Prix Galien Polska za tworzenie w Polsce krajowego ekosystemu biofarmaceutycznego
Opieka farmaceutyczna
Menopauza a zaburzenia lękowe i somatyczne – rola opipramolu w łagodzeniu najczęstszych dolegliwości
Opieka farmaceutyczna
Ksylometazolina i dekspantenol w jednym preparacie
Nauka Polskie przeciwciało monoklonalne z wyróżnieniem
Sztuczna inteligencja w służbie farmacji
Rozwiązania oparte na AI pomagają dziś projektować nowe cząsteczki leków, analizować ogromne zbiory danych klinicznych oraz monitorować bezpieczeństwo farmakoterapii.
Zaczynają też pojawiać się w kontekście praktyki aptecznej. Rozwój tych technologii niesie jednak nie tylko potencjalne korzyści, ale również nowe wyzwania dotyczące bezpieczeństwa danych, transparentności algorytmów oraz odpowiedzialności za decyzje terapeutyczne.
POLPHARMA FARMACEUTOM
Szanowni Państwo!
Nie tak dawno jeszcze sztuczna inteligencja w obszarze farmacji była jedynie przyczynkiem do nieoczywistych akademickich sporów uczonych i śmiałych wizji futurystów. Obecnie algorytmy uczenia maszynowego pomagają projektować nowe cząsteczki leków, analizować ogromne zbiory danych klinicznych czy monitorować bezpieczeństwo farmakoterapii. W codziennej praktyce aptecznej AI wspiera monitorowanie polipragmazji lub czuwa nad stanem zapasów i zatowarowaniem placówki. Technologiczny postęp, obok korzyści, niesie za sobą nowe wyzwania związane z transparentnością algorytmów i odpowiedzialnością za podejmowane decyzje terapeutyczne. Dlatego nie sposób nie zgodzić się z opinią ekspertów, którzy przekonują, że sztuczna inteligencja nigdy nie zastąpi farmaceuty i powinna być traktowana wyłącznie jako cenne narzędzie wspomagające. Nieodległa przyszłość pokaże niebawem, jakie będą konsekwencje dokonującej się na naszych oczach niezwykle dynamicznej digitalizacji branży.
mgr farm. Barbara Misiewicz-Jagielak Redaktor Merytoryczna „Farmacji praktycznej”
FARMACJA PRAKTYCZNA®
Redaktor Merytoryczna: Barbara Misiewicz-Jagielak
Redaguje Zespół: Marta Gawrylik, Justyna Grudniak, Martyna Kityk, Magdalena Kochańska, Marcin Lewandowski, Dorota Mołodecka, Joanna Ordańska-Kucińska, Dominika Petelicka-Puwalska, Celestyna Piskorz, Anna Robak-Reczek, Joanna Ścisłowska. Na zlecenie: ZF Polpharma S.A.
Aktualności
4 Informacje
6 RAPORT: Sztuczna inteligencja w służbie farmacji
Prawo
9 KSeF w aptekach – analiza prawna
Opieka farmaceutyczna
11 Wpływ snu na dobrostan człowieka
15 Różnorodność preparatów na przeziębienie – który warto polecić?
18 Menopauza a zaburzenia lękowe i somatyczne – rola opipramolu w łagodzeniu najczęstszych dolegliwości
22 Ksylometazolina i dekspantenol – połączenie skuteczności i regeneracji w jednym preparacie
Nauka
25 Pierwsze na świecie polskie przeciwciało monoklonalne nagrodzone na Prix Galien Polska
Kultura
28 Film, książka, muzyka
18
Menopauza a zaburzenia lękowe i somatyczne – rola opipramolu w łagodzeniu najczęstszych dolegliwości
Kontakt: ZF Polpharma S.A., ul. Bobrowiecka 6, 00-728 Warszawa
Wydawca: Valkea Media SA, ul. Jerzego Ficowskiego 15, 01-747 Warszawa
Redaktor naczelny: Łukasz Kuźmiński
Dyrektor projektu: Tomasz Opiela
Projekt graficzny: Dorota Cybulska
Jerzy Starak nagrodzony za tworzenie w Polsce krajowego ekosystemu biofarmaceutycznego
Podczas ceremonii wręczenia medali Alberta de Jaeger’a polskiej edycji konkursu Prix Galien Jerzy Starak został uhonorowany nagrodą Prix Galien Polska za zbudowanie rodzimego ekosystemu biofarmaceutycznego, który wzmacnia odporność lekową państwa i zwiększa jego strategiczne znaczenie. Kapituła konkursu doceniła wieloletnie i konsekwentne dążenia prowadzące do stałego wzmacniania krajowych kompetencji w produkcji leków, rozwoju polskiej biotechnologii w zakresie opracowania, wytwarzania leków biologicznych i rozwoju badań naukowych.
„Budowanie spójnego ekosystemu biofarmaceutycznego to nie projekt jednej firmy. To długofalowa strategia, silna determinacja i mocne przekonanie, że tylko wspólne działanie nauki, przemysłu i państwa pozwoli Polsce być nie tylko odbiorcą, ale twórcą przyszłości medycyny. Tak buduje się niezależność naszego kraju” – mówi Jerzy Starak
Nagroda Prix Galien Polska jest świadectwem zdolności do zbudowania najważniejszych elementów infrastruktury systemu w Polsce. Są to – kluczowe dla bezpieczeństwa zdrowotnego i autonomii gospodarczej – własna produkcja substancji aktywnych (API) i leków, coraz silniejsze kompetencje biotechnologiczne oraz stabilne zaplecze naukowe. To one, między innymi, decydują o odporności państwa na kryzysy i o zdolności rozwijania i produkcji polskich leków.
„Budowanie spójnego ekosystemu biofarmaceutycznego to nie projekt jednej firmy. To długofalowa strategia, silna determinacja i mocne przekonanie, że tylko wspólne działanie nauki, przemysłu i państwa pozwoli Polsce być nie tylko odbiorcą, ale twórcą przyszłości medycyny. Tak buduje się niezależność naszego kraju” – mówi Jerzy Starak.
Uzasadnienie kapituły Kapituła zwróciła uwagę na rolę firm tworzących ekosystem: Polpharmy jako filara podstawowej niezależności lekowej kraju, Rezon Bio jako ośrodka budującego krajowe kompetencje biotechnologiczne, JJP Biologics jako pioniera innowacyjnych przeciwciał
monoklonalnych oraz Naukowej Fundacji Polpharmy, która systemowo wzmacnia kapitał intelektualny i rozwój kadr naukowych w Polsce.
Nagroda Prix Galien to jedno z najważniejszych międzynarodowych wyróżnień w dziedzinie innowacji medycznych. Uznawana jest za odpowiednik „medycznego Nobla”. Honoruje przełomowe odkrycia naukowe, technologie farmaceutyczne i rozwiązania, które realnie podnoszą jakość leczenia pacjentów. Jej prestiż wynika z rygorystycznej oceny ekspertów, globalnego zasięgu oraz konsekwentnego promowania projektów o wysokiej wartości klinicznej i społecznej.
Proces oceny zgłoszeń i wyboru laureatów jest niezwykle rygorystyczny, a w skład niezależnej Kapituły Konkursu wchodzą wybitni przedstawiciele środowiska medycznego i farmaceutycznego, naukowcy, lekarze oraz eksperci w dziedzinie zdrowia publicznego.
Nagroda została ustanowiona we Francji w 1970 r. przez Rolanda Mehl’a na cześć Galena, słynnego lekarza starożytnego Rzymu, który był pionierem innowacji we współczesnej sobie medycynie.
ŹRÓDŁO: ZF POLPHARMA S.A.
SJednym z najbardziej czasochłonnych etapów jest identyfikacja i optymalizacja cząsteczki aktywnej biologicznie. Właśnie w tym obszarze sztuczna inteligencja zaczyna odgrywać coraz większą rolę
Sztuczna inteligencja w służbie farmacji
Jeszcze dekadę temu sztuczna inteligencja w farmacji była przede wszystkim tematem publikacji naukowych i wizji przyszłości medycyny. Dziś algorytmy uczenia maszynowego pomagają projektować nowe cząsteczki leków, analizować ogromne zbiory danych klinicznych oraz monitorować bezpieczeństwo farmakoterapii[1, 2] . Rozwiązania oparte na AI zaczynają również pojawiać się w kontekście praktyki aptecznej – jako narzędzia wspierające analizę interakcji lekowych, przeglądy lekowe czy zarządzanie zapasami produktów leczniczych[1]. Rozwój tych technologii niesie jednak nie tylko potencjalne korzyści, ale również nowe wyzwania dotyczące bezpieczeństwa danych, transparentności algorytmów oraz odpowiedzialności za decyzje terapeutyczne.
ztuczna inteligencja w odkrywaniu leków
Proces opracowania nowego produktu leczniczego jest długotrwały i kosztowny. Według analiz branżowych średni czas od identyfikacji celu terapeutycznego do wprowadzenia leku na rynek wynosi 10-15 lat, zaś całkowity koszt może przekraczać 1-2 mld dolarów[2, 3]. Jednocześnie ponad 90% kandydatów na leki nie przechodzi wszystkich etapów badań klinicznych[3]
Jednym z najbardziej czasochłonnych etapów jest identyfikacja i optymalizacja cząsteczki aktywnej biologicznie. Właśnie w tym obszarze sztuczna inteligencja zaczyna odgrywać coraz większą rolę.
„Sztuczna inteligencja może znacznie przyspieszyć proces odkrywania leków, identyfikując obiecujące cząsteczki znacznie szybciej niż w przypadku tradycyjnych metod” – uważa dr Alex Zhavoronkov, założyciel i CEO firmy Insilico Medicine, jednej z najbardziej znanych firm rozwijających leki projektowane z użyciem AI. W wywiadach Zhavoronkov podkreśla, że algorytmy generatywne mogą znacząco skrócić
etap projektowania cząsteczek terapeutycznych i pomóc w analizie ogromnych zbiorów danych biologicznych[5] .
