1992 12 03

Weekblad van de Katholieke Universiteit Brabant *

NIVERS

3 december 1992 jaargang 30

Tóch het land uit Hoogleraar Jacobs werkte mee aan een wetsvoorstel waarin de werkgever opdraait voor zes maanden loon van een bij hem gesnapte illegaal. Die krijgt dus geld, maar moet tóch het land uit.

De Russen komen De banden tussen Moskou en Tilburg worden aangehaald. Wetenschappers, bestuurders én studenten reizen af en aan met zicht op prima perspectieven, maar weten van nauwelijks van eikaars activiteiten.

Slechts heel af en toe een joüit, maai nauwelijks zoiets als heroïne, cocaïne of XTC. Tilbuigse studenten lijken braaf de laatste spuit die de tuindienst vond lag in het vorig decennium. Toch werd er dinsdagavond in het laatste Podiumcafé van dit semester gesproken over legalisering van hard drugs. Doen, zeggen voorstanders, zo dring je de criminaliteit terug. Niet doen, zeggen hun opponenten, dat leidt maar tot experimenteerdrift en bovendien wordt het probleem onbeheersbaar. [Foto: Erik van der Burgtj

Minister wil dat 'rijke' ouders aan basisbeurs bijdragen Ouders met een bovenmodaal inkomen moeten met ingang van 1996 gaan bijdragen aan de basisbeurs van liun studerende kind(eren). Wie een topinkomen verdient, moet zelfs de gehele beurs betalen. De keuzevrijheid van studenten om vooreen bepaalde opleiding te kiezen moet aan banden worden gelegd. Pieter Evelein/HOP Dat zijn de belangrijkste onderdelen uit de jongste bezuinigingsvoorstellen van minister Ritzen (onderwijs) aan de Tweede Kamer. Met de voorstellen levert minister Ritzen zijn jaarlijkse bijdrage van 273

'College bagatelliseert dictatenprobleem' Tijdens de universiteitsraad vorige week donderdag kreeg collegevoorzitter Van Veldhoven de rode kaart uitgereikt van de fractie TSO. De aanleiding vormt de lakse wijze waarop het college het dictatenprobleem behandelt, aldus Walter Scheffrahn in zijn toelichting. 'Al anderhalf jaar klagen we over het feit dat sommige veelgevraagde dictaten soms drie maanden niet beschikbaar zijn. Steeds zegt het college dat de knelpunten zo spoedig mogelijk de wereld uit zijn. Maar er gebeurt niks.' 'Het is een kerntaak van de universiteit dat docenten hun onderwijs goed verzorgen. Daarbij hoort ook het beschikbaar stellen van dictaten. Als docenten in gebreke blijven, moet het college optreden.' Enkele dagen na de u-raad wil Scheffrahn gezegd hebben dat hij het dictatenprobleem, hoe gering het punt ook mag lijken, spuugzat is. Het college moet volgens hem op korte termijn drie dingen ondernemen: een brief op poten zenden aan de faculteiten, de reprorechten voor de in een dictaat op te nemen teksten op centraal niveau regelen en zorgen dat er van elk dictaat een exemplaar beschikbaar komt in de bibliotheek. 'Eerder heeft het college een notitie hierover geschreven, maar daarmee is dus niks gebeurd. En nu zeggen ze te denken over een extra loket in de dictatencentrale. Het probleem wordt zo al maanden genegeerd.' Scheffrahn belooft fijntjes in de u-raad nooit meer een woord te spenderen aan de dictatenzaak. De rode kaart mogen we lezen als een eerste opmaat voor buitenparlementaire acties. [PvdB]

miljoen gulden aan de bezuiniging van twee miljard gulden waartoe het kabinet onlangs besloot. In het voorjaar moet het kabinet nog eens 750 miljoen gulden zien te vinden. De studiefinanciering in het hoger onderwijs blijft volgend jaar gespaard. Voor de langere termijn kwam minister Ritzen vorige week te elfder ure en zeer onverwacht toch nog op de proppen met ingrijpende maatregelen. De belangrijkste is de koppeling van de basisbeurs aan het inkomen van de ouders. Als de ouders van een student meer dan 60.000 gulden verdienen, moeten zij gaan bijdragen aan z'n basisbeurs. De hoogste inkomens moeten de beurs zelfs helemaal gaan betalen. Volgens minister Ritzen is dat de 'meest rechtvaardige' bezuiniging op de studiefinanciering die nog overbleef na alle voorgaande kortingen. Als ouders geld genoeg hebben, kunnen zij volgens de minister best meer meebetalen aan de studie van hun kinderen.

Een buitenlandse kijk Buitenlandse studenten liepen stage bij Nederlandse bedrijven en namen milieumaatregelen onder de loep. Of nu het geld of de goede wil regeert, daar raken ze het niet over eens.

Het genie van de gek De grens tussen waanzin en genialiteit blijkt moeilijk te trekken. Zegt psychiater Frank van Ree die bij Studium Generale een lans breekt voor de produktieve krankzinnige.

De meest tevreden studenten vind je buiten de randstad, zo kopte de vorige week verschenen Keuzegids Hoger Onderwijs in het openingsartikel. Tevreden zijn studenten anno 1992 bijvoorbeeld over het goede eten in de mensa van Enschede of Zwolle. Tevreden over de kamers die in Enschede en Leeuwarden zo gemakkelijk te krijgen zijn. Ingenomen met de sportvoorzieningen in Eindhoven of Nijmegen. De gids meldt echter niet wat de Tilburgse student van zijn of haar stad vindt, noch hoe er gedacht wordt over de studentenvoorzieningen. Gegevens daarover zullen pas in de volgende keuzegids worden gepubliceerd. Volgens een uit september stammende Nieuwe Revue enquête zijn Amsterdam, Rotterdam, Groningen en Maastricht de leukste studentensteden als het om uitgaan gaat. Dat concludeert nu ook de Keuzegids. Het nacht-

Studentenstad

bat met studenten over de tempobeurs. Ritzen was altijd al tegenstander van de denivellerende werking van het bestaande systeem. S t u d e n t e n van wie de ouders te weinig willen bijdragen, kunnen geld lenen bij de minister. Enige tijd geleden zegde Ritzen toe deze mogelijkheid te zullen onderzoeken. Volgens PvdA-ondcrwijsspecialiste Netelenbos is de uitslag daarvan positief. Op dit moment kan een student slechts lenen als zijn ouders een laag inkomen hebben, of als hi j een conflict met hen heeft.

'Onafhankelijkheid van ouders is onbetaalbaar'

In het huidige stelsel krijgt elke student dezelfde beurs. 'Die onafhankelijkheid van de ouders is onbetaalbaar geworden', aldus Ritzen maandagavond tijdens een de-

leven in de vier genoemde steden scoort aanmerkelijk hoger dan waar ook elders in het land. Amsterdam, Utrecht, Leiden en Groningen zijn dé steden voor de nachtbrakers onder het studentenvolk.Maarooknachtehjk Enschede, Eindhoven en Breda doen het bij de studenten goed, aldus de Keuzegids. Tilburg komt in het rijtje van de toppers en floppers niet voor. Een middenmoter dus. Een verklaring daarvoor ligt mogelijk in het bijzonder grote aantal spoorstudenten dat de KUB kent. Steeds meer studenten kiezen ervoor thuis te blijven wonen. Degenen die voor Tilburg als woonstad kiezen, lijken overigens weinig gecharmeerd van het nachtelijk leven in de Willem Il-stad. Gelouterde kroegtijgers noteren dat de paar studenten die uit stappen gaan, het meestal tegen twaalven al voor gezien houden. [GR/PS]

Voorwaarde voor de koppeling tussen beurs en ouderlijk inkomen is voor Ritzen dat dit ook gebeurt met vergelijkbare voorzieningen, zoals de kinderbijslag. Pas dan is volgens hem sprake van 'consistent beleid'. Het kabinet is daar overigens volgens een woordvoerder van Ritzen verdeeld over. Vorig jaar augustus stemde het kabinet in met een nota van staatssecretaris Ter Veld (Sociale Zaken) waarin de ouderonafhankelijkheid van de kinderbijslag is vastgelegd. 'Onder druk van bezuinigingen kan dat standpunt echter veranderen', aldus de woordvoerder. De regeringsfracties CDA en PvdA zijn tegen een koppeling van de kinderbijslag aan het * V

3 december 1992

MATSERTJES Matsertjes zijn bedoeld voor medewerkers en studenten van de KUB. Mits de lengte de dertig woorden met te boven gaat bedraagt de prijs vijf gulden Tot zestig woorden kost een matsertje tien gulden Berichten met een (para) commercieel karakter kosten 25 gulden en mogen met meer dan dertig woorden bedragen Maximaal twee matsertjes per activiteit. . J.»­i ••»,>*'! SJ. —^­4J

i

1..—

KAMERS G E Z O C H T ­ Vanafjanuantoteindjuni komenerweer vele buitenlandse studenten studeren aan de KUB Studentenzaken zoekt voor hen nog een aantal kamers m (onder) huur De vergoeding door de KUB zal in de regel de kale huur plus vaste lasten bedragen Heeft u belangstelling' Neem dan even contact op met Iris Sliedrecht ( N I tel 662837) of W Heuvelmans (N 1 tel 662844)

INGEZONDEN Ingezonden brieven kunnen tot uiterlijk maandag 17.00 uur op de redactie (A 1 7 ) worden ingeleverd. De redactie behoudt zich het recht voor ingezonden bneven in te korten.

Overdrijven Overdrijven wij niet' Een beetje overdrijven kan, maar niet te veel' Waarom mag Servische bonensoep niet meer' Vlak na de oorlog aten WIJ met veel genoegen Duitse bief stuk, tijdens was er met Zouden ze m Denemarken geen Brussels lof meer mogen serveren' Lusten Molukkers geen Indonesi sche njsttafel' G eef mij maar Ser vische bonensoep Beter dan sla­ gersachterham, want ik ben geen kannibaal Dus de verklaring voor het geringe aantal reacties studenten hebben meer hersens dan mensa bazen Smakelijk P Vermaseien

P C ­ X T TE K O O P : Geen duizenden guldens maar slechts 800 piek PC XT 640 KB 10 MHz 20 MB HDU 51/4 FDD Hercules graphics Genius mouse Joystick Draait alle be kende software Tel 013 3 3 4 5 4 1 ESN ZOEKT­ Nog nooit een koele IJslander of een hete Italiaan ontmoet' N e e " Word dan snel mentor van een groep buitenlandse stu denten bij Erasmus Studenten Netwerk Inschrijfformulieren te verkrijgen bij Buro Buitenland UITTREKSSELS BIJ T S O : Zitje ook zo in de rats datje al die dikke pillen met doorgelezen krijgt" Kom dan langs bij TSO kamer A 04 of bel 013­ 6 6 3 1 0 8 (dagelijks tussen 13 0 0 en 14 00 uur) en bestel zo n uittreksel ESN ZOEKT­ Wil je 6 talen leren m een semester' Word dan mentor van een buitenlandse groep studenten Inschrijfformulieren te verkrijgen bij Buro Buitenland

hen logeeradressen De vergoeding door de KUB zal f 100 per persoon bedra gen Heeft u belangstelling' Neem dan even contact op met Ins Sliedrecht (N 1 , tel 662837) of W Heuvelmans(N 1 tel 662844)

