!AKTIVIST 28.04

218 * 2026 218 * 2026

218 * 2026

MARYLA BEZ KOSTIUMU Margaret na odludziu • Dwurnik o borsukach Selekcja naturalna Typek • Kalinowski o festiwalach

1

NIGDY NIE JEST ZA PÓŹNO, ŻEBY ZMIENIĆ ZDANIE. MOŻE WŁAŚNIE NA TYM POLEGA DZIŚ NAJWIĘKSZY LUKSUS. KATARZYNA STRASZEWICZ REDAKTOR NACZELNA

W tym numerze patrzymy na ludzi, którzy mają odwagę podejmować ryzyko zmian. Maryla nagrywa płytę z młodymi muzykami i rusza z koncertami MTV Unplugged. Margaret przenosi się z miasta do lasu i jeszcze dalej do Hiszpanii. Marcin Kuberna zamienia modę na ceramikę i po czterogodzinnym kursie podbija świat designu, udowadniając, że rzemiosło jest językiem globalnym, a prawdziwy talent zawsze się obroni.

Agnieszka Adam jedzie na kraniec świata, żeby mówić o jego przyszłości i otwiera wystawę w Arktyce. Pola Dwurnik składa swoją opowieść z przygarniętych PRL-owskich znaczków i przekonuje, że w świecie, którego prawdopodobną przyszłością jest AI, zawsze będzie miejsce dla artysty. W sesji z primabaleriną pokazujemy coś, czego nie zobaczycie, widząc ją na scenie. W poszukiwaniu autentyczności zaglądamy też za kulisy tygodni mody, gdzie Asia Typek zamiast trendów wypatruje ludzi, robiąc im zdjęcia, które są potem publikowane w najlepszych międzynarodowych edycjach magazynów.

Gdybyście mieli ochotę ruszyć na spacer, to najgorętszą teraz opcją jest modernistyczna architektura Warszawy.

Jarosław Trybuś opowiada o ciekawostkach z nią związanych, o tym dlaczego zachowało się jej stosunkowo dużo i warto ją zobaczyć. A skoro o architekturze mowa, to nie możemy się doczekać nowej odsłony kultowego Kina Tęcza, które już niedługo wraca do życia, choć w zupełnie innym wydaniu. Tak samo jak „Aktivist” z inną energią, w innym świecie, ale z tą samą nonszalancją w duchu modernizmu. Zawsze lubiłam logo „Aktivista”. Jest proste i nie próbuje się podobać na siłę, ani odmładzać. Może dlatego się nie starzeje. Dobrze, że wraca. I że mogę być częścią tego powrotu.

Redaktor naczelna

Katarzyna Straszewicz

Dyrektor kreatywna Ewa Dziduch-Piasecka

Dyrektor artystyczna Kinga Nieśmiałek

Brand Manager Gabriela Opiela

Redaktor prowadzący Aktivist.pl Krzysztof Kujawa

Współpracownicy

Zdzisław Furgał, Filip Kalinowski, Aleksandra Pakieła, Jonasz Tołopiło

2

Wydawca

Morten Lindholm

Business Development Director Marta Wilk

Korekta

Katarzyna Wierzba

Okładka Maryla Rodowicz w obiektywie Piotra Porębskiego Redakcja nie odpowiada za treść materiałów reklamowych.

Valkea Media S.A. / ul. Ficowskiego 15, 01-747 Warszawa

48

temat z okladki

styl życia

Maryla bez kostiumu

Margaret

16

54

rzemiosło

styl życia

Marcin Kuberna

Zakładnicy Marzeń

22 sztuka

Pola Dwurnik

28 sztuka

3

Prorocy

30 ekologia

Eko sztuka

32 uroda

Ballerina

40 moda

spis treści

4

58 moto

Poza schematem

52 muzyka

Miłość, spokój i bezsenność

68 architektura

Warszawski modernizm

74 nowe miejsca

Kino Tęcza

76 wywiad

Asia Typek

Praca przyszłości

46

78

ludzie i zwierzęta

książki

Kopiszka i pies

Nie tylko dla kobiet

wywiad

Maryla Rodowicz od ponad pięciu dekad jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiej sceny muzycznej. Właśnie nagrała nową płytę i wróciła z projektem MTV Unplugged, nagranym z młodymi artystami, który przyciągnął nową publiczność i nadał jej repertuarowi świeże brzmienie. Równolegle koncertuje niemal bez przerwy, w Polsce i za granicą, a jej kalendarz, jak sama mówi, przypomina „rozpiskę grozy”.

ROZMAWIAŁA KATARZYNA STRASZEWICZ

Zawsze patrzę

wywiad

5

w światło

wywiad

KATARZYNA STRASZEWICZ: Co pani czuje przez te pierwsze kilka sekund, kiedy wychodzi do publiczności?

MARYLA RODOWICZ: Nie myślę o tym, że jest przede mną tłum ludzi. Staram się ich zagarnąć swoją energią, wciągnąć w mój świat.

Bardzo napięty. Widzę Edynburg…

Edynburg za miesiąc, a wcześniej Wilno, Bielsko…

Ale nie ma w tym już tremy?

Jest. Coraz większa.

Nie myślała pani, żeby dać sobie chwilę odpocząć?

Odpoczywam w tak zwanym międzyczasie.

Jak ją pani opanowuje?

Po paru utworach mija. Najważniejsza jest koncentracja.

Poza tym mam zasadę, że muszę być w garderobie cztery godziny przed koncertem. Zabieram pięć–sześć kostiumów i przebieram się, przebieram, to mnie uspokaja, a potem jeszcze przez trzy godziny rozśpiewuję się z gitarą.

To wymaga dyscypliny?

Ogromnej, ale takie jest życie.

Zdarza się pani wybrać kogoś z widowni i śpiewać do tej osoby?

Nie. Zawsze patrzę ponad głowami, w światło. Nie rozumiem wykonawców, którzy wychodzą na scenę, machają do ludzi, grają, patrząc na kogoś, widzą szczegóły. Gdybym zaczęła analizować, co ta osoba robi, jak reaguje, kompletnie by mnie to zdekoncentrowało.

Czyli może się pani przebrać wszędzie?

Jestem skoncentrowana wyłącznie na zadaniu: wyjść, porwać publiczność, dobrze zaśpiewać.

I Londyn.

Londyn też.

Prowadząc takie nomadyczne życie, nie tęskni pani za wygodą?

Wypieram to. Nie myślę o tym. Jestem skoncentrowana na tym, co mnie czeka na scenie.

Po tych wszystkich latach coś się zmieniło w podejściu do pracy?

Jestem bardziej odpowiedzialna niż wtedy, kiedy zaczynałam karierę.

Zabieram pięć–sześć kostiumów i przebieram się, przebieram, to mnie uspokaja...

I to działa?

Kiedy widzę i słyszę reakcję publiczności, wiem, że będzie dobrze. Na moje koncerty przychodzi dużo młodych ludzi i to właśnie oni stoją przez cały koncert, śpiewają, tańczą i podrywają resztę.

Czy ktoś inny mógłby zrobić coś takiego – nagrać płytę z młodymi artystami?

Teraz wszyscy nagrywają duety, więc tego jest bardzo dużo na rynku, ale na ogół młodzi z młodymi.

Czy ktoś, kto tak dużo koncertuje, może mieć normalny dom?

Przez wiele lat mieszkałam w wynajmowanych mieszkaniach.

Teraz, kiedy mam prawdziwy dom, na ogół po koncercie wracam do niego, żeby spać w swoim łóżku, nawet jeżeli to jest 600 kilometrów. Czasem dojeżdżam nad ranem, ale jestem.

To jest dla mnie ważne.

I te trasy pokonuje pani sama?

No nie, z kierowcą.

Ta płyta jest wyjątkowo dopracowana wizualnie, scenografia „Gejszy” jest iście filmowa.

To prawda. Co ciekawe, przez wiele lat nie chciałam grać tej piosenki. Muzycy mnie prosili: „Szefowa, grajmy Gejszę”, a ja kręciłam nosem.

Jest pani wielką fanką Porsche?

Ogromną. Zwłaszcza Porsche 911. I uważam, że ono musi być czerwone. Nie uznaję innych kolorów, tak jak z Ferrari – liczy się tylko czerwone. Teraz sporo tych Porszaków się pojawiło, zwykle jeżdżą nimi mężczyźni, ale nie kupują czerwonego.

Pewnie nie chcą zwracać uwagi.

Co panią przekonało?

Ten koncert MTV Unplugged. Reakcja publiczności. Zrozumiałam, że to się podoba. Proszę spojrzeć – to jest mój grafik koncertowy na najbliższe miesiące.

Kiedy pierwsze Porsche pojawiło się w pani życiu?

Zobaczyłam w gazecie zdjęcie Sobiesława Zasady w czerwonym Porsche i poczułam, że muszę je mieć. Zasada imponował mi, jako kierowca. Na początku lat 70. grałam koncert

6

wywiad

8

Byłam w takim amoku tenisowym, że grałam od poniedziałku do piątku, po dwie godziny dziennie.

w Berlinie Zachodnim i dostałam wysokie honorarium.

Nie tak wysokie, żeby starczyło na Porsche, ale vis-à-vis hotelu był salon używanych samochodów i na wystawie zobaczyłam kabriolet Porsche. Co prawda, nie czerwony, tylko zielony, i nie 911, tylko 914, ale i tak nie dawał mi spokoju.

9

Kupiła pani?

Tego samego dnia spotkałam w hotelu bułgarskiego menedżera, którego pamiętałam z różnych festiwali, i opowiedziałam mu, co wypatrzyłam. Zapytał, ile mi brakuje. Brakowało połowy. Powiedział: „To ja ci pożyczę, oddasz, jak będziesz miała”. Tak stałam się właścicielką pierwszego Porsche. Od razu wsiadłam do niego z moim pianistą i pojechaliśmy do NRD na kolejne koncerty. Tyle że sprzedali mi mocno zrujnowany samochód – miał przekoszoną ramę.

To mogło być niebezpieczne.

Bardzo. Na niemieckich autostradach, przy około 200 km/h, samochód wpadał w drgania i jechał bokiem.

Wypadek na Mazurach zakończył jego żywot. Później, po paru latach, w końcu stałam się szczęśliwą właścicielką czerwonego Porsche 911. To, że miał silnik do remontu, nie miało znaczenia. Pojechałam nim do Krakowa. Był rok 77. Noc, ulewa, a ja bałam się depnąć, tak mu tyłek uciekał. Trwały próby do musicalu „Szalona lokomotywa" w Teatrze Stu. Grałam z Markiem Grechutą, reżyserował Krzysztof Jasiński, w którym od razu się zakochałam.

Genialny wizjoner i piękny mężczyzna. Mam z nim dwoje dzieci: Jaśka i Kasię.

A Porsche ma pani nadal?

No nie, jeździłam nim dwa lata, ale byłam szczęśliwa nawet w nim siedząc, słuchając dźwięku silnika.

Żałuje pani jakichś prywatnych wyborów?

Spotykałam na swojej drodze różnych ludzi.

Zakochiwałam się w nietuzinkowych mężczyznach.

Patrzy pani do przodu?

Do przodu myślę głównie o tym, żeby zarobić na rachunki za gaz i żeby nagrać nową płytę. Staram się nadmiernie nie analizować przeszłości.

Czy to pomaga w kontaktach z młodymi?

Ja się bardzo dobrze czuję w towarzystwie młodych ludzi.

W ogóle nie czuję różnicy wieku. Może jestem infantylna.

Ma pani stałe grono przyjaciół?

Dwa razy w roku robię kolację dla dwunastu osób, tyle mam krzeseł przy stole. To są zasiadane kolacje. Podstawą jest stały skład sąsiadów. Plus goście, których chcę ugościć.

Za co ich pani tak lubi?

Za poczucie humoru, poza tym znamy się wiele lat.

Ma pani takie momenty, że wszyscy mówią, że było świetnie, a pani wie, że nie było?

Rozumiem, że nie chodzi o moje kolacyjki. Wiem, gdzie zrobiłam błędy, nawet jeżeli moi fani uważają inaczej. Jestem bardzo krytyczna wobec siebie.

A co w pracy muzyka jest najtrudniejsze?

Utrzymanie składu muzyków. Lubię grać w stałym składzie, bo tylko wtedy ludzie wiedzą, czego od nich oczekuję, jaki klimat w utworze chcę uzyskać. Nowy muzyk na dzień dobry musi poznać plus minus czterdzieści utworów. W trakcie pracy poznaje kolejnych czterdzieści. Repertuar mam szeroki i lubię co jakiś czas dodawać nowe utwory, zmieniać program koncertowy.

MNIE SIĘ WYDAJE, ŻE JESTEM UBRANA NORMALNIE Mało jest w Polsce naprawdę dobrych muzyków?

Ojej, bardzo dużo. Zwłaszcza młodych.

A skąd się wziął pomysł, żeby skrzyknąć młodych artystów i zrobić MTV Unplugged?

Moi nowi menedżerowie mi to zasugerowali. To oni kontaktowali się z MTV i dopracowywali szczegóły przez ostatnie dwa lata.

Ciężko to było zrobić na tak wysokim poziomie?

O poziom muzyczny zadbał Bartek Królik, gorące nazwisko w branży. Jedyny problem miałam z ilością prób, tak się złożyło, że wcześniej zagrałam trzy duże, dwugodzinne koncerty – w piątek, sobotę, niedzielę, a w poniedziałek, wtorek i środę robiliśmy próby do MTV. Codziennie, po parę godzin. Mój wokal był, że tak powiem, zrypany, ale musiałam dać radę.

Miała pani kiedyś tak, że wyszła pani na scenę i głos odmówił posłuszeństwa?

Całkiem niedawno, w Bielsku-Białej. Obudziłam się z bólem gardła, wiedziałam, że nie jest dobrze. Miałam

nadzieję, że to rozejdzie się po kościach, ale nie rozeszło.

W połowie koncertu poczułam, że nie dam rady. Wyszeptałam: „przepraszam, nie mogę śpiewać”. Ludzie zrobili mi owację na stojąco. To było wzruszające. Za chwilę zagram w Bielsku ponownie, żeby przeprosić publiczność. I zagrać dla nich koncert na poziomie.

Jaka część pani pracy jest najbardziej niedoceniana?

Od końca lat dziewięćdziesiątych nagrywam regularnie płyty.

Potem, w latach dwutysięcznych, co dwa, trzy lata wydawałam kolejne. Były niestety kompletnie niezauważone przez Fryderyki. Uważałam, że niesłusznie. W 2008 roku chcieli mi dać Złotego Fryderyka za całokształt. Odmówiłam. Powiedziałam, że nie mam jeszcze całokształtu. Że on się tworzy.

Dlaczego tak było? Zazdrość?

Myślę, że to gremium nawet tych płyt nie słuchało, a były to płyty produkowane przez najlepszych producentów, takich jak Andrzej Smolik, Krzysztof Herdzin, Marcin Bors. Można było przynajmniej nominować producentów albo Kasię Nosowską za teksty.

wywiad

Zdarza się pani wyjść na scenę bez ochoty, z przymusu?

O nie. Jak spojrzę na tę rozpiskę najbliższych koncertów, to już się cieszę.

Jest pani bardzo znana z niesamowitych kreacji scenicznych.

Szyją się kolejne.

Pomysły przychodzą same czy polega pani na podpowiedziach?

Projektanci zwykle starają się narzucić mi swój sposób myślenia, zazwyczaj więc spotykamy się w pół drogi. Od dwóch lat mam bardzo młodego projektanta – zabawne, że nazywa się tak jak mój starszy syn Kuba Jasiński, a przyjaciele mówią na niego Jasiek. Rok temu, robił mi piękny, różowy garnitur na sylwestra. Śpiewałam w nim duet z Roxie Węgiel „Damą być”. To był przepięknie dopasowany żakiet z dużymi ramionami, cały wysadzany kryształkami.

A gdzie szuka pani modowych inspiracji?

W internecie. Nawet dzisiaj w nocy oglądałam pokazy takich marek jak Dolce & Gabbana czy Armani. Szukam inspiracji.

Które jeszcze marki pani ceni?

Jean Paul Gaultier i Alexander McQueen, za te ich niesamowite, widowiskowe kreacje.

W czym pani czuje się najlepiej?

W wielkich, barokowych spódnicach. Musi też być spektakularny materiał. Ja po prostu uwielbiam jedwab. Mogłabym pracować w sklepie z jedwabiem, uwielbiam dotyk jedwabiu.

Pani nakrycia głowy są pani znakiem firmowym.

Do tego różowego garnituru Kuba Jasiński zrobił ogromny kapelusz. Był tak ciężki, że zjeżdżał do tyłu. Mówię: „Kuba, zrób coś”, a on spanikowany podwiązał mi go żyłką, która wbijała mi się w gardło, ale dałam radę.

Ofiara mody?

Oj, tak. Ja dla kreacji mogę poświęcić bardzo dużo. Może być niewygodnie, ale ma być efektownie. Będę cierpieć, ale wyjdę. A ten kapelusz i tak zjechał do tyłu, przez co stworzył wokół twarzy niesamowitą aureolę. Wszyscy się zachwycali.

Kupuje pani czasem ubrania w sklepach?

Czasem lubię się powłóczyć po sklepach. Na pewno po koncertach w Londynie przebiegnę się do ulubionych sklepów.

Artystyczna dusza?

Może dlatego, że moja mama projektowała wnętrza i malowała obrazy.

A pani?

Zdawałam na ASP, ale się nie dostałam. Dwa razy.

W końcu wylądowałam na AWF-ie, choć wcześniej była jeszcze szkoła muzyczna. Przez jakiś czas próbowałam robić to jednocześnie: po treningu lekkoatletycznym na stadionie szłam na lekcje skrzypiec. I mój profesor mówił: „Oho, chyba był trening”, bo drżała mi ręka. Żałuje pani, że nie poszła w kierunku sportowym?

W gimnazjum miałam nieustające dwóje z matematyki i w końcu szkoła zabroniła mi trenować. Tak skończyła się moja sportowa kariera.

Wtedy zaczęła się pani miłość do tenisa?

Trochę później.

A kiedy to marzenie się zmaterializowało?

Na wczasach z Orbisem, w Bułgarii. Zobaczyłam pięknego trenera na kortach, miał na imię Peter.

Zapisałam się do niego na lekcje. Miał jedyny wolny termin tylko od trzynastej do piętnastej, w największym słońcu, ale przychodziłam codziennie. Trenowałam dwie godziny i przez dwa tygodnie schudłam siedem kilo.

Ciekawych ludzi poznaje się przez tenisa?

Zawsze grałam z trenerem, aż do zerwania mięśnia w kolanie – najpierw w prawym, potem w lewym. Skończyło się operacją kolana. Przed nią byłam w takim amoku tenisowym, że grałam od poniedziałku do piątku, po dwie godziny dziennie.

To dość obciążające.

Dlatego w końcu wysiadły mi te kolana.

Czy miała pani taki moment, że chciała to rzucić? Nie tenis, tylko muzykę?

Rzucić muzykę? No skąd. To moja miłość.

A w domu pani śpiewa czy słucha muzyki?

Słucham wszystkich nowości. Nucę sobie non stop.

Budzę się z jakąś melodią. Jestem pod prysznicem – śpiewam. Moje koty mają ze mną wesoło.

Czy pieniądze i dobra materialne są dziś ważniejsze niż kiedyś?

Pieniądze dobrze mieć, a dobra materialne? Dla mnie ważny jest samochód, żeby móc się poruszać po mieście.

A kto dziś potrafi panią wkurzyć?

Staram się nie otaczać ludźmi, którzy mogą mnie wkurzyć.

Nigdy nie ma pani dosyć własnego wizerunku?

Na co dzień ubieram się dość normalnie. To znaczy mnie się

12

wywiad

wydaje, że jestem ubrana normalnie, choć lubię ubrania z charakterem.

Odniosła pani ogromny sukces. Oszołomił panią?

Popularność przyszła z czasem i rosła, rosła, aż do chwili obecnej. Jest naprawdę duża. Do dziś nawet dzieci mnie rozpoznają.

Naprawdę poznają?

Niedawno stałam z Matą na ulicy, przechodziły licealistki i podeszły po autograf do mnie. On mówi: „A czemu nie do mnie?”.

To musiało być zabawne.

Mata będzie grał w maju na Stadionie Narodowym i bardzo się z tego cieszę. Będę jego gościem. Od pierwszych jego produkcji jestem jego fanką. To fajny gość.

Dzisiejsi młodzi artyści są inni?

Jak oglądam te wszystkie formaty i konkursy, widzę ludzi, którzy mają szesnaście, siedemnaście lat i wiedzą, czego chcą. Są bardzo dojrzali. Ja chyba taka nie byłam. No i nie było wtedy takich możliwości.

A pani początek?

Ludzie mojego pokroju nie wiedzieli, jak się poruszać i gdzie mogą się pokazać, nie było tylu konkursów. Wystartowałam jako studentka drugiego roku na Festiwalu Piosenkarzy Studenckich w Krakowie, który wygrałam. Marek Grechuta był wtedy drugi, niesprawiedliwie, uważałam, że to on powinien wygrać. Potem zostałam zaproszona do Opola, zaczynałam też od koncertu amatorów debiutantów o szesnastej w pełnym słońcu, a ta scena w Opolu jest tak wybudowana, że jak słońce zachodzi, to świeci prosto na nią. Teraz jest elegancko, jest dach nad widownią.