Dr Andrew Hopkins, założyciel i CEO firmy Exscientia, pioniera zastosowania sztucznej inteligencji w projektowaniu leków, wskazuje, że jeszcze dekadę temu branża farmaceutyczna była sceptyczna wobec AI, natomiast obecnie większość firm farmaceutycznych wykorzystuje ją w badaniach i rozwoju leków[6]
Algorytmy uczenia maszynowego są obecnie wykorzystywane do:
analizy ogromnych bibliotek związków chemicznych;
modelowania właściwości farmakokinetycznych i toksykologicznych;
projektowania od podstaw nowych cząsteczek terapeutycznych (tzw. de novo drug design)[2, 3]
Nowoczesne modele generatywne potrafią proponować nowe struktury chemiczne o określonych właściwościach farmakologicznych, które następnie są optymalizowane i testowane w warunkach laboratoryjnych[3] .
Przykłady leków projektowanych z użyciem AI W ostatnich latach pojawiło się kilka głośnych projektów wykorzystujących sztuczną inteligencję w projektowaniu leków.
Jednym z pierwszych przykładów był DSP-1181, opracowany przez firmę Exscientia we współpracy z Sumitomo Dainippon Pharma jako potencjalna terapia zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Cząsteczka została zaprojektowana w ciągu około 12 miesięcy, podczas gdy w tradycyjnym modelu opracowanie kandydata na lek może zająć 4-5 lat[4]
Kolejnym przykładem jest cząsteczka INS018_055 opracowana przez firmę Insilico Medicine w terapii idiopatycznego włóknienia płuc. Proces identyfikacji celu terapeutycznego i opracowania kandydata na lek trwał mniej niż 30 miesięcy, czyli około połowę czasu potrzebnego w klasycznym modelu badań[4] W 2025 r. cząsteczka ta otrzymała nazwę międzynarodową rentosertib, a badania kliniczne fazy II obejmowały kilkudziesięciu pacjentów z idiopatycznym włóknieniem płuc.
Według analiz branżowych do 2024 r. ponad 70 cząsteczek opracowanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji weszło do badań klinicznych[3]
AI w badaniach klinicznych
Sztuczna inteligencja znajduje zastosowanie także w kolejnych etapach rozwoju leków – przede wszystkim w badaniach klinicznych[2]. Algorytmy oparte na uczeniu maszynowym mogą analizować elektroniczną dokumentację medyczną i identyfikować pacjentów spełniających kryteria włączenia do badań klinicznych. Szacuje się, że nawet 30-40% badań klinicznych ulega opóźnieniu z powodu problemów z rekrutacją pacjentów[3]
AI jest wykorzystywana także do:
analizy wyników badań klinicznych w czasie rzeczywistym;
przewidywania skuteczności terapii w określonych populacjach pacjentów;
modelowania ryzyka działań niepożądanych;
optymalizacji protokołów badawczych [2] .
Systemy AI mogą analizować ogromne bazy danych dotyczące działań niepożądanych leków oraz publikacji naukowych. Algorytmy są w stanie identyfikować tzw. sygnały bezpieczeństwa, czyli potencjalne zależności między stosowaniem określonego leku a występowaniem działań niepożądanych[2]. W przyszłości takie narzędzia mogą znacząco przyspieszyć proces wykrywania nowych zagrożeń związanych z farmakoterapią
Algorytmy uczenia głębokiego umożliwiają również analizę nieustrukturyzowanych danych medycznych, takich jak dokumentacja kliniczna czy wyniki badań obrazowych.
Zastosowanie AI w farmakowigilancji
Kolejnym obszarem intensywnego wykorzystania sztucznej inteligencji jest farmakowigilancja. To dziedzina nauki i praktyka medyczna zajmująca się nadzorem nad bezpieczeństwem leków po wprowadzeniu ich na rynek. Systemy AI mogą analizować ogromne bazy danych dotyczące działań niepożądanych leków oraz publikacji naukowych. Algorytmy są w stanie identyfikować tzw. sygnały bezpieczeństwa, czyli potencjalne zależności między stosowaniem określonego leku a występowaniem działań niepożądanych [2] W przyszłości takie narzędzia mogą znacząco przyspieszyć proces wykrywania nowych zagrożeń związanych z farmakoterapią.
Eksperci zgodnie podkreślają, że cyfryzacja ochrony zdrowia otwiera nowe możliwości wykorzystania danych medycznych. Jednocześnie wymaga odpowiedzialnego podejścia do nowych technologii i wysokich standardów bezpieczeństwa danych
Czy sztuczna inteligencja trafi do aptek?
Choć obecnie najwięcej zastosowań
AI obserwuje się w przemyśle farmaceutycznym, coraz częściej wskazuje się także potencjalne zastosowania w praktyce aptecznej.
Do najważniejszych należą:
analiza interakcji lekowych (systemy oparte na AI mogą analizować historię farmakoterapii pacjenta oraz identyfikować potencjalnie niebezpieczne interakcje między lekami)[1];
wsparcie przeglądów lekowych (algorytmy mogą wspierać farmaceutów w identyfikacji problemów lekowych, takich jak polipragmazja czy niewłaściwe dawkowanie)[1];
zarządzanie zapasami w aptece (algorytmy predykcyjne mogą analizować dane sprzedażowe i prognozować zapotrzebowanie na leki);
personalizacja opieki farmaceutycznej (w przyszłości AI może wspierać analizę danych klinicznych pacjentów i optymalizację farmakoterapii).
Eksperci nie mają jednak przy tym wątpliwości – nowoczesne narzędzia analityczne mogą w przyszłości wspierać farmaceutów w analizie farmakoterapii pacjentów. Nie zastąpią jednak kompetencji specjalisty i powinny być traktowane jako narzędzie wspomagające.
Polska perspektywa: cyfryzacja ochrony zdrowia Rozwój technologii AI w Polsce jest ściśle związany z cyfryzacją systemu ochrony zdrowia. Wprowadzenie takich rozwiązań jak e-recepta, Internetowe Konto Pacjenta czy system P1 doprowadziło do powstania ogromnych zbiorów danych dotyczących farmakoterapii pacjentów[5]. W przyszłości dane te mogą stanowić podstawę do tworzenia systemów wspierających analizę farmakoterapii i monitorowanie bezpieczeństwa leków. Eksperci zgodnie podkreślają, że cyfryzacja ochrony zdrowia otwiera nowe możliwości wykorzystania danych medycznych. Jednocześnie wymaga odpowiedzialnego podejścia do nowych technologii i wysokich standardów bezpieczeństwa danych.
Zagrożenia związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji
Mimo ogromnego potencjału technologii AI jej zastosowanie w medycynie i farmacji wiąże się z istotnymi wyzwaniami:
jakość i wiarygodność danych (algorytmy uczą się na podstawie danych. Jeśli dane te są niepełne lub obarczone błędami, system może generować nieprawidłowe wnioski)[1, 2]; problem tzw. „czarnej skrzynki” (wiele modeli sztucznej inteligencji jest trudnych do interpretacji; w praktyce oznacza to, że użytkownik nie zawsze jest w stanie zrozumieć, w jaki sposób algorytm doszedł do określonego wniosku)[2];
ryzyko błędnych decyzji terapeutycznych (algorytm może sugerować niewłaściwe decyzje terapeutyczne, jeśli model został wytrenowany na niewystarczających danych)[1];
bezpieczeństwo danych medycznych (systemy AI wymagają dostępu do ogromnych zbiorów danych medycznych, co rodzi pytania dotyczące prywatności i ochrony danych pacjentów)[1, 2];
nadmierne poleganie na algorytmach (eksperci podkreślają, że zbyt duża automatyzacja procesu podejmowania decyzji może prowadzić do osłabienia roli specjalistów medycznych).
CO AI ZMIENI W PRACY FARMACEUTY W NAJBLIŻSZYCH LATACH W POLSCE I NA ŚWIECIE?
1 Inteligentna analiza interakcji lekowych (systemy wspierające identyfikację problemów lekowych podczas realizacji recept).
Od dnia 1 lutego 2026 r. w Polsce zaczyna obowiązywać Krajowy System e-Faktur (KSeF), jako narzędzie do wystawiania i odbierania faktur ustrukturyzowanych. To rozwiązanie obejmuje wszystkie podmioty gospodarcze – w tym apteki – zarówno prowadzone w formie spółek, jak i jednoosobowe działalności gospodarcze. Wdrożenie KSeF oznacza całkowitą zmianę w sposobie dokumentowania transakcji. Dla aptek jest to szczególnie istotne, ponieważ ich działalność wiąże się z częstymi zakupami od hurtowni farmaceutycznych, rozliczeniami z NFZ oraz sprzedażą wyrobów medycznych i leków refundowanych.
PIOTR KAMIŃSKI
radca prawny
Kiedy apteki muszą wdrożyć KSeF?
Od 1 lutego 2026 r. – obowiązek dotyczy dużych podatników (o wartości sprzedaży za 2024 r. przekraczającej 200 mln zł wraz z podatkiem) – w praktyce dotyczy to dużych sieci aptecznych. Od tego dnia, jednakże każda apteka (niezależnie od uzyskanego obrotu) będzie już musiała pobierać faktury kosztowe wyłącznie z systemu KSeF.
Od 1 kwietnia 2026 r. – obowiązek obejmuje pozostałych podatników VAT, w praktyce najczęściej jednoosobowe działalności gospodarcze (apteki indywidualne) oraz sieci aptek średniej wielkości.