8 december vanaf 22 00 Leden een consumptie gratis' Don t miss this one'

GEZOCHT­ Student(e) met SPSS ervaring om in maart onderzoek te ondersteunen Tijds duur ± 1 maand Meer info De Berken schutse mevr Bastiaansen Tel 04907 79300

ESN CONVERSATIELESSEN­ Het Erasmus Studenten Netwerk bemid delt in conversatielessen tussen KUB studenten en buitenlandse studenten Ideaal als je je talenkennis wilt verbete ren of je goed wilt voorbereiden op je buitenlandse studie of stage Bel voor meer info Mare 013­432517

HELP: Ins (lejaars sociologie studenten) zoekt nog steeds een kamer m Tilburg' Weetje lets'? Bel 04750 27908

LOGEERADRESSEN G E Z O C H T : Van 15 tot en met 22 januan komt er een groepje van 6 Franse en 6 Duitse studenten voor een korte cursus Recht naarde KUB Studentenzaken zoekt voor

VITE: Nieuw bestuur nieuwe ideeën nieuwe borrelplaats Cafe Marijnen Laatste borrel van ditjaar

BIJSPIPCERKAMP: Anderwijs biedt Alternatieve vakantiebe steding Help/begeleid middelbare scho­ lieren tijdens een bijspijkerkamp Bijvoor beeld tijdens de kers of voorjaarsvakan tie Voor meer informatie, bel 0 3 0 521239

KAMER AANGEBODEN G EKREG EN?: Proficiat Nu nog het vervoer Erro­trans'Op uurbasis G oedkoop, snel en deskundig. Inclusief hulp Bel 013 438105, 7 dagen per week. Ook heel Nederland.

Ethische menukaart

BIOTECHNOLOGIE

KOEIEN VAN FOUTEN

In de hoop dat een ingezonden brief ondertekend met een Servische naam nog wel gepubliceerd wordt, het volgende Valt het nuttigen van Servische Bonensoep ook onder de boycot van de VN' Streeft de Men sa­directie van de KUB een etmsch­ zuiver en ethisch­verantwoorde menukaart na' Moet onze partij­ digheid in deze oorlog ook nog door de maag gaan' CMf

lic weet niet eens lioe dat moet!

Biotechnologie baart zorgen Niet het welzijn van dieren telt, maar hun produk tiecapaciteit Via laboratoriumingrepen wordt gewerkt aan koeien met gouden horens t Liefst zouden biotechnologen n koe zien die geld schijt De ontwik keling van gemanipuleerde levensvormen is niet langer een horrorscenario maar werkelijkheid Dat de ontwikkeling van superrassen tot ernstige welzijnsproblemenbij dieren leidt blijft vaak onver meld Variërend van versmalde erfelijke variatie tot noodza keiijke keizersnedes en afwijkingen als pootgebreken maagzweren onvruchtbaarheid en vatbaarheid voor ziek tes Daarom is de Dierenbescherming tegen Wilt u meer weten bel dan 070 ■ 3 423 423 voor alle informatie over de gevaren van biotechnologie Steun ons op giro 25685 o v v campagne biotechnologie of word lid voor ƒ 36 per jaar

ca/<2

^a/jj'^^^/ Telegraafstraat 58

Happy Hour Donderdag e n Zondag v a n 21.00 - 22.00 u u r

STAP AF OPEEN PRIMA ^ eksakt T\:nsraai3 7111)11^ Tel fnMiDU W 9 ^ n

maandag 28 december 16.00 uur: Sint­Janscentrum, Papenhulst 4 , 's­Hertogenbosch (vlakbi| de Sint Jan) Mogen wi| |e verwachtenS Je kunt een folder met informatie krijgen als /e even belt 073 123055 of

123155

WOENSDAG 9 DECEMBER De Messiah van Handel door het Amster dams Kamerkoor Vocoza m m v Amster dams Promenade Orkest o I v Ira Spaul ding Aula KUB 20 15 uur

VRIJDAG 1 1 DECEMBER Promotie mr V M C VIemminx Promotoren prof mr PC Gilhuis en prof mr AK Koekkoek Titel proefschnft Culturele ontplooiingsrechten en moderne beelden de kunst Aula KUB 14 15 uur Promotie mr J M Barendrecht Promotor mr J B M Vranken Titel proefschrift Rechts als model van Rechtvaardigheid Aula KUB 16 00 uur

UNIVERS tilburgs universiteitsblad pieter siebers hoofdredacteur {\e\ 2926) paul van den broek (2925) michel knapen (2506) gerard rutten (3330) angela van schendel assistente (2277) VORMGEVING g e r t j a n bloemers ( 3 3 6 4 ) MEDEWERKERS mark van a s s e n ilona bastiaanse pascalle cappetti dylan van eijkeren roiand enthoven bert heffels r i e n j a n s monique mulder bart padberg m a u n t s s e p l a u r e n t j a n van der westen REDACTIERAAD drs j roebroek voorzitter b bekker prof dr ir a kapteyn p van kolverschoten c van wagtendonk drs e poppeliers f t e u n i s s e n d vi'ijsbroek mr p zoontjens f allers maurice ackernnans adviseur

ADVERTENTIES angela van schendel kamer a 17

te! (66) 2277

OFFICIËLE MEDEDELINGEN afd pers en voorlicht ng kamer b 1 0 tel (66) 2 0 0 1 KOPIJ alle kopij moet uiterlijk op donderdag 1 2 0 0 uur in de week voor het verschijnen in het bezit van de redactie zijn

Op 21 januari 1993 organiseert de VSNU in de Jaarbeurs te Utrecht een studiedag

'WIE (V/M) STUDEERT VOOR WERK?'

Als |i| daar bi| wilt z |n noteer don m |e agenda

Promotie drs Th J M Sanders Promotor prof dr L G M Noordman Titel proef schrift Coherentie en tekststructuur m informerende teksten Aula KUB 16 00 uur

FOTO rien siers enk van der burgt j o k e backx

dag 28 tot en met woensdag 3 0 december komen de jonge praten

VRIJDAG 4 DECEMBER Promotie drs S G Vanneste Promotor prof dr F A van der Duyn Schouten Titel proefschnft Maintenance Policies for Complex Systems Aula KUB 14 15 uur

REDACTIE

Postbus 85980 2508 CR Den Haag Telefoon 070 3 423423

W i j w e l en we willen het |e nog vertellen ook Van maan mannen bi| elkaar die daar met ons en met elkaar over willen

DONDERDAG 3 DECEMBER Voordrachtdr FrankvanRee psychiater psychotherapeut over Een schizofreen spreekt als een gedicht Org Stud Gen Oude koffiekamer gebouw A KUB 13 15 uur

Promotiedrs G FA deVijlder Promotor prof dr K F E Veraghtert Titel proef schrift Trade Policy and the Search for Textile Markets Aula KUB 16 00 uur

WINTERSPORT:

Je kunt mij toch niet vragen om priester te worden?

UNIVERSITAIRE AGENDA

DONDERDAG 10 DECEMBER Promotie drs PJM Martens Promotor prof dr H F J M van den Eerenbeemt Titel proefschnft Visserij in de Bies bosch Aula KUB 14 15 uur

Grbic

HUSK, supervoordelig op win­ tersport 10 Dagen Mautern­ dorf (Oostenrijk) f 565, inclu­ sief HP ­I­ skipas 10 Dagen Raine (Frankrijk) f 499, in­ clusief logis + superskipas Vertrek 29 januan 1993 Bel Enwin (013 439511) of Mi­ chel (013­360037)

TE KOOP: Telefoontikker met rood en wit knop Enk tel 0 2 a 6 7 6 6 0 1 8

Over sexe verschijnselen in studiekeuze studieklimaat en arbeidsmarktvoorbereiding in het Wetenschappelijk Onderwijs Inleidingen over keuzeprocessen van studenten en de cultuur van het universitair onderwijs worden verzorgd door bestuurders en onderzoekers van verschillende universiteiten Vervolgens wordt een aantal workshops gehouden over verschillende manieren waarop universiteiten een bijdrage leveren aan de gelijke loopbaankansen van v/m studenten De dag wordt afgesloten met een discussie Mw A Grewel zal de studieag voorzitten Inhoudelijke informatie Opgave en organisatie

L Engelfnet en M C van der Veldt RU Leiden tel 071 273432 VSNU IVIw M J Martens Postbus 19270 3501 DG Utrecht, tel 030-363888

REDACTIE ADRES/ADVERTENTIES warandeiaan 2 5 0 3 7 ab tilburg kamer a 1 5 t / m a 1 8 fax nr 6 3 0 1 4 5 LANDELIJK SAMENWERKINGSVERBAND hoger onderwijs persbureau hop waarbij verder aangesloten ad valvas vu amsterdam cursor eindhoven delta delft foUa uv amsterdam ku nieuws nijmegen mare leiden observant maastricht u blad utrecht uk groningen en universiteitsblad twente REDACTIE HOP frank s t e e n k a m p pieter evelein DRUK drukkerij de j o n g b a a r l e n a s s a u ABONNEMENTEN s t u d e n t e n f 1 5 per jaargang voor met universiteitsleden f 4 0

3 dcember 1992

­jUNlVERStH­

De tijdwaarnemer van het debattour­ nooi geeft aan dat de spreker nog één minuut spreektijd heeft. Over­ schrijdt hij de tijd, dan wordt hij ge­ diskwalificeerd. JVlaandag 30 novem­ ber vond het tweede landelijk eloquentiatournooi voor studenten plaats op de KUB. De Tilburgse De­ bat Club die het tournooi organiseer­ de, zag zestien deelnemers debatte­ ren over uiteenlopende stellingen. Op de foto verdedigt de Tilburgse ecome­ trie­student JVIarcel van Roy de stel­ ling dat meer dan één gevangene in een cel alleszins acceptabel is zolang er een cellentekort is. Misdadigers ko­ men tenslotte vaak uit een turbulent milieu, zo meende hij. Zijn opponent, de Groninger geschiedenisstudent Marcel Beukeboom was hem in het debat de baas en werd later tot win­ naar uitgeroepen. [Foto: Erik van der Burgt]

Aantal sporters stijgt tot recordhoogte Het aantal studenten dat in het bezit is van een sportkaart is dit jaar gestegen tot recordhoogte. Nu al zijn er ruim honderd kaarten meer verkocht dan in het topjaar 1990­ '91. Toen maakten 4278 studenten gebruik van de faciliteiten die het sportcentrum van de KUB biedt. Dit studiejaar hebben reeds 4391 stu­ denten een sportkaart aangeschaft. Dat aantal kan de komende weken nog toenemen daar de ervaring leert dat er tot ver na de jaarwisseling nog aanvragen worden ingediend. Daar­ mee zou het door het sportcentrum nagestreefde aantal van 4500 spor­ ters bereikt kunnen worden. Het sportcentrum werd vorig jaar nog geconfronteerd met een daling van het aantal sportkaarthouders. Als gevolg van de prijsstijging van de sportkaart met vijfendertig gul­ den (zonder dat daarvoor iets extra's

werd geboden) en de trage be­ sluitvorming van de universiteits­ raad (HBO­studenten hoorden pas in september dat ze wèl een kaart mochten aanschaffen) nam het aantal sportkaarthouders met bijna duizend studenten af tot 3476. 'De cijfers bewijzen dat de malaise van vorig jaar eenmalig was en nu voorbij is', zegt coördinator Bert Wentink van het sportcentrum op­ gelucht. Hij wijt de spectaculaire stijging van het aantal sportkaar­ thouders vooral aan de nieuwe sporthal, waarin ook twee squash­ banen en een fitnesscentrum is gevestigd. Wentink: 'De squashba­ nen zijn honderd procent volge­ boekt. Ook als we zouden beschik­ ken over vier squashbanen, zou dat nog steeds het geval zijn. Squash is ongelooflijk populair onder de studenten.' [BP]