13

Mata i Quebo umówili się ze mną na tenisa, ale Mata nie przyszedł, a Quebo spóźnił się dwie godziny.

Tak mnie wzruszały jego teksty, że sześć lat temu zdobyłam jego numer i napisałam do niego. Długo nie odpisywał. W końcu po paru miesiącach korespondencji Mata i Quebo umówili się ze mną na tenisa, ale Mata nie przyszedł, a Quebo spóźnił się dwie godziny. Dzwonię, a on mówi spokojnie: „Ale ja dopiero wyjechałem z Ciechanowa”.

Może zapomniał?

Może zapomniał. Ja wszystkie terminy mam w swoim pięknym, czerwonym notesie, który dostałam w prezencie od młodszego syna, Jędrka.

Co powiedziałaby pani młodszej sobie dzisiaj? Żeby robiła to, co jej serce dyktuje, żadnego moralizowania.

Tymczasem pani, jak śpiewa, patrzy prosto w światło…

Robię to, co robiła Ewa Demarczyk. Ona też patrzyła w światło, żeby się nie zdekoncentrować. Zresztą nie wiem, nigdy jej nie pytałam. Dla mnie była wzorem, genialną wokalistką. To wymaga ogromnej pracy, bo talent i warunki głosowe to dopiero początek. Dobrze, że teraz młodzi ludzie to rozumieją.

ZDJĘCIA PIOTR PORĘBSKI KONCEPCJA I REALIZACJA EWA DZIDUCH-PIASECKA I GABRIELA OPIELA WŁOSY PATRYK DOMAŃSKI MAKIJAŻ KAMILA WIEDEŃSKA STYLIZACJA ANNA ZEMAN

14

aktivist.pl

Nieznane obrazy Wojciecha Fangora w Warszawie.

WYSTAWA, KTÓRA ODSŁANIA TAJEMNICE KOSMOSU

nie są ilustracjami kosmosu. To raczej doświadczenia – zanurzenia w przestrzeni, która nie ma początku ani końca.

Jak pisał John Canaday, Fangor był „romantykiem intuicji”, artystą szukającym nie odpowiedzi, lecz tajemnicy. I właśnie ta tajemnica staje się osią całej wystawy. Drugim, równie istotnym głosem jest Arkadiusz Sylwestrowicz – twórca, który nie tylko znał Fangora, ale prowadził z nim dialog wykraczający poza ramy czasu. Jego prace, pokazywane po międzynarodowych sukcesach, m.in. w Ameryce Południowej, nie są reinterpretacją, lecz kontynuacją tej samej rozmowy – tyle że językiem współczesnej energii, napięcia i formy. To spotkanie dwóch wrażliwości: jednej skupionej na ciszy i nieskończoności, drugiej – na ruchu i intensywności. Razem tworzą przestrzeń, w której sztuka styka się z nauką, a widz zostaje wciągnięty w proces odkrywania tego, co wymyka się definicjom.

15 Nieznane obrazy, kosmiczne inspiracje i historia, która powraca w nowym kontekście. W Warszawie otwiera się wystawa ukazująca Wojciecha Fangora z zupełnie innej perspektywy – jako artystę sięgającego poza granice widzialnego świata.

„STARS. FANGOR. SYLWESTROWICZ.” nie proponuje gotowych odpowiedzi. Zamiast tego otwiera pole – dla spojrzenia, dla emocji, dla interpretacji. To wystawa dla tych, którzy patrząc w niebo, widzą coś więcej niż tylko gwiazdy.

Mecenas wystawy: TOTALIZATOR SPORTOWY Organizatorzy: Fangor Foundation, Fundacja Art Forma, John Weston Group Partnerzy: APART, CBF

Warszawa staje się na chwilę obserwatorium – nie tyle nieba, co wyobraźni. Wystawa „STARS. FANGOR. SYLWESTROWICZ.” odsłania mniej znane oblicze Wojciecha Fangora – artysty, który zamiast opisywać rzeczywistość, próbował ją przekroczyć. To Fangor zanurzony w kosmosie, inspirowany nauką, ale wierny intuicji, w tym cyklu korzystał bezpośrednio z map opracowanych przez Heweliusza.

Ekspozycja, prezentowana w Centrum Bankowo-Finansowe Nowy Świat S.A. od 26 czerwca do 28 lipca 2026, koncentruje się na rzadko pokazywanym cyklu z 2014 roku. Punktem wyjścia jest tu postać Jana Heweliusza – astronoma, który próbował uporządkować niebo. Fangor robi coś odwrotnego: rozsadza system, tworząc wizualne pola napięcia, światła i koloru, które bardziej się odczuwa, niż rozumie. Jego obrazy W a ciciel marki

16

Prace Marcina Kuberny na wystawie Romantyczny Brutalizm w Willi Gawrońskich. fot. Tomo Yarmush dzięki uprzejmości Fundacji Visteria.

Na stronie obok: fot. Wojciech Klauze

rzemiosło

JESTEM Z INNEJ

gliny

17

Zaczynał od stylizacji, planów zdjęciowych, światów budowanych na kilka godzin, a potem nagle wszystko się zatrzymało. Dopiero wtedy, w ciszy i bezczynności pojawił się materiał, który nie pozwala udawać i zostawia trwały ślad. I dokładnie w tym miejscu zaczyna się ta historia.

Z MARCINEM KUBERNĄ, ZAŁOŻYCIELEM MARKI GRÔPK, ROZMAWIAŁA KATARZYNA STRASZEWICZ.

KATARZYNA STRASZEWICZ: Czy glina wymusza tempo?

MARCIN KUBERNA: Na szczęście schnie powoli, ale potrafi zaskoczyć. Trzeba mieć wyczucie. Forma musi chwilę „odpocząć”, lekko stwardnieć, ale nie stracić plastyczności. To moment, który ceramicy nazywają leather-hard. Do pewnego stopnia jestem w stanie przewidzieć efekt, ale zawsze jest w tym element niepewności. Żółta glina na początku jest czerwonawa, szarobeżowa po wypale wygląda prawie jak biała. Dużo zależy od szkliwa i od tego, jak materiał z nim reaguje.

Jak wygląda proces?

Najpierw przez około tydzień wszystko musi schnąć. Potem pierwszy wypał, czyli biskwit. Dopiero wtedy można szkliwić i wypalać ponownie. Szkliwo w postaci proszku o zawartości krzemionki, dopiero w piecu topi się pod wpływem temperatury tworząc szklistą warstwę. Nie mam własnego pieca. Ten, którego potrzebuję, nie zmieściłby się w drzwiach pracowni, więc korzystam z pieca w szkole ceramicznej. Jest w tym element oczekiwania i napięcia, którego nie da się ominąć.

Od początku robiłeś duże formy?

Tak, dość duże, zwłaszcza jak na początek. Pamiętam, że poprosiłem nauczycielkę, która udzieliła mi lekcji podstawowej techniki, o dodatkową – szkliwienia i musiałem przywieźć do niej wcześniej wykonane naczynia.

Nie były aż tak duże, jak teraz robię, ale zrobiły na niej wielkie wrażenie. Jak ja, po tej pierwszej lekcji, która trwała cztery godziny, zdołałem ulepić takie rzeczy?

Wtedy pomyślałem, że to ma sens, że mam do tego talent.

Miałeś kogo podpatrywać?

Nie. Jedynym rzemieślnikiem w rodzinie był dziadek kowal.

Niewiele to ma wspólnego z ceramiką, może tylko ogień jest wspólny. Rodzice są rolnikami, to kaszubska rodzina od pokoleń. W domu nigdy nie było artysty.

Skąd ta forma i struktura?

Miałem w głowie bardzo konkretny obraz nie tylko tego, jak te rzeczy mają wyglądać, ale też do czego się odwołują.

To miało być pierwotne, organiczne. Formy, które przypominają coś żywego: korzenie, gniazda, ule, struktury budowane przez naturę, a nie przez człowieka. Dużo wzięło się też z fascynacji najwcześniejszą ceramiką, neolitem, pierwszymi kulturami, które w ogóle zaczęły lepić naczynia. Pracuję jak oni, zanim wynaleziono koło garncarskie – techniką wałka.

Bez narzędzi, tylko ręce i glina. Wałek po wałku, dokładanie, zacieranie, łączenie. Naczynie po prostu rośnie w górę. Myślę tylko o tym, że coś ma mieć czterdzieści, dziewięćdziesiąt centymetrów. Reszta dzieje się w trakcie. Ale jest w tym też pewne napięcie, bo od początku muszę mniej więcej wiedzieć, dokąd zmierzam, nawet jeśli sama forma powstaje spontanicznie. Dlatego o moich pracach mówię, że one urosły, przypominają bulwy, czy korzenie.

Przez wiele lat byłeś stylistą. Kiedy poczułeś, że to już nie wystarcza?

Bardzo to lubiłem i długo miałem poczucie, że jestem we właściwym miejscu, ale w pandemii straciłem etat w redakcji i nagle okazało się, że na tym rynku zostają właściwie tylko reklamy, a to była już zupełnie inna praca. Przestałem się rozwijać, miałem wrażenie, że stoję w miejscu. W modzie mogłem budować światy, opowiadać historie, wymyślać koncepcje. To było twórcze.

18

rzemiosło Na stronie obok: prace z cyklu KARST fot. Marcin Ziółko, Wojciech Klauze.

Obok: w pracowni prace z cyklu ZEMIA fot. Martyna Galla.

Od góry: artysta przy pracy, księżycowa faktura cyklu KARST fot. Wojciech Klauze.

19

W reklamie sprowadza się to często do realizowania zamówienia, przyniesienia konkretnych rzeczy, które mają się zgadzać z briefem. Żółte bluzki, jeśli akurat reklamujemy ser albo majonez. I oczywiście można się w tym odnaleźć, robić to dobrze, ale dla mnie to już nie było to samo. Pomyślałem wtedy: ,,za długo tak nie pociągniesz”. I gdzieś w tym momencie pojawił się pomysł na Grôpk, co po kaszubsku znaczy garnek.

Tamten świat nie był dla ciebie?

Moda to nie jest świat dla introwertyków. To jest bardzo zamknięte środowisko, w którym trzeba mieć grubą skórę, być głośnym, umieć się przebić, czasem dosłownie walczyć o swoje. Ja tego nie potrafiłem. Na planie, jeśli coś nie szło po mojej myśli, odpuszczałem. Mówiłem: „dobrze, zróbmy tak jak chcecie, żebyśmy tylko zrobili tę sesję”. Nigdy nie byłem osobą, która mówi: nie, to jest złe, robimy inaczej. I to się kumulowało. Bo w efekcie, przez dwanaście lat pracy powstały może dwie, trzy sesje, które naprawdę były moje. Takie, z których byłem dumny i które do dziś się nie zestarzały.

Co było największą zmianą?

Spokój. Wcześniej musiałem balansować między klientem, agencją, fotografem, często jeszcze obłaskawić gwiazdę, to znaczy być pomiędzy tym, co ona chce, w czym dobrze wygląda i dobrze się czuje a czego oczekuje klient.

To było trzymanie tylu srok za ogon, że ja po prostu nie wiedziałem już kogo mam słuchać i na pewno nie myśla-

łem o tym, że jeszcze mógłbym wtrącić jeszcze swoje zdanie.

To był jakiś kompletny bałagan. Teraz jestem sam. Mam grono bliskich przyjaciół, rodzinę, która mnie wspiera, i to oni o mnie walczyli, jak miałem gorsze momenty.

Ale teraz to ja decyduję, co chcę zrobić i jak to pokazać.

Myślałeś o agencie?

Nie. Potrzeba tworzenia była na tyle silna, że to ona wszystko ustawiła.

Ceramików jest wielu, nie boisz się, że twoje prace będą kopiowane?

Wcale się nie boję. I nie chcę, żeby to zabrzmiało arogancko, ale mam poczucie, że nie mam konkurencji. Ten świat jest tak duży i tak różnorodny, że każdy opowiada swoją historię i dla wszystkich znajdzie się miejsce. Mam wrażenie, że osoby, które do mnie przychodzą i zamawiają naczynia, nie kupują tylko garnka. Kupują mnie i to, co chcę przez te prace powiedzieć. Gdybym robił rzeczy czysto użytkowe, pewnie wyglądałoby to inaczej i byłaby jakaś rywalizacja.

Ale ani same formy, które nawiązują do amfor czy naczyń neolitycznych, ani technika, którą pracuję, nie są moje.

To jest wspólny dorobek kultury. To, co jest moje, to sposób opowiadania. I na tym poziomie trudno mówić o konkurencji.

To, co robisz to sztuka czy rzemiosło?

Nie chcę tego rozstrzygać. Nie mam potrzeby tego nazy-

rzemiosło

wać ani ustawiać w jednej kategorii. Jeśli ktoś chce, może spokojnie wlać do mojej wazy wodę, wstawić kwiaty i używać tego jak wazonu, one są do tego przygotowane. Ale równie dobrze mogą po prostu funkcjonować jako forma, bez żadnej funkcji. I chyba właśnie ta niejednoznaczność jest dla mnie najciekawsza.

Pamiętasz moment, kiedy pomyślałeś: to jest naprawdę świetne?

To był moment, kiedy wyjąłem z pieca jedną z czarnych prac. Ale wcześniej też miałem takie chwile. Najpierw był cykl „Zemia” – od kaszubskiego „ziemia”. To był dla mnie bardzo osobisty projekt, hołd dla moich rodziców i ich pracy. Jednocześnie moment, który mnie mocno poruszył, bo nagle zrozumiałem, że z tych żurnali, z wielkiej mody wróciłem dokładnie tam, skąd wyszedłem, do ziemi, do pracy rąk. Lubię zresztą mówić, że mi moje prace urosły.

Trochę się to nie spina, uciekasz do miasta, a potem wracasz do ziemi.

Ja od początku marzyłem o czymś innym niż to, w czym się wychowałem. O podróżach, o świecie, o rozwoju. To było dla mnie bardzo ważne. Nie wybrałem drogi moich rodziców, ale oni też nigdy mnie do tego nie namawiali.

Wręcz przeciwnie, zawsze mówili, że się do tego nie nadaję. Że jestem „z innej gliny”. I mieli rację.

Aprobowali twoje wybory?

Zawsze. Nawet jeśli nie do końca rozumieli, czym jest praca w modzie. Widzieli jednak, że robię coś, co mnie cieszy, że mogę się rozwijać, podróżować, żyć na dobrym poziomie.

I to im wystarczało. W pandemii miałem moment, że chciałem wszystko odwrócić, kupić małe gospodarstwo na Dolnym Śląsku, który bardzo lubię, hodować gęsi i kaczki, przyjmować znajomych, zacząć zupełnie inne życie. Byłem już na to naprawdę nakręcony. I wtedy ojciec powiedział coś, co zapamiętam do końca życia, że to byłby największy błąd, jaki mogę zrobić, bo jestem człowiekiem z miasta.

Od góry: Proces powstawania prac w technice wałka fot. Martyna Galla.

Prace z cyklu KARST fot. Wojciech Klauze.

Miał rację?

Tak. To była najmądrzejsza rzecz, jaką mógł mi wtedy powiedzieć.

20

rzemiosło

Zdarza ci się coś zniszczyć, bo nie jest wystarczająco dobre?

Nie. Każda praca powstaje z potrzeby serca i jest szczera, nawet jeśli nie jest idealna. Mógłbym pewnie robić rzeczy mniejsze, bardziej użytkowe, pod to, co jest teraz modne: matcha, ramen i tym podobne, ale ja nie myślę o tym w kategoriach sprzedaży. Bardziej interesuje mnie to, żeby pokazać moją estetykę, a to, że komuś się to podoba, jest trochę efektem ubocznym.

Nawet Athena Calderone się nie oparła. Jak do tego doszło?

Poznaliśmy się w Mediolanie podczas Design Weeku, kiedy wystawiałem się w Alcova. To było dla mnie ważne miejsce, wracam tam co roku, w ubiegłym byłem już trzeci raz.

21

Jak odkryłeś Alcova?

W dużej mierze zawdzięczam to temu, co wydarzyło się wcześniej w Paryżu. W 2022 roku moją wazę wybrano i pokazano na prestiżowej wystawie 1000 vases. Wtedy moja praca po raz pierwszy pojawiła się w kontekście międzynarodowym.

To było małe, kameralne wydarzenie, skupiające ceramików i osoby zainteresowane ceramiką. Ciekawe doświadczenie, bo nawiązałem wtedy swego rodzaju dialog, poznałem nowe osoby i zobaczyłem, że kompletnie nie muszę mieć kompleksów, że jestem samoukiem z Polski, i zrozumiałem wtedy, że świat jest dużo bardziej otwarty, niż mi się wydawało i że powinienem spróbować wyjść dalej. Pojechałem więc do Mediolanu zobaczyć Design Week. To wydarzenie ma pewne podobieństwa do Fashion Weeku, ale jest zupełnie inne. Odwiedzałem galerie, różne wydarzenia i wtedy znajomi powiedzieli mi o Alcova, że to jest miejsce, gdzie spotykają się wszyscy, którzy naprawdę liczą się w świecie designu: projektanci, architekci, kuratorzy, dziennikarze. Pojechałem od razu. I pamiętam to bardzo dobrze: prawie trzy godziny stałem w kolejce, w pełnym słońcu, bez wody, bez czapki, ale już wtedy czułem, że warto.

Co zobaczyłeś w środku?

Opuszczony szpital wojskowy. Alcova zawsze odbywa się w takich nietypowych miejscach. Dostałem mapę i zacząłem chodzić po tych przestrzeniach. I to było dla mnie kompletnie nowe doświadczenie. Pierwszy raz zobaczyłem taką koncentrację pomysłów, taki sposób opowiadania o rzeczach.

Każde pomieszczenie to był inny świat, inna galaktyka. Inna narracja, inna scenografia, inny sposób myślenia. To było, jak odkrywanie czegoś ogromnego, prawdziwy inkubator kreatywności. Do dziś, jak o tym myślę, mam ciarki.

Zobaczyłeś tam siebie?

Od razu, zwłaszcza że w tych przestrzeniach byli sami twórcy, którzy opowiadali o swojej pracy. To było bardzo budujące. Pojechałem jeszcze do Wenecji, zobaczyłem biennale sztuki, a potem wróciłem do Warszawy i przygotowałem

portfolio. Wysłałem je do organizatorów. Po miesiącu dostałem odpowiedź, że chcą mnie zaprosić.

Pierwsza przestrzeń? Łazienka w opuszczonym budynku administracyjnym dawnej masarni. Cztery metry kwadratowe, białe kafelki.

Pomógł mi Marek, z którym wcześniej pracowałem przy sesjach mody, zawiózł do Mediolanu trzy duże wazy z cyklu „Zemia”. I nagle przez tę małą przestrzeń zaczęły przechodzić tysiące ludzi, głęboko zainteresowanych designem.

Od razu był sukces?

To była pierwsza edycja po pandemii, więc przyjechał cały świat. Poznałem wtedy mnóstwo osób. Pamiętam, że organizatorzy czasem przyprowadzali do mnie ludzi i nagle okazywało się, że to ktoś bardzo ważny, jak mer Mediolanu albo legendarna galerystka, kuratorka i kolekcjonerka Nina Yashar. Poznałem też zespół brazylijskiego architekta Arthura Casasa. Później współpracowałem z nimi przy jednej jego z realizacji. To był moment, kiedy zobaczyłem, że to naprawdę otwiera drzwi.

Co wydarzyło się dalej?

Moje zgłoszenie znów zostało zaaprobowane przez kuratora w Alcovie. Później powstał cykl „Karst”. To są czarne prace inspirowane zjawiskami krasowymi, czyli tym, co dzieje się pod ziemią, w jaskiniach. Wyobraziłem sobie moje naczynia zostawione tam na miliony lat, jak zmienia się ich powierzchnia, jak narastają na nich struktury. Ceramika sama w sobie jest bardzo trwała, ale czas i natura mogą ją przekształcać.

Co cię dziś inspiruje?

Wciąż to samo – to, co naturalne. Materiały, które mają w sobie jakąś prawdę – drewno, ceramika, słoma, skóra.

Nie interesuje mnie perfekcja ani rzeczy na wysoki połysk.

Jak wygląda idealna pracownia?

Lubię swoją. Ma dobre światło i jest w centrum Warszawy, więc wpadają do mnie różni ludzie. Nawet tacy, których się nie spodziewasz, jak Valentina Ciuffi, współzałożycielka Alcova Milano. Brakuje tylko pieca, ale to też ma swoje plusy.

Gdzie można zobaczyć twoje prace?

W Wenecji, na Homo Faber. To duże, międzynarodowe biennale rzemiosła organizowane co dwa lata przez Michelangelo Foundation. Kuratorzy zbierają tam obiekty z całego świata i pokazują je przez miesiąc w starym klasztorze na wyspie San Giorgio Maggiore. Zaproszono mnie do udziału i po prostu nie mogę się doczekać, ale to dopiero we wrześniu. Wcześniej, w maju, na biennale ceramiki w Walencji.

sztuka

ZAWSZE BĘDĄ LUDZIE PRAGNĄCY KONTAKTU ZE SZTUKĄ ROZMAWIAŁA KATARZYNA STRASZEWICZ

Od góry: Pola Dwurnik z pracą “Pieszczota”, 2023 Obraz “Borsuka”, 2012-2013 Na kolejnej stronie: Fragment kolażu ze znaczków pocztowych “Panorama Warszawy”, 2016 Poniżej: obraz “Smog”, 2024

sztuka

Ogród jest optycznym przedłużeniem pracowni — to tam Pola Dwurnik maluje murale, jakby sprawdzała, gdzie kończy się obraz, a zaczyna przestrzeń. Jej prace — ostre, niepokojące, czasem brutalnie szczere — często są pełne ironii i humoru. Choć jej nazwisko niesie ze sobą historię, Pola Dwurnik od dawna maluje własną i robi to językiem, który trudno pomylić z czymkolwiek innym.