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług[1] (art. 145m) wskazuje także, że od 1 stycznia 2027 r. – obowiązek zostanie rozszerzony na najmniejsze firmy, które dokumentują sprzedaż fakturami o wartości do 10 tys. zł miesięcznie. W sektorze farmaceutycznym de facto każda apteka przekracza ten poziom wielokrotnie, a więc realnie apteki będą objęte obowiązkiem KSeF najpóźniej do 1 kwietnia 2026 r.
Wybór sposobu korzystania z KSeF
Dostępne są zarówno darmowe, jak i komercyjne narzędzia, tj. programy finansowo-księgowe zintegrowane z KSeF (integracja przez API).
Do bezpłatnych narzędzi Ministerstwa Finansów, dostępnych na stronie ksef. podatki.gov.pl należą:
Aplikacja Podatnika KSeF (umożliwiająca korzystanie z systemu, zarządzanie uprawnieniami, tokenami i docelowo również certyfikatami KSeF, podgląd faktur oraz pobranie UPO),
Aplikacja Mobilna KSeF (wystawianie i odbieranie faktur w systemie przy użyciu telefonu, podgląd faktur oraz utworzenie wersji roboczej faktury).
Z KSeF można też korzystać przez e-mikrofirmę dostępną w e-Urzędzie Skarbowym.
Każda apteka powinna indywidualnie przeanalizować swoje potrzeby, skalę działalności i zasoby, a następnie wybrać rozwiązanie najlepiej dostosowane do własnej organizacji. Kluczowe jest nie tylko wdrożenie odpowiedniego narzędzia, ale także zapewnienie bez-
Każda apteka powinna indywidualnie przeanalizować swoje potrzeby, skalę działalności i zasoby, a następnie wybrać rozwiązanie najlepiej dostosowane do własnej organizacji. Kluczowe jest nie tylko wdrożenie odpowiedniego narzędzia, ale także zapewnienie bezpieczeństwa danych. Warto korzystać z dostępnych szkoleń oraz wsparcia dostawców oprogramowania
pieczeństwa danych. Warto korzystać z dostępnych szkoleń oraz wsparcia dostawców oprogramowania.
Rejestracja w systemie KSeF i uwierzytelnienie
Każda apteka musi zarejestrować się w systemie. W przypadku aptek indywidualnych podatnik będący osobą fizyczną ma automatycznie przypisane uprawnienia do korzystania z KSeF o charakterze właścicielskim. Właściciel może autoryzować się i od razu uzyskać dostęp poprzez profil zaufany lub podpis kwalifikowany.
Apteki prowadzone w formie spółek, aby uzyskać dostęp do KSeF, jeżeli nie posiadają pieczęci kwalifikowanej, zobligowane są do złożenia formularza ZWA-FA do urzędu skarbowego i wskazania osoby uprawnionej do korzystania z KSeF (administratora). Kwalifikowana pieczęć elektroniczna to cyfrowe narzędzie (e-pieczęć), zawierająca nazwę, adres i inne dane firmy, przez co pozwala na zalogowanie się w KSeF w taki sam sposób jak osoby fizyczne dysponujące kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Apteki korzystające z komercyjnych narzędzi finansowo-księgowych potrzebują skorzystać z metody uwierzytelniania w postaci tokenu lub certyfikatu KSeF. Umożliwia to integrację i automatyczną komunikację pomiędzy programem do fakturowania a systemem Ministerstwa Finansów. Certyfikat KSeF to rodzaj elektronicznego klucza dostępu do systemu, który jednoznacznie identyfikuje podmiot korzystający z tego systemu. Certyfikat KSeF umożliwia też wystawienie faktur podczas przerwy technicznej lub braku dostępu do Internetu. Tryby szczególne w KSeF (offline, offline24, awaryjny) to przewidziane prawem procedury umożliwiające wystawianie faktur ustrukturyzowanych poza systemem, gdy nie działa on w czasie rzeczywistym. Faktury wystawione w trybie offline muszą być opatrzone kodem QR i dosłane do systemu.
Możliwe jest również połączenie z systemem KSeF za pomocą tokenów, jednak mają one funkcjonować tylko do 31 grudnia 2026 r.
Faktury w KSeF
Faktury w KSeF mają formę ustrukturyzowaną, co powoduje, że każda niezgodna z wzorem faktura jest odrzucana. KSeF weryfikuje zgodność techniczną ze schemą udostępnioną przez Ministerstwo Finansów[2]. Dlatego ważne jest, aby zadbać o poprawność danych firmo-
wych podczas wysyłania faktur, zawarcie wszystkich niezbędnych danych (dane kontaktowe, numery kont, numer BDO). Należy też zweryfikować, czy KSeF poprawnie przetwarza faktury, tj. przyjmuje plik i nadaje fakturze numer. Istnieje także możliwość wizualizacji faktury po stronie nabywcy.
Z dniem 1 lutego 2026 r. faktura „zyskuje moc prawną” nie w momencie wystawienia (jak poprzednio), ale w momencie przesłania i rejestracji w KSeF – otrzymania unikalnego numeru identyfikacyjnego KSeF, pełniącego funkcję cyfrowego potwierdzenia autentyczności. Wraz z obowiązywaniem KSeF faktury będą udostępniane wyłącznie poprzez ten system, a odbiorca będzie mógł je odebrać po zalogowaniu lub za pomocą własnego programu księgowo-finansowego zintegrowanego z KSeF. Każda wizualizacja faktury oznaczana jest kodem QR mającym na celu ułatwienie jej weryfikacji (poprzez identyfikator KSeF i link do faktury). KSeF nie pozwala na anulowanie faktury po wysłaniu. Możliwa jest natomiast jej korekta poprzez ten system. KSeF archiwizuje wszystkie dokumenty przez 10 lat. W KSeF będzie też można dodawać ustrukturyzowane załączniki do faktur. Będą one stanowić część piku zgodnego ze schematem Ministerstwa Finansów, a nie osobne pliki takie jak PDF, JPG czy DOCX.
Procedury awaryjne
Tryb awaryjny to rozwiązanie, z którego będzie można skorzystać w przypadku ogłoszonego w BIP Ministerstwa Finansów oraz w oprogramowaniu interfejsowym komunikatu o awarii KSeF. Dzięki temu rozwiązaniu, pomimo zidentyfikowanej usterki systemu, proces wystawiania faktur będzie nadal kontynuowany. Procedury związane ze stosowaniem trybu awaryjnego określa art. 106nf ustawy o podatku od towarów i usług[3].
Wdrożenie KSeF to nie tylko obowiązek prawny (obwarowany szeregiem sankcji), ale także szansa na usprawnienie obiegu dokumentów i zwiększenie bezpieczeństwa rozliczeń
Konsekwencje niewdrożenia KSeF to m.in.: sankcje finansowe: do 100% kwoty VAT z faktury wystawionej poza KSeF lub do 18,7% wartości brutto faktury, jeśli dokument nie zawiera VAT (od 1 stycznia 2027 r.[4]), odpowiedzialność karno-skarbowa, utrudnienia w odliczaniu VAT, problemy w rozliczeniach z kontrahentami.
Podsumowanie
Od 1 lutego 2026 r. KSeF staje się obowiązkowym narzędziem dla farmaceutów. Duże sieci aptek muszą być gotowe od lutego, a mniejsze apteki od kwietnia. Kluczowe kroki to rejestracja w systemie, zapewnienie odpowiedniego uwierzytelnienia, integracja z oprogramowaniem aptecznym oraz przygotowanie procedur awaryjnych. Wdrożenie KSeF to nie tylko obowiązek prawny (obwarowany szeregiem sankcji), ale także szansa na usprawnienie obiegu dokumentów i zwiększenie bezpieczeństwa rozliczeń.
Piśmiennictwo:
1. Dz. U. z 2025 r. poz. 775, ze zm.
2. Schema FA(3) to nowa, ujednolicona struktura logiczna w formacie XML, obowiązująca dla faktur ustrukturyzowanych w systemie KSeF od 1 lutego 2026 r. Określa ona techniczny standard danych dla wszystkich typów faktur, zapewniając spójność informacji między kontrahentami i automatyzację obiegu dokumentów.
Możemy wyróżnić 3 kluczowe filary zdrowia człowieka: odżywianie się, aktywność fizyczna oraz sen i odpoczynek. Prawidłowa ilość i jakość snu przekłada się na zdrowie całego organizmu. Z kolei zaburzenia snu, problemy z zasypianiem czy bezsenność wpływają na nasze życie, zarówno utrudniając funkcjonowanie w ciągu dnia, jak i zwiększając prawdopodobieństwo rozwinięcia się różnych chorób (ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, psychicznych i metabolicznych). Zasady higieny snu powinny być traktowane jak ważny element profilaktyki zdrowotnej.
mgr farm. PATRYCJA ANTOSZEK-JASTRZĘBSKA
Kierownik Działu Farmacji Szpitalnej Polsko-Amerykańskiej Kliniki Serca Centrum Sercowo-Naczyniowe
Sen poniżej 6 godzin/dobę prowadzi do depresji, obniżonej odporności, cukrzycy, otyłości i nadciśnienia tętniczego. Naukowcy z Oregon Health & Science University podczas przeprowadzonych w latach 2019-2025 badań wykazali, że niedobór snu ma silny związek z długością życia[2]
Tadeusz Kotarbiński, polski filozof i myśliciel mawiał, że „sen to skracanie sobie życia w tym celu, aby je wydłużyć”. Prawidłowe funkcjonowanie za dnia ściśle związane jest ze snem, a szczególnie z prawidłową długością snu – najlepiej co najmniej 8 godzin/dobę. Sen obniża poziom kortyzolu oraz adenozyny, ten drugi związek reguluje chęć snu, rośnie wraz z trwaniem dnia, powoduje znużenie. W trakcie dnia, gdy próbujemy się wspomóc kawą, zawarta w niej kofeina blokuje działanie adenozyny, co daje w efekcie pozorne pobudzenie (maskowanie zmęczenia), ale jej nie usuwa. Sen natomiast powoduje obniżenie poziomu kortyzolu i adenozyny do niskiego poziomu, który zbawiennie wpływa na regenerację, dlatego też jest ważniejszy niż kolejny kofeinowy napój[1]
Podczas spoczynku w nocy organizm regeneruje się, reguluje gospodarkę hormonalną. Sen wpływa pozytywnie na funkcjonowanie mózgu oraz układu nerwowego, zwiększa odporność, wspiera układ krążenia. Sen poniżej 6 godzin/dobę prowadzi do depresji, obniżonej odporności, cukrzycy, otyłości i nadciśnienia tętniczego. Naukowcy z Oregon Health & Science University podczas przeprowadzonych w latach 2019-2025 badań wykazali, że niedobór snu ma silny związek z długością życia[2]. Zbyt długi sen również nie jest wskazany, odpoczynek nocny trwający ponad 9 godzin/dobę może prowadzić do zwiększonego prawdopodobieństwa udaru mózgu, chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy i otyłości[3]. Kolejne badanie, UK Biobank ukazało zależność między jakością snu a wiekiem mózgu.
