tot zending onder de Joden. Later kwam er meer aandacht voor de bijzondere positie van Israël, uit wie de kerk immers was voortgekomen en werd zending vervangen door het gesprek met Israël. En de kerkorde van de Protestantse

Kerk in Nederland geeft in artikel I, lid 7 aan waarover dat gesprek zal gaan, namelijk het verstaan van de Heilige Schrift, in het bijzonder betreffende de komst van het Koninkrijk van God.

Alles heeft zijn tijd  Intussen lij-

Onopgeefbare

ken de woorden van de Prediker ook op te gaan voor de kerkelijke belangstelling voor Israël. Het kost steeds meer moeite om de classicale werkgroepen Kerk en Israël bemenst te krijgen en binnen de kerken aandacht te blijven wekken voor Israël. Veel gemeenten zijn druk bezig om te overleven door te reorganiseren, wijkgemeenten samen te voegen en met minder predikanten nog meer of in ieder geval hetzelfde te doen. Of richten zich met nieuw elan op hun missionaire uitstraling. Voor bezinning op hun oorsprong en op de bijzondere band met Israël, ja zelfs met haar onopgeefbare verbondenheid is dan niet altijd meer ruimte en tijd. Gelukkig zijn er ook gemeenten waar nog steeds een goede belangstelling bestaat voor Israël!

Machteloos  Intussen zou je machteloos kunnen worden vanwege de onverzoenlijkheid over en weer van degenen die betrokken zijn bij Israël. En nog machtelozer vanwege de uitzichtloze problematiek van Israël met haar nederzettingenpolitiek en de positie en de eisen van het Palestijnse volk. Toch zijn er kleine tekenen van hoop, bijvoorbeeld in de initiatieven in Israel waarbij Joden en Palestijnen samen proberen om de grote kloof die hen van elkaar scheidt te overbruggen door tekenen van vrede en verzoening op te richten. π

OuderlingenBlad, april 2014, nummer 1047

5

verbondenheid

Ouderlingenblad 1047, april 2014