23

KATARZYNA STRASZEWICZ: Kiedy zaczęłaś robić murale?

POLA DWURNIK: Zimą rok temu uciekłam z mężem i synem do słonecznego Sydney. Co kilka lat odwiedzam Australię – najmłodsza siostra mojej mamy Wanda mieszka tam z rodziną. W Sydney w całym mieście są przepiękne murale i malowidła naścienne – małe, duże, wykonane różnymi technikami, często bardzo proste. Najciekawsze widziałam w okolicach Newtown. To wielokulturowa dzielnica artystyczna ze starą, niską zabudową i alternatywną modą. Moim ulubionym miejscem w Newtown jest „All Buttons” – sklep z guzikami z całego świata. Kupiłam w nim kolorowe szwajcarskie guziki z lat 70., przy pomocy których „stuningowałam” zimowy płaszcz. W Sydney murale pojawiają się w przestrzeni miasta znienacka – na ścianach domów, na płotach i ogrodzeniach, na elewacjach i żaluzjach. Większość tych realizacji nie jest komercyjna, ani nie upamiętnia kogoś czy historycznego zdarzenia. Są to po prostu ciekawe, abstrakcyjne lub realistyczne obrazy ożywiające przestrzeń.

Niektóre są wykonane prostymi środkami, farbą i pędzlem, inne to klasyczny street art, a jeszcze inne to przemyślane i zaprojektowane arcydzieła.

Mocno ingerują w tkankę miejską?

Tak, w to jak wygląda miasto, jak ty się czujesz, idąc ulicą.

Sydney to jedna z najpiękniejszych metropolii świata. Ocean zdaje się wpływać do miasta, a powyżej wielkie niebieskie niebo i papugi, tysiące papug. Szczególnie lubię białe kakadu z żółtymi grzebieniami – wszędobylskie jak wróble, ale dużo od nich głośniejsze.

Wróćmy do murali w twoim ogrodzie.

Gdy przyleciałam z Australii do Warszawy, spojrzałam na mój ogródek i okalający go mur oraz ściany domu. Nagle przestały mi się podobać. W jeden dzień namalowałam mural, który wita gości naszego domu i strzeże drzwi wejściowych w nocy. To wielkie, przymknięte kobiece oczy. Inspiracją było malowidło ścienne, które widziałam nad wjazdem do garażu nieopodal Bondi Road we wschodniej części Sydney.

Potem zaczęłaś malować drzewa, czyli uzupełniać ogrodowy drzewostan?

W ciągu ostatnich lat musieliśmy wyciąć kilka drzew, które uschły, więc zaczęłam je malować na murze jako takie wspomnienie umarłych. W tym roku będę kontynuować.

Sportretuję także starsze drzewa, które wyciął wcześniej mój tata.

Na obrazach często malujesz siebie. Dlaczego?

W trakcie pracy, gdy pojawia się potrzeba modela albo modelki, na ogół nie ma nikogo pod ręką. Wtedy sięga się po lustro.

Miałam je we wszystkich moich kolejnych pracowniach – w Bazylei, Berlinie i w Warszawie. To bardzo ważne narzędzie malarskie. Cały obszerny dział historii sztuki bada sposoby używania autoportretu przez współczesnych twórców i twórczynie. To długa lista mistrzów i mistrzyń od Davida Hockneya przez Cindy Sherman po Anetę Grzeszykowską.

Cindy Sherman tworzy wielkoformatowe realizacje, ty również.

Tak, choć jej najwcześniejsze prace są w małym formacie.

Mój przypadek jest nietypowy, bo pierwsze obrazy malowałam w wieku pięciu lat i była to dolna część dużych obrazów mojego ojca. Malowałam, gdzie sięgałam ręką, a starałam się jak najwyżej. Od początku miałam więc ten rozmach dzięki zaufaniu i hojności taty. Tworzenie w dużej skali jest kreowaniem świata, to nie jest budowanie scenografii, która potem zostanie ustawiona na scenie, oświetlona i animowana przez aktorów. Gdy uprawiasz malarstwo, tworzysz cały skończony świat, do którego później zaprosisz swoich odbiorców.

To daje moc, choć oczywiście jest kosztowne, wymaga ogromnej sprawności technicznej i siły fizycznej, a także przestrzennej pracowni i później magazynu.

Kolaż ze znaczków pocztowych “Vanitas”, 2016 Na następnej stronie od lewej: szwajcarskie znaczki pocztowe; kolaż “Suknia Alcyny”, 2024, widok stołu w pracowni kolażu

Cenisz też Anselma Kiefera, który ma ogromny rozmach, ale jego prace są bardzo mroczne. W twoich jest więcej radości.

Myślę, że podstawowa różnica między nami to poczucie humoru. Zawsze trochę go przemycam, nawet w dramatycznych scenach. U Kiefera wszystko jest na serio, ale to wspaniały artysta. Humor, szydera i drobne żarciki są kołem ratunkowym dla mojej smutnej duszy. Przekłuwają balon patosu, pomagają w kryzysach życiowych.

Ten wewnętrzny chichot oraz codzienny imperatyw pracy sprawiają, że jestem pogodną, sympatyczną osobą. Życie jest zbyt tragiczne, a świat sztuki zbyt niesprawiedliwy,

24

sztuka

Malujesz codziennie?

Niestety, nie. Mam jeszcze inne zajęcia: prowadzę fundację, robię książki rysunkowe, no i jestem mamą siedmioletniego chłopca. Malowanie obrazów, szczególnie dużych, jest bardzo czasochłonne, robię to więc, gdy mam czas, często między piątą a siódmą rano.

chcę, aby pozostały sobą – dzikimi zwierzętami – i reprezentowały także siebie i swój gatunek. Tak więc, nawet jeśli maluję zwierzęta w nietypowych dla nich kontekstach czy sytuacjach, nie powiększam im oczu i nie odmalowuję uśmiechu jak w animacjach dla dzieci. Wrażenie, że mają mimikę wynika z sytuacji, w jakich je umieszczam.

Spójrzmy na ten obraz z borsukami, morze szczegółów.

Bardzo długo nad nim pracowałam. Ma tytuł „Borsuka”.

Opowiada po pierwsze o społeczeństwie spektaklu – zarówno w sensie filozoficznym, takim jakie nadał temu określeniu Guy Debord, ale też dosłownie. Kobieta przebrana za borsuka odgrywa spektakl przed borsuczym audytorium. Borsuki są bardzo różne, tak jak ludzie. Niektóre dzierżą nawet ludzkie atrybuty, np. palą papierosa.

Na pierwszy rzut oka obraz wygląda dynamicznie i dość wesoło, ale gdy się przyjrzysz, dostrzegasz, że performerka, o której mowa, leży na skórach ściągniętych z borsuków.

A gdy się jeszcze bliżej przyjrzysz, możesz dostrzec znaczek pocztowy z borsukiem, wklejony w obraz blisko ud kobiety.

Płótno opowiada zatem o kole życia i losie artysty. Jedne borsuki już nie żyją, więc bez pardonu wyprawiono ich skóry i pokryto nimi scenę. Ku uciesze tłumu aktorka odgrywa spektakl, ale czuje się jak klaun w cyrku, o czym przypomina jej czerwony nos. Niestety, aktorka jest też kobietą i urodzi kolejne pokolenie borsuków. Nawet jeżeli jest artystką, rozumie i wyraża więcej niż inni. Wystawiałam ten obraz już w wielu miejscach: w Bazylei, w Londynie i w zeszłym roku w Warszawie. Zawsze miał zaporową cenę i wracał do mnie. Nie chcę go w ogóle sprzedawać.

Na większości twoich obrazów występują zwierzęta i wiele z nich ma mimikę!

Zwierzęta w moim malarstwie są figurą ambiwalentną.

Z jednej strony mają obrazować prawdę o społeczeństwie, ludziach, naszym świecie i naszych problemach. Z drugiej

Dlaczego?

Bo nie chcę, żeby moje obrazy były traktowane jak produkt czy towar. Są nośnikami znaczeń, nie dekoracjami naściennymi, nawet jeśli są dekoracyjne. Poza tym tego typu obrazy kosztują mnie dużo wysiłku, chcę później z nich czerpać,

aby brać to wszystko na poważnie. Poza tym w moich pracach jest zwykła, prosta radość tworzenia – bardzo lubię malować, rysować i wielu ludzi to wyczuwa nawet w pracach, w których jest dużo smutku.

Co musi się stać, żeby pojawiła się u ciebie chęć malowania?

Często tuż przed zaśnięciem nagle wyświetla mi się przed oczami jakaś scena i po chwili cały obraz tworzy się w mojej głowie. Dzieje się tak też często, kiedy jeżdżę komunikacją miejską – uwielbiam autobusy, tramwaje i pociągi. Inni ludzie podczas podróży słuchają muzyki, audiobooka, oglądają filmy, czytają, a mnie przychodzą do głowy obrazy. Przyglądam się im, zaczynam je opracowywać, analizować i po chwili odczuwam przemożną potrzebę zmaterializowania ich.

Zaczynasz od szkicu?

Rzadko. Rozrysowuję kompozycję rozcieńczoną farbą olejną na gotowym, zagruntowanym płótnie. Kiedyś robiłam to ołówkiem, ale ołówek jest jednak stworzony do papieru.

Jeśli szkic jest nieudany, w 15 minut mogę całkowicie usunąć go terpentyną.

25

pokazywać je i o nich rozmawiać. Wspaniale jest słuchać interpretacji innych osób. Według mnie właściwa odpowiedź na pytanie o temat dzieła sztuki jest zawsze po stronie odbiorcy. On widzi obraz i przepuszcza go przez siebie, swoją wrażliwość, doświadczenie i pamięć. Gdy dzieło sztuki jest oglądane, wtedy żyje, a nawet zyskuje coraz to nowsze warstwy interpretacyjne. Kiedy zostaje sprzedane i trafia do ciemnego magazynu, jest zahibernowane, powoli umiera.

Czyli nie sprzedajesz swoich obrazów?

Oczywiście, sprzedaję. To jest mój zawód i główne źródło utrzymania. Staram się jednak wybierać, jeśli to możliwe, kolekcje, do których trafiają moje prace. Obrazy są jak dzieci. Rodzi się je, kocha, wychowuje i poświęca im mnóstwo czasu, a potem trzeba pozwolić im iść w świat.

Ale nawet najbardziej racjonalny rodzic martwi się o los swojego dziecka. Niestety, nie wszystkie galerie mówią artystom, kto kupił ich pracę i czasami twórca nie ma pojęcia, dokąd powędrowały jego dzieci.

Często wklejasz znaczki pocztowe w obrazy? Wiem, że od lat je zbierasz i używasz w swojej sztuce.

Jaki był początek tej historii?

Moja babcia Hanna kolekcjonowała znaczki. Miała abonament na poczcie i z wielkim przejęciem oraz precyzją układała kolejne serie w pięknych, opasłych klaserach. Jako dziecko często spędzałam u dziadków weekendy i razem z babcią oglądałyśmy jej zbiory. Szybko zaraziłam się jej pasją, już w zerówce miałam własny klaser. Po latach, w 2008 roku, na zaproszenie Galerii Potockiej w Krakowie wymyśliłam i namalowałam siedem wielkoformatowych, nieistniejących znaczków pocztowych, upamiętniających siedmiu współczesnych malarzy związanych z Krakowem. Ale nie chciałam, żeby wystawa składała się wyłącznie z tych siedmiu czarno-białych rysunków. Wyciągnęłam z klaserów polskie znaczki pocztowe z krakowskimi motywami, wycięłam je i ułożyłam kolorowy kolaż wyobrażający Kraków. Pięć lat później, w 2013 roku, zrobiłam drugi kolaż – z Warszawą. Niestety, oba zostały ukradzione w tym samym roku z warszawskiej Galerii Kordegarda. Poszukiwałam tych kolaży przez media społecznościowe i wówczas Piotr C. Kowalski, malarz z Poznania, przekazał mi swoją kolekcję znaczków, żebym zrobiła nowe kolaże. Od tego czasu zbieram znaczki, wycinam i buduję z setek malutkich kawałeczków bardzo skomplikowane kolaże, tym samym nadaję bezwartościowym, już niemalże starym znaczkom pocztowym nowe życie.

sztuka

Muszę w takim razie przejrzeć moje klasery i wesprzeć ten szlachetny recykling.

Bardzo proszę. Trafisz na listę moich darczyńców. Pamiętam o każdej osobie, która przekazała mi choćby jeden znaczek.

Twoje kolaże to bardzo precyzyjna, „analogowa” robota.

Ciekawa jestem, co myślisz o AI? Nie boję się AI, nie jest ani zła, ani dobra, jest nowa.

To po prostu przestrzeń różnych możliwości, z której niewątpliwie będziemy korzystać. Mój niepokój budzi jedynie zagadnienie zarządzania sztuczną inteligencją. Kto, jak i w jakim celu będzie oferował nam to narzędzie. Nie ma sensu obawiać się robotów, maszyn czy systemów, ale warto przyglądać się interesom, którym służą.

27

W branży reklamowej odczuwam pewien niepokój, czy artyści też czują się zagrożeni?

Gdy wynaleziono i upowszechniono fotografię, wiele osób mówiło o śmierci malarstwa. I co? Malarstwo dalej, nieprzerwanie, święci triumfy. Powiedziałabym wręcz, że fotografia wyswobodziła je z obowiązku realistycznego dokumentowania świata. To bardzo malarstwu pomogło. Podobnie, gdy pojawiły się projektory cyfrowe, malarze i malarki zaczęli masowo wyświetlać fotografie na płótnie i malować bezpośrednio z projekcji. Znów można by zawołać: „och, koniec malarstwa!”, a prawda jest taka, że jeśli nie umiesz rysować i malować, projektor nic ci nie pomoże. AI przyspiesza pracę podobnie jak różne wcześniejsze wynalazki: lokomotywa parowa, samolot itd. Za każdym razem, gdy modernizuje się fabryki, ludzie tracą pracę. Zapominamy, że maszyny już dawno zastąpiły człowieka w bardzo wielu obszarach.

Ale jestem absolutnie przekonana, że zawsze będą ludzie pragnący kontaktu z ręcznie wykonywaną sztuką, z rzemiosłem, ludzie potrzebujący rozmowy z twórcami i twórczyniami.

Zawsze też będą ludzie pragnący tworzyć i działaniom wielu z nich nie będzie można się oprzeć. Nastąpi też, tak sądzę, globalna moda na slow life i bezkompromisowy powrót do natury. Ludzie muszą złapać oddech, wyjść do ogrodu, usiąść pod drzewem i pogapić się na mural. Nawet jeśli jest krzywo namalowany, namalowany jest z miłością.

Zdjęcia z archiwum Poli Dwurnik.

Prace Poli Dwurnik można oglądać: • Na wystawie Top Charity Art w Oranżerii Muzeum Pałacu Króla Jana III Sobieskiego w Warszawie, do 16 czerwca.

• W Fabryce Norblina w Warszawie - wielki mural w hallu na poziomie -1.

• W kolekcji stałej Muzeum Warszawy.

Na poprzedniej stronie: obraz “Bukiet lisów”, 2023 Poniżej: Obrazy “Dwie prędkości”, 2023 oraz “Suche trawy”, 2024

28

PROROCY aktivist.pl

sztuka

Zanim sztuka zaczęła krzyczeć awangardą, oni szeptali o kolorze i emocjach.

O PLANOWANEJ LATEM WYSTAWIE „NABIŚCI. PROROCY NOWEJ SZTUKI” Z DR MARIANNĄ OTMIANOWSKĄ, DYREKTORKĄ MUZEUM ŁAZIENKI KRÓLEWSKIE W WARSZAWIE ROZMAWIAŁA EWA DZIDUCH-PIASECKA.

29

EWA DZIDUCH-PIASECKA: Co w tej wystawie może najbardziej zaskoczyć widza, który sądzi, że dobrze zna sztukę końca XIX wieku?

MARIANNA OTMIANOWSKA: Sztukę końca XIX wieku kojarzymy przede wszystkim z takimi postaciami, jak Gauguin, Cézanne czy van Gogh. Nabiści pozostają nieco w cieniu, zupełnie niesłusznie. W końcu to ten ruch w szczególny sposób wyciągnął wnioski z poszukiwań Paula Gauguina. Niektórzy krytycy w głoszonych przez nabistów hasłach upatrują zapowiedzi tego, co będzie działo się w sztuce XX wieku. Byli ruchem bardzo nowoczesnym, a równocześnie tajemniczym, o czym najlepiej świadczy ich nazwa, którą – tu rzecz wyjątkowa – sami wymyślili. „Nabi” to po arabsku i hebrajsku „prorok”, stąd też tytuł naszej wystawy.

Nabiści bardziej zrewolucjonizowali sztukę czy sposób jej oglądania?

Jedno i drugie. To, co dla sztuki nabistów kluczowe, to odejście od tradycyjnej roli malarstwa rozumianego jako coś, co wiernie odwzorowuje otaczający nas świat.

Przedstawiciele ruchu zwracali uwagę na to, że zanim widz dostrzeże na obrazie np. wizerunek kobiety, w pierwszej kolejności jest on układem plam koloru na płaskiej powierzchni płótna. Kolor czy kontur nie służą naśladownictwu natury, mają istotniejszą rolę – wyrażają emocje artysty i jego wewnętrze przeżycia. Takie podejście zupełnie zmienia optykę, zarówno tworzenia, jak i odbioru sztuki.

Dlaczego właśnie teraz wracamy do nabistów, co mówią o naszej współczesności?

Może nieco na wyrost, ale można stwierdzić, że w pewnych kwestiach wiele im zawdzięczamy. To oni – zainspirowani angielskim ruchem Arts&Crafts – przywiązywali szczególną wagę do sztuk użytkowych. Uważali, że sztuka powinna przenikać codzienność. Stąd ich wkład

w projektowanie mebli, tkanin, czy wreszcie plakatów, które przecież i dziś otaczają nas na ulicach miast.

Co na wystawie Muzeum Łazienki Królewskie zobaczymy po raz pierwszy w Polsce?

Większość prac nabistów, które prezentujemy na wystawie, nigdy wcześniej nie była pokazywana w Polsce.

To przede wszystkim doskonałe obrazy ze zbiorów Musée d'Orsay, w tym jedna z ikonicznych dla ruchu prac – dzieło Maurice’a Denisa „Plama słońca na tarasie”. Praca niezwykle nowoczesna, ukazująca, jak rewolucyjnym ruchem byli nabiści. To również świetne wypożyczenia z innych muzeów francuskich, ale też szwajcarskich, holenderskich czy węgierskich.

Czy to wystawa dla znawców sztuki czy raczej dla tych, którzy „nic nie wiedzą, ale chcą poczuć”?

Jestem pewna, że jedni i drudzy zachwycą się naszą wystawą. Osoby bardziej zainteresowane historią sztuki z przyjemnością poznają mniej znany, ale niezwykle istotny wątek dla twórczości końca XIX wieku. Z drugiej strony pokazujemy przykłady świetnego malarstwa, silnie oddziałujące barwą, formą, dekoracyjnym charakterem, aby je docenić, nie trzeba być znawcą.

Te prace same o sobie opowiadają.

Poza wystawą nabistów Muzeum Łazienki Królewskie prowadzi bardzo szeroką działalność kulturalną i naukową.

Tak, na początku maja wrócił na kulturalną mapę Warszawy nasz Amfiteatr. Przez ostatnie dwa lata obiekt przechodził gruntowny remont i konserwację, a teraz można już podziwiać efekt tych prac. „Amfiteatr 2.0”, bo tak zatytułowaliśmy ten projekt, otworzyliśmy koncertem samego Jakuba Józefa Orlińskiego.

Natomiast pod pomnikiem Chopina od lipca do września będą się odbywać słynne Koncerty Chopinowskie.

Zapraszamy!

ekologia

30

ekologia

GDZIEŚ NA ŚWIECIE JEST TERAZ ZIMA

Agnieszka Adam, artystka wizualna i projektantka plakatów, opowiada o swojej wystawie i rezydencji artystycznej w Arktyce.

TEKST KATARZYNA STRASZEWICZ

31

„Wiele miałam już wystaw na całym świecie, nawet na billboardach na Times Square w Nowym Jorku, ale ta w Arktyce była przekroczeniem wszystkiego – nie tylko granic geograficznych koła podbiegunowego. To była moja indywidualna wystawa – nie pierwsza, ale taka, w której wszystko zależało wyłącznie ode mnie i chyba pierwszy raz naprawdę czułam ciężar tej odpowiedzialności.

Arktyką zafascynowałam się wcześniej, jednak dopiero kiedy dotarłam na Svalbard, zrozumiałam jej skalę. To 78° szerokości północnej, około 1300 kilometrów od bieguna.

Ostatniego dnia pobytu weszłam do Spitsbergen Artists Center, zobaczyłam wystawy i zaczęłam rozmawiać.

Okazało się, że trafiłam na dyrektora centrum, Niko Saikkonena, oraz jego żonę Dominikę, Polkę, z którą prowadzi to miejsce. Powiedzieli: „opowiedz, co chcesz zrobić”. Napisałam

i zaprosili mnie na rezydencję.