Zdrowy sen jest efektem wielu działań, które powinno się wcielić w życie. Ważne jest, aby stosować zasady higieny snu, które – gdy będą przestrzegane – znacząco wpłyną na jakość i długość snu:
Bezsenność jest jedną z dolegliwości z którą bardzo często pacjenci pojawiają się w gabinecie lekarskim. Podczas trzeciej edycji Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Snu scharakteryzowano bezsenność jako sytuację, w której chory ma problem z zaśnięciem, wybudzaniem nocnym oraz przedwczesnym wybudzaniem, co skraca czas snu, a w efekcie prowadzi do zmęczenia, złego samopoczucia, uczucia senności za dnia[6]
1 Dobrze jest wypracować stały rytm dnia oraz kładzenia się spać. Najlepiej jest spać 7-8 godzin, warto wieczorem przygotować się do snu: wprowadzić praktyki relaksacyjne (np. joga, trening autogenny, odprężająca kąpiel, odpoczynek przy książce, napar z lawendą i melisą).
2 Na 2-3 godziny przed planowanym pójściem spać należy zaprzestać spożywania posiłków.
3 Warto zadbać o komfort w sypialni, miejsce to powinno być przed snem wietrzone (najlepsza temperatura to około 21 stopni Celsjusza), ciche i ciemne, należy zrezygnować z lampek i diod (jasne światło). Nie powinno się w sypialni czytać książek, uczyć się, korzystać z elektroniki – eliminowanie niebieskiego światła, które działa niekorzystnie – resetuje zegar biologiczny, wydłużając czas, jaki jest potrzebny, aby zasnąć. Niebieskie światło może też negatywnie wpływać na jakość snu i powodować częste wybudzanie. Sypialnia powinna być miejscem odpoczynku i regeneracji.
4 Na dobry sen wpływ ma unikanie używek tj. papierosy, alkohol oraz picie napojów zawierających w swoim składzie kofeinę po południu i wieczorem.
5 Ćwicz regularnie, jedz zdrowo[5]
Uczestników podzielono na 3 grupy: dobry sen, przeciętny oraz zły, a informacje na temat jakości odpoczynku nocnego zbierano przez 9 lat. Po zakończeniu badania wykonano pomiary MRI mózgu i obliczono brain age gap (BAG), czyli różnicę, jaka występuje między wiekiem biologicznym mózgu a wiekiem chronologicznym. Wyniki, które zaprezentowano, jasno pokazały, że jakość snu wpływa na starzenie się mózgu i tak osoby o przeciętnej jakości snu miały mózg starszy o ok. 0,25 roku; z kolei badani o złej jakości snu aż o około 0,46 roku, w porównaniu do osób o zdrowym śnie. Podsumowując – zła jakość snu przyspiesza starzenie się mózgu[4]
Bezsenność jest jedną z dolegliwości, z którą bardzo często pacjenci pojawiają się w gabinecie lekarskim. Podczas trzeciej edycji Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Snu scharakteryzowano bez-
HIGIENA SNU
DOBREGO SNU
senność jako sytuację, w której chory ma problem z zaśnięciem, wybudzaniem nocnym oraz przedwczesnym wybudzaniem, co skraca czas snu, a w efekcie prowadzi do zmęczenia, złego samopoczucia, uczucia senności za dnia[6].
Farmakoterapia bezsenności opiera się na stosowaniu: benzodiazepin (diazepam, nitrazepam, flunitrazepam, okazepam, lorazepam, midazolam), leków przeciwdepresyjnych (mirtazapina, trazodon, doksepina, mianseryna), leków neuroleptycznych (prometazyna), leków przeciwhistaminowych (difenhydramina, doksylamina), melatoniny. W niniejszym artykule szczególną uwagę zwracam na doksylaminę oraz melatoninę.
Melatonina to hormon, który jest wytwarzany w szyszynce, jej stężenie wzrasta pod wpływem ciemności, dlatego nazywana jest chronobiotykiem, który ma wpływ na regulację rytmu snu i czuwania. Nie wykazuje działania psychotropowego, a na sen wpływa pośrednio, ponieważ wzrastający poziom melatoniny jest sygnałem dla zegara biologicznego, że zbliża się pora snu. Melatonina może wpływać korzystnie na pacjentów, u których bezsenność jest spowodowana nieregularnym rytmem snu i czuwania (nieregularny tryb życia, praca w systemie zmianowym, dalekie podróże). Poziom melatoniny ulega zmniejszeniu wraz z wiekiem, u osób po 55. roku życia poziom ten spada do zera, szyszynka ulega zwapnieniu.
Suplementacja melatoniny u osób starszych może pogłębić sen oraz wpłynąć pozytywnie na jego jakość. Melatonina jest substancją bezpieczną, niepowodującą uzależnienia[7].
Doksylamina należy do grupy ośrodkowych antagonistów receptora histaminowego, stosowana jest w farmakoterapii objawów krótkotrwałej bezsenności od wielu lat. Uważa jest za lek o wysokim profilu bezpieczeństwa. Skuteczność leczenia zaburzeń snu przy pomocy tego leku przeciwhistaminowego jest porównywalna do terapii lekami nasennymi. Dodatkowo doksylamina odnosi korzystne efekty działania w leczeniu bezsenności z zaburzeniami somatycznymi[8]. Działania niepożądane po zastosowaniu doksylaminy pojawiają się na początku leczenia i są zwykle łagodne, przemijające. Zastosowanie leku wieczorem może spowodować senność o poranku. Dodatkowo może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów oraz obsługi maszyn – osłabienie czujności, zaburzenie zdolności reagowania. Pojawiają się objawy uboczne ze strony układu pokarmowego – zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz suchość w ustach, bóle brzucha, zaparcia, niewyraźne widzenie, nerwowość. W literaturze naukowej nie ma zbyt wielu badań dotyczących uzależnienia od doksylaminy[9].
W poniższej tabeli przedstawione zostały kluczowe różnice między melatoniną a doksylaminą.
Tabela: Różnice między melatoniną a doksylaminą
Rodzaj leku
Mechanizm działania
Efekt farmakologiczny
Wskazania do stosowania
Najczęstsze działania niepożądane
Neurohormon produkowany przez szyszynkę
Piśmiennictwo:
1. W. Szelenberger, Neurobiologia snu, „Pneumonologia i Alergologia Polska” 2007, t. 75, supl. 1, s. 3-8, J. Wojsiat, „Tak działa mózg” Warszawa 2024, s. 283-284.
3. O. Krajewska, K. Skrypnik, M. Kręgielska-Narożna, J. Suliburska, P. Bogdański, Wpływ długości i jakości snu na parametry antropometryczne, metaboliczne i ogólny stan zdrowia fizycznego i psychicznego, „Forum Zaburzeń Metabolicznych” 2017, t. 8, nr 2, s. 47-54.
4. Y. Miao, J. Wang, X. Li, J. Guo, M. M. Ekblom, S. Sindi, Q.Zhang, A. Dove, Poor sleep health is associated with older brain age: the role of systemic inflammation, „The Lancet” 2025, t. 120, s. 1-9.
5. www.mp.pl/pacjent/psychiatria/bezsennosc/69683,higiena-snu-jak-zadbac-o-zdrowy-sen (dostęp: 20.01.2016); K. Lennecke, K. Hagel, K. Przondziono, „Opieka farmaceutyczna w samoleczeniu wybranych chorób” Wrocław 2016, s. 32-33.
6. M. Siemiński, Bezsenność – rozpoznanie i leczenie, „Lekarz POZ” 2023, nr 1, s. 25-26.
7. M. Skalski, Jakie leki należy stosować w leczeniu bezsenności? „Medycyna po Dyplomie” 2019, nr 5, s. 28-32.
8. K. Krysta, Miejsce doksylaminy w leczedniu bezsenności sporadycznej, „Świat Medycyny i Farmacji” 2019, marzec, s. 98-99; M. Krzysztanek, K. Krysta, A. Pałasz, Leki przeciwhistaminowe I generacji używane w leczeniu bezsenności –przesądy i dowody, „Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii” 2020, 36 (1), s. 38.
9. K. Korzeniowska, Działania niepożądane doksylaminy – opisy przypadków i przegląd piśmiennictwa, „Farmacja Współczesna” 2024, nr 17, s. 295.
