varen op de Linge

LANGE LIEVE LINGE De lof van de Linge wordt alom bezongen. Zelfs de wateralmanak doet daar met de typering ‘landschappelijk fraai vaarwater’ aan mee. Voor zeilen is de rivier minder geschikt dus dankt ze de populariteit geheel en al aan de motorboters. We gaan kijken of wij hun enthousiasme kunnen delen.

PIM VAN DER MAREL

1

38

1820.indd 2

www.motorboot.com

10/28/2024 4:59:05 PM

DAG T OCHT LINGE

2 1 Molen de Vlinder is hét gezicht van de Linge. 2 Via de openstaande Gorinchemse Kanaalsluis varen we naar de Linge. 3 De Linge is op de landelijke stukken een prachtige, natuurlijke rivier.

De Linge loopt van de inlaat bij Door-

Met een sloep of ander klein schip

via de Hagesteinstroom is tegen-

nenburg tot aan de Lingesluis in Go-

kun je het zijriviertje de Korne nog een

woordig niets meer terug te vinden.

rinchem, een traject van een kleine

stukje op tot de plaats Buren. Je kunt

In het kader van de Nieuwe Hol-

110 kilometer. De naam is ontleend

de Linge niet opnemen in een rondje,

landse Waterlinie is de verbinding

aan ‘lang’. Een echte rivier is de

dus je vaart ‘m op en ook weer af.

met de Waal wel in 1870 hersteld door de aanleg van het Tielse Inun-

Linge echter alleen op het traject van Tiel naar Gorinchem, waarvan bo-

AAN- EN AFVOER

datiekanaal. Dit kanaal moest in

vendien het gedeelte tussen Tiel en

De Linge krijgt tot ongeveer het jaar

geval van oorlogsdreiging de Linge

Geldermalsen niet bevaarbaar is van-

1300 haar water vanuit de Waal bij

van voldoende water voorzien om

wege een groot aantal stuwen. Het

Tiel, maar die aanvoer wordt afge-

daarmee de polders van de Culem-

wel bevaarbare stuk loopt dus tus-

damd. Ook van de vroeger be-

borgerwaard

sen Geldermalsen en Gorinchem.

staande aanvoer van water uit de Lek

onder water te kunnen zetten. Maar

3

en

de

Tielerwaard

voor de wateraanvoer is de Linge aangewezen op de Boven-Linge. Dit is feitelijk een gegraven wetering van het Pannerdensch Kanaal naar Tiel.

Om niet afhankelijk te zijn van de waterstand van het Pannerdensch Kanaal is de inlaat bij Doornenburg al jaren voorzien van twee drijvende pompgemalen, de Pannerling 1 en 2.

Daarmee kan de waterstand in de Linge zodanig worden gereguleerd dat de Betuwse fruittelers ook in droge perioden hun boomgaarden van voldoende water kunnen voorzien.

Naast de aanvoer is ook de afvoer van het Lingewater een belangrijk november 2024

1820.indd 3

39

10/28/2024 4:59:13 PM

4 Bij Heukelum zet een voetveer je over naar het dagrecreatiepark De Galgenwaard. 5 Aanvarend op Leerdam komen we een niet onaardig optrekje tegen. 6 Stadswal om Asperen dat al bestond in de tijd van de Romeinen.

punt. Inwoners van Gorinchem waren vroeger niet zo enthousiast over de Linge, want die zorgde steevast voor natte voeten: de binnenstad heeft talloze malen blank gestaan. Eigenlijk is daaraan pas met de aanleg van het Kanaal van Steenenhoek rond 1820 een einde gekomen. Dat kanaal

4

loost eventueel overtollig Lingewater op de Beneden-Merwede.