Tilburgs plan Wiskunde valt slecht binnen TUE Het plan om in Tilburg een zelfstan­ dige opleiding Wiskunde te starten is binnen de Technische Universi­ teit Eindhoven in slechte aarde ge­ vallen. Het College van Decanen aldaar heeft aan het Eindhovens College van Bestuur de opdracht gegeven om een dergelijke studie in Tilburg te ontraden. Ook is geopperd om het Tilburgs plan bij de minister aan te kaarten. De Eindhovense faculteit Wiskunde en Informatica zal in ieder geval niet meewerken aan de oprichting van de studierich­ ting in Tilburg. 'Er liggen duidelijke afspraken tus­ sen Tilburg en Eindhoven op het ge­ bied van Wiskunde. Daarom ligt het niet in de rede om in Tilburg een aparte studierichting te beginnen', zegt prof. dr. T. Bemelmans, decaan Bedrijfskunde aan de TUE. Hij wijst op het rapport van de Visitatiecom­ missie die de Nederlandse Wis­ kunde­opleidingen heeft doorge­

licht. Daarin wordt gewezen op de lage studentenaantallen en beveelt het onderlinge samenwerking aan. 'Het zou net zo zot zijn om in Eind­ hoven een economische faculteit te beginnen', aldus de TUE­decaan. Prof. dr. F. van der Duyn Schouten, de ontwerper van de Tilburgse op­ leiding, zegt dat de weigerachtige houding van de TUE het starten van een opleiding wiskunde niet blok­ keert. Het argument dat weinig stu­ denten zich tot wiskunde voelen aangetrokken, spreekt hem niet aan. De Verkenningscommissie Wis­ kunde, die zich over de toekomst van dit vakgebied heeft gebogen, advi­ seerde om Wiskunde aantrekkelij­ ker voor studenten te maken. 'En de wiskunde die wij voorstaan is gericht op de mens­ en maatschappijwe­ tenschappen. Daarmee pogen wij gevolg te geven aan het advies van de Verkenningscommissie', aldus de hoogleraar Besliskunde. [GR]

Aarzelingen over nut mobiliteitscentrum In kringen van mandatarissen is met aarzeling kennisgenomen van het streven om de KUB op te tuigen met een vraagbaak voor personeelsleden die binnen de universiteit 'overbo­ dig' zijn geworden, of die hun car­ rière elders willen voortzetten. Dit zogenaamde mobiliteitscentrum komt uit de koker van de Stuurgroep Wachtgeldbeleid, die in het leven is geroepen nadat de universiteiten sinds 1991 grotendeels zelf voor de wachtgelduitkeringen moeten op­

draaien. Secretaris van de KUB, mr. F. van Spaendonck wijst erop dat zo'n centrum al snel enkele tien­ duizenden guldens kost. Geaarzeld wordt of de loop erin komt. 'We vragen ons af of de middelen die mensen ter beschikking hebben niet afdoende zijn. Ook is het de vraag of het punt in staat is voldoende aan­ bod te genereren. In de zaterdags­ krant van de Volkskrant staat waar­ schijnlijk al meer dan het centrum kan bieden.' [PvdB]

'Plaats dienstraden is nog onduidelijk' 'Het besturingsconcept dat nu op tafel ligt is het einde van iets moois; een majeure exercitie. Maar de be­ proeving begint nu. We zuUen elkaar bij de uitvoering nog wel eens tegenkomen.' De universiteitsraad kon zich vorige week donderdag wel vinden in de woorden van college­ voorzitter Van Veldhoven, en gaf na ampel beraad het groene licht aan het concept. A. de Laaf van Breed Front vatte de stemming samen: 'We zijn afwachtend positief.' Dezelfde fractie wist de belangrijkste aanvul­ ling van het college los te peuteren: er komt nog een schrijven dat de po­ sitie van de dienstraden binnen het besturingsconcept moet verhelde­ ren. Drs. H. Timmers van Breed Front:

'We zijn een groot voorstander van de decentralisatie die het concept beoogt te brengen. Binnen de facul­ teiten bestaat nu de mogelijkheid voor mensen om hun zegje te doen.' Dezelfde mogelijkheid wenst Tim­ mers ook voor de dienstraden. Het probleem dat de kracht van deze raden in handen ligt van de bereid­ willigheid van het diensthoofd om naar haar adviezen te luisteren, is met het nieuwe concept niet de wereld uit, vond Timmers. Het amendement van Breed Front om de nodige helderheid te krijgen, ging na beloftes van het college van tafel: de raad nam genoegen met de toezeg­ gingvan collegevoorzitter Van Veld­ hoven om met een aanvullende nota over de raden te komen. iP vdB]

Richtmgenstnjdrondbenoenung hoogleraar bij sociologie Aan de sociale faculteit is beroering ontstaan vanwege de op handen zijnde benoeming van een hoogleraar Sociologie. De adviescommissie zou een­ zijdig zijn samengesteld en kiezen voor een Socioloog die een andere stroming aanhangt dan de meerderheid van de vakgroep wil. Het facul­ teitsbestuur bestrijdt dit. De werkgroep die het onderwijsprogramma herschrijft heeft wegens onderlinge ruzie over de benoeming de werk­ zaamheden voorlopig gestaakt. Voorzitter dr. M. van Elteren en twee andere leden van de zeskop­ pige Werkgroep Nieuw Onderwij­ sprogramma Sociologie die het pro­ gramma van de studierichting moet herzien, zijn onlangs boos opge­ stapt. Directe aanleiding: deni­ grerende uitlatingen van een com­ missielid over het wetenschap­ pelijk gehalte van enkele vakgroep­ genoten. De gewraakte uitspraak zou zijn gedaan tijdens een discus­ sie over de gang van zaken rond de aanstaande benoeming van de nieu­ we hoogleraar Algemene en Theo­ retische Sociologie. Veel leden van de vakgroep Socio­ logie zeggen dat de Benoemingsad­ viescommissie (BAC) eenzijdig is samengesteld en vrezen dat de com­ missie een hoogleraar wil aantrek­ ken wiens opvattingen niet stroken met die van de meerderheid van de vakgroep. De BAC zou de voorkeur geven aan een meer op statistiek georiënteerde empirisch­theoreti­ sche socioloog, terwijl een meerder­ heid in de vakgroep een cultuur­ socioloog wil. Daarnaast verwijt men het faculteitsbestuur een te grote invloed op de lopende

benoemingsprocedure. De invulling van de hoogleraars­ post speelt sinds medio 1991, toen prof. dr. P. Ester de hoogleraarspost inruilde voor de functie van direc­ teur van het IVA. Een half jaar later droeg een adviescommissie een in haar ogen geschikte kandidaat voor. Deze wetenschapper zou de ver­ schillende stromingen binnen de vakgroep Sociologie in zich vereni­ gen en was derhalve voor alle partij­ en een goed compromis. Daar de kandidaat zich om privéredenen terugtrok en omdat er verder geen geschikte kandidaten voorhanden waren, is de BAC gericht mensen gaan werven. Studenten uit de Studierichtings­ commissie (SRC) hebben in een brief aan de werkgroep die het on­ derwijsprogramma herschrijft, aan­ gedrongen op spoedige hervatting van de werkzaamheden. 'Middels de brief hebben we duidelijk ge­ maakt dat we ons grote zorgen maken over het conflict. We wil­ len dat er weer gepraat wordt en dat er een goed onderwijsprogramma voor Sociologie komt', aldus SRC­ lidlsabelle Diepstraten. De studen­

ten benadrukken dat zij buiten het conflict staan en geen partij willen kiezen in de richtingenstrijd binnen de vakgroep Sociologie. Tijdens een vertrouwelijk overleg met de leden van de Werkgroep Nieuw Onderwijsprogramma So­ ciologie, maandag 30 november, is afgesproken om een afkoelings­ periode in te stellen om zo de hoog opgelopen gemoederen tot bedaren te laten komen. 'We laten het even betijen en zoeken onderling con­ tact. Begin januari wordt bekeken of de werkgroep de werkzaamheden weer kan starten', aldus (voorma­ lig) commissievoorzitter Van Elte­ ren. Faculteitssecretaris drs. C. de Graaf zegt dat de benoemingcommissie op dit moment bezig is met het opstellen van een lijst van kandi­ daten en tot een voordracht pro­ beert te komen. Dat de commissie eenzijdig is vastgestelt klopt vol­ gens hem niet: 'Het is de meest veelzijdige en omvangrijke com­ missie die er is. Er zitten tien men­ sen in en dan kun je niet zeggen dat het een groep is die een bepaalde richting binnen de Sociologie aan­ hangt.' Hij merkt op dat dezelfde commissie driekwart jaar geleden een voordracht heeft gedaan waar­ in iedereen zich kon vinden. 'Dan is het niet erg logisch om nu over de samenstelling van de commis­ sie te beginnen', aldus De G raaf. [GRl

College en personeelsoverleg lijken uit bestuurlijke impasse Het College van Bestuur en de Commissie Personeelsoverleg ko­ men moeizaam doch nader tot el­ kaar. In oktober schortte de CPO haar werkzaamheden op naar aan­ leidingvan de opheffing van het On­ derwijskundig Centrum. Het ver­ trouwen in het college werd opge­ zegd. Een bijeenkomst op 19 november werd door beide partijen 'constructief' genoemd, en nu ­ na een complicerende briefwisseling ­ lijkt het college te willen voldoen aan belangrij ke voorwaarden die de CPO in een meteen na het overleg geschreven brief formuleerde. In een eerste antwoord op de CPO­ brief heeft het college in een schrij­ ven van 26 november haar stand­ punten uiteengezet. 'Het kwam op ons over dat de CPO weer op het tweedeplan werd gezet. Erwerdons op bijna op geen enkel essentieel punt tegemoet gekomen', aldus CPO­woordvoerder dr. A. Keune.

In een tweede brief die het college schrijft naar aanleiding van een CPO­CvB overleg op 30 november spreekt het college echter nadruk­ kelijk de bereidheid uit in een gemeenschappelijke commissie de CPO­voorstellen te bespreken 'en daarbij te onderzoeken in hoeverre die bedenkingen (die dus eerder door de CPO werden geuit, PS) ondervangen zouden kunnen wor­ den.' Het college schrijft dat de inhoud van haar brief van 26 no­ vember'kennelijk, maaronbedoeld een negatieve teneur' heeft gekre­ gen. Lou Leune liet in eerste reac­ tie op de laatste CvB­brief weten dat de lucht wat hem betreft 'aardig opgeklaard' is. Hij zal de CPO voor­ stellen op 17 december weer bijeen te komen. Daarbij zou ook het col­ lege weer vertegenwoordigd zijn. [GR/PS]

♦ CPO­woordvoerder Keune: 'Er werd ons aanvankelijk op bijna geen enkel essentieel punt tegemoet gekomen, na de tweede brief zie ik weer perspectief.'