Wybrałam moment, kiedy tutejsza zima jest najbardziej odczuwalna – wtedy, gdy w Europie zaczyna robić się naprawdę ciepło. Chciałam poczuć to miejsce fizycznie: na skórze, we włosach, tak, żeby bolało. Kiedy wysiadłam z samolotu, zimno uderzyło natychmiast, ostre, wchodzące pod skórę. W tym miejscu słowo „wiosna” brzmi jak żart.

Longyearbyen to niewielka osada licząca około 2,5 tysiąca mieszkańców. Dalej jest już tylko znak z niedźwiedziem, a poza nim można poruszać się wyłącznie z bronią.

Niedźwiedź polarny waży do 800 kilogramów i stojąc na dwóch łapach, może osiągnąć nawet trzy metry wysokości. W dzień czasem było słońce, ale nocą wiał wiatr – taki, który nie tylko wieje, ale śpiewa.

Nigdy wcześniej czegoś takiego nie słyszałam. Pojawiały się zorze polarne i była cisza.

Najtrudniejsza okazała się samotność. Ludzie są życzliwi, ale zdystansowani, artyści pracują osobno.

Dla mnie to było jak operacja na otwartym sercu. Im bardziej wchodziłam w to miejsce, tym wyraźniej rozumiałam, jak bardzo jest unikalne i jak szybko znika. Zmiany klimatyczne w tej części świata zachodzą wielokrotnie szybciej niż gdziekolwiek indziej – Arktyka dosłownie topi się na naszych oczach.

Zrozumiałam, że nie mogę robić subtelnych prac. Muszą być bezpośrednie i mówić wprost.

Tak powstała wystawa „I’M TOO HOT”, składająca się z dziewięciu plakatów i trzech instalacji artystycznych, które pozostały na Svalbardzie.

Opowiada o tym, że robi się za ciepło i że musimy coś z tym zrobić”.

Prace artystki można zobaczyć na stronie: www.agnieszkaadam.com.

uroda

BALLERINA Pierwsza tancerka Polskiego Baletu Narodowego, Chinara Alizade, w naszej sesji wraca do natury.

Bez kostiumu, bez napięcia, w lekkich ubraniach, które podążają za ciałem. Zamiast precyzyjnych, wymagających ról Giselle, Odetty czy Kitri, teraz już tylko regeneracja, oddech i ruch.

ZDJĘCIA Weronika Kosińska STYLIZACJA Katarzyna Straszewicz

32

Kosmetyki od góry: Krem do rąk i paznokci White Hand & Nail Cream, EISENBERG, 475 zł/75ml; Krem do rąk i paznokci Rêve de Miel Crème Mains et Ongles, NUXE, 34 zł/50ml; Rajstopy w sprayu Airbrush Legs, SALLY HANSEN, 39 zł/75ml; Woda Perfumowana Eau Fraîche Délicate, EISENBERG 525 zł/50 ml.

Na poprzedniej stronie i obok: sukienka i bluzka, TO THE MOON. Po prawej: pointy z kolekcji Chinary Alizade.

uroda

35

PLIÉ TO PODSTAWOWY RUCH W BALECIE — LEKKIE UGIĘCIE KOLAN PRZY ZACHOWANIU PROSTYCH PLECÓW I KONTROLI CIAŁA. WYKONUJE SIĘ GO CAŁY CZAS: NA ROZGRZEWCE, POMIĘDZY KROKAMI, PRZY LĄDOWANIU. PRACA STÓP USTAWIA CAŁĄ OŚ CIAŁA. A DŁONIE? NAJTRUDNIEJ NIE JEST NAUCZYĆ JE RUCHU, TYLKO ODUCZYĆ NAPIĘCIA.

uroda

36

Kosmetyki od góry: Puder z filtrem Sunscreen + Powder SPF 30, ZO SKIN HEALTH, 300 zł/3g; Krem nawilżający na dzień The Ideal Protection SPF 30, EISENBERG, 543 zł/50ml; Nawilżający podkład-serum z SPF30, CASHMERE, 45 zł/30ml; Krem wzmacniający barierę lilidową 1:1:3 Clinical Solutions, MARY KAY, 196 zł/29ml; Przeciwsłoneczny krem Repaskin Urban 365 Sensitive SPF50+, SESDERMA 143 zł/50ml.

Z lewej: bluzka TO THE MOON, Z prawej: nausznice z kolekcji Etno, LILOU kolczyk z kolekcji Koral LILOU, chustka TO THE MOON.

uroda

RELACJA Z POINTAMI Stopy i dłonie „Pointy rzadko są «prosto z pudełka». Łamane, zmiękczane, czasem podcinane – dopasowywane do anatomii. To trochę jak oswajanie narzędzia: z zewnątrz identyczne, w pracy – dla każdej baletnicy – inne. Gdy milknie muzyka, przychodzi czas na regenerację. Stopy trafiają do zimnej wody lub lodu, by zatrzymać obrzęk. Potem pielęgnacja: oczyszczanie, zabezpieczanie drobnych ran, odżywienie skóry. Dłonie są równie ważne, zwłaszcza w roli łabędzia – ich ruch musi być naturalny i miękki jak przedłużenie ciała”.

WIZERUNEK SCENICZNY Makijaż i włosy „Rysy muszą być czytelne z ostatniego rzędu. Kontur jest mocniejszy, oczy podkreślone, skóra zmatowiona, żeby światło nie «zjadało» twarzy. To nie jest makijaż upiększający, tylko techniczny – ma przetrwać pot, ruch i temperaturę sceny.

Włosy są równie precyzyjne. Kok musi być napięty i nieruchomy, utrwalony lakierem warstwa po warstwie. Każdy kosmyk ma swoje miejsce, bo najmniejsze rozproszenie zaburza linię sylwetki. Baletnice malują się same. To część ich warsztatu, którą opanowują tak samo jak ruch. Włosy układają fryzjerzy, ale ja czasem rezygnuję z ich pomocy. Układanie włosów pomaga mi się skupić i wejść w rolę”.

PUNKT CIĘŻKOŚCI Ciało jak instrument „W balecie ciało jest jak instrument – wymaga codziennego strojenia. Aplomb to kontrola postawy i równowagi: pleców, tułowia, ustawienia głowy.

Regeneracja jest równie ważna jak trening. Drobne napięcia trzeba rozpracowywać na bieżąco, zanim przerodzą się w kontuzję.

Baletnice często sięgają po pilates – spokojne, precyzyjne sekwencje pomagają odbudować stabilizację i przywrócić równowagę. Skóra potrzebuje lekkiej, uważnej pielęgnacji: olejków i balsamów”.

DZIĘKUJEMY ZA WYPOŻYCZENIE: ubrań To The Moon, ul. Bagatela 14 lok 2b, Warszawa biżuterii Lilou, ul. Mokotowska 63, Warszawa kapeluszy Marta Ruta Hats, ul. Solec 97, Warszawa

38

uroda

39

Kosmetyki od lewej: Andromeda - Perfumy Damskie z kolekcji Galaxy; SORVELLA, 100 zł/50 ml; Olejek ze złotymi drobinkami Sun Oil Gold SPF30, NUXE 150 zł/95ml; Krem do twarzy i ciała Cold Cream, AVENE, 53 zł/40ml; Nawilżający krem do ciała, SESDERMA SESCACAY, 107 zł/250ml; Balsam do ciała Corps Ultra-Réconfortante Crème Rêve de Miel, NUXE, 95 zł/400ml; Oczyszczający olejek do ciała Rescue & Renew, Detox Oil, ARBONNE, 212 zł/200ml.

Jedwabny Hoodie MARTA RUTA HATS.

moda

selekcja naturalna 40

ASIA TYPEK Fotografka mody ulicznej, która zamiast trendów wybiera człowieka.

Jej intuicyjne kadry powstają w samym środku światowych tygodni mody, by uchwycić to, co najrzadsze: autentyczność.

moda

41

moda

Jest na każdym tygodniu mody, ale zamiast trendów wypatruje tam ludzi.

Fotografuje gości pokazów, redaktorów, stylistów i modelki, pokazując ich autentyczność poza wybiegiem.

ROZMAWIAŁ KRZYSZTOF KUJAWA

42

Najważniejszy jest dla mnie człowiek – nie ubranie.

KRZYSZTOF KUJAWA: Twoje zdjęcia są bardzo „żywe” i naturalne – jak definiujesz dziś autentyczność w modzie ulicznej?

ASIA TYPEK: Bycie autentycznym wiąże się z tym, że osoby, które fotografuję, uczestniczą w pokazach czy prezentacjach ze względu na wykonywaną przez siebie pracę.

Są to ludzie ściśle związani z branżą mody – to nieodłączny element ich codzienności. Nie są to osoby, które pojawiają się na takich wydarzeniach jednorazowo czy okazjonalnie.

Czy streetwear nadal jest buntem, czy stał się już częścią mainstreamu?

Zdecydowanie stał się częścią mainstreamu i nie wyróżnia

się już w szczególny sposób. Sama też nie poruszam się w środowiskach skupionych wokół streetwearu – nie jest to moja estetyka. Staram się selektywnie podchodzić do tego, co fotografuję, wybierając to, co jest ze mną spójne i autentycznie mnie interesuje.

Fotografujesz ludzi w ich własnym środowisku – co musi się wydarzyć, żebyś nacisnęła spust migawki?

O tym, co chcę uchwycić, decydują intuicja, moment oraz świadomość kadru. Pracuję bardzo instynktownie – jeśli czegoś nie czuję, wiem od razu, że nie będzie z tego dobrego zdjęcia.

1.

2.

6 4.

3.

5.

POZNAJ KOLEKCJĘ ZŁOTEJ BIŻUTERII Z OLŚNIEWAJĄCYMI DIAMENTAMI LABORATORYJNYMI Ich wspaniały blask, zrodzony z ludzkiej woli, urzeknie i zachwyci autentycznym pięknem. Mają identyczne właściwości fizyczne i chemiczne, co naturalne kamienie. Jakość Lab Diamonds określana jest według tych samych zasad 4C (colour, clarity, cut, carat) jak w przypadku diamentów pozyskanych w tradycyjny sposób. Apart wiele lat temu dodał piąte C – confidence, czyli pewność i zaufanie. Czas produkcji w laboratorium wpływa na cenę – jest ona znacznie niższa od naturalnych diamentów. Dzięki temu można pozwolić sobie na zakup biżuterii z większymi kamieniami, dysponując określonym budżetem.

1. Naszyjnik ze złota z brylantem laboratoryjnym wzór 502.104 2 990 zł 2. Naszyjnik ze złota z brylantami laboratoryjnymi wzór 502.103 3 190 zł 3. Kolczyki ze złota z brylantami laboratoryjnymi wzór 502.104 2 190 zł 4. Pierścionek ze złota z diamentami laboratoryjnymi wzór 502.117 4 690 zł 5. Pierścionek ze złota z brylantami laboratoryjnymi wzór 500.115 3 290 zł apart.pl

moda

Jak zmieniło się Twoje spojrzenie na modę uliczną od momentu, kiedy zaczynałaś?

Myślę, że nie zmieniło się ono diametralnie – od początku wiedziałam, co i jak chcę fotografować. Z czasem pojawiła się większa świadomość i selektywność, co wynika także ze zmian zachodzących w branży. Nadal jednak lubię ten pęd i obserwowanie, jak zmienia się zarówno moda, jak i środowisko, w którym pracuję.

W Twoich zdjęciach często ważniejszy od ubrań jest człowiek – czy moda to dla Ciebie tylko pretekst?

Cieszę się, że to jest widoczne. Najważniejszy pozostaje dla mnie człowiek – jego osobowość, charakter i świadomość tego, gdzie jest i co robi. Większość moich zdjęć przedstawia kobiety. Uwielbiam naturalność i bycie sobą, zwłaszcza w czasach, gdy w mediach społecznościowych dominuje przerysowany obraz rzeczywistości. Często fotografuję osoby, które nie są szeroko rozpoznawalne – nie kieruję się zasięgami. Od lat pracuję z tymi samymi ludźmi, dokumentując ich rozwój, styl oraz obecność w branży. To relacje budowane przez długi czas, a nie pojedyncze kadry.

Co lubisz robić poza pracą?

Moje życie prywatne w dużej mierze przenika się z pracą.

Fotografia nadal jest moją pasją, podobnie jak podróże i poznawanie nowych ludzi oraz miejsc. Poza sezonem Fashion Weeków prowadzę raczej spokojny tryb życia, unikam rozrywkowego tempa. Po intensywnych miesiącach pracy potrzebuję wyciszenia i czasu tylko dla siebie.

Jaką rolę odgrywa intuicja w Twojej pracy, a jaką doświadczenie?

Myślę, że to podział pół na pół. Intuicja pozwala bawić się fotografią i łapać momenty, ale wiedza – nawet bardziej niż doświadczenie – jest kluczowa. Praca w modzie to nie tylko estetyka, ale też świadomość kontekstu: marek, nazwisk, relacji między osobami w branży. Myślę, że odbiorcy doceniają nie tylko mój styl, ale też wiedzę, którą zdobywałam przez lata.

Co jest dziś trudniejsze: zrobić dobre zdjęcie czy wyróżnić się w świecie pełnym obrazów?

To bardzo trudne pytanie. Dziś wszyscy jesteśmy fotografami – niezależnie od tego, czy używamy profesjonalnego sprzętu, czy telefonu. Wielu klientom wystarczy szybkie nagranie z wydarzenia, by natychmiast opublikować je w sieci.

Ja staram się w tym nie uczestniczyć. Nie interesują mnie gwiazdy jako takie – ważniejsze jest dla mnie budowanie własnej estetyki i konsekwentne działanie, niezależnie od trendów.

Czy Instagram pomógł street fashion, czy raczej go „ujednolicił”?

Kiedy zaczynałam w 2012 roku, Instagram rzeczywiście pomógł spopularyzować tę dziedzinę. Dziś jednak, w natłoku treści i dominacji algorytmów, znacznie trudniej jest nowym osobom przebić się i dotrzeć do odbiorców czy klientów.

Jak wygląda Twoja relacja z modą prywatnie – czy jesteś częścią tego świata, czy raczej jego obserwatorką?

Trudno nie być częścią tego świata, skoro spędzam w nim większość czasu. Mam jednak większy dystans – nie podążam ślepo za trendami i nie odczuwam potrzeby posiadania nowych rzeczy. Bardziej interesuje mnie obserwacja zmian – zarówno w modzie, jak i w zachowaniach ludzi.

Wiem, że – podobnie jak ja – uwielbiasz aktora Josha O'Connora, któremu robiłaś już zdjęcia. Kto jeszcze znajduje się na Twojej wymarzonej liście?

Uwielbiam go jako aktora, ale nie mam takiej „listy marzeń”. Fotografowałam wiele znanych osób, czasem nawet nie zdając sobie z tego sprawy. Miałam okazję pracować m.in. z Emmą Stone przy kampanii dla Louis Vuitton czy fotografować Anję Rubik. Na koniec dnia najważniejsze jest dla mnie to, czy jestem zadowolona ze swojej pracy, a nie to, kogo mam przed obiektywem. Najbardziej cenię prawdziwość i naturalność – dlatego realizuję projekt, w którym dokumentuję kobiety w ich własnych przestrzeniach. To ogromny gest zaufania.

Kogo dziś trudniej sfotografować: kogoś naprawdę stylowego czy prawdziwego?

Myślę, że to w gruncie rzeczy to samo. Styl jest odzwierciedleniem osobowości – tego, kim jesteśmy i jak żyjemy.

Czy są tematy lub estetyki, których jeszcze nie eksplorowałaś, a bardzo chcesz?

Oczywiście i powoli wchodzę w kolejny etap swojej drogi.

Moje poczucie estetyki pozostaje takie samo, ale przenosi się na inne przestrzenie. Osoby, które śledzą mnie od dłuższego czasu, pewnie zauważą ten kierunek.

Co powiedziałabyś sobie na początku swojej drogi, patrząc z dzisiejszej perspektywy?

Rób dokładnie to, co robisz. To będzie długa droga, ale to właśnie ona ma największe znaczenie – nie cel.

Najważniejszy jest rozwój i ciągłe odkrywanie nowych rzeczy. Fotografia powinna być też zabawą, przestrzenią do prób i błędów, a jeśli czegoś nie czujesz – nie rób tego.

Zaufaj intuicji.

44

moda

45

Nie szukam idealnych stylizacji, ale momentów.

FOT. ZDJĘCIA BUTIKU NATE COOK, POZOSTAŁE ZDJĘCIA MONIKA OSIŃSKA OPRACOWAŁA KATARZYNA STRASZEWICZ

ludzie i zwierzęta

Natalia Kopiszka - projektantka biżuterii i influencerka, konsekwentnie buduje świat, który łatwo rozpoznać: pastelowy róż, złoto i miękkie, organiczne formy inspirowane kobiecym ciałem stały się podpisem jej marki KOPI. Jej butik przy ulicy Oleandrów w Warszawie, zaprojektowany we współpracy z NOKE Architects, działa jak zamknięta, spójna kompozycja, bardziej przestrzeń doświadczenia niż sklep, który przyciąga nie tylko klientki, ale też całe środowisko kreatywne.

MÓJ PIES TO Winston rasy mini goldendoodle, pochodzi z hodowli w Nevadzie.

Do Polski przyleciał z Las Vegas.

NAJWIĘKSZE KŁAMSTWO O ŻYCIU Z PSEM: „Pies absolutnie nie może spać w łóżku”.

PIES NAUCZYŁ MNIE, że obcowanie z naturą i długie spacery uspokajają mnie i jego.

PIES ODUCZYŁ MNIE siedzenia do późna, teraz jestem o wiele wcześniej w łóżku i dobrze się wysypiam. Winston około 22–23.00 nawołuje mnie już z sypialni, żebym przyszła i się położyła.

CO MÓJ PIES MYŚLI KIEDY JESTEŚMY RAZEM: „Będę grzecznie siedział i na pewno mi się to opłaci”.

NASZ RYTUAŁ PO PRZEBUDZENIU: Winston przychodzi i liże mi uszy.

MÓJ PIES MA KOLOR złota.

GDYBY MÓJ PIES MIAŁ OCENIĆ MOJĄ PRACĘ, powiedziałby, że jest super, bo myślę też o zwierzątkach i tworzę dla nich biżuterię: pozłacane i srebrne adresówki,

Biżuteria marki KOPI jest do kupienia na stronie: www.kopi.com.pl

46

Nie ucieka z miasta, tylko dba o proporcje.

Między Warszawą, lasem a hiszpańskim wybrzeżem Margaret buduje własny rytm oparty na przeciwieństwach: energii i wyciszeniu, pracy i resecie.

margaret: POMIĘDZY ROZMAWIAŁ JONASZ TOŁOPIŁO

Często można spotkać się z wizerunkiem artysty, który osiągnął szczyt, wystąpił na każdej scenie, wydał kilkadziesiąt albumów i wyprowadza się z dala od cywilizacji, żeby uprawiać ogródek i patrzeć na zachody słońca. Tak jak ty.

Wydaje mi się, że moje milenialsowe pokolenie odrobiło tę lekcję z FOMO. I coraz więcej ludzi zdaje sobie sprawę, z tego że nie trzeba żyć najszybciej jak się da, że można po swojemu, inaczej, tak gdzieś pośrodku. Taki tryb życia w ogóle nie kojarzy mi się z emeryturą, tylko właśnie z ładowaniem baterii, żeby potem działać lepiej i mieć świeższe pomysły. To dla mnie bardziej stacja ładowania Tesli niż garaż na ostatnie lata dla gruchota.

Ucieczka z miasta to powrót do korzeni? Ciągnie cię do tego, co znasz z dzieciństwa?

Wychowałam się w Ińsku, małym miasteczku nad jeziorem. Dużo natury, mnóstwo zwierząt – mój brat miał hodowlę psów husky, było ich u nas ze dwadzieścia.

Jeździliśmy z nimi na zawody, w przyczepie, spaliśmy razem, żyliśmy razem. Przez cały czas byłam więc blisko tego świata. Zawsze byłam powsinogą.

Potem przyszedł okres buntu?

Oczywiście. W kontrze do mojego poprzedniego życia, w Warszawie zamieszkałam w samym centrum przy ulicy Marszałkowskiej, obok Planu B i Charlotte. Przez kilka lat naprawdę wydawało mi się, że jestem miejskim zwierzęciem i że to moje miejsce na Ziemi, a później okazało się, że jednak nie.

JONASZ TOŁOPIŁO: Rozmawiamy, kiedy jesteś w Hiszpanii, kilka metrów od morza. W Polsce mieszkasz i tworzysz na odludziu – w lesie, a kiedy i to przestaje wystarczać, wsiadasz do kampera. To już jest twój tryb życia – na stałe, z dala?

MARGARET: To jest bardziej etap niż coś, co wybrałam raz na zawsze. Właśnie przeprowadziliśmy się w Hiszpanii do nowej chaty – dosłownie 10 metrów dalej, ale już totalnie od strony plaży. Ogarniamy ogród, rośliny, płot. I to jest dla mnie ważne – to osadzanie się, nawet jeśli to jest tymczasowe.

Brzmi trochę jak emerytura. Nie za wcześnie?

Zależy dla kogo.

Pamiętasz konkretny moment, kiedy zdałaś sobie z tego sprawę?