ARKELSE OORLOGEN

GORINCHEM Hoewel de wateralmanak aanvaren

Varend op de vredige Linge zullen weinigen van ons bevroeden dat in dit

via het Kanaal van Steenenhoek aan-

gebied ooit de Arkelse oorlogen hebben gewoed. Die hebben geduurd

raadt,

van 1401 tot 1412. De Heren van Arkel weigerden mee te doen aan de

komen

we

van

de

Mer-

wede. We vinden het kanaal nogal

acties van de Graven van Holland tegen de opstandige Friezen. Jan V van

een saaie vaarweg, vandaar. We

Arkel had zoveel aan macht gewonnen dat hij zelf de strijd met de Graven

laten ons schutten door de Grote

aanbond. De Hollanders – toch al woedend op Jan omdat hij tol hief op de

Merwedesluis naar het Merwedeka-

Lek – hebben de Heren van Arkel uiteindelijk een kopje kleiner gemaakt.

naal. Vandaar kun je even verderop

Dit niet nadat ze het Land van Arkel herhaaldelijk hadden leeggeroofd en

stuurboord uit via de openstaande

platgebrand. Op dat platgebrande land floreert nu de fruitteelt.

Gorinchemse Kanaalsluis de Linge 5

op. Met dat laatste wachten we nog even, want na de sluis gaan we eerst stuurboord uit om in de haven van Gorinchem – de Lingehaven – te kijken. Die eindigt bij de Lingesluis, die we vanaf de Merwede ook hadden kunnen nemen. De stad is een genoegen op zich (zie Motorboot augustus 2022, red.) en is een paar jaar terug verkozen tot mooiste vestingstad van ons land. Het havengeheel is een Rijksmonument met een historische haven, openstaande waaiersluis, aantrekkelijke passantenhaven en prachtige aanliggende stadspanden. We genieten van de stadsomwalling met de bastions. En we laten ons door het fraaie havengeheel verrassen, dat natuurlijk niet zomaar tot Rijksmonument gepromoveerd is. Bij de Lingesluis keren we om en gaan het gehele bevaarbare gedeelte van de Linge ‘doen’.

40

1820.indd 4

www.motorboot.com

10/28/2024 4:59:19 PM

DAG T OCHT LINGE

ARKEL Het eerste gedeelte van de Linge

MOLEN ‘DE VLINDER’

doet met onder meer een betoncen-

De Vlinder is een ronde bakstenen korenmolen van het type stellingmolen.

trale nog even industrieel aan. Dat

Voorgangers van de molen hebben er gestaan vanaf het jaar 1650 en zijn

verandert als we aankomen bij Arkel.

herhaalde malen uitgebrand. De huidige versie vindt zijn oorsprong in 1931,

De rivier maakt hier een haakse

maar bevat een gietijzeren bovenas uit 1855. Al meer dan een halve eeuw is de

bocht naar stuurboord terwijl je

molen eigendom van de stichting die zich heeft beijverd tot het behoud ervan,

rechtdoor via het Zederikkanaal terug

dus is het blijvend bestaan inmiddels verzekerd. De molen is open voor publiek

kunt naar het Merwedekanaal. In de

op zaterdag.

bocht ligt in een kom de aantrekkelijke jachthaven van watersportvereniging De Gors. Omdat ons is

sen is het vaarwater aantrekkelijk.

oude gedeelte er nog nagenoeg het-

aangeraden daar beslist even te

Voor ons uit vaart een flink jacht

zelfde uit als op een kaart van Blaeu

gaan kijken leggen we aan en vragen

waarvan de opvarenden er – net als

uit de 17e eeuw. De plaats is dan ook

bij de havenmeester wat informatie.

wij – op het gemak van genieten, veel

beslist een stadswandeling waard.

De faam van de jachthaven qua

harder dan stationair varen ze niet.

klantvriendelijkheid wordt waarge-

We bereiken het mini-stadje Heuke-

LEERDAM

maakt: we voelen ons meer dan wel-

lum dat al voor het jaar 1000 bestond

We varen door in de richting van Leer-

kom. Met een paar aanraders op zak

onder de naam Ukele. De plaats kent

dam over blijvend fraai vaarwater.

varen we verder. Vrijwel meteen

een prachtige historie: zo zou bij-

Waar de oevers van dit soort vaarwe-

wordt duidelijk dat de Linge op de

voorbeeld Jan II van Arkel het weer

gen veelal door rietgedekt nieuw geld

landelijke stukken een prachtige, na-

hebben opgebouwd nadat het ge-

worden gedomineerd, is dat op de

tuurlijke rivier is. We passeren plaat-

plunderd was door de Vikingen.