3 december 1992

Studiebeurs A«

ouderlijk inkomen. Zij on­ dersteunen wel het idee dat ouders met een bovenmodaal inko­ men moeten bijdragen aan de ba­ sisbeurs van hun kinderen. Het CDA omdat de beurzen 'te riant' zijn en 'omdat die koppeling de band tussen ouders en kinderen versterkt'. De PvdA omdat 'het ongewenst is dat de staat kinderen van goed verdienende ouders zo zwaar subsidieert', aldus Netelen­ bos. De PvdA acht de koppeling tussen beurzen en inkomen zoals Ritzen die wil toepassen onuitvoerbaar. Netelenbos meent dat de fractie een 'veel simpeler' oplossing heeft. De basisbeurs moet worden afgebouwd naar het niveau van de kinderbijslag voor 18­jarigen (nu 209 gulden per maand per kind als er twee kinde­ ren zijn). Vervolgens ontvangen studenten uit de lage en midden­ inkomens een aanvullende beurs, afhankelijk van het ouderlijk inko­ men. Willen zijn ouders te weinig betalen, dan kan de student het ontbrekende geld lenen. Minister Ritzen wijst deze oplossing niet direct van de hand, aldus een woord­ voerder. Hij komt in het voorjaar van 1993 met een uitwerking van z'n plannen. Tot die plannen behoort ook de wens van Ritzen dat universiteiten en hogescholen hun studenten na

^UNIVERSHcl­ de propedeuse streng gaan selecte­ ren. Dit moet voorkomen dat zij volharden in een verkeerde oplei­ ding. Vanaf juni 1994 mogen instel­ lingen hun studenten een 'bindend studieadvies' geven. Veel univer­ siteiten voelen daar echter niets voor. Ritzen wil hen daar alsnog toe overhalen. Selectie vóór de prope­ deuse wijst hij af. 'Het eerste stu­ diejaar is het beste moment voor selectie en oriëntatie', verklaarde hij afgelopen maandag. Studenten die geen 'passende leer­ weg' kiezen moeten de kosten als gevolg van hun verkeerde keuzes wellicht terugbetalen, zo sugge­ reert Ritzen. In elk geval wil de minister met ingang van 1994 het collegegeld voor 27­plussers nog meer verhogen. Vanaf dat jaar kort hij ook tien miljoen gulden op de prijscompensatie van de studie­ beurzen. Volgend jaar al krijgen de universiteiten 33 miljoen gulden minder voor hun huisvesting. 'Erg vervelend', aldus een woordvoer­ ster van de gezamenlijke universi­ teiten. 'Onze huisvesting is al zo miserabel.' Voor het overige zijn de universiteiten 'redelijk tevreden' over de voorstellen van minister Ritzen. De studenten­organisaties ISO en LSVb zijn woedend over de voorstel­ len, die de minister vorige week tijdens een speciale bespreking zorgvuldig verzweeg. Zij zijn met name niet te spreken over het feit dat studenten weer meer afhanke­ lijk van hun ouders worden.

Koppeling beurzen aan inkomen ouders is socialistisch stokpaardje Het voorstel van minister Ritzen om 'rijke' ouders aan de basisbeurs van hun studerende kinde­ ren te laten bijdragen, Is helemaal niet zo nieuw als het lijkt. Ritzen had zo'n systeem liefst al eerder ingevoerd. Maar tot nog toe drukte een erfenis uit de jaren '60 nog te veel een stempel op de discussie over de studiefinanciering. Een korte analyse. Pieter Evelein/HO P Het CDA­kamerlid Lansink voor­ spelde het al, in het voorjaar van 1990: de studiefinanciering wordt onbetaalbaar als minister Ritzen de massale toestroom van studenten niet kan stoppen. De basisbeurs moet dan fors omlaag. De lagere inkomens zou je vervolgens een aanvullende beurs moeten geven, terwijl de studenten uit de hogere en middeninkomens weer meer afhankelijk van hun ouders worden. Tweeëneenhalf jaar later is het zover. Het Hoger Onderwijs Voor Velen ­ belangrijk objectief van minister Ritzen ­ maakt zijn naam waar. Tegelijkertijd is het geld op. Ritzen stelt voor om de basisbeurs voortaan te koppelen aan het inko­ men van de ouders, als die een be­ hoorlijk salaris verdienen. Ritzens oplossing verschilt echter van die van Lansink. De CDA­er voorspel­ de wat nu het standpunt is van de PvdA­fractie: geef alle studenten op den duur een lage basisbeurs (ni­ veau kinderbijslag), en vul die ver­ volgens aan met een aanvullende beurs, die afhangt van het ouderlijk inkomen. Ritzen gaat nog verder. De rijkste ouders zouden de gehele studiefinanciering van hun kinde­ ren gaan betalen. Het plan van Ritzen heeft tot veel verbaasde reacties geleid. Was hij niet de minister die studenten als zelfstandige, volwassen mensen beschouwt, die niet afhankelijk mogen zijn van hun ouders? Het antwoord is: nee. Inderdaad, stu­ denten horen volgens Ritzen niet meer bij moeders pappot. Daarmee hoeft nog niet elke student een even grote basisbeurs te krijgen. Want in feite is dat een denivellerende maat­ regel, die in het voordeel is van kinderen van welgestelden. Zij kunnen voor extra geld bij hun ouders aankloppen. Wie dat niet kan, moet geld lenen. De m i n i s t e r zei het nog eens nadrukkelijk in februari 1991, toen hij net een reeks ingrijpende bezui­

♦ Foto: Rien Siers

Ruim tachtig tips in kookboek over studeerbaarheid Frank Steenkamp/HO P

Zelfs voor onwillige docenten of studierichtingen wordt het moeilijk om zich te onttrekken aan inrichting van beter stu­

Dat werd deze week duidelijk bij de verschijning van het rapport Te doen of niet te doen} van de lande­ lijke commissie studeerbaarheid, geleid door de onderwijskundige prof. dr. W. Wijnen. 'Een zeer bruik­ bare checklist. Elke zichzelf respec­ terende instelling zal hem gebrui­ ken', zei minister Ritzen toen hij het eerste exemplaar in ontvangst nam. Volgens hem kan zijn depar­ tement het verder aan het onderwijs overlaten en hoeft men niet bang te zijn voor nieuwe regels of richt­ lijnen. Rode draad in het kookboek van Wijnen is dat onderwijs beter stu­

deerbaar ondenwijs. Er bestaat nu een helder geschreven kookboek met liefst 83 vuistregels over hoe studenten effectief te laten studeren. Het is niet verplicht de tips te volgen, maar wie dat nalaat, moet wel rekenen op kritiek van studenten ­ en op een even kritisch oordeel van vakgenoten bij de eerstvol­ gende onderwijsvisitatie. deerbaar wordt naarmate het meer in 19 74 zelfs haar hele onderwij sop. is afgestemd op de studenten. Dat Kort geleden besloot ook de KUB tot verhaal is niet helemaal nieuw. De iets dergelijks met het Student universiteit van Maastricht (waar G ericht Onderwijs. Ook elders in Wijnen hoogleraar is), baseerde er het land koos een enkele faculteit

nigingsvoorstellen aan de Kamer had gedaan (de beruchte 'heroriën­ tering'). 'Ik heb grote vraagtekens gezet bij de ouderonafhankelijke basisbeurs. Ik had verder willen gaan over de relatie tussen ouder­ lijk i n k o m e n en studiefinan­ ciering.' In feite zijn de jongste, nivelleren­ de voorstellen van Ritzen dus niet zo verrassend. In 1991 waren ze alleen politiek niet haalbaar. Dat was vijf jaar eerder ook al het geval, toen de huidige Wet Studiefinancie­ ring (WSF) voor 18­ jarigen en ouder

Ritzen maakt de ongelijkheid tussen 'rijk' en 'arm' kleiner werd ingevoerd. Die wet was een produkt van CDA­minister Deet­ man. Doelstellingen waren toegan­ kelijkheid en zelfstandigheid. Dat laatste was een mooie gedachte uit de jaren '60: het streven naar een absolute gelijkheid van studenten. In 1964 werd allereerst een eind gemaakt aan de regel dat slechts bijzonder begaafde kinderen uit arme milieus een beurs konden krijgen. Vanaf toen was het crite­ rium een voldoende vooropleidmg. Vervolgens moesten de overige stu­ denten, die tot dan toe geen beurs kregen, onafhankelijk worden. Hun ouders kregen immers een drievou­ dige kinderbijslag en fiscale kinder­ aftrek, maar wat daarvan naar kind­ lief werd doorgeschoven was nog maar de vraag. Studenten moesten als volwassen mensen worden behandeld. Er moest een nieuw beurzenstelsel komen dat én die zelfstandigheid zou regelen én de toegankelijkheid van het hoger onderwijs, zo werd bepleit. De ideale oplossing was een sys­ teem waarin iedereen een beurs kon

voor 'studentgericht' onderwijs. Maar regel is dit uitgangspunt ze­ ker nog niet. In traditionele ondervw/sprogram­ ma's staan vooral de docent en de stof centraal. De commissie­Wij­ nen wil toe naar studieprogram­ ma's die uitgaan van de student, zijn tijds­ budget en zijn leerge­ drag. Want onderwijs heeft alleen effect als studenten de stimulans en de ruim­ te krijgen om zich de kennis eigen te maken. Dit uitgangspunt is ver­ taald in vuistregels voor opsporing en opheffing van knelpunten. Zo moet spreiding van tentamens over het jaar een eind maken aan het 'hollen en stilstaan' van veel stu­ denten. G oede afwisseling van hoorcolleges, practica en zelfstudie zorgt voor optimale leerresultaten.

krijgen en deze kon aanvullen met een lening, die pas na de studie len­ tedragend zou worden. Zover is het nooit gekomen. Ook Deetman zag af van dit ideaal. Hij voerde wel een algemene basisbeurs in. Maar lenen voor iedereen vond hij te duur. Hij kwam met het voorstel dat alleen kinderen uit de lagere inkomens konden gaan lenen. Als de rente na enige jaren zou binnenkomen, kon­ den ook de overige studenten gaan lenen. Zolang moesten die nog thuis aankloppen. Ze kregen wel alvast een heel behoorlijke basis­ beurs. Een kamermeerderheid van CDA en W D kon zich daar wel in vinden. Dit nieuwe systeem was namelijk toch voordeliger voor de midden­ en hogere inkomens dan het oude. De PvdA was tegen. De belas­ tingbetaler ­ vaak zonder studeren­ de kinderen ­ betaalde de studie van mensen die het al goed genoeg had­ den. De hoeveelheid rente waar Deetman op hoopte kwam er nooit, en geld is er nu nog veel minder. Dat biedt Ritzen de kans om de terug­ houdendheid van zijn heroriënte­ ring te laten varen. Het hoger on­ derwijs beschermen ­ dat wil hij best. Maar basis­ en voortgezet on­ derwijs zijn voor sociaal­democra­ tenbelangrijker. In het hoger onder­ wijs mag eerder en meer worden gesnoeid, en dan in de eerste plaats bij de hogere inkomens. Dat is in tijden van financiële krapte een hoger principe dan een zo groot mogelijke onafhankelijkheid. Daarmee is Ritzen er uiteraard nog niet. Wat gebeurt er met de studen­ ten waarvan de ouders niets of te weinig willen bijdragen? Nu is het al zo dat slechts 28 procent van de studenten precies krijgt waar ze recht op hebben. Een even grote groep studenten krijgt zelfs hele­ maal niets. Die kunnen bij hem gaan lenen. Officieel is dat nog niet bekend, maar zijn partijgenote Tineke Netelenbos bevestigt dit. En zo maakt Ritzen de ongelijkheid tus­ sen 'rijk' en 'arm' weer wat kleiner.