Mam wrażenie, że dla wielu 27 lat to taki moment przełomowy. Mnie też zaczęło się wtedy wszystko przestawiać, że jednak bliżej zieleni, że jednak ciszej, że może jestem też trochę introwertyczna, że wreszcie skończył się ten bunt po wyjściu z chaty, w którym chcesz robić wszystko na opak.

Powrót do natury, do życia z dala od miasta był dla ciebie progresem, czy jednak powrotem do tego, co znałaś?

W tamtym momencie tak o tym nie myślałam. Kiedy dziś to wspominam, to było to raczej wypośrodkowanie. Jak za bardzo wychylisz się w jedną stronę, to potem odbijasz w drugą skrajność i dopiero wracasz do równowagi.

I w moim przypadku właśnie tak to wyglądało. Lubię i jedno, i drugie. Udało mi się wypracować w życiu balans.

To nie jest coś stałego. Mam taki tryb, że np. dwa tygodnie jestem w Warszawie i mam totalny wpierdol – praca, tempo, ludzie, a potem dwa tygodnie jestem nad morzem w Hiszpanii, gdzie rytm wyznaczają mi fale i wiatr.

A potem, wiosną, jadę do Polski i siedzę w swoim domu

WYDAWAŁO MI SIĘ, ŻE JESTEM MIEJSKIM ZWIERZĘCIEM I ŻE TO MOJE MIEJSCE NA ZIEMI. A PÓŹNIEJ SIĘ OKAZAŁO, ŻE JEDNAK NIE. i studio w lesie, albo wsiadam do kampera i jadę na Eurotrip. Potem znów wpadam w inny rytm, bo wyjeżdżam na sesję, spotkania biznesowe i z powrotem jest intensywnie. Jedno bez drugiego nie działa. Jak za długo jest spokojnie, to zaczyna mnie nosić. Kiedy za długo jest intensywnie, to muszę uciec.

Kiedy kursujesz między naturą a miastem, długo osadzasz się w nowej rzeczywistości?

Po koncertach czy po jakimś intensywnym okresie masz taki dopaminowy haj, a potem nagle wracasz do ciszy i zaliczasz zjazd. I to nie jest przyjemne. Masz wrażenie, że świat stanął, a ciebie już nic nie czeka. Muszę się do tego adaptować. Mam tendencję, żeby wierzyć we wszystko, co myślę, a to jest błąd, więc uczę się brać na siebie poprawkę – mówić sobie: „dobra, minęło pięć godzin w ciszy, uspokój się, nic złego się nie dzieje”. Dopiero następnego dnia ta cisza i ten spokój zaczynają mi smakować.

Pomaga mi też ruch. Jak się ruszam, to mniej mam takich myśli.

I co wtedy robisz?

Spaceruję, biegam, ostatnio zaczęłam surfować, choć póki co wychodzi mi to średnio. Gram też trochę w tenisa, ale bez bicia rekordów i przypisywania temu ogromnej wagi. Potem, kiedy już wyhamuję głowę, wchodzą spokojniejsze rzeczy – czytanie, medytacje, joga. Ale to nie dzieje się dzień po koncercie, bo nie mogę czytać o neurohackingu, jak w głowie mam wciąż teksty piosenek.

Lepiej tworzy ci się z dala od bodźców?

To zależy od konkretnego procesu kreatywnego.

Przeskakiwanie z tych dwóch różnych światów jest możliwe, ale na maksa wykańcza. Pisanie tekstów w Warszawie, pomiędzy przychodzącymi non stop SMS-ami i mailami, to skrajnie trudna robota, bo tu obok dzieją się rzeczy, a ja mam się zdystansować, patrzeć w szerszy sposób, szukać metafor, odkleić się, no niby jak? Albo idę na spotkanie z kimś ważnym i robię biznes, a za dwie godziny spotykam się z ziomkiem i mamy napisać wzruszającą balladę. To serio są dwa różne światy. Mam w pracy dwie funkcje, które się ze sobą gryzą. Dlatego wolę oddzielać te procesy. W mieście jestem w działaniu, w energii, w performansie, a tutaj, w naturze mam przestrzeń na myślenie czy szukanie metafor.

Czyli Hiszpania to też praca. Nie tylko odpoczywasz i ładujesz baterie.

Tak. Traktuję ją też jak songwritingowy camp. Czasem zapraszam ludzi, pracujemy, robimy wspólnie rzeczy.

Próby mamy na plaży, w ogrodzie.

wywiad

No właśnie, rozmawiamy niedługo po wydaniu EP-ki „Body”. Nowy materiał też powstawał w takim trybie?

Tak, choćby z choreografką przygotowywałyśmy w Hiszpanii występ na premierę – siedziałyśmy na plaży, tam pojawiały się pomysły, tam ćwiczyłyśmy. To jest inny tryb pracy, ale bardzo dobry. W ogóle cały ten projekt, tryptyk, jest właśnie o balansie, dzieleniu siebie pomiędzy swoje różne oblicza. W niedalekiej przyszłości, poza „Body”, pojawi się jeszcze „Voice” i „Mind”.

Trzy różne wersje ciebie czy trzy różne historie?

Raczej to pierwsze. Taniec – przewijający się w „Body” – zawsze był obecny w mojej muzyce. „Mind” to już bardziej tekstowe rozkminki, które w pewnym momencie muzycznego rozwoju stały się dla mnie bardzo ważne, a „Voice” to element, który jest dla mnie kwintesencją mnie w popie. To trzy filary, które widzę w sobie muzycznie.

51

Nie boisz się, że ktoś zarzuci ci brak spójności?

Z jednej strony chcesz pokazać coś zupełnie nowego i innego, a jednocześnie musisz mieć z tyłu głowy, że każdy tekst i dźwięk to element większej układanki.

Fani to zrozumieją?

Na to liczę, ale co z tego wyjdzie, to zobaczymy, bo nadal jestem w trakcie pisania (śmiech). Jest jednak wspólny klucz – mój głos, moja wrażliwość i to, że ja układam te melodie. Poza tym żyjemy w czasach fascynacji K-popem, a w tym gatunku w ciągu jednej, trzyminutowej piosenki potrafi wydarzyć się wszystko. Moje ADHD jest w tym uniwersum bardzo szczęśliwe. Nasze mózgi też się do tego przyzwyczajają i na pewno mają większą odporność do zmieniania wątków i tematów.

Słuchając „Body”, mam przed oczami metropolię, cywilizację, bawiących się ludzi, a ty jednak tworzysz z dala. Da się?

Nie chcę, żeby to zabrzmiało źle, ale są artyści, na których spływa wena, bo ktoś z nimi zerwie, bo mają złamane serce. I piszą piosenki, bo akurat znaleźli się w takich okolicznościach i chcą to przekazać. Wszystko fajnie, ale jak już robisz to 15 lat, to nie ma co czekać na to, że na ciebie coś spłynie. Nie będziesz przecież się z kimś rozstawał po to, żeby napisać utwór. Pisanie piosenek to jest praca.

Abstrakcyjna, tak, ale songwriting też ma zasady, swój kodeks pracy (śmiech). Mogę siedzieć na odludziu i pracować z Kizo nad utworem ,,JetLag” na przykład, który jest na maksa przebodźcowujący, wielowątkowy, może kojarzyć się z dudniącym miastem. Jestem reżyserką historii ze swoich piosenek, ale nie muszę być już ich bohaterką.

I udaje ci się w tym pozostać autentyczną?

Miałam moment, w którym bardzo mocno osadziłam siebie jako bohaterkę w swoich piosenkach, a z perspektywy czasu uważam, że to jest bardzo obciążające mentalnie.

Kiedy się dystansuję, jest dużo łatwiej. Bo jeśli chcesz być artystą i nie chcesz skończyć jak Amy Winehouse, to do jakiegoś stopnia musisz oddzielić to „ja” prywatne od tego artystycznego. Nie uważam, że to zabiera autentyczność. Film fabularny nie musi być oparty na faktach, żeby wzruszać. Nie musisz mieć krwawiącego serca, żeby umieć o tym napisać. O ile oczywiście jesteś w tym wszystkim szczera wobec fanów i nie sprzedajesz fałszywej wizji siebie. Po pracy możesz mieć przecież inne życie, w którym jesteś kimś innym i nie musisz cały czas być tą osobą z piosenek.

Zdjęcia Jan Walczak Produkcja Ewa Dziduch-Piasecka Sesję zrobiliśmy w domu.

advertorial

Od Jane Fondy na VHS-ie po treningi w klubach Zdrofit,

czyli krótka historia fitnessu w Polsce.

Fitness sprzed dekad był projektem wizualnym.

W latach 80. był obietnicą konkretnego efektu: szczupłej sylwetki, kontroli nad ciałem, wpisania się w jeden obowiązujący kanon. Liczyło się to, co widać – szybko, wyraźnie, najlepiej w odbiciu lustra. Ruch był narzędziem, nie doświadczeniem.

Lata 90. Pierwsze siłownie w Polsce nie miały nic wspólnego z dzisiejszym komfortem. Surowy sprzęt, ciężka atmosfera, zamknięty klimat. Fitness nie był dla wszystkich. Trzeba było się w nim odnaleźć.

advertorial

Zanim siłownie zmieniły się w przestrzenie wellbeingu z saunami infrared, strefami relaksu i designem rodem z Pinteresta, wszystko zaczynało się od kasety VHS i telewizora w salonie. Lata 80.? Szczyt popularności aerobiku i Jane Fonda – bezapelacyjna królowa, która definiowała cały ten ruch. Kolorowe getry, neonowe body, opaski i trening, który był jednocześnie show, rytuałem i popkulturowym manifestem. Dziś wygląda to inaczej.

Największa zmiana? Różnorodność.

Dzisiejsza sala treningowa to mieszanka historii ludzi, celów i energii. Są osoby, które dopiero zaczynają i sprawdzają, co im pasuje. Są ci, którzy trenują od lat.

Współczesny fitness to hybryda – jest w nim miejsce na trening na własnych zasadach, wellbeing, relacje i moment dla siebie. Możesz zrobić intensywny workout, wybrać spokojniejsze zajęcia (pilates, relaks lub medytacja) albo wejść do sauny i po prostu zwolnić. Bez presji natychmiastowych efektów. Bez potrzeby bycia „najlepszą wersją siebie”. Z perspektywy czasu ta zmiana jest wyraźna. Fitness przestał być sezonowym trendem, a stał się stałym elementem miejskiego życia. Nie chodzi już tylko o to, jak wyglądasz, ale jak funkcjonujesz i jak chcesz czuć się w przyszłości.

I może właśnie w tym tkwi największy glow-up fitnessu, który wpisany jest w filozofię sieci Zdrofit: mniej liczenia kalorii, więcej akceptacji siebie. Mniej „muszę”, więcej „wybieram”, bo „chcę”. Mniej pogoni za ideałem, więcej autentyczności i czułości dla własnego tempa.

Dziś jesteśmy w zupełnie innym punkcie.

Siłownia przestała być przystankiem między „muszę” a „odhaczone”. Stała się miejscem, które działa szerzej – jako centrum zdrowia psychofizycznego, energii, relacji i regeneracji. Wchodzisz na trening, ale równie często zostajesz dla atmosfery i ludzi, vibe’u. Dziś fitness to element stylu życia.W tym nurcie naturalnie odnajduje się Zdrofit – dla wielu jego klubowiczów to coś więcej niż klub fitness.

To stały punkt dnia, znajoma przestrzeń, do której się wraca. Trochę jak ulubiona kawiarnia, bezpieczne miejsce na koniec intensywnego dnia. Podejście Zdrofitu dobrze oddaje kierunek, w którym poszedł cały fitness: mniej presji, więcej sensu. Ruch nie jest tu obowiązkiem ani karą do odrobienia. Jest wyborem – czymś, co ma dawać energię, a nie ją zabierać. Na przestrzeni lat zmieniły się też motywacje. Z danych sieci Zdrofit wynika, że 57 proc. nowych klubowiczów przychodzi do klubów po prostu, żeby dobrze spędzić czas. Estetyka nadal jest obecna, ale przestała być jedynym językiem fitnessu.

Strefa BEAT w pierwszym klubie Zdrofit 24h/7 przy ul. Koprowskiego 2 w Warszawie

styl życia

zakładnicy marzeń Od kilkunastu lat są parą i towarzyszami podróży. Ona pisze, nagrywa podcast i fotografuje, on pracuje jako architekt wnętrz. Wspólnie tworzą przewodniki o miejscach, w których postanowili zatrzymać się na dłużej.

Mieszkali w Lizbonie, teraz wrócili do swojego ukochanego Bangkoku.

Lena Urbańska i Paweł Pajączkowski opowiedzieli nam o swojej fascynacji Azją, wyzwaniach i nowym projekcie.

ROZMAWIAŁ ZDZISŁAW FURGAŁ

ZDZISŁAW FURGAŁ: Od dawna myślę o wybraniu się do Tajlandii – co powinienem wiedzieć na początek?

LENA: Tajlandia to brama do Azji Południowo-Wschodniej. My po raz pierwszy przez nią przeszliśmy 13 lat temu, kiedy przyjechaliśmy do Bangkoku. Od razu na lotnisku zderzyliśmy się z wilgotnym, gęstym, ciepłym powietrzem i z dużą ilością bodźców, z ulicznym jedzeniem na czele. To było jak wejście w mrowisko. Chodziliśmy jak na haju, widząc, że dzieje się tu życie na żywym organizmie, że tu nic się nie chowa, wszystko jest wyłożone na tacy. I mimo tego, że na początku ten zachwyt jest ogromny, po kilku dniach może być to przytłaczające, choć też niesamowicie uzależniające i napędzające energetycznie. Bangkok to fantastyczne miasto, z którym warto rozpocząć azjatycką przygodę, a Tajlandia ze wszystkich krajów tej części Azji jest najbardziej przystępna, łagodna i zorganizowana.

PAJĄK: To, co jest tu dla mnie ciekawe, inne i warte zobaczenia, to kolektywne społeczeństwo, które poprzez buddyzm i wpływ Chin funkcjonuje jako jeden twór. Czuć różnice kulturowe – tam Europa, Zachód, kapitalizm, jednostka i współzawodnictwo, a tu wszyscy żyją razem. Jeśli tobie jest dobrze, to mi też, bo tworzymy pewną komunę. Poza tym warto przyjechać do Azji, bo to tutaj tworzą się dziś trendy światowej ekonomii i stylu. Podróż do Bangkoku 13 lat temu to było jak cofanie się w czasie, zderzenie z dawnym systemem. Dzisiaj patrzymy na to miasto jak na centrum Azji, gdzie dzieją się nowe rzeczy, a tempo przyspiesza. W ostatnich latach bardzo się tu zmieniło.

No właśnie. W jednym z odcinków podcastu „Radio Lena” porównałaś Europę do mało inspirującego muzeum, podkreślając zupełnie inny wymiar wolności i kreatywności w Tajlandii.

LENA: Dodajmy, że to muzeum ma ogromną wartość, za to kochamy Europę i uważamy, że jest niedościgniona w swojej tradycji. Ale znamy już to podwórko i chcemy doświadczać czegoś nowego, co w Europie nie mogłoby się wydarzyć przez zamknięcie w jakichś ramach. Często po-

styl życia

bo musimy albo bardzo dużo pracować albo jest to obarczone stresem. No i teraz zabraliśmy ze sobą psa – to nowe ograniczenie naszej wolności, jedno z największych, jakich doświadczaliśmy, ale też uczy nas to spokoju. Kierujemy się bieżącymi potrzebami Yoko i to nas uziemia.

LENA: Jesteśmy trochę zakładnikami własnych marzeń, bo realizujemy je, od kiedy tylko staliśmy się parą 15 lat temu. I naprawdę płacimy za nie często wysoki rachunek.

Jesteśmy teraz chwilowo na wyspie, mieszkamy przy samej plaży – woda codziennie podmywa nasze stopy, ale jednocześnie cały czas siedzimy przy komputerach.

Od lat nie podróżujemy już w wakacyjnym modelu, nie zwiedzamy świata wyłącznie z otwartą głową, bo jest to połączone z naszym życiem zawodowym. Jak ktoś mi opowiada, że chce odejść ze stałej pracy, to mówię mu: „Zastanów się kilka razy”. Ja bardzo często marzę o tym, żeby wiedzieć, o której mam wstać, co mam zrobić i ile za to dostanę pieniędzy. Moje freelancerskie życie powoduje natomiast, że to jest cały czas jedna wielka niewiadoma.

55

wtarzam, że w Tajlandii wszystko się łączy i nic się nie wyklucza. Panuje tu miks odwagi i kreatywności.

Dużo podróżujecie, zwiedzacie, mieszkacie w egzotycznych miejscach – pewnie ciągle słyszycie teksty typu, „ale wam dobrze” albo „ja nie miałbym odwagi”.

PAJĄK: Nasz Instagram opowiada o podróżach, pokazuje piękne i ciekawe rzeczy, ale to nie jest nasze prywatne życie, gdzie są też problemy. Pasja jest dla nas na tyle ważna, że bardzo dużo kładziemy na szali. Nie przychodzi to łatwo. Nie mamy oszczędności, żyjemy na walizkach w wynajętych mieszkaniach, nie jesteśmy już małolatami i wszystko co robiliśmy w życiu, było bardzo kosztowne.

Tak jak inni, potrzebujemy od życia pewnej stabilności, której nie zbudowaliśmy. Czasami jest tak, że jesteśmy gdzieś w pięknym miejscu i wcale tego nie doceniamy,

Stworzyliście przewodniki o Bangkoku i Lizbonie, a niedawno wypuściliście „Lived 01”, czyli magazyn do planowania podróży po Azji. Myślicie, że świat potrzebuje nowego „Lonely Planet”?

PAJĄK: Wychowaliśmy się na papierowych przewodnikach, ale wydaje mi się, że to, co oferuje „Lonely Planet”, nie do końca pasuje do dzisiejszych czasów. Jest mainstreamowy, ogólny, to taka biblia, a dziś, w czasach mediów społecznościowych, szukamy treści od osób, z którymi w jakiś sposób się utożsamiamy. Jest coś dla fanów mody, dla foodies czy miłośników backpackingu. Ludzie są bardzo różni i mają różne potrzeby. W naszych przewodnikach staramy się być blisko podróżowania, ale to taki soft traveling, docieranie do miejsc, odkrywanie różnic kulturowych z dużym poczuciem bezpieczeństwa.

LENA: Lubimy opowiadać o miejscach, przemycając jednocześnie informacje o ich historii i kulturze. To nie tylko wskazówka „gdzie zjeść najlepszą zupę z kaczki”, ale też opowieść o 96-letniej pani, która ją przyrządza, o dzielnicy, gdzie mieszka, i architekturze całej okolicy. Żeby to nie było tylko szybkie odhaczanie jak największej liczby cool miejsc, które dzisiaj wyglądają świetnie na Instagramie, ale żeby przez tych kilka dni móc poznać miasto naszymi oczami, zwracając uwagę na szczegóły, które tworzą tę opowieść Opowiedzcie więcej o „Lived 01”.

LENA: Magazyn ma być uzupełnieniem tego, czym jest „Bangkok Stories” – czyli co dalej? Gdzie jeszcze warto pojechać i dlaczego właśnie tam? Zebraliśmy swoje ulubione miejsca w Azji Południowo-Wschodniej, które odwie-

dzaliśmy przez ponad 10 lat. Pokazując szerzej Tajlandię, opisujemy nie tylko wyspy, ale też największy region kraju – Isan, bogaty kulturowo i rzadko odwiedzany przez turystów. Dzielimy się naszą ukochaną działeczką z widokiem na obłędną górę Doi Luang Chiang Dao. W Laosie zabieramy czytelników do wiosek etnicznych i na najpiękniejszy szlak wodny, jakim płynęliśmy. Yunnan w Chinach to uczta dla miłośników herbaty – pijesz napar z tysiącletnich drzew, obserwując, jak obok dzieje się wszechobecny, technologiczny rozwój. „Lived 01” jest więc połączeniem literackich opowieści, moich wspomnień z tych ukochanych miejsc, z bardzo praktycznym, przewodnikowym dodatkiem od Pawła, który skrupulatnie zebrał potrzebne informacje w jednym miejscu wraz z numerami telefonów do konkretnych osób. Bez korzystania z czata AI czy innych źródeł będziecie mogli na przykład załatwić szybko transport z jednej wyspy na drugą.

PAJĄK: W magazynie jest 10 wybranych przez nas miejsc i w następnych numerach będziemy chcieli pokazywać kolejne. Wiele czasu spędziliśmy podróżując i to jest nasz kapitał, którym chcemy się troszkę podzielić, wytypować zróżnicowane lokalizacje, które będą odpowiadały na bardzo różne potrzeby. Co jest też ważne, opowiadając o tych miejscach, nie zawsze zgadzamy się z panującymi tam obyczajami czy wartościami, które bywają bardzo odmienne od naszych. Tak jest często w Chinach, a nawet w Bangkoku. Natomiast kochamy to obserwować, wyrabiając sobie przy tym własne zdanie. To też jest część naszego podróżowania.

A macie już w głowie miejsce, o którym napiszecie w całości kolejny przewodnik?