Lek przeciwhistaminowy I generacji
Agonista receptorów MT1 i MT2 Antagonista receptorów histaminowych H1
Regulacja rytmu dobowego, ułatwione zasypianie
Praca zmianowa, dalekie podróże, bezsenność u osób w wieku podeszłym, zaburzenia rytmu dobowego, zaburzenia snu
Niepokój, nerwowość, bezsenność, ból głowy, zawroty głowy nudności
Działanie nasenne, uspokajające, przeciwcholinergiczne
Krótkotrwałe objawowe leczenie sporadycznie występującej bezsenności u osób dorosłych
źródło: www.indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=1298, https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=21197, C. Schäfer, A. Liekweg, A. Eisert, „Farmakoterapia w geriatrii” Wrocław 2017, s. 527-529.
CECHA
MELATONINA
DOKSYLAMINA
Różnorodność
preparatów na przeziębienie – który warto polecić?
Apteki dysponują szerokim wachlarzem preparatów w postaci proszków do sporządzenia roztworów doustnych, które pomagają łagodzić pierwsze, uciążliwe symptomy przeziębienia.
Zatem który z nich ma największy potencjał na bycie najskuteczniejszym i powinien być wyborem rekomendowanym przez farmaceutów?
mgr farm. AGATA OSKROBA asystent badawczo-dydaktyczny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Katedra i Zakład Farmakoterapii i Opieki Farmaceutycznej
Najczęstsze objawy Kaszel, gorączka przekraczająca 38 st. C, nieżyt nosa to zespół szybko rozwijających się objawów prezentowanych przez pacjenta z grypą. Dodatkowo pacjent wykazuje objawy ogólne, takie jak dreszcze, uczucie ogólnego rozbicia, bóle głowy, stawów, mięśni[1] Przeziębienie z definicji jest ostrym wirusowym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych [2] Manifestuje się podobnym obrazem klinicznym, choć jego symptomy są łagodniejsze, rozwijają się stopniowo, a temperatura ciała jest nieznacznie podwyższona [1]. Z kolei katar i kaszel towarzyszące bólowi ucha stanowią przesłankę do podejrzewania u pacjenta ostrego zapalenia ucha środkowego [3]. Niezależnie od ostatecznie stawianej diagnozy, objawy zgłaszane przez pacjentów często są podobne, a punktem spójnym dla wszystkich dolegliwości, z jakimi zgłaszają się chorzy, jest toczący się w ich organizmie stan zapalny.
Saszetki na przeziębienie – jak wybrać najlepsze?
Popularne na rynku preparaty na przeziębienie, występujące w postaci proszku do sporządzenia roztworu doustnego, zawierają substancje umożliwiające objawowe leczenie głównych symptomów infekcji dominujących szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Można w nich znaleźć sympatykomimetyki obkurczające naczynia – fenylefrynę, którym często towarzyszą antagoniści receptorów histaminowych H1, łagodzący objaw „cieknącego nosa” – jak chlorofenamina. W celu obniżenia temperatury i redukcji dolegliwości bólowych do saszetek stosowanych w przeziębieniu dodawany jest analgetyk. Biorąc pod uwagę różnorodność tego rodzaju produktów leczniczych na rynku, farmaceuta stoi najczęściej przed wyborem medykamentu zawierającego paracetamol lub kwas acetylosalicylowy. Którą z tych substancji leczniczych może uznać za lepszą opcją terapeutyczną?
Kaszel, gorączka przekraczająca 38 st. C, nieżyt nosa to zespół szybko rozwijających się objawów prezentowanych przez pacjenta z grypą. Dodatkowo pacjent wykazuje objawy ogólne, takie jak dreszcze, uczucie ogólnego rozbicia, bóle głowy, stawów, mięśni[1]
Paracetamol powszechnie stosowany od połowy XX w. jest lekiem o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Wykazuje złożony, wydaje się, że wciąż nie w pełni wyjaśniony, mechanizm działania[4]. Najnowsze dane naukowe pozwoliły postawić tezę, że za działanie przeciwbólowe paracetamolu odpowiada jego aktywny metabolit AM404, który pobudza specyficzne receptory w układzie nerwowym. Wymienione właściwości analgetyczne paracetamolu pozwalają pacjentowi na walkę z gorączką i bólem, ale uniemożliwiają pokonanie stanu zapalnego, bowiem środek ten nie posiada przeciwzapalnej komponenty działania[4]. Brak działania przeciwzapalnego paracetamolu wynika z braku wpływu na cykolooksygenazy COX-1 i COX-2[4]. Natomiast często występujący w preparatach stosowanych w czasie przeziębienia, kwas acetylosalicylowy (ASA), jest jednym z czołowych przedstawicieli niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Będąc inhibitorem enzymów COX-1 i COX-2, blokuje wytwarzanie substancji indukujących proces zapalny, takich jak: prostaglandyny, tromboksan A czy lipoksyny.
Zmniejszenie stężenia mediatorów stanu zapalnego przez ASA pozwala nie tylko na ogólnoustrojową walkę ze stanem zapalnym, ale również na redukcję jego poszczególnych objawów, takich jak ból głowy, mięśni czy obniżenie podwyższonej temperatury ciała. Działanie to jest dawkozależne i występuje w przypadku stosowania 500-1000 mg leku. Niższe dawki nie wykazują takiego działania, za to mają pozytywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy (dawki kardiologiczne: 75-150 mg).
Biorąc pod uwagę plejotropowe działanie kwasu acetylosalicylowego pozwalające na zwalczenie stanu zapalnego toczącego się w organizmie chorego, można stwierdzić, że
ASA będzie bardziej adekwatnym wyborem w łagodzeniu symptomów grypy bądź przeziębienia. Kwas acetylosalicylowy umożliwia nie tylko leczenie objawów, ale również stanu zapalnego, który jest podstawową odpowiedzią obronną organizmu m.in. na infekcję, zatem wybór ASA daje szansę pacjentowi na zwalczania objawów przeziębienia, grypy oraz ich przyczyny. Potwierdzenie korzyści z działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych w zwalczaniu bólu głowy, ucha oraz mięśni i stawów można znaleźć, chociażby w wytycznych dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej dotyczących diagnostyki i leczenia wybranych infekcji oraz stanów zapalnych dróg oddechowych [5] .
Piśmiennictwo:
1. Makowiec- Dyrda M., Tomasik T., Windak A., Kochan P. i wsp. Zapobieganie, rozpoznawanie i leczenie grypy. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce (2019). Kraków 2019. ISBN 978-83-7430-600-3.
2. Arcimowicz M., Niemczyk A. EPOS2020: co nowego dla lekarza praktyka? Pol OtorhinoRev 2020: 9 (2): 7-17.
3. Wawrzyniak A. Racjonalna terapia ostrych infekcji górnych dróg oddechowych. Forum Medycyny Rodzinnej 2011, tom 5, nr 5, 401-406.
4. Neumann-Podczaska A., Nowak T., Wieczorowska-Tobis K. Miejsce paracetamolu wśród leków przeciwbólowych. GERONTOLOGIA POLSKA 2013, 4, 133-137.
5. Fal A.M., Babicki M., Brożek-Mądry E., Dobrzyński P. i wsp. Diagnostyka i leczenie wybranych infekcji oraz stanów zapalnych dróg oddechowych. Wytyczne dla lekarzy POZ. Lekarz POZ 5/2021, 325-353.
Menopauza a zaburzenia
lękowe
i somatyczne – rola opipramolu w łagodzeniu najczęstszych dolegliwości
Menopauza, która definiowana jest jako brak miesiączki, utrzymujący się dłużej niż 1 rok, wiąże się z występowaniem licznych zaburzeń zarówno w sferze somatycznej, jak i psychicznej. Szerokie spektrum problemów, jakie odnotowują kobiety przechodzące przez menopauzę, implikuje pytania. Które z pojawiających się symptomów są dla pacjentek najbardziej uciążliwe? Jakie substancje czynne mogą być pomocne w łagodzeniu niektórych objawów? I jaką rolę w opiece nad pacjentką z menopauzą może odegrać farmaceuta?
Dolegliwości okresu okołomenopauzalnego są efektem starzenia się organizmu oraz stopniowego wygasania funkcji jajników, a to z kolei związane jest ze zmniejszeniem wydzielania hormonów (estrogenów i progesteronu) – aż do utraty cykli owulacyjnych, a następnie zaprzestania miesiączkowania[3]
Dolegliwości klimakteryczne Chociaż przedział wiekowy, w jakim może wystąpić klimakterium, waha się między 40. a 58. r.ż., w Polsce dotyka ono najwięcej kobiet w wieku 51 lat[1, 2, 3]. Menopauza może wystąpić po nagłym ustąpieniu miesiączki, może być też zjawiskiem stopniowym. Jest to związane z podwyższonym poziomem hormonu folikulotropowego (FSH)[1]. Dolegliwości okresu okołomenopauzalnego są efektem starzenia się organizmu oraz stopniowego wygasania funkcji jajników, a to z kolei związane jest ze zmniejszeniem wydzielania hormonów (estrogenów i progesteronu) – aż do utraty cykli owulacyjnych, a następnie zaprzestania miesiączkowania[3]
mgr farm. AGATA OSKROBA
Do tak zwanych objawów wypadowych, czyli dolegliwości manifestujących niewydolność jajników w okresie menopauzy, należą objawy naczynioruchowe związane z zaburzeniami termoregulacji – jednymi z najczęściej występujących dolegliwości są zlewne poty, zwłaszcza nocne oraz uderzenia gorąca – pojawiają się nagłe uczucia gorąca, ograniczone lub rozsiane, na twarzy, szyi i klatce piersiowej[4]. Niedobór estrogenów może powodować zmiany w obrębie sromu –jego atrofię (zanik), która skutkuje uciążliwą suchością w pochwie, problemami z nietrzymaniem moczu i częstszymi skłonnościami do infekcji okolic intymnych[3]. Wśród somatycznych objawów menopauzy należy również wymienić
Wskazaniem do stosowania leku PRAMOLAN
są zaburzenia lękowe uogólnione i zaburzenia występujące pod postacią somatyczną.