En die zelfstudie moet men met duidelijke studietaken stimuleren, zo luidt een andere tip. Doceren wordt zo een serieuze taak; de com­ missie vindt dan ook didaktische kwaliteiten aandacht verdienen in het personeelsbeleid. Bij de presen­ tatie van het rapport zei Calluna Eu v in g, voorzitster van het ISO, dat voor de o m m e ­ zwaai naar student­ gericht onderwijs gerst een 'sterke mentaliteitsverandering bij docen­ ten nodig is'. Haar collega Simone van G eest (LSVb) was bang dat fa­ culteiten vriendelij k zouden zeggen 'we zullen het meenemen' ­ om daarna weer over te gaan tot de orde van de dag. Zowel de minister als de studentenorganisaties maakten duidelijk dat ze het gebruik de aan­ bevelingen kritisch zullen volgen.

Studenten en minister gaan universiteiten kritisch volgen

"W?!!

3 dcember 1992

H U N l VÜRSHcl­

Tijdgeest dwingt studentenbeweging anno 1992 tot koerswijziging Bestaat er anno 1992 nog zoiets als een studentenbeweging? Niet zoals in de jaren '60. Idealistische, maatschappij­kritischie activisten zijn er nauwelijl<s meer. In Tilburg overweegt de Tilburgse Studerenden Bond zich op te heffen en wat er voor in de plaats komt is afwachten. Bezettingen maken overal plaats voor hardloopwedstrijden, er wordt niet gedemonstreerd maar gestudeerd. De pragmatische aanpak overheerst. 'Het onderwijs is zo ingewikkeld. Dan ga je liever biljarten.' Pieter Evelein/HO P

D

e magere opkomst tijdens de laatste LS Vb demonstratie was een bittere teleurstelling voor de harde kern van de activistische stu­ denten. Maar ook een teken aan de wand. In die kringen wordt moede­ loos geconstateerd dat er nauwe­ lijks studenten meer zijn die in bezettingen en demonstraties gelo­ ven. De massa studeert liever. Ide­ ologieën hebben afgedaan onder studenten. Zowel wat het onder­ wijs betreft, als wat zich daarbui­ ten afspeelt. Zelfs onder studenten, die zichzelf t r a d i t i o n e e l een maatschappelijke voorhoederol toedichtten. 'Als wij niet meer te­ gen racisme demonstreren, wie dan nog wel', vroeg LSVb­voorzitster Simone van Geest zich tijdens een recent ASVA­debat af. Het zal de student echter een zorg zijn. Hij wil misschien wel eens met z'n vrienden discussiëren over wat zich in de derde wereld afspeelt, het milieu of elk willekeurig ander

maatschappelijkprobleem. Maar er werk van maken is te veel gevraagd. Met vijf jaar beurs heeft hij bijna geen tijd meer om zich druk te maken over zaken waar hij niet zeer direct bij betrokken is. Hij heeft er trouwens geen zin in. In z'n schaa­ rse vrije tijd gaat hij liever iets 'leu­ kers' doen. Wat het onderwijs betreft: zolang dat niet al te slecht is en de beurzen niet te smal, komt de student ook daar niet in beweging. En recht tot klagen heeft de student niet, vindt de Nijmeegse cultuur­psycholoog Jacques Janssen die ook aan het ASVA­debat deelnam. In zekere zin is het nog steeds een voorrecht dat je kunt studeren onder tamelijk riante omstandigheden. 'Het zijn allemaal kinderen van de gegoede burgerij, die in de gelegenheid wor­ den gesteld een topopleiding te volgen. Het geklaag over te lage beurzen vind ik gezeur.'

Er is een kloof gevallen tussen de LS Vb en zijn achterban, constateert Rob van Vliet, vorig jaar nog be­ stuurslid van de landelijke bond en inmiddels teruggekeerd naar de bond in Eindhoven. Jarenlang heb­ ben student­activisten gestreden voor het hoger onderwijs voor ve­ len, en nu al die studenten in de collegezalen zitten, blijken zij er heel andere meningen op na te houden dan de LSVb of de bond ter plaatse. Ze zijn met links, niet ide­ alistisch. Ze zijn rechts, op z'n mooist D66. 'Binnen de LSVb zeg­ gen wc al heel lang dat we de colle­ gezalen In moeten. Dat we ons veel meer op onderwijs moeten gaan richten omdat studenten daar het meest mee te maken hebben. Daar kunnen we succes boeken. Het gebeurt alleen niet. Het idee is: in die zalen zitten mensen die niet weten waar het om draait. Voor­ standers van de tempobeurs. Laten we het maar liever met elkaar pro­ beren te regelen.' Het kleine groepje bondsleden dat alleen zichzelf nog serieus neemt, trekt zich volgens Van Vliet terug om te discussiëren over vragen als 'Is het onderwijs aan deze univer­ siteit wel maatschappij­kritisch genoeg. De massa studeert verder. Van afwerend gedrag is geen spra­ ke, vindt LSVb­voorzitster Simone van Geest. Het probleem is dat het hoger onderwijs zo ingewikkeld in elkaar zit. 'Zelfs wij slagen er niet goed in duideli) k te maken waarom de tempobeurs zo'n slechte maat­ regel is.' Duizend­en­één regels over studiefinanciering, bestuurs­ structuur en'studeerbaarheid': het schrikt allemaal enorm af. Dan ga je liever biljarten', aldus Van Geest. Afwerend of niet ­ de LSVb verliest aanhang. Het pragmatisch ingestel­

'Ik ben toch opgeleid om zélf iets te bedenken' Monique Mulder 'Toen ik mijn studie beu was, heb ik een half jaar als postbode ge­ werkt. Zes uur beginnen, met een loodzware tas achterop fietsen en concurreren met de andere postbo­ des, waardoor iedereen steeds meer s t r a t e n erbij kreeg. Een echt mannenbedrijf is het. Na een week vloekte ik net zo hard als ie­ dereen, en dat was nog een fijne uitlaatklep ook.' Na enkele studie­onderbre­ kingen wil Kitty van de Ven (34), achtstejaars filosofie, 'binnenkort' het bijbehorende papiertje halen. 'Ik hoef niet zo snel af te studeren. Dat ligt ook maar aan de belangen die je hebt. Voor mij is het enige belang, dat ik dan iets afge­ maakt heb. Ik zal verder het­ zelfde weten als nu. Filosofen doen over het algemeen lang over de stu­ die. En terecht. Ik vind dat iedereen zijn hele leven lang moet kunnen blijven studeren. Dan blijf je je ten­ minste ontwikkelen en komen er goede mensen naar de universiteit, mensen die gemotiveerd zijn.' Het Nederlandse onderwijssys­ teem zit Kitty niet lekker. 'Het is consumeren en reproduceren. Di­ ploma halen en geld verdienen. Ik vind het belangrijker dat je zelf leert nadenken, dat de creativiteit die kinderen hebben niet afgeleerd wordt en dat je kunt blijven com­ municeren met mensen. In ons

systeem verdwijnt de fantasie.' Toch is Kitty in dit systeem terecht­ gekomen. Niet alleen als leerling of student, maar nu ook als docen­ te. 'Ik wilde nooit het onderwijs in. De secretaris van de faculteit vroeg mij een keer om wat cursussen bij de Volksuniversiteit te geven. Dat bleek heel leuk, het was veel werk maar je kreeg er ook veel voor te­ rug. E n t h o u s i a s m e , dat jezelf

stimuleerde. Toen ik dus een adver­ t e n t i e voor docente levensbe­ schouwing op het Paulus Lyceum zag staan, solliciteerde ik.' 'Maar de middelbare school is heel anders. Veel zwaarder, je krijgt het ordeprobleem erbij en de mentali­ teit dat levensbeschouwing geen 'stoer' vak is. Ik moest al snel veel uren maken en daar ben ik aan kapot gegaan. Nu heb ik gedeelte­ lijk ontslag genomen. Ik moet kij­ ken ofikhetleukbhjf vinden als ik minder uren werk. De wil om door te zetten is er in ieder geval.' Na Kerst wil ze de draad van afge­ lopen zomer weer oppakken. Toen

studeerde ze iedere dag, in de KUB­ bibliotheek. 'Heel leuk contact gehad, want elke dag kom je dezelf­ de mensen tegen die ook met hun scriptie bezig zijn. Nu heb ik één­ derde af. Daar mogen ze bijna niets meer van zeggen want dat is goed. Ik ben toch opgeleid om zelf iets te kunnen bedenken?' Het zelfbedachte onderwerp voor haar afstudeerwerkstuk is voor een filosofe vrij uniek: het narcisme. 'Mijn scriptie begint met een eigen inter­ pretatie van de mythe. Nar­ cissus weet niet dat hij ver­ liefd is op zijn eigen beeld. Als hij daar achter komt, pleegt hij zelfmoord. Dat be­ tekent dat hij niet van zich­ zelf kan houden. Liefde om­ zetten in zelflief de, daar heb­ ben mensen moeite mee. Hierover is weinig geschreven. Al­ leen de Bulgaarse Julia Kristeva heeft er in haar werk Liefdesge­ schiedenissen aan gerefereerd, hoe­ wel dat gedeelte heel Freudiaans en psychologisch is. Zij zegt dat wij vaak een zelf bedacht beeld van onze partner hebben, een beeld dat wij zelf mooi vinden. We houden eigenlijk niet van de ander als an­ der, maar als deel van onszelf. Dat willen we echter niet erkennen.'

♦ Foto: Joke Backx

de Interuniversitair Studentenover­ leg, de meer behoudende tegenhan­ gervan de LSVb, wint aan populari­ teit. ISO vertegenwoordigt de 'rechtse' fracties in faculteits­ en universiteitsraden en onderhoudt nauwe banden met de Landelijke Kamer van Verenigingen, waarin alle gezelligheidsverenigingen zijn gebundeld. De achterban van ISO bezet of demonstreert niet, maar houdt zogenaamde ludieke acties als hardloopwedstrijden tegen de tempobeurs. Het netwerk binnen de verenigingen zorgt er voor dat het alternatieve verzet tegen impopu­ laire maatregelen van minister Ritzen vorm krijgt. Het succes van die pragmatische aanpak is binnen de LSVb niet on­ opgemerkt gebleven. Bij meerdere lidbonden gaan stemmen op om in die richting op te schuiven. De LSVb zou veel minder ideologisch moeten worden en veel meer con­ crete aandacht moeten besteden aan onderwijs. 'Je wilt immers de belangen van de meeste Nederland­ se studenten behartigen ?', zegt Inez Kloosterman van de Vereniging voor Studie­ en Studentenbelangen Delft (VSSD). Voortzetting van de huidige koers wordt de dood van de LSVb, voorspelt Kloosterman. De aanpak van de VSSD zou model kunnen staan voor een opleving van de overige lidbonden van de LSVb. De Delftse bond steekt veel ener­ gie in het leveren van service. Een boekenfonds dat boeken veel goed­ koper levert dan de winkel, een kamerbureau, een poenboek met zeer toegankelijke informatie over studiefinanciering en de zeer popu­ laire Méér dan Konsumentengids waarin vrijwel alle colleges in Delft worden gerecenseerd. Dat alles voor slechts 32 gulden 50 per jaar.