LENA: Za kilka miesięcy wychodzi przewodnik o…

Warszawie. To będzie trochę mój list miłosny do miasta, które mnie wychowało, choć przeprowadziłam się tam dopiero w wieku 18 lat. Ale wydaje mi się, że taka młoda dorosłość to okres, który bardzo kształtuje, rozwija zajawki i powoduje, że pierwszy raz doświadczasz nowych rzeczy To tu byłam na pierwszej w życiu operze - jak i na pierwszym afterze, choć nie po operze – Ten przewodnik będzie opowieścią o tym, jak je odkrywałam i jak Warszawa zmieniała się w moich oczach – także przez pryzmat innych miejsc, które odwiedziłam w ostatnich latach. Uważam, że to bardzo ciekawe miasto na mapie świata, które teraz z dumą wraca do swojej tożsamości, a w tym samym czasie chłonie to, co jest nowe. Ma na to też duży wpływ Białoruś czy Ukraina, które dodały w końcu Warszawie i Polsce jakiegoś takiego świeżego powiewu.

PAJĄK: To jest taki trójkąt: Warszawa, Lizbona, Bangkok – trylogia miast, w których żyjemy. Naszym zdaniem to zestawienie bardzo ciekawych trzech miejsc, różniących się od siebie, ale mających wyjątkową tożsamość.

Przewodnik o Warszawie będzie wydany w druku, właśnie pracujemy nad nim, a premiera przewidziana jest na czerwiec. Ta publikacja zamknie dla nas pewien etap i potem zastanowimy się, co będziemy robić dalej, choć swoją najbliższą przyszłość wiążemy raczej z Azją, bo jesteśmy też tutaj dlatego, że chcemy podróżować i być blisko Korei, Tajwanu, Japonii. To jest ta część świata, która nas interesuje.

56

advertorial

Zdrowie na czacie.

Styl życia Zetek, który zmienia medycynę

57

Szybko, wygodnie, bez zbędnych kroków.

Pokolenie Z nie chce dopasowywać się do systemu, to opieka zdrowotna musi nadążyć za nimi. Zetki żyją w swoim tempie. Między pracą, spotkaniami i kolejnymi powiadomieniami trudno znaleźć przestrzeń na coś tak „odległego” jak profilaktyka. Nie chodzi o brak świadomości, wręcz przeciwnie. Oni wiedzą, że zdrowie jest ważne.

Po prostu nie chcą tracić na nie czasu w starym stylu. Telefon, kolejka, czekanie? To nie ich świat.

Zdrowie, które działa jak aplikacji.

Dlatego coraz częściej wybierają rozwiązania, które są tak proste, jak reszta ich codzienności.

W aplikacji Medicover mogą: umówić wizytę w kilka sekund, sprawdzić wyniki bez wychodzenia z domu, napisać do lekarza na czacie, kiedy tylko tego potrzebują, skorzystać z e-wizyty zamiast tracić czas w poczekalni. Bez stresu. Bez dzwonienia. Bez odkładania „na później”.

Bo zdrowie to też głowa Pokolenie Z coraz bardziej otwarcie mówi o tym, jak się czuje, nie tylko fizycznie. Stres, prze bodźcowanie, presja… to ich codzienność. Dlatego tak ważne są rozwiązania, które wspierają nie tylko ciało, ale i psychikę. Możliwość rozmowy,

szybki dostęp do specjalisty, przestrzeń na zadbanie o siebie, wtedy, kiedy naprawdę tego potrzebują.

Małe rzeczy, które zmieniają wszystko Czasem wystarczy jeden krok: szybka konsultacja, zapisanie się na badania, powrót do ruchu.

Dzięki Medicover Sport łatwo wrócić do aktywności, na siłowni, zajęciach czy nawet w domu.

Z kolei platforma Mindy pomaga złapać balans i zadbać o dobrostan na co dzień. Bez presji.

W swoim tempie.

Opieka, która nadąża za Tobą Zetki nie chcą wybierać między życiem a zdrowiem. Chcą, żeby jedno wspierało drugie.

Dlatego rozwiązania, które są elastyczne, cyfrowe i po prostu wygodne, naprawdę mają znaczenie. Medicover wpisuje się w ten rytm, daje dostęp do opieki wtedy, kiedy jej potrzebujesz i w formie, która pasuje do Twojego życia.

Bo kiedy wszystko działa tak, jak powinno… dbanie o siebie przestaje być obowiązkiem.

A zaczyna być czymś naturalnym.

moto

W świecie architektury liczy się precyzja. W podróżach – wolność. Jakub Majewski łączy oba te światy, projektując nie tylko przestrzenie, ale i doświadczenia. Rozmawiamy o ucieczce od schematów, potrzebie ciszy i o tym, dlaczego czasem trzeba po prostu ruszyć przed siebie.

droga

POZA SCHEMATEM Z JAKUBEM MAJEWSKIM ZAŁOŻYCIELEM DRIVE STORY ROZMAWIAŁ KRZYSZTOF KUJAWA

moto

KRZYSZTOF KUJAWA: Zacznijmy od początku.

Projektujesz dla ludzi, tworzysz przestrzenie, ale jednocześnie dużo podróżujesz. Gdzie dziś najbardziej czujesz się „u siebie”?

JAKUB MAJEWSKI: Długo się nad tym zastanawiałem i nie potrafię wybrać jednego miejsca. Jestem jednocześnie w architekturze i w drodze. Ta pierwsza daje mi ogromną satysfakcję, bo mogę tworzyć coś, co zostaje z ludźmi na lata. Widzę projekt najpierw w głowie, potem w przestrzeni cyfrowej, a na końcu w rzeczywistości i obserwuję, jak wpływa na czyjeś życie. To jest bardzo silne uczucie sprawczości. Ale z drugiej strony jest samochód i droga. Kiedy siadam za kierownicą, szczególnie auta, z którego nie korzystam na co dzień, wszystko się zmienia. To jest natychmiastowy przeskok w inny stan. Pojawia się czysta radość, obecność, coś bardzo pierwotnego.

59

Samochód jest dla ciebie formą azylu?

Tak, zdecydowanie. To jest moja przestrzeń. Czasami wręcz narzędzie do regulowania emocji. Mam nawet swoje trasy, które działają na mnie jak terapia. Są miejsca w Polsce, które potrafią mnie całkowicie wyciszyć. Co ciekawe, nie zawsze są to kręte drogi – czasem to prosta linia przez las, gdzie nagle przestaję myśleć o wszystkim.

I z tego w pewnym sensie powstał Drive Story?

Tak, to był proces. Z jednej strony architektura, z drugiej motoryzacja, która zawsze była gdzieś obok. Przez jakiś czas funkcjonowałem w schemacie zmiany samochodów, gonienia za czymś nowszym, lepszym. W pewnym momencie poczułem, że to donikąd nie prowadzi. Zacząłem patrzeć na auta bardziej jak na obiekty, które mają historię, charakter, a nie tylko spełniają określoną funkcję.

Kupiłem pierwszy starszy samochód i chciałem używać go tylko w wyjątkowych momentach. Bardzo szybko zrozumiałem, że niezwykłe chwile można projektować. Tak zaczęło się tworzenie doświadczeń, a nie tylko wyjazdów.

Dzisiaj dużo mówi się o potrzebie powrotu do natury, o odcięciu od bodźców. Myślisz, że to chwilowy trend czy coś, co z nami zostanie?

To nie jest trend. To jest reakcja organizmu. Przez ostatnie dekady tempo życia i ilość informacji, które przyswajamy, wzrosły w sposób, do którego nie jesteśmy biologicznie przygotowani. Ludzie są przebodźcowani i szukają przestrzeni, żeby się zregenerować. Potrzeba wyciszenia zostanie.

Kto trafia na twoje wyjazdy?

To było dla mnie duże zaskoczenie. Myślałem, że będą to osoby starsze, które mają już więcej czasu i przestrzeni na takie doświadczenia. Tymczasem pojawia się bardzo

dużo młodych ludzi. Świadomych, ciekawych świata, często na początku swojej drogi zawodowej. Mają oni w sobie coś, czego moje pokolenie trochę się bało – gotowość, żeby żyć tu i teraz, a nie odkładać wszystkiego na później.

Ale nie każdy może z tobą pojechać. Masz swój sposób selekcji?

Tak. Zadaję trzy pytania. One są niezmienne od lat. Pierwsze dotyczy muzyki – proszę, żeby ktoś wyobraził sobie moment wschodu słońca nad morzem i wybrał jeden utwór, który by mu towarzyszył. Drugie pytanie jest o smaki dzieciństwa.

Trzecie – bardzo prozaiczne – o doświadczenia za kierownicą.

Te pytania nie są o fakty, tylko o wrażliwość.

Co najbardziej zaskoczyło cię w ludziach, których spotykasz?

Chyba to, że coraz więcej osób naprawdę chce być w kontakcie z drugim człowiekiem. Kiedy stworzy się odpowiednie warunki, ta relacja buduje się bardzo szybko. Na początku uczestnicy są zdystansowani, nawet trochę sceptyczni, ale potem okazuje się, że potrafią rozmawiać godzinami.

Często mówią, że to nie są przypadkowe osoby i że w innych okolicznościach pewnie nigdy by się nie poznali.

A zdarzyły się sytuacje, które były trudne?

Miałem kiedyś doświadczenie, które było dla mnie lekcją.

Zrezygnowałem z rozmowy wstępnej i to był błąd. Okazało się, że osoby, które pojechały, potrzebowały bardziej udowadniać, gdzie były i co widziały, niż doświadczać tego, co dzieje się tu i teraz. To pokazało mi, jak ważna jest intencja, z którą ktoś wybiera się w taką podróż.

W twoich wyjazdach widać bardzo mocny pierwiastek projektowania. To nie są przypadkowe podróże.

Zdecydowanie. Architektura nauczyła mnie myślenia o doświadczeniu jako całości. Nie interesuje mnie wyjazd, który polega na tym, że jedziemy do hotelu, jemy i śpimy.

Chcę tworzyć sytuacje, które zostają w pamięci. To mogą być tematyczne wyjazdy, konkretne scenariusze, momenty, które są inne niż codzienność.

Jak wyglądałoby twoje idealne miejsce do życia?

Blisko natury. Z dostępem do wody, bo ona mnie uspokaja. Z zielenią, przestrzenią i możliwością ruchu. I z samochodem, bo to nadal jest dla mnie ważny element życia.

Na koniec – czym dla ciebie jest Drive Story?

To nie są wyjazdy. To sposób bycia i budowania relacji. Nie interesuje mnie podróż z punktu A do B ani nocleg w hotelu.

Chciałem stworzyć coś, co pozwala doświadczać obecności – być bliżej siebie, innych ludzi i miejsca, w którym się jest, oraz na chwilę zatrzymać się w świecie, który zwykle pędzi.

Polsat Box Go

– NAJCIEKAWSZE PREMIERY FILMOWE W JEDNYM MIEJSCU

60

Streamingowy rynek nie ma litości dla niezdecydowanych. Dziesiątki platform, setki tytułów miesięcznie, algorytmy, które podsuwają wciąż to samo i narastające poczucie, że czegoś naprawdę wartościowego jakoś nie można znaleźć. Polsat Box Go odpowiada na te obawy z rosnącą pewnością siebie: nie liczbą tytułów, lecz jakością doboru.

I to widać.

Wiosna 2026 jest na platformie wyjątkowo bogata. W bibliotece lądują filmy, które w minionych miesiącach zapełniały kina, zdobywały festiwalowe nagrody i generowały gorące spory w redakcjach. Obok nich także polska premiera, która przez ostatnie tygodnie była jednym z głośniejszych tematów w rodzimej branży.

To starannie ułożony repertuar, który obsługuje naprawdę różne gusta.

Kino niewygodne

W bibliotece Polsat Box Go pojawił się „Wielki Marty” – film Josha Safdiego z Timothéem Chalametem, dziewięciokrotnie nominowany do Oscara, w tym do nagrody za najlepszy film. To produkcja, obok której ciężko przejść obojętnie. W kwietniu pojawi się również „Smashing Machine” Benny'ego Safdiego, nagrodzone Srebrnym Lwem na festiwalu w Wenecji, z Dwayne'em Johnsonem w roli zapaśnika MMA Marka Kerra i Emily Blunt u jego boku. Dwa filmy, dwóch braci, A24 w tle i zupełnie inne temperamenty. Polsat Box Go ma je oba.

Gatunkowy mistrz

61

„Norymberga” Jamesa Vanderbilta dostała czterominutową owację na stojąco w Toronto, jedną z najdłuższych w historii tamtego festiwalu.

To psychologiczny thriller, oparty na faktach, z Russellem Crowe'em jako Hermannem Göringiem i Ramim Malekiem jako psychiatrą, który ma zbadać umysł zbrodniarza przed procesem. Autorem zdjęć jest Dariusz Wolski – polski operator, który pracował m.in. przy „Napoleonie”, „Domu Gucci” i „Marsjaninie”. Film dla tych, którzy lubią zawiłości historii.

Alexa Garlanda zarobił w kinach 150 milionów dolarów – tyle samo, ile obie poprzednie odsłony serii łącznie. Część druga, „Świątynia kości”, wyreżyserowana przez Nię DaCostę, według scenariusza Garlanda, weszła do kin 16 stycznia 2026 roku i mimo finansowej wpadki zebrała recenzje, które czynią z niej jeden z bardziej oryginalnych horrorów ostatnich lat. Platforma daje możliwość obejrzenia obu filmów z rzędu, w trakcie jednego wieczoru, co przy tej serii ma sens szczególny.

Dla fanów horroru

Film - widowisko

Platforma zebrała w jednym miejscu oba aktualne rozdziały sagi „28 lat później”. Film Danny'ego Boyle'a i

„Greenland 2: Migration” to sequel katastroficznego hitu z 2020 roku.

Gerard Butler wraca jako John Garrity.

Jego rodzina opuszcza bunkier na Grenlandii i rusza przez zrujnowaną Europę w poszukiwaniu miejsca nadającego się do życia. To kino, które wie, czym jest i dostarcza dokładnie tego, co obiecało: widowiskowych sekwencji apokalipsy i emocji działających nawet wtedy, gdy sceny akcji definiują fabułę, a nie odwrotnie.

Polska premiera, o której głośno

„Król dopalaczy” to pierwszy w Polsce film w szerokiej dystrybucji

kinowej, zrealizowany w modelu crowdinvestingu. Reżyser Pat Howl i producentka Katarzyna Samson, oboje z wykształcenia psychologowie społeczni, napisali scenariusz inspirowany prawdziwymi wydarzeniami z polskiej rzeczywistości.

Tomasz Włosok gra w nim główną rolę, a u jego boku stają: Vanessa Aleksander, Grażyna Szapołowska, Jan Frycz, Janusz Chabior i Agnieszka Grochowska. Premiera kinowa odbyła się 13 marca, a na Polsat Box Go film jest dostępny od 29 kwietnia.

Polsat Box Go nie jest platformą jednego typu widza. W bibliotece obok siebie znajdują miejsce festiwalowe nagrody, hollywoodzkie blockbustery, ambitny horror i polskie kino gatunkowe. Serwis stale rozszerza też sekcję Filmy Oscarowe – lista liczy 140 tytułów, a wśród nominowanych w 2026 roku znalazły się m.in. właśnie „Smashing Machine” i „Blue Moon”.

Do tego Klub Konesera, czyli kolekcja kina niezależnego, autorskiego i festiwalowego, przygotowana we współpracy z Gutek Film i Stowarzyszeniem Nowe Horyzonty.

To streaming z głową.

muzyka

MIŁOŚĆ, SPOKÓJ Od post-gatunkowego popu po ortodoksyjny rap, od Stadionu Narodowego po wioskę w Lubelskim, od Pomorza po Czechy, będzie tego lata krążył Filip Kalinowski. Gdzie i dlaczego wybierze się w te wakacje pisze wieloletni redaktor muzyczny (i wychowanek) Aktivista.

TEKST FILIP KALINOWSKI

W zatrzęsieniu letnich festiwali, koncertów i wydarzeń nie sposób się dziś połapać, nie mówiąc już o tym, żeby odwiedzić wszystkie… ciekawe. I choć we współczesnej wirówce gatunków i stylistyk dawne, muzyczne przyzwyczajenia przestają mieć tak wielkie znaczenie, to jednak dyktują nam one kolejne ruchy także i w wa-kacje. Zanim więc przejdę do moich typów, wypadałoby się przedstawić – jestem dzieckiem basu, bitów i blo-ków, wychowankiem sound systemowej samoróby, szyb drżących w oknach i przesterów na wokalach, muzyki nagłej i szczerej, która nadciągającego lata będzie realizować się na festiwalach dużych i małych, po wsiach, stoczniach i lotniskach, w Polsce i Czechach.

PUNK TO NOWY RAP Letnia aura skłania zwykle do tego, żeby gdzieś się ruszyć, jednak miło też czasem podjechać na festiwal ko-munikacją miejską. Warszawski CLOUT tymczasem wyrósł w ostatnich latach na jedno z ważniejszych (t)rapowych wydarzeń nie tylko tego miasta i kraju, ale też całego kontynentu. Odbywające się w tym roku na Lotnisku Bemowo bitowe święto będzie gościć nie tylko Amerykanów, ale też porządną reprezentację brytyj-skiej sceny, która na przestrzeni minionej dekady urosła bardzo w siłę i rozpoznawalność. Jeden z ciekawszych nowofalowych wokalistów, Don Toliver, minie się na scenie z ikoną grajmu drugiej fali Skeptą, a rejdżowi styli-ści w osobach Molly Santany czy Destroya Lonely’ego z międzystylowymi nawijaczami, takimi jak Fakemink czy Feng. Stolicę odwiedzą ikony w rodzaju Wiza Khalify i wciąż jeszcze (relatywnie) nieznani rookies w podo-bie smokedope2016. Współczesny rap

znów weźmie stare hiphopowe wartości pod rękę i wspólnie ruszą pod scenę w pogo. Bo – jak mawiał Isaac Hayes – nie ma czegoś takiego jak nowa i stara szkoła, jedyne co ma znaczenie, to czy w ogóle chodziłeś kiedyś do szkoły – na koncerty, festiwale czy do kumpla albo koleżanki posłuchać wspólnie muzyki.

CLOUT Festival 10-11.07.2026

MIŁOŚCIĄ NIENAWIŚĆ ZWYCIĘŻA Szczerze nienawidzę stadionowych koncertów, a Narodowy jest w ścisłej topce budowli zupełnie niezdatnych do słuchania muzyki. Kierując się hasłem, które przyświecało Bad Bunny’emu w trakcie jego historycznego koncertu na zeszłorocznym Super Bowlu – „The only thing more powerful than hate is love” – zamierzam się jednak wybrać 14 lipca za Wisłę, żeby uczestniczyć w święcie miłości, które wyprawi nam tu Benito Antonio Martínez Ocasio, jak naprawdę nazywa się ten niedobry króliczek.

Pamiętam bowiem jak – na fali zajawki na (prześwietny) album „YHLQMDLG” – proponowałem sylwetkę jego autora jednemu z krajowych magazynów lifestyle’owych, to usłyszałem, że przecież nikogo w Polsce to nie interesuje i to jakaś chwilowa, hipsterska zajawka, która zaraz przejdzie. Naprawdę słabo się ta opinia zestarzała, a Bad Bunny nie dość, że jest dziś jedną z największych gwiazd współczesnego bezgatunkowia, to pozostał też wiernym adeptem buntowniczej reggaetonowej tradycji i stał się większym niż sama muzyka bojownikiem o wolność, równość i braterstwo, przewodząc

62

muzyka

rewolucji, która odbywa się za pomocą wspólnotowego tańca, śpiewu i radości.

Bad Bunny @ Stadion Narodowy 14.07.2026

63

DAJ SOBIE SPOKÓJ Wciąż nie udało mi się dotrzeć do Dąbrowy koło Stężycy, gdzie Janek zwany Jezusem od kilku lat organizuje mikro festiwal zwany Spokój. Jego inicjatywie od zarania przyświeca stara sound systemowa zasada: „Toget-her znaczy razem”, wszyscy artyści grają tam z powodów… ideowych, a że Jankowi w tym roku spłonął – nie-stety – dom rodzinny, to tym bardziej warto go wesprzeć w procesie odbudowy.

Pojawić się na Spokoju warto jednak nie tylko z powodów środowiskowych, ale – przede wszystkim – dlatego, że ludzie tam płaczą na kon-certach Cool P i dziadzi, gibią się pod głośnikami Pandadread i wspólnie tworzą coś, co nazywano kiedyś sce-ną, a dziś to pojęcie straciło nieco na znaczeniu.

Międzygatunkowy ruch (ponad)muzyczny, który ogniskuje się wokół takich postaci i ekip jak 2K88, TONFA, Third Eye czy ĆPAJ STAJL, daje tymczasem nadzieję na to, że styl jest ważniejszy niż trendy, zaangażowanie liczy się bardziej niż wyświetlenia, a ludzie pozostają... ludźmi, nie liczbą w statystyce. Ładują baterie w dzikim spa, biorą udział w licznych spotkaniach i warsztatach, tańczą, śpiewają i są po prostu razem… w spokoju.

Spokój Festiwal 16-19.07.2026 PRZESTAWIAM NA OFF Spośród gigantów krajowego rynku festiwalowego, bez chwili zastanowienia, wybieram w tym roku OFF Fe-stival, bo choć kuszą mnie trochę Ethel Cain i Clipse na Open’erze czy The Prodigy i Mall Grab na Audioriverze, to jednak katowicki line-up mnie… zachwyca. Zdarzały się bowiem edycje tego wydarzenia, które w swoim programie miały ledwie kilka interesujących mnie opcji, a tym razem będę latał z wywieszonym jęzorem od sceny do sceny, żeby usłyszeć i zobaczyć wszystko, na czym mi (bardzo) zależy, a także złożyć hołd pionierom industrialu z Einstürzende Neubauten i ojcom chrzestnym współczesnego rapu, czyli Yung Leanowi i Bladee, poczuć ciarki na ciele przy niena-

I BEZSENNOŚĆ

wistnym rocku HTRK i narodowowyzwoleńczym rapie DAM, ponawijać sobie pod nosem ikoniczne wersy Earla Sweatshirta i energetyczne słowotwory Drabusheyki.