Linge niet het geval. Net als we ons

sen als Spijk en Kedichem en stellen

Onder de taluds om het oude hart en

daarover verbazen, komen we een

schuldbewust vast dat onze topogra-

deels uitgegraven ligt de ommuring

optrekje tegen waar we toch wel zon-

fische kennis de nodige roest is gaan

uit het jaar 1230, waaromheen een

der bezwaar zouden willen wonen.

vertonen. Ook op de stukken ertus-

gracht loopt. Vanuit de lucht ziet het

Even later passeren we een overslag-

6

november 2024

1820.indd 5

41

10/28/2024 4:59:26 PM

7 7 De sluizen van Asperen zijn prachtig bewaard gebleven Rijksmonumenten. 8 Overzichtskaart

ASPEREN

van de Linge. 9 De Linge geeft ons fraaie vergezichten.

Vrijwel tegen Leerdam aan ligt Asperen. Met stadsrechten sinds 1314 en

station voor zand en grind voordat

deze haven even aan te doen. De

in de oudheid nog Romeinse bewo-

we Leerdam binnenvaren. Vanaf het

glasindustrie en het glasmuseum zijn

ning is ook dit weer een stadje om

water wordt het stadje gedomineerd

bijna spreekwoordelijk voor Leerdam

van te watertanden. Maar wij hebben

door de massieve gerestaureerde

en dat geldt eigenlijk ook wel voor de

vooral oog voor het sluizencomplex.

Zuidwal, de voormalige stadswal. Het

Leerdammer kaas. Leuk is dat deze

De sluizen liggen aan een soort van

Kasteel van Leerdam heeft de slag

‘echte Leerdammer’ in een naburig

slingerweg en er liggen bruggen over

met de Spanjaarden in 1574 niet

dorp wordt geproduceerd. Het stadje

op bijna zes meter hoogte. Dat

overleefd, waarna in de 18e eeuw op

mag zich met recht ‘stad’ noemen

maakt dat de sluizen er massief en

diezelfde locatie het Hofje van Me-

want het heeft twee keer stadsrech-

dus indrukwekkend uitzien. Ze date-

vrouw Van Aerden is gebouwd. Het

ten gekregen: in 1382 van Otto van

ren uit 1809 en zijn fraai gerestau-

dak daarvan met daarachter de 13e-

Arkel en in 1407 nog een keer van Wil-

reerd. Van oudsher waren ze ook

eeuwse toren van de Grote kerk ste-

lem VI van Holland. Dat komt omdat

nog uitgerust met waaiertechniek en

ken boven de stadswal uit. En dat

het hier niet altijd koek en ei is ge-

speelden ze een rol in de Hollandse

zijn niet de enige argumenten om

weest...

waterlinie, dus is het geen wonder dat het Rijksmonumenten zijn. We

GOED OM TE WETEN

varen een paar extra rondjes om van deze bijzondere sluizen te genieten.

Als we ze voldoende op ons hebben

Van Gorinchem tot aan de brug bij Leerdam is de toegestane snelheid

laten inwerken, varen we er door-

maximaal 9 kilometer per uur, verderop is het 7,5 kilometer per uur. Tussen

heen. Meteen daarna hebben we

de sluizen van Asperen en Geldermalsen is varen niet meer toegestaan van

aan bakboord Fort Asperen. Het

een half uur na zonsondergang tot een half uur na zonsopkomst. Op dat

voormalige torenfort is in 2012 volle-

gedeelte is ook de diepgang beperkt tot 1,80 meter. Overnachten en aan-

dig gerestaureerd. Het is toeganke-

leggen is alleen toegestaan in de jachthavens en de daartoe gemarkeerde

lijk

aanlegplaatsen. De laagste vaste brug heeft een hoogte van 4,94 meter.

toegevoegde horeca geschikt voor

voor

publiek

en

door

de

evenementen. Als onderdeel van de 42

1820.indd 6

www.motorboot.com

10/28/2024 4:59:29 PM