Geen wonder dat de VSSD liefst 6000 leden heeft. Kloosterman: 'Concrete service is een essentieel onderdeel van het vakbondswerk. Je hoort ook dat te beschouwen als een taak. Vroeger was dat overal zo. Veel bonden hebben dat echter verwaarloosd en zijn teveel de politieke kant opge­ gaan. Wij niet, en daarom zijn wij nu zo groot. Als je maar dertig le­ den hebt krijg je zoiets nooit meer dan de grond.' Naast het bieden van service orga­ niseert de VSSD fora en lezingen, die meestal matig worden bezocht. Een fakkeloptocht tegen de tempo­ beurs trok echter enkele honderden studenten. Het corps en andere verenigingen werden gevraagd mee te lopen, en deden dat ook. Terwijl de meeste lidbonden van de LSVb hemel en aarde moeten bewe­ gen om nieuwe (bestuurs)leden te vinden, weigeren zij hun principes los te laten. Het landelijke bestuur steunt hen daarin. Service bieden is heel belangrijk, in onderwijs steekt het bestuur zonder twijfel de meeste tijd, maar er zijn grenzen. Het politieke, ideologische aspect mag zeker niet verloren gaan, vindt voorzitster Van G eest. Volgens Amsterdammer Arjan de Wolff (OBAS) hoeven de realo's in de LSVb niet te wanhopen. Welis­ waar loopt de LSVb nog wel eens weg uit een overleg met minister Ritzen ­ er wordt tenminste ge­ praat, in plaats van geschopt. De LSVb boort bezuinigingen niet al­ leen meer in de grond, maar komt ook met alternatieven. De Wolff: 'De LSVb verschuift van een luis in de pels steeds meer naar een con­ structieve gesprekspartner. Ze weten alleen nog niet goed raad met die verandering.'

3 december 1992

HUNIVERSHcl­

Hoogleraar Jacobs: 'Werkgever van illegale arbeiders moet je veel strenger aanpakken' Illegale arbeid moet worden teruggedrongen. Strafrechtelijke sanctionering helpt nauwelijks. Daarom adviseert een commissie, waarin de Tilburgse jurist prof. A. Jacobs zitting had, een civielrechtelijke straf. Een Illegaal die betrapt wordt op werk zal het land uit moeten, maar hij krijgt wel zes maanden loon mee. Betaald door de werkgever ­ die het voortaan wel zal laten Illegalen in dienst te nemen.

Michel Knapen Cijfers over buitenlanders die ille­ gaal in Nederland verblijven moe­ ten tegenwoordig uitgedrukt Vi^or­ den in vele nullen voor de komma. Ongeveer tweehonderdduizend, zo luidt de schatting. Omdat illegalen geen aanspraak kunnen maken op sociale voorzieningen, moeten ze steeds werk hebben en zoeken ze hun heil in vaak slechte baantjes. Klagen bij hun werkgevers kunnen ze eigenlijk niet en durven ze ook niet. De baas kan immers met al­ lerlei represailles komen waardoor de illegalen slachtoffer worden van hun eigen situatie (in het recht heet dat dan victimisatie). In het ergste geval vliegen ze het land uit. Toch hebben alle buitenlandse werknemers recht op dezelfde be­ handeling als Nederlandse werkne­ mers, ongeacht of ze legaal of ille­ gaal hier zijn. 'Alleen', zegt de Til­ burgse hoogleraar Sociaal Recht, mr. Antoine Jacobs, 'hij kan dat niet geldend maken. Als hij bijvoorbeeld naar een instantie stapt, loopt hij het risico uitgezet te worden. Aan die situatie kan de wetgever echter niet zoveel doen.' Toch wil de wetgever daar snel wat aan veranderen. Jacobs: 'We zullen naar het b u i t e n l a n d m o e t e n overbrengen dat Nederland geen paradijs kan zijn voor illegale arbeid' .Illegale tewerkstelling frus­ treert immers de doelstellingen van het vreemdelingenbeleid, schept

Het feminisme vooihijl Geef zeven Nederlandse schrijf­ sters een retourticket naar een Oosteuropees land, leg contrac­ tueel vast dat ze met drieduizend­ vijfhonderd woorden terug moeten komen en plaats hun verhalen te­ genover zeven verhalen van schrijf­ sters uit de landen die zij bezoch­ ten. Het resultaat laat zich raden. Een allegaartje van stijlen en gen­ res waarin weliswaar het op de achterflap beloofde portret van een continent m beweging geschetst wordt maar dat literair soms niet te pruimen is. Zo bevat de bijdrage van Maria Nurowska uit Polen geen enkele nieuwe gedachte. De schrijfster zanikt en keutelt acht pagina's lang over insolvente landbouwers en toenemende sociale agitatie, zon­ der ook maar één idee te lanceren waar de doorsnee krantelezer van op zou kijken. En daar staat dan het prachtige Een gewoon verhaal van de Bulgaarse Vera Mutafcieva te­ genover. Pagina's die je steeds op­ nieuw wilt lezen omdat ze zo ge­ heimzinnig en aangrijpend zijn. Door het Omgeslagen vlot van de Roemeense Daniela Crasnaru is vervolgens weer niet heen te ko­ men. Crasnaru had ongetwijfeld

oneerlijke concurrentieverhoudin­ gen en brengt de betrokken vreem­ deling in een uiterst kwetsbare positie, zo schrijft een commissie ­ met daarin ook prof. Jacobs ­ die de Minister van Sociale Zaken advi­ seert over een wijziging van de 'Wet Arbeid Buitenlandse Werknemers.

D

e Wet Arbeid Buitenlandse Werknemers houdt zich met een klein deel van de migranten bezig. EEG­burgers vallen er sowie­ so niet onder, buitenlanders die op humanitaire gronden naar Neder­ land komen ook niet en mensen die hier zijn in het kader van de gezins­

'Zeggen datje op de arbeidsmarkt niets kunt vinden is kletskoek' hereniging evenmin. Deze laatste groep zorgt voor de grote toename van het aantal buitenlanders.. In de commissie, zegt Jacobs, is gesproken over een aanpassing van het vergunningensysteem voor de buitenlanders­ die wél onder deze wet vallen. Dat zijn er jaarlijks ongeveer 10.000. Op dit moment hebben die een werkvergunning nodig als ze in Nederland komen werken. 'Die krijgen ze', zegt Ja­ cobs, 'als er geen ander prioriteit genietend aanbod is. Dus als er

haar redenen om enkel de uitge­ sproken woorden van haar persona­ ges weer te geven, zonder te vermel­ den wie wat, wanneer en waarom te berde brengt. Daarom ligt Crasnaru's verhaal er nu bij als een verzameling fragmenten die de le­ zer zélf aan elkaar mag fantaseren. Iets waar hij vermoedelijk geen zin in heeft. Anders had hij geen boek gekocht maar zélf de pen ter hand genomen. De uitgever had haast met dit boek. Zo niet, dan zou hij waarschijnlijk de bijdrage van Marja Brouwers ge­ schrapt hebben. Brouwers, die in een forse voetnoot verklaart dat haar tekst niet meer is dan een onbewerk­ te notitieblok, werd al na vier dagen m Moskou door een sterfgeval naar Neder­ land terug geroepen. Zij leverde haar aantekeningen bij de uitgever in om aan het contractueel ver­ plichtte aantal woorden te voldoen. Dat neemt overigens niet weg dat haar ongewild rommelige verhaal veel meeslepender is dan de gewil­ de verbrokkeling van haar Roe­ meense collega Crasnaru. In Ontmoetingen, zoals de bundel gedoopt werd, lijkt het feminisme zichzelf voorbij. Nergens stoot je nog op die typisch feministische blikvernauwingen, waar amper

geen mensen zijn uit de EEG ­lan­ den of de huidige groep buiten­ landse werknemers die al lang hier zijn, die het werk ook kunnen doen. Dergelijke aanvragen worden in het algemeen afgewezen, weet Jacobs. 'Alleen hele bijzondere gevallen komen er nog door, zoals bijvoor­ beeld de Japanse kuikenseksters. Zij kunnen heel goed het geslacht van kippetjes bepalen en dat schijnt verder niemand anders te kunnen. Zo heb je ook de buikdanseres en de Amerikaanse toptechnicus die hier naartoe gehaald is.' Jacobs pleitte in de commissie voor een totale stopzetting van de ver­ gunningen. Werkgevers uit de tuin­ bouw die met personeelsproblemen zitten moeten volgens hem eerst maar eens bij het werkloze deel van de legale allochtone bevolking gaan kijken. 'Bovendien is er een Euro­ pese arbeidsmarkt van 300 miljoen mensen, en daar mag je vrij over be­ schikken. Aan die mensen moet je dat werk geven. Daar moet je geen nieuwe mensen voor binnenhalen. Want als je nieuwe mensen binnen­ haalt doe je dat alleen omdat je hoopt dat je die slechter kunt beta­ len. Zeggen dat je op die arbeids­ markt niets kunt vinden is klets­ koek.'

worden, vonden werknemers én werkgevers uit de commissie. Op dit moment staat er voor werkge­ vers bijna geen straf op. Het huidi­ ge stelsel kent een strafrechtelijke vervolging en een boete. In een in­ tensievere vervolging en controle ziet Jacobs weinig heil. Daarvoor is het justitiële apparaat té overbelast. 'Je moet je afvragen of je van sanc­ ties uit het strafrecht veel kunt verwachten. Wij denken van niet. Daarom hebben we een civiel­ rechtelijke sanctie geadviseerd. Je maakt nu veel meer mensen tot controleur van de wetgeving: de man zelf, zijn belangenorganisatie en de vakbonden.' De sanctie die de commissie als advies uitbrengt ­ en die tot wets­ ontwerp zal leiden ­ moet ervoor zorgen dat de werkgever minder snel een illegaal in dienst zal ne­ men. 'Maar de illegale buitenlan­ der die al werkt bij een werkgever gaat niet noodzakelijkerwijze on­ derdeze sanctie lijden. Integendeel. Wij hebben als een van de sancties aanbevolen: als er een geval van illegale werknemer wordt ontdekt, dan is de werkgevers zonder meer

zes maanden minimumloon aan die werknemer verschuldigd. Zon­ der dat het bewijs geleverd dient te worden dat die werknemers daar ook zes maanden heeft gewerkt. Kan hij dat niet zelf op de werkge­ ver vorderen, dan kan een vakbond of een andere organisatie dat na­ mens hem doen en dat alsnog naar het buitenland over maken.' Daar­ naast zal de werkgever voor de kosten van uitzetting moeten op­ draaien. Voor de illegaal kan dat in eerste instantie prettige perspectieven opleveren. 'Als hij twee maanden gewerkt heeft en merkt dat­ie min­ der betaald krijgt dan z'n collega's, of slechter werk moet doen, dan kan hij zijn baas aangeven bij de instan­ ties. Hij moet dan weliswaar het land verlaten maar krijgt wel die zes maanden loon na.' ♦ Prof. Jacobs over het nieuwe wetsvoorstel: 'Als er een geval van illegale werknemers wordt ontdekt, dan is de werkgever zonder meer zes maanden minimumloon aan die werknemer verschuldigd.' [Foto: Erik van der Burgt]