Zaburzenia te ulegają nasileniu w okresie menopauzalnym. 1
50 mg x 56 tabl. powl. 50 mg x 84 tabl. powl. 50 mg x 20 tabl. powl.
1. Fang Y et al. Mapping global prevalence of menopausal symptoms among middle-aged women: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health. 2024 Jul 2;24(1):1767.
kołatanie serca, bóle, zawroty głowy, bóle mięśni i stawów, parestezje[2, 3] Ponadto, z powodu braku równowagi w metabolizmie tkanki kostnej przy długotrwałych niedoborach hormonalnych, kobiety w okresie okołomenopauzalnym są bardziej narażone na rozwinięcie osteoporozy. Odnotowuje się również zwiększoną częstość występowania zaburzeń metabolicznych, np. dyslipidemii i chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca czy nadciśnienie tętnicze[4]
Zaburzenia sfery psychicznej W szerokiej gamie objawów zespołu klimakterycznego można znaleźć również zaburzenia związane ze zdrowiem psychicznym pacjentek przechodzących przez menopauzę. Typowe dla kobiet w tym czasie jest występowanie nagłych zmian nastroju, stanów przygnębienia, trudności w radzeniu sobie ze stresem życia codziennego, utrata chęci wykonywania czynności, które wcześniej sprawiały przyjemność[4]. Istotnym klinicznie problemem są także zaburzenia funkcji poznawczych – słaba koncentracja, pogorszenie pamięci [4]. Okres menopauzy koreluje z nasilonym występowaniem lęku[5]. Należy podkreślić, że zaburzenia psychiczne występujące u kobiet w klimakterium są, podobnie jak opisane wyżej dolegliwości somatyczne, efektem niedoboru estrogenów. Estrogeny odgrywają znaczącą rolę w zwiększeniu gęstości receptorów dla wielu neuroprzekaźników, wzmacnianiu ośrodkowej dostępności noradrenaliny czy uwrażliwianiu receptorów dopaminowych. Zmniejszenie ich ilości skutkuje redukcją stężenia serotoniny[5], potocznie zwanej „hormonem szczęścia”, która jest neuroprzekaźnikiem wpływającym na odczuwanie m.in. złości, strachu, napięcia[6] Zrozumiałym zatem jest występowanie zaburzeń nastroju w tym trudnym dla kobiet okresie. Nierzadko prowadzą one do pełnoobjawowej depresji. Istotnie, ogólne ryzyko zachorowania na depresję wzrasta 1,5 – nawet do 3 razy[5]. Część badań wskazało, że blisko 1/3 kobiet doświadcza pierwszego epizodu depresyjnego w życiu właśnie w fazie przejścia menopauzalnego[5]. Już wiele lat temu postulowano istnienie tzw. teorii domina, sugerującej, że problemy natury psychicznej, z jakimi zmagają się kobiety przechodzące menopauzę, są wynikiem hormonozależnych dolegliwości somatycznych. Istotnie, np. zaburzenia snu mogą być wtórne do nocnych potów, a obniżona samoocena, drażliwość są często spowodowane uderzeniami gorąca[5]
W szerokiej gamie objawów zespołu klimakterycznego można znaleźć również zaburzenia związane ze zdrowiem psychicznym pacjentek przechodzących przez menopauzę. Typowe dla kobiet w tym czasie jest występowanie nagłych zmian nastroju, stanów przygnębienia, trudności w radzeniu sobie ze stresem życia codziennego, utrata chęci wykonywania czynności, które wcześniej sprawiały przyjemność[4] . Istotnym klinicznie problemem są także zaburzenia funkcji poznawczych – słaba koncentracja, pogorszenie pamięci[4]. Okres menopauzy koreluje z nasilonym występowaniem lęku[5] Należy podkreślić, że zaburzenia psychiczne występujące u kobiet w klimakterium są, podobnie jak opisane wyżej dolegliwości somatyczne, efektem niedoboru estrogenów
Objawy psychologiczne – istotnie częsty problem Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że problemy somatyczne kobiet w okresie klimakterium są niejako nierozerwalnie połączone z dolegliwościami psychicznymi. Niestety ta druga grupa zaburzeń bywa bagatelizowana, a wartym zauważenia jest fakt, jak wysoki odsetek wśród symptomów klimakterycznych stanowią zaburzenia lękowe. W 2024 r. czasopismo BMC Public Health opublikowało wyniki metaanalizy, która szacowała globalną częstość występowania objawów menopauzalnych u kobiet w średnim wieku. Systematyczny przegląd objął aż 321 badań przeprowadzonych w 61 krajach, co umożliwiło przeanalizowanie danych sumarycznie 482 067 kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Objawy, którym poświęcono uwagę w przytoczonej metaanalizie, podzielono na 4 kategorie: somatyczne, psychologiczne, urogenitalne i inne. Wyniki publikacji pokazują, że zaburzenia lękowe dotykają wiele kobiet, a częstość ich występowania nie odbiega od częstości występowania objawów somatycznych. Bowiem ponad połowa respondentek doświadczyła lęku – 54,4%, problemów ze snem – 51,9%, drażliwości – 50,5%. Na trudności z koncentracją skarżyło się 44,9% kobiet. Porównywalnie często kobiety odczuwają uderzenia gorąca –potwierdziło to 52,7% uczestniczek badania czy kołatanie serca – 42,1%[7].
Kiedy zgłosić się do lekarza? Klinicystom często trudno jest ustalić jednoznaczną diagnozę, która rozstrzygałaby czy dolegliwości, które zgłasza pacjentka, pod postacią braku energii, zaburzeń poznawczych, zaburzeń snu, zmiany masy ciała czy zaburzeń libido, są konsekwencją pojawiającej się depresji czy „tylko” typowymi skutkami zmian hormonalnych przypadających na okres menopauzy. Symptomy te są bowiem wspólne dla obu tych jednostek chorobowych – mogą występować zarówno u pacjentek z depresją, jak i po prostu towarzyszyć menopauzie. Fakt, że – jak wspomniano wyżej – objawy somatyczne i psychiczne nakładają się na siebie, przyczynia się do jeszcze większych trudności w postawieniu jednego, konkretnego rozpoznania[5]. W związku z tym duże znaczenie przypisuje się roli farmaceuty, który często jako pierwszy spotyka, nierzadko zdezorientowaną, pacjentkę przechodzącą menopauzę, która nie wie, dlaczego w tym nietypowym okresie swojego życia – okołomenopauzalnym, zmaga się z typowymi dla klimakterium symptomami.
Dlatego ważne, aby farmaceuta umiał:
uspokoić pacjentkę, wyjaśniając, że jej dolegliwości, choć dokuczliwe, są spowodowane zmianami hormonalnymi, zatem są zjawiskiem fizjologicznym;
wyjaśnić, że część objawów, takich jak kołatanie serca, trudności ze snem, napięcie mięśniowe może wynikać z zaburzeń lękowych, podkreślając w ten sposób istotę podjęcia przez pacjentkę leczenia przeciwdepresyjnego;
przedstawić możliwości konsultacji ze specjalistami, którzy mogą pomóc dobrać odpowiednie leczenie – lekarzem POZ, psychiatrą bądź ginekologiem.
Opipramol – skuteczna pomoc dla pacjentek z menopauzą
Zgodnie z wynikami badan epidemiologicznych jedną z najczęstszych dolegliwości dotyczącą ponad 50% kobiet przechodzących menopauzę są zaburzenia lękowe[13]. Jedną z substancji o ugruntowanym działaniu anksjolitycznym (przeciwlękowym) z niewielką komponentą działania przeciwdepresyjnego jest opipramol. Mimo iż jego trójpierścieniowa struktura chemiczna sugerowała wkrótce po wprowadzeniu go do lecznictwa potencjalny hamujący wpływ na wychwyt zwrotny serotoniny i/lub noradrenaliny, po przeprowadzonych później badaniach okazało się, że w przypadku opipramolu działanie to jest słabe i występuje jedynie po zastosowaniu bardzo wysokich dawek. Głównym kierunkiem działania tego leku jest agonistyczny wpływ na receptory sigma (typ 1 i 2)[8]. Postuluje się, że znaczenie receptorów sigma sprowadza się głównie do modulacji aktywności innych układów neuroprzekaźnikowych, przede wszystkim dopaminergicznego i glutaminergicznego[9]. Oddziaływanie na receptory sigma implikuje również antagonistyczną aktywność wobec receptorów NMDA, które odgrywają ważną rolę w mechanizmie depolaryzacji neuronu. Modulowanie układu NMDA pozwala na przypuszczenie, że opipramol może działać protekcyjnie na neurony podczas niedokrwienia mózgu – właściwość tę wykazano w badaniach na zwierzętach[9, 10] Ponadto opipramol działa antagonistycznie wobec receptorów serotoninowych 5-HT2, dopaminowych D2, adrenergicznych α-1 oraz cholinergicznych muskarynowych[8, 9, 10]. Blokowanie receptorów histaminowych H1 przez opipramol odpowiada za jego działanie sedatywne. Wszystkie wymienione właściwości po-
PRZYKŁADY WSKAZÓWEK, JAKIE WARTO PRZEKAZAĆ PACJENTCE ROZPOCZYNAJĄCEJ LECZENIE OPIPRAMOLEM:
1 Zwykle dawka wynosi 50 mg rano i w południe oraz 100 mg wieczorem.
2 W zależności od skuteczności i tolerancji leku dawkę można zmniejszyć do 50 mg lub 100 mg i podawać raz na dobę, na noc lub dawkę można zwiększyć do 100 mg i podawać do trzech razy na dobę.