Chciałbym też zwery-fikować na żywo, jak zabrzmi „Nowa Aleksandria” w wykonaniu Ludzi Wschodu i jak sobie radzi z występami równie taneczna jak intymna Oklou, która nagrała jedną z moich ulubionych płyt zeszłego roku.

I mógłbym tak tu dalej wymieniać kolejne nazwy i ksywy, ale już sobie odpuszczę – trzeba wiedzieć, kiedy przestawić się na OFF. OFF Festival 07-09.08.2026

FESTIWAL Z ATMOSFERĄ Po sześciu latach przerwy na festiwalową mapę Europy wraca Hip Hop Kemp – czeskie, rapowe święto, które odbywa się, co prawda, za granicą naszego kraju, ale przez swoją długą przedpandemiczną historię zdążyło urosnąć do rangi święta obojga narodów. Polski rap już w latach 90. był przecież ważnym punktem odniesie-nia dla czeskiej sceny, nasi rodzimi artyści w line-upie tego wydarzenia zawsze zajmowali poczesne miejsce, a Hradec Králové na te kilka dni w roku zmieniało się rokrocznie w ponadpaństwowy hiphopowy raj. Czy po tak długiej przerwie uda się znów stworzyć „festiwal z atmosferą” – jak (zgodnie z prawdą) brzmiało kiedyś motto HHK – dopiero się okaże, natomiast widniejące na stronie hasło „Enjoy your life in love and peace!” w kon-tekście czeskiego liberalizmu dotyczącego spędzenia wolnego czasu pod – nomen omen – chmurką zdaje mi się na wskroś kuszące. Szczególnie, że pierwsze ogłoszone gwiazdy – legendarny skład Digable Planets i klasy-cyzujący bandyta Conway the Machine – zapowiadają, że przedostatni weekend sierpnia będzie doprawdy hiphopowy.

Hip-Hop Kemp 21-22.08.2026

NOWA ERA, PA TERA Daty kolejnej edycji gdańskiej 3ERY nie zostały jeszcze ogłoszone, acz z dobrze poinformowanych źródeł – czyli artystów, którzy już są zapraszani na to wydarzenie – wiem, że tegoroczna odsłona festiwalu odbędzie się znów w ostatni weekend sierpnia. Inicjatywę, za którą stoją Szczyl i Reza, najcelniej natomiast podsumo-wuje zeszłoroczne hasło, którym promowane było wydarzenie, czyli „od ziomali dla ziomali”. Nie dość bo-wiem, że festiwal jest ekonomicznie dostępny i w swojej skali wręcz intymny, bo cały odbywa się na ulicy Elektryków, gdzie udaje się zmieścić aż cztery sceny, to jeszcze „daje nadzieję na hip-hop”, jak rapował dwa lata temu Cool P z ĆPAJ STAJL-u. Pod jednym dachem spotykają się tu przecież weterani i newcomerzy, hyper-popowi traperzy i trueschoolowi mistrzowie ceremonii, pełen przekrój współczesnego, rapowego multiwer-sum i… zawsze też skrzętnie dobrana, mała, acz intrygująca reprezentacja innych gatunków muzycznych. Żyw-cem wyjęte z cosplayu, emo-gotyckie dzieciaki chóralnie odśpiewują 90sowe, blokowiskowe hymny, stare skejty idą w pogo rage’owym koncercie któregoś nastolatka, a ja dochodzę do wniosku, że jednak coś łączy te wszystkie odległe na pozór światy, które wciąż po tylu długich dekadach nazywa się rapem czy nawet hip-hopem. Scala je właśnie 3ERA, po której zawsze od tych kilku lat mam baterie naładowane przed jesienią do pełna i mniej mi żal tych znów kończących się wakacji.

3ERA 28-30.08.2026

64

Industrialna przestrzeń Ufficio Primo w Warszawie zamieniła się w klimatyczną świątynię naszych zmysłów – pełną przygaszonego światła, subtelnych dźwięków i starannie dobranych detali.

Każdy element, od muzyki po kompozycje zapachowe, budował atmosferę skupienia i wyciszenia.

Odkryj na nowo swoją AURĘ

65

Program wydarzenia opierał się na doświadczeniu.

W strefie AURA Experience Zone goście mogli tworzyć autorskie bukiety z Remigiuszem Dorawą oraz kolaże z Natalią Anną Łęcką. Wieczór dopełniła sesja zdjęciowa Zuzy Krajewskiej, pozwalająca uchwycić osobistą aurę uczestników. Za warstwę dźwiękową odpowiadał JIMEK, oferując immersyjne, audiowizualne doświadczenie. Finałem był set DJ-ski Boguty, który płynnie przeprowadził gości w taneczny rytm wieczoru.

The Moments Tour – jak być „tu i teraz”?

The Moments okazało się doświadczeniem, które na chwilę wytrąca z codzienności i kieruje uwagę do wnętrza. Projekt będzie kontynuowany w ramach trasy obejmującej największe miasta w Polsce. The Moments Tour wystartowało w Warszawie 14 marca w kultowej dla stolicy Fabryce Norblina. Opanowało wrocławski Pedet (28 marca) i Forum Fun & Food w Krakowie(11 kwietnia). Finał zaplanowano w 100czni w Gdańsku (25.04). Obserwujcie kanały Truly Unique Club, by nie przegapić szczegółów.

Wydarzenie sponsorowane przez Ploom, JTI Polska.

Artykuł powstał we współpracy ze sponsorem wydarzenia.

Materiały prasowe i zdjęcia redakcji Aktivist.a

THE MOMENTS /

W świecie nieustannego pośpiechu prawdziwym luksusem staje się uważność. Wydarzenie The Moments na kilka godzin pozwoliło uczestnikom zanurzyć się w chwili i doświadczyć bycia „tu i teraz”.

ZATRZYMALIŚMY SIĘ NA JEDEN WIECZÓR. SPRAWDŹ, JAK BYŁO NA WYDARZENIU „THE MOMENTS”

advertorial

W Scena jako przestrzeń spotkania Letnia trasa to coś więcej niż cykl koncertów. To spotkania, które za każdym razem mają inny charakter, choć nawiązują do dobrze znanych emocji. Amfiteatry i sale koncertowe wypełniają się publicznością, która wraca do tych utworów, odnajdując w nich nowe znaczenia. Otwarte przestrzenie, światło letnich wieczorów i bezpośredni kontakt z artystką budują atmosferę, w której muzyka wybrzmiewa pełniej.

Każdy koncert staje się osobnym doświadczeniem, współtworzonym przez scenę i widownię.

Lato, które brzmi znajomo Trasa „Niech żyje bal” prowadzi przez najważniejsze przestrzenie koncertowe w Polsce. To miejsca, które od lat sprzyjają muzyce i pozwalają jej wybrzmieć z odpowiednią siłą i wrażliwością.

bal, KTÓRY TRWA Są artyści, których obecność nie przemija.

Zmieniają się czasy, sceny i pokolenia, ale ich muzyka wciąż znajduje swoje miejsce tu i teraz. Maryla Rodowicz wyrusza w trasę koncertową „Niech żyje bal”, która nie jest powrotem, lecz naturalną kontynuacją drogi, trwającej nieprzerwanie od dekad.

TEKST KRZYSZTOF KUJAWA

TRASA - NIECH ŻYJE BAL”, LATO 2026 ” 26.05 – Teatr Muzyczny ROMA w Warszawie 15.07 – Opera Leśna w Sopocie 13.08 – Amfiteatr w Płocku 15.08 – CKK Jordanki w Toruniu 21.08 – Amfiteatr nad jeziorem Czos w Mrągowie 04.09 – Amfiteatr w Ostródzie 13.09 – Amfiteatr Tysiąclecia w Opolu 26.09 – 3MK Arena Ostrów w Ostrowie Wielkopolskim Obok letnich koncertów plenerowych Maryla Rodowicz zapowiada również występy specjalne, przygotowane w bardziej rozbudowanej oprawie scenicznej. Starannie dobrane miejsca, rozszerzone aranżacje oraz obecność dodatkowych muzyków stworzą przestrzeń dla pełniejszego przeżycia muzyki. Wszystkie wydarzenia z tej serii mają charakter biletowany. Wybrane wieczory zyskają dodatkowy wymiar dzięki obecności zaproszonych gości. Podczas koncertu w Ostrowcu Świętokrzyskim na scenie pojawią się Natalia Szroeder oraz Ralph Kaminski, wnosząc do programu własną wrażliwość i interpretację.

Są piosenki, które nie kończą się wraz z ostatnim dźwiękiem. Pozostają w pamięci i wracają przy kolejnych spotkaniach. Trasa „Niech żyje bal” przypomina, że muzyka Maryli Rodowicz nie należy do jednego czasu. Ona trwa i wciąż znajduje nowych słuchaczy.

66

67

Modernistyczna bryła bloku przy ul. Madalińskiego 80. Gmach w Al. Jana Chrystiana Szucha 25, w którym mieści się Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Na sąsiedniej stronie: Fasada Hotelu Warszawa przy Placu Powstańców Warszawy 9.

Przeszklenia w kamienicy przy ul. Puławskiej 24.

68

Od przemyślanych układów po wspólne pralnie, świetlice, marmurowe klatki schodowe i łazienki – o najbardziej uwielbianym stylu architektury opowiada Jarosław Trybuś, historyk sztuki, wicedyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie i współautor książki „Warszawski modernizm” ze zdjęciami Michała Łukasika.

ROZMAWIAŁA KATARZYNA STRASZEWICZ

architektura

69

Warszawski Modernizm KATARZYNA STRASZEWICZ: Gdyby student architektury chciał w jeden dzień obejrzeć w pigułce warszawski modernizm, co powinien zobaczyć?

JAROSŁAW TRYBUŚ: Myślę, że powinien zobaczyć kilka typów budynków, bo modernizm jest zjawiskiem rozległym i wieloaspektowym. To nie tyle styl, ile sposób rozwiązywania zagadnień projektowych, który w słabszych realizacjach bywa redukowany do powierzchownych form.

W przypadku Warszawy mamy wiele znakomitych przykładów modernistycznego sposobu myślenia, trafnie zastosowanego do obiektów o różnych przeznaczeniach. Jeśli wskazać najważniejsze rodzaje budynków powstających w okresie modernizmu, czyli w drugiej połowie lat 20. i w latach 30. X X wieku, byłyby to przede wszystkim obiekty użyteczności publicznej, często siedziby urzędów najwyższej rangi. Wynikało to z faktu, że Warszawa w tamtym czasie nadrabiała braki po okresie zaborów, kiedy nie była stolicą. Po odzyskaniu stołeczności musiała stworzyć zaplecze dla instytucji państwowych. To bardzo istotna grupa często spektakularnych realizacji.

Drugą, niezwykle istotną dla historii miasta, są budyn-

ki mieszkalne. Po okresie zaborów, Warszawa borykała się z dramatycznym niedoborem mieszkań.

Współczesna Warszawa mierzy się z podobnymi problemami?

To cecha stolic – napływ ludności zwykle przewyższa możliwości budowlane. W dwudziestoleciu międzywojennym to zjawisko dramatyczną skalę. Z deficytem mieszkań próbowano sobie radzić na różne sposoby.

Z jednej strony w efekcie wprowadzenia w 1933 roku korzystnych dla inwestorów ulg podatkowych powstało sporo domów luksusowych, z drugiej, prężnie działające spółdzielnie zlecały w wielu przypadkach odważne i innowacyjne projekty domów dla ludzi o cieńszych portfelach. Trzecią istotną grupę stanowiły obiekty użyteczności publicznej, służące codziennemu życiu, takie jak szkoły. I to właśnie te trzy obszary: reprezentacyjne gmachy państwowe, budownictwo mieszkaniowe oraz architektura użyteczności publicznej najlepiej pokazują odcienie warszawskiego modernizmu i z pewnością warto je zobaczyć.

architektura Od lewej: Kamienne okładziny klatki schodowej przy ul. Szpitalnej 4.

Eleganckie wnętrze Banku Gospodarstwa Krajowego w Al. Jerozolimskich 7 Na stronie obok: Schody na tyłach Szklanego Domu przy ul. Mickiewicza 34-36.

Kamienie i gorseciki przy ul. Narbutta 70.

Klatka schodowa o wyrazistym, graficznym charakterze w Al. Przyjaciół 8

Gmachy urzędów i kamienice modernistyczne zachowały się między innymi w Alei Szucha, a budownictwo spółdzielcze?

Głównie na Żoliborzu, gdzie powstało kilka kolonii mieszkalnych, ale także na Rakowcu i Kole. To obiekty szczególnie ważne, choć może w mniejszym stopniu cieszą oko, gdy uświadomimy sobie, jak precyzyjnie, mądrze i ekonomicznie odpowiadały na potrzeby mieszkańców. To zwykle osiedla z małymi, higienicznymi, dobrze doświetlonymi i przewietrzonymi mieszkaniami, z których – ze względów ekonomicznych – wyprowadzono na zewnątrz niektóre funkcje. Wspólne pralnie, świetlice czy place zabaw organizowano jako przestrzenie współdzielone, co nie obciążało samych mieszkań a jednocześnie sprzyjało budowaniu wspólnoty. Ten model zamieszkiwania sprawdzał się – choć dziś w dużej mierze został zapomniany.

Czy modernizm był czasem wypracowywania norm, które do dziś kształtują architekturę?

Tak, w tym okresie zaczęto formułować zasady, które później stopniowo wprowadzano w regulacjach. To wtedy narodziło się marzenie o ułatwiającej życie standaryzacji obejmującej wszystkie elementy otaczającej nas rzeczywistości. To marzenie doczekało się spełnienia parę dziesięcioleci później – a teraz wszyscy jesteśmy jego beneficjentami. Dążenie do określenia realnych potrzeb człowieka i projektowania rzeczy ergonomicznych i oszczędnych to jedno z kluczowych osiągnięć modernizmu. Myślę, że najbardziej wymownym i wciąż obecnym w naszym życiu przykładem jest tak zwana kuchnia frankfurcka Margarete Schütte-Lihotzky, zaprojektowana z myślą o tych którzy przygotowują posiłki, z blatami dostosowanymi do wzrostu użytkowniczki i funkcjonalnym, logicznym układem mebli

odpowiadającym logice gotowania i minimalizacji wysiłku osoby gotującej. Dziś to wydaje się oczywiste, ale nie zawsze tak było.

Jakie normy dotyczyły wysokości i proporcji przestrzeni mieszkalnych?

Moderniści pracowali nad tzw. minimum egzystencjalnym, czyli wyznaczeniem takich parametrów przestrzeni, światła i wysokości, które byłyby oszczędne, ale wystarczające dla człowieka i jego komfortu. Stąd próby określenia średnich wymiarów ciała, czego przykładem jest Modulor Le Corbusiera, model oparty na sylwetce amerykańskiego policjanta o wzroście 183 cm.

Hojnie…

I to bardzo. Le Corbusier po wizycie w Stanach Zjednoczonych trafnie przewidział, że nasz świat pójdzie w kierunku, w którym zmierzała już wtedy Ameryka. Za wzór dla przyszłości wybrał amerykańskiego mężczyznę mimo, że w Europie ludzie byli wtedy znacznie niżsi. Mówimy więc po prostu o próbie zgrania potrzeb ciała ludzkiego i jego otoczenia; próbie opartej na uważnych obserwacjach i racjonalnych wyliczeniach.

Skąd więc te marmury w modernistycznych budynkach?

To był wabik na zamożnych najemców, który do dziś stosują deweloperzy. Może rozmach jest teraz mniejszy, ale zasady przyciągania klientów pozostały są te same. Warto wspomnieć, że różne rodzaje kamieni wykorzystywanych w realizacjach połowy lat 30. pochodziły z polskich kamieniołomów. Ulgom dla inwestorów towarzyszyły cła nałożone na kamienie przywożone z Czechosłowacji czy z Włoch.

W ten sposób wzmocniono krajowe kamieniołomy, a było ich

70

architektura

sporo, bo i II RP była krajem rozleglejszym niż obecna Polska. W budynkach państwowych użycie kamienia tłumaczono też wymiarem symbolicznym, podkreślać miało zasobność państwa.

Architekci byli Polakami?

Mieliśmy pierwsze pokolenie architektów wykształconych już w Polsce, które w latach 20. i 30. mogło pokazać, czego się nauczyło. Wcześniej, ze względu na brak szkół politechnicznych na ziemiach polskich w czasie zaborów, architekci kształcili się w Poczdamie, Petersburgu czy Wiedniu.

Jaki był udział kobiet w tym gronie?

Kobiety w tamtym okresie mogą się kształcić i dochodzą w architekturze do głosu a ich głos jest ważny. Było wśród nich kilka silnych, wyrazistych osobowości. Jadwiga Dobrzyńska, pracująca z mężem Zygmuntem Łobodą, Helena Syrkusowa czy Barbara Brukalska to architektki świadome tego, co się działo w kręgach awangardy w Europie, utrzymujące kontakty międzynarodowe. Takich postaci było więcej.

71

Czym polski modernizm wyróżniał się na tle tego, co w tamtym czasie działo się w Europie?

Po latach przyglądania się architekturze i badania jej myślę, że wykształcił się tu, w Warszawie, specyficzny język projektowania, którego kluczową cechą jest powściągliwość.

Tej powściągliwości często towarzyszy wdzięk. Obie te kategorie mogą wydawać się mgliste, ale będę przy nich obstawał.

Skąd więc obecność dekoracyjnych elementów, jak płaskorzeźby na fasadzie Banku Gospodarstwa Krajowego?

To wyjątki, biorące się z ludzkiej potrzeby dekorowania.

Modernizm opiera się na prostocie rozwiązań, szczerości konstrukcji i materiału, oraz wzajemnych relacjach płaszczyzn i brył. W krótkim czasie odbiorcy, przyzwyczajeni do bogato zdobionych XIX-wiecznych kamienic, musieli zaakceptować gładkie, uproszczone formy. Nie było to łatwe, bo architektura zawsze niosła dodatkowe znaczenia.

Jej „uroda” w modernizmie opiera się na zupełnie innych idiomach podobnie jak jak w malarstwie abstrakcyjnym, to nie zawsze wystarczało. Dlatego czasem pojawiały się dekoracje, które były jak broszka przypięta do prostej formy. Takim przykładem są płaskorzeźby Jana Szczepkowskiego na gmachu BGK, czy dekoracje malarskie w gmachu Wojskowego Instytutu Geograficznego w Alejach Jerozolimskich czy w harnasie w holu domu Wedla.

Autorką była Zofia Stryjeńska?

Któż by inny? Życie górali było wtedy bardzo modnym tematem.

architektura

okresu, tylko wybór oparty na reprezentatywności budynków i urodzie ich fotograficznych przedstawień.

Czy w warszawskim modernizmie zastosowano innowacyjne rozwiązania techniczne?

Ważna była konstrukcja budynku, dążono do tego, by była słupowa, czyli żeby obiekty opierały się nie na ścianach, tylko na słupach. Rzadko się to udawało, bo było to rozwiązanie nowe i wymagało zastosowania żelbetu. Są jednak przykłady takich realizacji, zwłaszcza w projektach Juliusza Żurawskiego, który chętnie sięgał po nowinki technologiczne. Wprowadzano też udogodnienia, takie jak domofony, garaże, zsypy na śmieci czy windy, a łazienka stawała się standardem.

W jakim stanie zachowała się ta architektura?

Przykładów modernizmu międzywojennego przetrwało w Warszawie stosunkowo dużo. Po pierwsze dlatego, że te budynki były solidne i mniej łatwopalne, dzięki czemu miały większą szansę przetrwać wojnę. Po drugie dzielnice, w których powstawały – Śródmieście Południowe czy część Mokotowa – były mniej niszczone, bo w czasie okupacji zajęli je Niemcy jako nowe i wygodne. Najsmutniejsze są zniszczenia powojenne. Wydaje się, że jako społeczeństwo nie mamy wystarczającego szacunku do tego, co ocalało i zbyt często i bez refleksji zastępujemy stare nowym.

Z jednej strony deklarujemy przywiązanie do historii, z drugiej skala dewastacji jest większa niż w wielu miastach starej Europy.

Czy wybór fotogenicznych obiektów nie zniekształca obrazu modernizmu?

Książka rządzi się swoimi prawami. Michał zrobił setki, jeśli nie tysiące zdjęć, więc trzeba było wyselekcjonować te, które niosą najwięcej informacji, a jednocześnie są atrakcyjne wizualnie. To nie jest katalog architektury tamtego

Co architektura mówi o życiu mieszkańców Warszawy tamtego okresu?

Zacznę od sprawy chyba najmniej oczywistej – najbardziej awangardowe projekty bywały trudne w użytkowaniu.