Toch is er een hele hoop illegale ar­ beid. Veel mensen vragen de ver­ gunning niet aan omdat ze weten dat ze toch niet krijgen. Om dit in te dammen zouden de sancties op illegale arbeid strenger moeten

vijftien jaar geleden zoveel schrijf­ sters in grossierden. Seksenstrijd, patriarchaat, lijfwerk en afhanke­ lijkheidspatronen zijn als sneeuw voor de zon verdwenen. Mannen verschijnen weer zo op papier als ze ook op onze aardbol rondlopen. Vriendelijkén onvriendelijk, laf én heldhaftig, hanig én inschikkelijk, om te versieren en om door versierd te worden. Een restant van de femi­

nistische erfenis die wat mij betreft nog weggepoetst zou mogen wor­ den zijn de expliciete beschrijvin­ gen die vrouwelijke personages soms ten deel vallen. Toevoegingen als sterk, taai, dapper en moedig. Mannen moeten het immers ook zonder deze loftuitingen doen. Zij worden, zoals het in de literatuur overigens ook hoort, in beelden gevangen en komen vervolgens prima uit de verf. Maar bij de be­ handeling van vrouwen schijnen sommige schrijfsters nog te aarze­ len of de lezer zoader de toegevoeg­

^

de superlatieven wel begrijpt hoe uniek deze of gene vrouw is. Zo vermeldt Tessa de Loo nadruk­ kelijk hoe aristocratisch, stijlvol, zachtmoedigen beschaafd de dich­ teres Ludmilla Marjanska wel is. De Bulgaarse Vera Mutafcieva heeft volgens Nelleke Noordervliet stijl, beschaving, waardigheid. En meer dan dat. Ze is ... niet te omschrij­ ven. Een rots. Niet elke schrijfster doet overigens mee aan deze ridicule vorm van 'vrouwe­ lijke solidariteit'. De door Marion Bloem geportret­ teerde Irèn Kiss (Hongarije) verschijnt zelfs als een niet al te snuggere, dogmatische en autoritaire vrouw en Vonne van der Meer lijkt mannen überhaupt veel in­ teressanter te vinden dan vrouwen. Als ze tenminste gespierd en bruin zijn met goudblond haar tot op de brede schouders. In een Kroniek van tien dagen Boekarest schiet de schrijf­ ster Carla Bogaards van de weerom­ stuit zelfs helemaal naar de andere kant door. In haar beschrijving van de Nederlandse ambassadeur Coen Stork doopt ze haar pen zo diep in het lotion van bewondering dat de arme man nooit meer gewoon on­ aardig of chagrijnig kan zijn. Stork straalt volgens Bogaards heftige energie uit, hij ziet er mooi uit, als een gentleman. Stork is niet bang, hij is onverzettelijk, niet omkoop­

baar. Stork is als een bergketen. Het moet je maar gezegd worden. De schrijfsters werden naar het oosten gezonden in het kader van de feministische boekenbeurs van dit jaar. Zeven vrouwen, in leeftijd variërend tussen de veertig en ze­ venenveertig jaar. Schrijfsters die voor de oorlog geboren werden, zoals Hella Haasse, of die rond de dertig zijn, als M. Februari of Dia­ na Ozon, mochten blijkbaar niet mee. Ook feministische hardliners schitteren door afwezigheid. Graag had ik Anja Meulenbelt in de clinch gezien met de Tjechische Eda Kris­ tova: romanschrijfster annex bio­ grafe, aanbidster en kloon van Va­ clav Havel. Of de Playboy­colum­ niste Yvonne Kroonenberg in een gezellig onderonsje met de omstre­ den DDR­houwdegen C h r i s t a Wolff. Dit ontbreken van prikke­ lende tegenstellingen maakt Ont­ moetingen tot een voorspelbaar inside­verhaal. Het is in deze sfeer van onkritische zelfbevestiging waarin het feminisme zich minder voorbij is dan ik aanvankelijk meende.

Ontmoetingen­ Verhalen. Uitgeverij Arena, f. 25.-

3 dcember 1992

^ U N I VERSlUcl-

TE BERDE

In zijn rede bij 65 jaar KUB heeft rector en onderwijskundige prof. dr. De Klerk nagedacht over het gewenst profiel van de KUB student. Hij luidde de noodklok, want de universitaire propedeuse is teveel een verlengstuk van het VWO en zou toch het begin van de academische vorming moeten zijn. Avondstudent sociologie Luc Parijs reageert. Het door De Klerk geprezen SGO is volgens hem niet het wondermiddel om de student weer wat academisch leven in te blazen. De oplossing is rigoureuzer: het stelsel hoger onderwijs moet op de helling.

• Te Berde is de opiniepagina van Univers. Deze staat open voor bijdragen over wetenscliap, onderwijs en universitaire liwesties die de KUB en TFT betreffen.

'SGO kent alleen papieren voordelen'

De instroom aan jonge abituriënten zal conform de prognoses in de komende decennia nog toenemen, en deze instroom wordt nog vergroot door ouderen, die op latere leeftijd gaan studeren (al dan niet als vrijetijds-vuUing), inclusief degenen, die voor hun statusverhoging een tweede academische titel willen halen. Een en ander houdt in, dat het onderwijs anders gestructureerd zal dienen te worden, wil het deze toevloed kunnen verwerken. De 'oudere' studenten zullen zich niet zo gemakkelijk laten afschepen met een inderhaast in elkaar geflanst college-dictaat, met dezelfde set tentamenvragen als die van vorig jaar, met ongeïnspireerde docenten die maar wat voorlezen uit de voorgeschreven literatuur en die verder geen tijd (over) hebben voor persoonlijke studie-begeleiding, met een krakkemikkige afstemming van les- en/of prakticaen/of tentamen-roosters etc. etc. Alle studenten - zowel de jongeren als de ouderen - maken zich meer en meer druk om het 'onderwijsklimaat' op de diverse faculteiten, en dit betekent o.a. dat er in toenemende mate gelet zal worden op de aanwezigheid onder de faculteitsmedewerkers van een esprit du corps, want door de continue bezuinigingsdruk is het werkklimaat op vele faculteiten 'om op te schieten'

en daarvan zijn de s t u d e n t e n merendeels de dupe. Het mindere 'studie'-klimaat op vele faculteiten kent nog een andere oorzaak: op dit moment is er voor aan de universiteiten werkzaam zijnde academici alleen maar status te oogsten via research, en dit betekent gewoonweg degradering van het onderwijs - vele docenten doen het onderwijs vaak dan ook af als 'iets dat erbij hoort, maar waar m'n hart niet ligt'. De eerder genoemde bezuinigingsdruk vergroot deze tendens alleen maar. De nadruk-op-onderzoek maakt dat de faculteiten zich extra kwetsbaar achten, want voor onderzoek zijn meer financiën nodig dan voor onderwijs. Deze kwetsbaarheid zorgt ervoor dat faculteitsbesturen ertoe neigen om 'gewillige' medewerkers aan te trekken: mensen, waarvan je zeker kunt zijn, maar zeker geen 'kritische' mensen. Het gevolg van dit beleid is de dood-in-de-pot voor de zo broodnodige wetenschapsdiscussie. Hiermee graaft het wetenschapsbedrijf - op lange termijn gezien - haar eigen graf want 'nieuwe visies' blijven uit en zo degraderen wetenschappers tot wetenschappelijke ambtenaren en/of wetenschapsbureaucraten. Een tweede kritiekpunt zit in het zogeheten SGO. Ideaaltypisch bekeken zitten er minder nadelen dan

A^stojfd

en de rector magnificus. Gezag was onzin, en afstand dus ook. Ironisch genoeg sprak men juist in die tijd veelvuldig van het verschijnsel generatiekloof. Met het gezag is het nooit helemaal meer goed gekomen, zeker niet op scholen en univer-

'Wanneer ze je uit zichzelf met u gaan aanspreken, ben je definitief een oude zak', zei iemand die het weten kon. Hij had gelijk. Wie niet langer automatisch getutoyeerd wordt is aan de verkeerde kant van de generatiekloof beland. 'Niet dat u er minder om bent, maar u bent wel degelijk anders.' Eriseentijdgeweest, nuzo'nkwart eeuw geleden, waarin men dacht dat de totale maatschappelijke gelijkheid binnen bereik lag. Euforie alom, dat wil zeggen in kringen van wereldvreemde intellectuelen. Iedereen was een jij, niet alleen je broer, je zuster, je geliefde en je collega, maar ook de koffie juffrouw

m^en^o^StTvlnÏ G kaar in stand proberen te houden is - hoe zou het ook anders kunnen - gebleven. Slechts een enkeling had het nooit nodig gevonden dat de afstand verdween. Zo probeerden de twee bed- en bondgenoten Sartre en De Beauvoir, nota bene de goeroe's van alles wat omstreeks 1968 leuk links was, hun wederzijds respect vast te houden

voordelen aan deze methodiek, maar dat is slechts op papier. In de praktijk zal een en ander na een periode van enthousiasme en volledige inzet toch weer resulteren in een bureaucratisch model. En waarom? Eenvoudig, vanwege die massaliteit! Een massaliteit, waarvoor deze methodiek nou net als remedie in leven geroepen is! De kwaal zal in dit geval sterker blijken dan het middel. En de twee concepten, nl. 'klassieke, zelfstandig navigerende student' èn de SGO-student worden zo maar probleemloos aan elkaar gelijkgesteld, terwijl in de praktijk - op de langere termijn gezien - die SGO-student niks anders zal worden dan 'n 'schools begeleide student' - alle mooie intenties tot 'kritisch en zelfstandig denken' ten spijt. Trouwens, als de docenten slechts 'de laatste theoretische stand van zaken' dienen door te geven, zullen deze heel gauw - vanwege efficiëntie-redenen - weer terugvallen op de massale hoorcolleges en zijn we weer terug bij af. Er is mijns inziens een meer radicale oplossing nodig, wil men de 'oude student' terug. Al deze problemen kunnen in redelijke mate worden opgevangen in een onderwijsstelsel, waarover onlangs prof. Kuipers (zie de Volkskrant van 12 september 11.) de knuppel in het

met een onveranderlijk vous. Toch is er vergeleken met vroeger wel degelijk iets veranderd. Ik kreeg het jij door mijn trendgevoelige docenten aangeboden, bijvoorbeeld omdat ik met hen in het dagelijks