3 Działanie opipramolu nie pojawia się natychmiast, a zmiany nastroju występują stopniowo, w związku z czym optymalny poziom skuteczności obserwuje się po około 2 tygodniach.
4 Leczenie opipramolem nie wyklucza zastosowania terapii skojarzonej z neuroleptykami, lekami nasennymi i uspokajającymi (np. benzodiazepinami), należy jednak wziąć pod uwagę, że podczas jednoczesnego leczenia może nasilić się ośrodkowe działania hamujące.
5 Przed rozpoczęciem leczenia warto zweryfikować, czy pacjentka nie stosuje leków potencjalnie wchodzących w interakcje z opipramolem, takich jak: leki antycholinergiczne, których działanie może ulec nasileniu, inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, które mogą addytywnie wpływać na układ serotoninergiczny czy inhibitorów MAO, które muszą zostać odstawione w odstępie minimum 14 dni od inicjacji terapii[12]
zwalają na bardzo skuteczne zastosowanie opipramolu w leczeniu zaburzeń lękowych – zarówno tych uogólnionych, jak i występujących pod postacią somatyczną, które stanowią jedne z najczęściej występujących dolegliwości klimakterycznych[8]. Już na początku lat 80. opublikowano wyniki kontrolowanych z użyciem placebo badań skuteczności opipramolu u kobiet w okresie postmenopauzalnym, które udowodniły, że przy dłuższym stosowaniu opipramolu (> 2 miesiące) istotnie zmniejsza on uderzenia gorąca[11]. Z kolei działanie opipramolu promujące sen ma
Piśmiennictwo:
niebagatelne znaczenie dla pacjentek zmagających się w okresie menopauzy z bezsennością, bowiem pomaga uniknąć błędu zbyt długiego stosowania leków nasennych z grupy Z czy benzodiazepin[8] Kliniczna skuteczność opipramolu – porównywalna do efektów działania alprazolamu – sprawia, że można rozważać go jako zdecydowanie bezpieczniejszą alternatywę w leczeniu farmakologicznym zaburzeń nerwicowych. Lek ten nie posiada potencjału uzależniającego i cechuje się łagodnym profilem działań niepożądanych[9]
1. Lumsden MA, Dekkers OM, Faubion SS, Lindén Hirschberg A, Jayasena CN, Lambrinoudaki I, Louwers Y, Pinkerton JV, Sojat AS, van Hulsteijn L. European society of endocrinology clinical practice guideline for evaluation and management of menopause and the perimenopause. Eur J Endocrinol. 2025 Sep 30;193(4):G49-G81. doi: 10.1093/ ejendo/lvaf206.
2. Bączek G, Wierzba W, Tataj-Puzyna U, Kamińska A, Baranowska B,Sys D, Walecka. Jakość życia kobiet w okresie okołomenopauzalnym. MedOg Nauk Zdr. 2019; 25(4): 258–265. doi: 10.26444/monz/114666.
3. https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/menopauza/262054,menopauza (stan na dzień: 12.03.2026 r.)
4. Pertyński T, Stachowiak G, Stetkiewicz T Rola ginekologa w okresie pre- i okołomenopauzalnym; Przegląd Menopauzalny 2007; 2: 63-69.
5. https://www.mp.pl/poz/psychiatria/inne_zaburzenia/319294,zaburzenia-psychiczne-zwiazane-z-menopauza (stan na dzień: 12.03.2026 r.)
6. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/348781,serotonina-hormon-szczescia-czym-jest-jaka-odgrywa-role-w-organizmie-jakie-sa-objawy-niedoboru-i-nadmiaru-serotoniny (stan na dzień: 12.03.2026 r.)
7. Fang Y, Liu F, Zhang X, Chen L, Liu Y, Yang L, Zheng X, Liu J, Li K, Li Z. Mapping global prevalence of menopausal symptoms among middle-aged women: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health. 2024 Jul 2;24(1):1767. doi: 10.1186/s12889-024-19280-5.
8. Tafliński T Miejsce hydroksyzyny i opipramolu w leczeniu zaburzeń lękowych; Świat Medycyny i Farmacji, maj 2019, str. 66-69.
9. Jaracz J, Rybakowski J Właściwości farmakologiczne i kliniczne opipramolu w świetle nowych badań; Farmakoterapia w Psychiatrii i Neurologii, 2003,4,115-121
10. https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=621 (stan na dzień: 13.03.2026 r.)
11. van Lith ND, Motké JC. Opipramol in the climacteric syndrome. A double-blind, placebo-controlled trial. Maturitas. 1983 Jun;5(1):17-23. doi: 10.1016/0378-5122(83)90017-8.
12. Charakterystyka Produktu Leczniczego Pramolan, 50 mg, tabletki powlekane. Dostęp online: https://rejestry. ezdrowie.gov.pl/medicinal-products/5470/characteristic (stan na dzień 13.03.2026 r.)
13. Fang Y et al. Mapping global prevalence of menopausal symptoms among middle-aged women: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health. 2024 Jul 2;24(1):1767.
Ksylometazolina i dekspantenol
połączenie skuteczności i regeneracji w jednym preparacie
Infekcje górnych dróg oddechowych, przebiegające najczęściej pod postacią wirusowego ostrego zapalenia zatok przynosowych zwanego potocznie „przeziębieniem”, osiągają apogeum w okresie jesienno-zimowym. Dominującym i najbardziej uciążliwym ich objawem jest katar, który powoduje często zatkanie nosa bądź przybiera formę wodnistego wycieku. Dolegliwości te mogą utrzymywać się od 3 do nawet 14 dni, dlatego też wielu pacjentów szuka „złotego środka”, który przyniesie szybko uczucie ulgi, a jednocześnie będzie bezpieczny. Czy wśród farmakologicznego armamentarium, jakim dysponują apteki, można znaleźć preparat, który będzie wystarczającą odpowiedzią na potrzeby pacjentów zmagających się z uporczywą niedrożnością nosa?
Stosowana od 1959 r. w Unii Europejskiej ksylometazolina jest pochodną imidazoliny, której tzw. działanie sympatykomimetyczne polega na szybkim i długotrwałym pobudzaniu receptorów α-adrenergicznych mgr farm. AGATA OSKROBA
Sposób na szybkie udrożnienie nosa
Wśród najstarszych środków stosowanych w leczeniu nieżytu nosa można znaleźć leki obkurczające jego błonę śluzową. Nazywane są „lekami anemizującymi”, a to, co je wyróżnia, to uniwersalność zastosowania w leczeniu ostrego nieżytu nosa – można wprowadzić je do terapii, nie znając konkretnej etiologii choroby. Rynek farmaceutyczny oferuje zarówno preparaty działające miejscowo (głównie w postaci aerozoli donosowych), jak i ogólnie (w tabletkach). Jedną z najpopularniejszych substancji czynnych, której mechanizm działania polega właśnie na zwężaniu naczyń krwionośnych nosa, jest stosowana już od 1959 r. w Unii Europejskiej ksylometazolina. Jest ona pochodną imidazoliny, której tzw. działanie sympatykomimetyczne polega na szybkim i długotrwałym pobudzaniu receptorów α-adrenergicznych. W rezultacie dochodzi do zwężenia zarówno naczyń pojemnościowych, jak i oporowych w błonie śluzowej nosa, co skutkuje redukcją obrzęku, wysięku i przekrwienia błony śluzowej. Zmniejszenie przekrwienia błony śluzowej nosa daje możliwość swobodnego oddychania przez nos pacjentom, u których występują objawy
KOMPLEKSOWA POMOC W KATARZE
Szybko udrażnia nos
Zmniejsza obrzęk błony śluzowej nosa
Nawilża, regeneruje i ochrania błonę śluzową nosa
od 6. roku życia NOWOŚĆ
Wszystkie informacje o produkcie dostępne po zeskanowaniu kodu. W razie braku możliwości skanowania lub problemów technicznych wsparcia udzieli pracownik Polpharma. XYLOM-WZF/2025/3264
niedrożności przewodów nosowych ew przebiegu przeziębienia i po przebytej operacji nosa. Wśród zalet preparatów zawierających ksylometazolinę należy wymienić szybki początek działania już po jednorazowej aplikacji – pacjent odczuwa ulgę zwykle w ciągu kilku minut po podaniu, długi czas działania, bowiem jego efekty utrzymują się do 10 godzin oraz brak działania ogólnoustrojowego po podaniu donosowym w zalecanych dawkach.
Czy warto sięgać po preparaty złożone?