Powstawały w czasie, gdy brakowało dostosowanych do nowoczesnych wnętrz lekkich mebli i sprzętów. W efekcie nowoczesne wnętrza często były wypełnione ciężkimi mieszczańskimi meblami o zgoła innym charakterze. Oczywiście, to nie dotyczyło tych najbogatszych. Do tego ograniczenia technologiczne nader często negatywnie wpływały na jakość życia tam, gdzie architekci stosowali nowe, eksperymentalne rozwiązania. Żurawski w swoich domach stosował na przykład czasem metalowe ramy okienne. Wyobraźmy sobie jakie to musiało być nieszczelne w czasach bez dobrych uszczelek i zespolonych szyb. Warto spojrzeć na tę architekturę również pod, pod tym kątem. Już się przyzwyczailiśmy do niej, jest z nami od prawie 100 lat, ale wtedy, kiedy te budynki powstawały, było wiele trudności, z których nie zdajemy sobie obecnie sprawy.

A trudności w dostępie do materiałów?

Oczywiście, weźmy na przykład balustrady. Moderniści nie chcieli kutych balustrad a inne nie były produkowane – to wymuszało improwizację i inwencję. Często używano zatem rurek gazowych, co widać choćby w willi Brukalskich na Żoliborzu.

Skąd dzisiejsza popularność modernizmu?

Ta moda trwa od przynajmniej dwóch dekad i ma różne odcienie i złożone źródła. W pewnej mierze wynika z przekonania, że przeszłość, zwłaszcza epoka naszych dziadków, była lepsza, niż nasze czasy. Jest też prostsze wyjaśnienie, że ta architektura po prostu się podoba. Dla mnie istotną cechą modernizmu jest fakt, że ten nurt wierzył w przyszłość.

Cały ten system myślenia i rozwiązywania różnych zagadnień projektowych był nakierowany na stworzenie idealnego albo przynajmniej lepszego świata i wszyscy, którzy uczestniczyli w tym ruchu, wierzyli w to. Modernizm był przepojony wiarą w przyszłość.

Michał Łukasik, „Warszawski modernizm.

Współczesny portret międzywojennej stolicy”, teksty: Jarosław Trybuś i Aleksandra Boćkowska, kurator publikacji: Jarosław Trybuś, Wydawnictwo Osnova, Warszawa 2025.

Zdjęcia: Michał Łukasik / mat. prasowe, zdjęcie Jarosława Trybusia: Ignacy Matuszewski

72

architektura Siedziba Urzędu Telekomunikacyjnego i Telegraficznego przy Nowogrodzkiej 45.

Pierwotnie znajdowały się w niej nie tylko biura, ale także mieszkania dla pracowników, szkoła teletechniczna oraz muzeum.

73

nowe miejsca

NOWE ŻYCIE KINA TĘCZA.

nowe miejsca

TEKST KRZYSZTOF KUJAWA

Są w Warszawie miejsca, które znikają ciszej, niż powinny, i takie, które wracają z większym znaczeniem, niż miały kiedykolwiek wcześniej. Kino Tęcza należy do tej drugiej kategorii. Jesienią 2026 roku powraca nie tylko jako odnowiony budynek, ale jako deklaracja, że kino wciąż może być doświadczeniem wspólnotowym, a nie tylko kolejną treścią do odhaczenia. Na mapie miasta, które coraz szybciej konsumuje własną kulturę, to gest wyraźny.

75 Historia tego miejsca zaczyna się prozaicznie od kotłowni osiedla Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w 1929 roku. Ale może właśnie dlatego jego dzisiejsza transformacja ma w sobie coś symbolicznego. Infrastruktura codzienności zamienia się tu w przestrzeń opowieści.

Dzięki inicjatywie Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy Tęcza nie wraca jako muzeum nostalgii, tylko jako projekt skierowany w przyszłość.

Nowa Tęcza jest kameralna: 145 miejsc, sala wyposażona w Dolby Atmos, panoramiczny ekran. Parametry są istotne, ale nie najważniejsze. Liczy się to, że obok projekcji cyfrowych pojawi się taśma 35 mm. W czasach, gdy obraz jest nieskończenie kopiowalny i dostępny wszędzie, fizyczność filmu znów zaczyna mieć znaczenie.

Architektura nie próbuje domino-

wać, a zaprasza. Światło wpadające przez świetlik, foyer otwierające się na ulicę, kawiarnia, która nie jest dodatkiem, tylko częścią doświadczenia. To nie jest kino, do którego się wpada i z którego się wychodzi.

To miejsce, w którym się zostaje.

Nieprzypadkowo otwarcie zbiega się z Rokiem Andrzej Wajdy. W tym kontekście Tęcza przestaje być tylko instytucją. Staje się ramą dla opowieści o kinie, które miało ambicję mówić o świecie serio. Centralnym punktem programu będzie wystawa „Wajda. Uniwersum” – próba uchwycenia twórczości reżysera nie jako zamkniętego dorobku, ale jako systemu idei. Wajda wraca tu nie tylko jako klasyk, ale jako ktoś, kto wciąż stawia niewygodne pytania: o wspólnotę, odpowiedzialność, historię. Równolegle działa program edukacyjny „Niezbędnik filmowy: Andrzej Wajda”, który, jeśli potraktować go poważnie, jest czymś więcej niż dodatkiem dla szkół. To propo-

zycja myślenia o kinie jako narzędziu rozumienia rzeczywistości, a nie tylko jej ilustracji. Z kolei cykl „Generacja Wajda” wychodzi poza bezpieczny kanon. Zestawiając jego filmy z innymi twórcami, pokazuje, że to, co wydaje się klasyką, wciąż może być żywe pod warunkiem, że się je konfrontuje, a nie tylko celebruje.

Letnie pokazy plenerowe, z „Popiołem i diamentem”, „Ziemią obiecaną” czy „Człowiekiem z marmuru”, działają jak przypomnienie: te filmy nie są pomnikami, one nadal pracują.

Nowe Kino Tęcza nie jest więc tylko kolejną inwestycją w kulturę. Jest sprawdzianem, czy w mieście, które przyspieszyło, jest jeszcze miejsce na uważność? Czy kino może być czymś więcej niż ekranem? Na razie odpowiedź brzmi: tak, ale tylko pod warunkiem, że ktoś stworzy dla kultury rozumianej jako wspólne doświadczenie przestrzeń. Tęcza właśnie to robi.

MAREK SZYMANIAK Dziennikarz i reporter, twórca podcastu „Pracownia” poświęconego tematyce pracy. Jego druga książka „Zapaść” została nominowana do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego oraz do Nagrody Grand Press w kategorii reporterskiej książki roku. W 2026 roku ukazała się jego najnowsza publikacja – „Młócka. Reportaże o pracy przyszłości”.

praca przyszłości

MIAŁA BYĆ WYGODNIEJSZA, A CZĘSTO OKAZUJE SIĘ PO PROSTU BARDZIEJ KONTROLOWANA I POGŁĘBIAJĄCA SAMOTNOŚĆ ROZMAWIAŁA ALEKSANDRA PAKIEŁA

ALEKSANDRA PAKIEŁA: Jak wyobrażałeś sobie kilkanaście lat temu pracę przyszłości?

MAREK SZYMANIAK: Pewnie dość podobnie jak wiele osób: bardziej technologicznie, wygodniej, może nawet trochę lżej.

Myślałem raczej o ułatwieniu życia niż o większej kontroli.

Nie zakładałem, że tak ważnym tematem staną się nadzór, algorytmy, rozbijanie wspólnoty między pracownikami czy to, że technologia zamiast dawać więcej swobody, w wielu branżach po prostu dokręci śrubę.

gadżetów, a dziś widać ją raczej z perspektywy optymalizacji i kontroli. W pracy biurowej łatwo zainstalować program, który mierzy aktywność, ruch myszki, czas spędzony przy komputerze. W pracy platformowej aplikacja mówi ci, kiedy najbardziej opłaca się jeździć i jak masz funkcjonować.

U kierowców tirów kontrolowane są rzeczy, które kiedyś nie przyszłyby nam do głowy: sposób hamowania, przyspieszania, czas odpoczynku. To już nie jest tylko technologia jako wsparcie, ale jako narzędzie dyscyplinowania.

Czyli nie latające samochody, tylko bardziej wszechobecna inwigilacja?

Trochę tak. Kiedyś myśleliśmy o przyszłości przez pryzmat

Czy ta kontrola dotyczy już tylko produktywności, czy wchodzi też głębiej?

Kiedy pracujesz na firmowych komunikatorach, pojawia się

76

wywiad

pytanie, czy pracodawca ma dostęp do prywatnych wiadomości, a jeśli nie, to czy działają filtry wyłapujące określone słowa. Wystarczy już samo to, że ludzie zaczynają się zastanawiać, czy ktoś ich monitoruje, żeby zniechęcić ich do rozmowy i zniszczyć zaufanie, a przecież właśnie z takich rozmów rodzi się wspólnota i opór.

W „Młócce” mocno wybrzmiewa też samotność.

Kontrola nie tylko mierzy i rozlicza z pracy, ale też rozbija relacje. Kiedyś kierowcy tirów spotykali się, mogli pogadać, ponarzekać, wymienić się doświadczeniami. Dziś ta samotność jest większa. Jeśli już wiesz, że nie masz z kim porozmawiać, nie wychodzisz z kabiny, tylko siedzisz, scrollujesz, oglądasz coś, śpisz i jedziesz dalej. Podobnie jest z kurierami czy kierowcami aplikacyjnymi – obiecuje im się elastyczność, ale tak naprawdę ich szefem jest aplikacja. Nie pracują wtedy, kiedy chcą, tylko wtedy, kiedy systemowi się to opłaca.

77

Ważnym tematem „Młócki” jest też sztuczna inteligencja.

Nie pokazujesz jednak AI wyłącznie w czarnych barwach.

Bo nie wszystko jest tu czarno-białe. Jeśli narzędzie AI zabiera mi najbardziej żmudną, odtwórczą część pracy, na przykład spisywanie wywiadu, to bardzo dobrze. Wolę ten czas poświęcić na research, kolejną rozmowę, dopracowanie tekstu. Problem zaczyna się wtedy, gdy korzysta się z tych narzędzi bezrefleksyjnie. One potrafią zmyślać badania, ekspertów, źródła, a jeśli ktoś tego nie sprawdzi, to po prostu powiela fałsz.

Bardziej niż samego AI boisz się lenistwa systemu?

I tego, że wiele branż będzie chciało użyć tych narzędzi nie po to, żeby ludzi odciążyć, ale żeby ich zastąpić, przyspieszyć i spłaszczyć jakość. To już widać w mediach, w tłumaczeniach, w contentowej papce, którą dostajemy codziennie.

Nie chodzi o to, żeby zakazać narzędzi, ale żeby nie udawać, że one same z siebie produkują wartość.

Nowe technologie miały ułatwiać życie, dawać więcej czasu i zdejmować z ludzi najbardziej żmudne obowiązki. Często dzieje się odwrotnie: pracownicy są kontrolowani bardziej niż kiedykolwiek, dzieci stają się materiałem do monetyzacji, a internetowy sukces okazuje się obietnicą dla nielicznych. Marek Szymaniak opowiada o mechanizmach, które opisuje w „Młócce. Reportażach o pracy przyszłości”.

Piszesz też o influencerach, dzieciach w internecie i sharentingu. Z jakimi zagrożeniami wiąże się przymuszanie dzieci do pracy?

Kiedy dorośli sprzedają swoją prywatność, to jest ich wybór, ale kiedy walutą staje się prywatność dziecka, zaczyna się coś bardzo niepokojącego. Dla „Spiders Web” zrobiłem materiał wcieleniowy „Rodzinka w barterze”: napisałem, że szukam rodziców, którzy za sprzęt elektroniczny zrobią zdjęcie dziecku z tabletem i umieszczą je w social mediach. Warunkiem było to, by dziecko nie miało więcej niż dwa lata. Byłem w szoku, jak wielu rodziców bardzo chętnie się zgłosiło. To pokazuje, jak silna jest pokusa wejścia w ten system. Bardzo łatwo przejść od myślenia, że robi się coś dla dobra dziecka, do zwyczajnej eksploatacji.

I od zabawy do pracy?

Jeśli dziecko uczestniczy w nagrywaniu rolek, robieniu zdjęć, bierze udział w kampaniach, a z tego płyną pieniądze, to jest to praca, tyle że zupełnie nieuregulowana – bez gwarancji wynagrodzenia, prawa do odpoczynku, bez jasnych zasad i bez możliwości realnej odmowy. A kiedy szefem jest rodzic, to jak kilkuletnie dziecko ma odmówić? Najczęściej dopiero, kiedy robi się starsze, zaczyna odczuwać drugą stronę tej popularności: ocenę, presję, wyśmiewanie, przemoc internetową.

Czy ta książka nie była ryzykowna? Pisząc o pracy przyszłości, musiałeś mieć świadomość, że część rzeczy zdezaktualizuje się jeszcze przed premierą.

To było jedno z największych wyzwań. W pewnym momencie zrozumiałem, że trzeba odejść od szczegółu i próbować złapać szerszy trend, bo detale za chwilę się zmienią, ale mechanizmy mogą zostać. Umowę na książkę podpisałem, jeszcze zanim pojawił się ChatGPT. Pisałem już o platformach, nadzorze, technologii, ale nagle weszło narzędzie, które każdy może dotknąć i od razu zobaczyć, jak zmienia pracę. To wywróciło stolik. Dlatego bardzo chciałbym, żeby książka była czytana nie jako katalog technologicznych nowinek, tylko jako próba opisania tego, co dzieje się z pracą, kiedy coraz mniej w niej człowieka, a coraz więcej systemu i kontroli.

„Młócka. Reportaże o pracy przyszłości” Marek Szymaniak Wyd. Czarne

książki

pisarki,

KTÓRE OPOWIADAJĄ NAM ŚWIAT. SZEŚĆ KSIĄŻEK NAPISANYCH PRZEZ KOBIETY NIE TYLKO DLA KOBIET. TEKST ALEKSANDRA PAKIEŁA

78

„ŚLUZA” ZU WITKOWSKA (WYD. ZNAK LITERANOVA) – POWIEŚCIOWY DEBIUT UZNANEJ POETKI

„DZIWNA POGODA W TOKIO” HIROMI KAWAKAMI (TŁUMACZENIE: ANNA ZALEWSKA, WYD. ZNAK LITERANOVA)

Zu Witkowska w „Śluzie” bierze na warsztat coś, co coraz częściej staje się doświadczeniem pokolenia trzydziestolatek: moment, w którym ambitnie i konsekwentnie budowane życie nagle przestaje się spinać. Jej bohaterka, biolożka wyjeżdżająca na terenowe badania, trafia w przestrzeń, która zamiast porządkować, jeszcze mocniej rozszczelnia to, co w niej kruche. Jest tu i zawodowa presja, i akademicki wyścig, i pytanie o to, kim zostajemy, kiedy przestajemy żyć wyłącznie swoją pracą. Ale największa siła tej powieści tkwi w czymś innym: w napięciu między kontrolą a rozpadem, rozumem a tym, co niewytłumaczalne. „Śluza” ma w sobie kameralność intymnej prozy i mrok psychologicznego thrillera, a przy tym nie gubi czułości dla kobiecego doświadczenia przemęczenia, ambicji i życia prowadzonego zbyt długo wbrew sobie.

„Dziwna pogoda w Tokio” Hiromi Kawakami to książka dla tych, którzy chcieliby choć na chwilę zwolnić. Z pozoru niewiele się tu dzieje: 37-letnia Tsukiko przypadkiem spotyka w barze sake swojego dawnego nauczyciela, zwanego po prostu Senseiem, i z tej serii niepozornych spotkań rodzi się jedna z najbardziej subtelnych, literackich opowieści o bliskości. Kawakami pisze o relacji, która rozwija się powoli, ostrożnie, bez sentymentalnych fajerwerków, za to z ogromną czułością dla niezręczności, ciszy i niedopowiedzeń.

To historia o samotności, która nie musi być dramatyczna, i o tym, że czasem więź rodzi się nie z wielkich wyznań, tylko z uważnej obecności. A przy okazji to także powieść niezwykle zmysłowa: pełna smaków Japonii, potraw, sake i drobnych rytuałów, przez które czytelnik nie tylko chłonie klimat Tokio, ale też niemal czuje głód. Nie czytajcie jej na pusty żołądek!

książki

79

„POKÓJ VILHELMA” TOVE DITLEVSEN (TŁUMACZENIE: IWONAZIMNICKA, WYD. CZARNE)

„AWANTURNICA” LAUREN GROFF (TŁUMACZENIE: DOBROMIŁA JANKOWSKA, WYD. PAUZA)

Znowu dyskomfort! To jedna z tych książek, które czyta się z narastającą niewygodą, ale nie sposób się od nich oderwać. To krótka, gęsta powieść o miłości, która dawno przestała być ratunkiem, a stała się formą uzależnienia, przemocy i emocjonalnego szantażu. Lise – wyraźne alter ego samej Ditlevsen – żyje po rozstaniu z Vilhelmem, po którym został już tylko tytułowy pokój: pusty, a zarazem wciąż wypełniony jego obecnością.

I właśnie to napięcie jest tu najciekawsze: Ditlevsen pokazuje nie tyle sam rozpad związku, ile to, jak głęboko toksyczna relacja potrafi wniknąć w psychikę, język i codzienność. „Pokój Vilhelma” jest zarazem brutalnie szczery i formalnie intrygujący, a autobiograficzny ciężar tej historii tylko wzmacnia jej siłę. To książka o miłości bez złudzeń, o strachu, uległości i traumie, która nie kończy się wraz z odejściem drugiej osoby. Nie tylko dla fanów (czyli mnie!) wszystkich poprzednich książek Ditlevsen.

Lauren Groff jest jedną z tych pisarek, do których wraca się nie z obowiązku, lecz z czytelniczej pewności, że znów zrobi z człowiekiem coś ciekawego. Po „Fatum i furii”, „Florydzie”, „Wyspie kobiet” i znakomitej „Fudze”, także „Awanturnica” potwierdza, że Groff najlepiej czuje się tam, gdzie czytelnikom będzie niewygodnie. Ten zbiór opowiadań rozpięty między latami 50. a współczesnością pokazuje bohaterki i bohaterów uwikłanych w nieustanną walkę między instynktem a rozumem, współczuciem a przemocą, miłością a lękiem. Groff pisze o relacjach w sposób bezlitosny, ale nigdy uproszczony: interesuje ją to, jak łatwo dobre intencje mogą zamienić się w opresję, jak blisko bywa od troski do zawłaszczenia, od pożądania do dominacji.

Jej opowiadania są precyzyjne, gęste i niepokojące, a przy tym świetnie pokazują kobiece doświadczenie w świecie, który wciąż próbuje mówić kobietom, kim mają być i jak mają przetrwać.

Sześć książek, sześć różnych tonów, ale jeden wspólny mianownik: kobiece doświadczenie pokazane bez upiększeń i bez gotowych odpowiedzi.

Jest tu i wypalenie, i nieśpieszna bliskość, i toksyczna miłość, i niewidzialna praca opieki, i walka o własny głos. To książki, które nie sprowadzają kobiet do jednej roli. Przeciwnie, pokazują, jak wiele napięć, sprzeczności i siły mieści się w historiach opowiadanych po swojemu. Koniecznie przeczytajcie je tej wiosny!

książki

„WYMIERANIE IRENY REY” JENNIFER CROFT (TŁUMACZENIE: KAJA GUCIO, WYD. PAUZA)

„MIĘŚNIE MAM OD MIŁOŚCI” PAULINA MAŁOCHLEB (WYD. KARAKTER)

To książka dla wymagających czytelników i sama też taka jest.

Jennifer Croft napisała powieść, jakiej naprawdę rzadko się dziś doświadcza: jednocześnie przewrotną, intelektualnie pobudzającą i autentycznie wciągającą. „Wymieranie Ireny Rey” to książka dla tych, którzy lubią, kiedy literatury nie podaje się od razu na tacy. Punktem wyjścia jest kapitalny pomysł: grupa tłumaczy z całego świata trafia do domu uwielbianej pisarki w Puszczy Białowieskiej, by wspólnie pracować nad jej opus magnum. Kiedy autorka znika, zaczyna się gra obsesji, zależności, rywalizacji i coraz bardziej niepokojących projekcji. Najciekawsze jest jednak to, że Croft otwiera tu fascynującą dyskusję o miejscu tłumacza: często nadal niewidzialnego, a przecież współtworzącego literaturę na równi z autorem. To powieść błyskotliwa, dziwna, chwilami przezabawna. Chapeaux bas dla Kai Gucio, tłumaczenie musiało być również wyzwaniem!

Jedna z tych książek, które rozprawiają się z najbardziej oswojonymi mitami. Nie o macierzyństwie jako prywatnym doświadczeniu i nie o rodzinie jako bezpiecznej przystani, lecz o wstydzie, kontroli i pracy, która nie ma nazwy, choć podtrzymuje całe życie społeczne. Małochleb pokazuje, jak opieka zostaje kobietom przypisana jako coś naturalnego, a więc zarazem niewidzialnego i obowiązkowego – ciężar „uwikłania w miłość i opiekę”, jak sama pisze, „wymuszany na kobietach od chwili ich urodzenia”. To książka o ciele zmęczonym, karmiącym, rodzącym, o instytucjach i języku uczących kobiety tłumić gniew, zarządzać emocjami i nie przeszkadzać systemowi w sprawnym działaniu.

A jednocześnie to rzecz zaskakująco czuła, bo pod warstwami społecznych oczekiwań, przemocy, norm i codziennego wyczerpania Małochleb szuka jednak miłości – nie jako wzniosłej idei, lecz jako czegoś dotykalnego, kruchego i realnego. Mimo wszystko – przynosi pocieszenie.

80

FABRYKA NORBLINA THE MOST ENTERTAINING STREETS IN WARSAW