W codziennej praktyce, chcąc zwiększyć bezpieczeństwo stosowania przez pacjenta środków z sympatykomimetykiem, warte farmaceutycznej rekomendacji są preparaty stanowiące połączenie ksylometazoliny i dekspantenolu. Dekspantenol należy do grupy witamin B, jest pochodną alkoholową kwasu pantotenowego. Ulega przemianom w organizmie, stając się głównym składnikiem koenzymu A. Ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego wzrostu, czynności układu nerwowego i przede wszystkim – regeneracji skóry i nabłonków. Wyróżniają go również właściwości nawilżające. Dzięki wymienionym cechom dekspantenol stanowi świetne rozwiązanie dla zabezpieczenia nabłonka przed dalszymi uszkodzeniami wywołanymi przez toczący się proces zapalny. W związku z tym udowodniono synergistyczne działanie ksylometazoliny i dekspantenolu w zakresie zmniejszania wycieku z nosa, zaczerwienienia śluzówki nosa, niedrożności i przerostu śluzówki nosa. Taka kombinacja to zarówno możliwość silniejszego działania w porównaniu z monoterapią α-mimetykiem, jak również odpowiedź na obawy pacjentów związane z ryzykiem podrażnienia błony śluzowej nosa podczas stosowania stan-
Synergizm działania preparatu złożonego z ksylometazoliny i dekspantenolu w leczeniu objawów ostrego nieżytu nosa został potwierdzony w badaniach klinicznych. Istotnie, po 5 dniach 47% pacjentów zostało wyleczonych po zastosowaniu leczenia skojarzonego w porównaniu z jedynie 1% po zastosowaniu monoterapii ksylometazoliną. W związku z powyższym, chcąc zwiększyć bezpieczeństwo farmakoterapii pacjenta stosującego środki obkurczające błonę śluzową nosa, należy rekomendować preparaty złożone, tj. kombinację ksylometazoliny i dekspantenolu
dardowych preparatów obkurczających. Dekspantenol poprawia gojenie się ran, zatem minimalizuje prawdopodobieństwo wystąpienie tego typu działań niepożądanych. Komplementarność przejawiająca się w działaniu tych dwóch substancji sprawia, że preparat będący ich połączeniem jest odpowiedzią na wszystkie potrzeby pacjenta w okresie przeziębienia związane z leczeniem nieżytu nosa – chory odczuwa zmniejszenie wycieku z nosa i szybką poprawę jego drożności, a jednocześnie jego błona śluzowa jest lepiej zabezpieczona przed uszkodzeniami i związanymi z tym uczuciem pieczenia, suchości czy krwawieniami z nosa. Synergizm działania preparatu złożonego z ksylometazoliny i dekspantenolu w leczeniu objawów ostrego nieżytu nosa został potwierdzony w badaniach klinicznych. Istotnie, po 5 dniach 47% pacjentów zostało wyleczonych po zastosowaniu leczenia skojarzonego w porównaniu z jedynie 1% po zastosowaniu monoterapii ksylometazoliną.
Zasady bezpiecznej farmakoterapii z użyciem środków obkurczających błonę śluzową nosa W związku z powyższym, chcąc zwiększyć bezpieczeństwo farmakoterapii pacjenta stosującego środki obkurczające błonę śluzową nosa, należy rekomendować preparaty złożone, tj. kombinację ksylometazoliny i dekspantenolu. Ponadto, stosując tego typu donosowy lek, należy pamiętać o nieprzekraczaniu dawek zalecanych, tj. maksymalnie trzy dawki do każdego otworu nosowego na dobę dla dorosłych i dzieci od 6. r.ż. Ksylometazolina może być również stosowana przez dzieci już od 2 r.ż. – należy wtedy pamiętać o wyborze preparatów zawierających 0,5 mg tej substancji czynnej w 1 ml roztworu, tj. występującej w stężeniu 0,05% (podczas gdy dzieci od 6. r.ż. i dorośli mogą stosować roztwór, w którym na 1 ml roztworu przypada 1,0 mg ksylometazoliny).
Istotnym jest również zwrócenie uwagi pacjenta na czas terapii, który nie powinien przekraczać 7 dni w celu zapobiegania wystąpieniu polekowego nieżytu nosa.
Piśmiennictwo:
1. Arcimowicz M et al. Wytyczne dotyczące postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok przynosowych u dorosłych i dzieci. Lekarz POZ 4/2025:1-11
2. https://indeks.mp.pl/leki/desc.php?id=459; dostęp online z dnia: 04.02.2026 r.
3. https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/medicinal-products/29748/characteristic; dostęp online z dnia: 04.02.2026 r.
4. Zielińska A. Ksylometazolina – właściwości i zastosowania. Lek w Polsce 2024’02, Vol. 34 (393).
Pierwsze na świecie polskie przeciwciało monoklonalne nagrodzone na Prix Galien Polska
Biopodobny natalizumab zdobył wyróżnienie w kategorii „innowacyjny produkt drugiej generacji” podczas tegorocznej gali Prix Galien Polska. Jury podkreśliło znaczenie projektu dla rozwoju krajowej biotechnologii oraz jego wpływ na zwiększenie dostępności nowoczesnych terapii dla pacjentów na całym świecie. Cząsteczkę rozwijała Polpharma Biologics, a prace prowadzone były w ośrodkach w Polsce, które dziś funkcjonują pod marką Rezon Bio jako CDMO.
ŹRÓDŁO: REZONBIO.COM
Budowanie kompetencji, których w kraju nie było Prace nad cząsteczką trwały ponad dekadę w Gdańsku i obejmowały pełny, samodzielnie prowadzony proces – od rozwoju, przez produkcję, po przygotowanie dokumentacji wymaganej w procedurach rejestracyjnych FDA i EMA. Fakt, że projekt został zrealizowany w całości w Polsce, jest dowodem na dynamiczny rozwój krajowego sektora biotechnologii i na to, że możliwe jest tu tworzenie przeciwciał monoklonalnych wprowadzanych później na światowe rynki.
„Historia związana z biopodobnym natalizumabem to coś więcej niż opracowanie samego przeciwciała monoklonalnego. To budowanie kompetencji, których w kraju nie było. Wiedzy, która dziś staje się częścią polskiej specjalizacji biotechnologicznej” – mówi dr Rafał Derlacz, Dyrektor Innowacji w Rezon Bio współodpowiedzialny za rozwój cząsteczki od jej wczesnych etapów.
Technologia, eksperci i doświadczenie
„Nagroda Prix Galien to dla nas duże wyróżnienie i uwieńczenie kluczowego etapu rozwoju naszej firmy. Dziś Polpharma Biologics wkracza na rynek CDMO, jako marka Rezon Bio. I mogę powiedzieć jedno – ta nagroda potwier-
„Historia związana z biopodobnym natalizumabem to coś więcej niż opracowanie samego przeciwciała monoklonalnego. To budowanie kompetencji, których w kraju nie było. Wiedzy, która dziś staje się częścią polskiej specjalizacji biotechnologicznej” – mówi dr Rafał Derlacz, Dyrektor Innowacji w Rezon Bio współodpowiedzialny za rozwój cząsteczki od jej wczesnych etapów
dza, że mamy nie tylko technologię, pierwsze cząsteczki, ale też ekspertów i doświadczenie, które pozwalają nam konkurować na światowym poziomie” –dodaje dr Adriana Kiędzierska-Mencfeld, CEO Rezon Bio.
Biopodobny natalizumab znajduje zastosowanie w leczeniu rzutowo-remisyjnej postaci stwardnienia rozsianego (RRMS). Terapia ogranicza aktywność choroby, zmniejsza częstość rzutów i spowalnia
progresję objawów. Wprowadzenie polskiego biopodobnego przeciwciała monoklonalnego jest przełomowe – zwiększa bezpieczeństwo dostaw, wzmacnia niezależność terapeutyczną i może poprawić dostępność terapii dla pacjentów – już nie tylko w Europie, ale również w Stanach Zjednoczonych. Prix Galien Polska jest częścią międzynarodowego konkursu wyróżniającego projekty o znaczącym wpływie na medycynę. Jury złożone z ekspertów i naukowców ocenia zgłoszenia pod kątem jakości badań, wartości klinicznej i znaczenia dla pacjentów.
O Rezon Bio
Rezon Bio to europejskie CDMO (contract development and manufacturing organization) specjalizujące się w produkcji substancji biologicznych w systemach komórkowych ssaczych. Firma działa w oparciu o dwa nowoczesne ośrodki w Polsce: w Gdańsku i Warszawie-Duchnicach. Firma wyrosła z dorobku Polpharma Biologics, której leki biologiczne zostały wprowadzone na rynki globalne.
KSIĄŻKA
Wichry namiętności
Film Emerald Fennell to odważna i oryginalna ekranizacja jednej z największych historii miłosnych wszechczasów.
Margot Robbie i Jacob Elordi wcielają się w Cathy i Heathcliffa, których zakazana, romantyczna namiętność z czasem staje się toksyczna. Film jest monumentalną opowieścią o pożądaniu, miłości i szaleństwie. Fennell wyreżyserowała obraz na podstawie własnego scenariusza opartego z kolei na powieści „Wichrowe wzgórza” autorstwa Emily Brontë. Jest też jego producentką razem z nominowanym do Oscara i nagrodzonym BAFTĄ Joseyem McNamarą oraz Margot Robbie. Nominowani do Oscara Tom Ackerley i Sara Desmond są producentami wykonawczymi. Za kulisami Fennell współpracowała z takimi artystami jak nagrodzony Oscarem i BAFTĄ operator Linus Sandgren, nominowana do Oscara i BAFTY scenografka Suzie Davies czy nominowana do BAFTY montażystka Victoria Boydell. Kostiumy zaprojektowała laureatka Oscara i BAFTY Jacqueline Durran. Piosenki skomponowała Charli XCX.
„Wichrowe wzgórza”, reż. Emerald Fennell. Wyst.: Margot Robbie, Jacob Elordi, Shazad Latif, Alison Oliver, Owen Cooper, Charlotte Mellington, Hong Chau. Dystrybucja: Warner Bros. Premiera: 13 lutego 2026 r.
Opowieść o niezłomnej lekarce, która odważnie stanęła po stronie najsłabszych. Jedna z najpopularniejszych polskich pisarek przedstawia prawdziwą historię Jolanty Wadowskiej-Król, „śląskiego Czarnobyla” i „znikających dzieci”.
„Doktórka od familoków”, Magdalena Majcher, Wydawnictwo W.A.B.
MUZYKA ŚLĄSKI CZARNOBYL
MUZYKA Z SZANSĄ NA OSCARA
Album nagrodzony prestiżową Europejską Nagrodą Filmową to poruszająca ścieżka dźwiękowa do filmu „Wartość sentymentalna” Joachima Triera, nominowanego do Oscara w dziewięciu kategoriach.
„Sentimental Value”, Hania Rania, Universal Music Polska