O E D E G E B U U R E

bestuur van de vakgroep was gekozen, of omdat ik met succes tentamen bij ze had gedaan, en de objectiverende distantie kennelijk niet langer nodig werd geacht. Kennelijk moest het lidmaatschap van de

academische hoenderhok gewor- om de studieduur van de onderpen heeft. Kort gezegd luidt zijn scheiden studiepakketten te uniforopvatting als volgt: de op kunde en/ miseren, zodat het studiefinancieof vaardigheden gerichte academi- ringsstelsel eveneens vereensche studierichtingen zullen moe- voudigd kan worden. Wellicht kan ten fuseren met de analoge studies het idee van stuJie-vouchers gekopop de desbetreffende hogescholen peld worden aan de education peren voor het restant aan studierich- manente gedachte, zodat allerlei tingen zal op de universiteiten ge- tempo-beurzen en27-plus-regelinzocht moeten worden naar capabe- gen overbodig worden; eenieder le docenten, die dan ook enkel voor krijgt een ruime hoeveelheid aan dat onderwijs ingehuurd worden. vouchers, die naar eigen goeddunDaarnaast zullen deze docenten ken te besteden zijn en die wellicht een doorverwijs-functie moeten zelfs verhandelbaar gesteld kunnen krijgen als ze onder hun publiek een worden, wie zal 't zeggen? student opmerken met 'n meer op Een andere belangrijk vereiste bij onderzoek gerichte belangstelling. dit 'flexibele hoger onderwijs' is, dat De laatstgenoemde dient dan door- de opleidingsinstituten met zo verwezen te worden naar de re- weinig mogelijk ambtenaren/busearch-scholen. reaucraten opgezadeld worden, In deze optiek zijn er dus drie soor- want deze mensen zijn, al of niet ten van'hoger onderwijs', nl. dezgn. uit moedwil, de doodsvijanden van kunde-studies, de academische stu- die flexibiliteit. Misschien kan er dies en de research-opleidingen. in plaats van 'n horde bureaucraten Alle drie dienen deze zo ingericht een super-mainframe aangeschaft te worden dat een tussentijdse over- worden, dat alle bureaucratische stap mogelijk blijft, bijv. via appli- klusjes kan opknappen en waartoe catie-studiepakketten. De tweede alle opleidingsinstellingen vrij toefase in het wetenschappelijk onder- gang hebben? wijs kan daarmee vervallen. Wel Een dergelijke structurele ommaakt dit flexibiliteit tot een har- bouw/ revisie zal geen gemakkelijde noodzaak! ke klus zijn, maar mijns inziens een Waarschijnlijk betekent dit een positieve uitdaging om het onderombouw van ons 'semesteriaans wijs niet enkel te up-daten doch ingericht onderwijs' naar een 'mo- ook te up-graden. dulair onderwijs'. Daarnaast biedt Luc Parijs deze flexibilisering de mogelijkheid (avondstudent Sociologie) club eerst worden verdiend. Vandaag de dag is het allemaal veel eenvoudiger, en tegelijk ook veel ondoorzichtiger. U en jij zijn een kwestie van nemen, geven of laten. Wie, bewust of onbewust, de afstand wil verkleinen, tutoyeert alsof dat vanzelf spreekt. Wie zich onwennig voelt, of al te opdringerige communicantjes van het lijf wil houden, vouvoyeert. Voor 1968 werd nog gedacht dat het jij minachting uitdrukte, omdat de landheer het tegen zijn pachters en de mevrouw het tegen haar meid zei, maar nu kan er in het u enorm veel dédain worden gelegd. Jij kent jou, maar u wens ik eigenlijk met te kennen.

Sinds de grenzen van het sociale verkeer zo veel vloeiender en gecompliceerder zijn geworden, zijn de nuanceverschillen tussen u en jij gegroeid in tal en last. Iemand van negenentachtig vraagt dringend om te worden getutoyeerd, maar staat zo zichtbaar met anderhalf been in het graf dat je hem wel u moet blijven noemen; hij zou je eens mee kunnen slepen in zijn oanfwendbare val. Een journalist stapt op je af en begint meteen te jouwen. 'Maakte ik al kennis met u?' Twee kleffe heertjes hebben iets goed te maken, en worden zichtbaar heen en weer geslingerd tussen de enige twee aanspreekvormen die het Nederlands kent. Ik laat de keuze aan hen, en zie ze spartelen. Prachtige taal, dat Nederlands.

3 december 1992

^UNIVERSHcl­

3 dcember 1992

HUNIVERSncl­

ï

De Russen komen. In de loop van het voorjaarssemester wordt de ejÉep van twintig Sovjet­economen verwacht, die hier gedurende drie blokken van enkele maanden de principes van de markteconomie ongiie proberen te krijgen. Daamnee krijgt de samenwerking tussen de economische faculteiten van de KIÉ de Moscow State University vaste vorm. Michel Knapen

Deze herfst is met het prestigieus bijscholingspioject aan Russische economen het startschot gegeven voor de formele KUB-Moskou-connection. Veler neuzen binnen de KUB zijn op Moskou gericht. Niet alleen het voltallige College van Bestuur toog in het kielzog van de economen naar Moskou om de samenwerking kracht bij te zetten, ook de gammahoek reisde af. En de filosofen. Een reisgroep van VITE volgt in het voorjaar. En dan laat ook het plaatsvervangend hoofd Bureau

Buitenland haar neus in het Mos­ kouse zien. Om te bekijken wat tussen de KUB en Moskou allemaal te verhapstukken is. En om, zo wordt her en der gehoopt, wat sa­ menhang te scheppen. Zijn alle initiatieven niet te vangen in een soort Moskou­vereniging aan de KUB? Kan de KUB niet het Rus­ sisch voorland der Nederlandse universiteiten zijn? Vraagt Walter Scheffrahn, één van de studenten die dit jaar aan de gloednieuwe KUB­cursus Russisch deelneemt

De filosofische faculteit probeert de banden met Moskou aan te halen. Indirecte aanleiding is het gast­ docentschap aan de KUB vorig jaar van professor Dobrochotov. De fi­ losofie in de voormalige Sovjet­ u n i e kan zich pas sinds enkele ja­ ren vrijelijk ontwikkelen. Dat was voor de Filosofische faculteit van de KUB aanleiding om deze herfst dr. Bert Hamminga naar Moskou te sturen om de eerste stap in de rich­ ting van structurele samenwerking te zetten. Net als veel anderen stuit de Filo­ sofische faculteit op praktische pro­ blemen. Faxen worden wegens geldgebrek door Moskou niet beantwoord en brieven zijn vaak maanden onderweg. Hamminga: 'Het contrast met het westen is schrijnend. Zelfs mensen met een behoorlijke status hebben daar gro­ te financiële zorgen. Met het oog op de komende winter zeggen zelfs hoogleraren mijn kleding is ten­ minste nog heel en twee dagen zonder eten overleef ik ook wel weer. In zulke omstandigheden is het moeilijk om een langdurige samenwerking op poten te zetten.' Het gaat de filosofen om twee pro­ jecten. Op de eerste plaats zet de faculteit samen met de universitei­ ten van LiUe, Lyon, Leuven, Nijme­

'Wij zijn geen stelletje ideahsten dat Moskou wel eens even zal vertel­ len hoe ze de economie kunnen verbeteren.' Aldus Maarten Stal van VITE, de studievereniging voor internationaal geïnteresseerde stu­ denten en wetenschappers. De der­ tig economen die in april 1993 deel­ nemen aan de VITE­reis naar Mos­ kou komen 'vooral kijken', zegt Stal. Serieus, dat wel, want de reis wordt ook gemaakt in het kader van him derdejaars scriptie. Een reis naar het buitenland is vas­ te prik op de jaarlijkse VITE­kalen­ der. Soms gaat de club wat verder weg: enkele jaren terug naar Chi­ na, nu dus naar Moskou. De inzet van de Moskou­reis is tweeledig: het land en de cultuur ondergaan en kennisnemen van bedrijven, zowel westerse als Russische. Vanwege de uniformiteit van het programma, zijn uit de 50 aanmeldingen voor de reis, alleen economen geselecteerd. De bedrijfsbezoeken worden vervat in een scriptie, die vooralsnog over veel kan gaan. Over schulden, het ontluikende kapitalisme, privati­

en samen met VITE naar Moskou gaat. De KUB is er klaar voor: de kennis is er. De studenten zijn ge­ motiveerd. Grijp het momentum aan en creëer een speerpunt, roept Scheffrahn. Maar vooraleerst op deze pagina: vijf lijnen van de KUB­ Moskou­connectie. Dit is het tweede verhaal in een reeks over de relaties tussen de KUB en het voormalig Oostblok. Een eerdere bijdrage stond in Univers nrll.

gen (en mogelijk Madrid) een Erasmusproject op met Oosteuro­ pese universiteiten. Namens Til­ burg houden prof. dr. Bems en Ham­ minga zich hiermee bezig. Ham­ minga: 'Het gaat daarbij om zoge­ heten intensive courses: uitwisse­ lingen van twee weken waarin ken­ nis met betrekking tot economie en ethiek uitgewisseld wordt. Onze

Filosofen: 'Contrast met westen is schrijnend' faculteit wil expliciet de Russische studenten de kans geven daarin te participeren. Ik heb daarvoor con­ tact gezocht met de Russische Academie voor Wetenschappen en de Economische Faculteit van de universiteit van Moskou. Maar de

sering, tnflatiebestrijding, joint­ ventures of over handelsintensi­ vering tussen Moskou en de EG. 'Er zijn alleen nog vage gedachten over hoe we het programma precies in gaan vullen', legt Maarten Stal uit: 'VITE wil naar gebieden waar cul­ tureel wat is te beleven. Daarbij willen we inspelen op de interna­ tionale ontwikkelingen. Dan kom je nu al gauw in Rusland terecht.

Vite­reis: 'We zijn niet zo ideologisch' We zijn geen instelling die vindt dat Rusland zus of zo zou moeten ope­ reren.' Het is mooi als mensen daar­ na op een andere manier hun eigen land bezien, vindt hij. 'Misschien dat je na een bezoek aan Moskou meer voorkeur krijgt voor het wes­ terse systeem, maar je hebt dan in elk geval meer mogelijkheden om

contacten lopen door de gebrekki­ ge conununicatie moeizaam.' Het tweede project betreft de grond­ slagen van het recht. Hierbij is prof. dr. Bert van Roermund nauw be­ trokken. 'Naar aanleiding van het gastdocentschap van Dobrochotov hebben we contacten aangeknoopt met Moskou', aldus Van Roer­ mund. 'Het tijdschrift Currently Legal Theory dient als uitgangspunt van dit project. Via de KUB­biblio­ theek beschikt het tijdschrift over een database. Het is de bedoeling dat onze Moskouse contacten rap­ porteren over rechtstheoretische ontwikkelingen in Rusland. Zo kunnen literatuur­ en vertaaladvie­ zen via die database doorgesluisd worden naar kenners. Informatie­ uitwisseling is dus het belangrijk­ ste aspect van dit project.' De filosofische faculteit heeft sub­ sidie aangevraagd bij het NWO en verwacht nog in de eerste helft van december antwoord. Hamminga: 'We hebben ongeveer een ton sub­ sidie aangevraagd. Dat bedrag kan in de toekomst noggroeien maar we moeten goed beseffen dat het hier arbeidsintensieve projecten betreft. We zijn een kleine faculteit en moeten behalve het geld ook de beschikbare mankracht goed in het oog houden.' [RE]

die voorkeur ergens op te baseren. Je kunt dan beter vergelijken.' MogeUjk dat de reis, of scriptie erna, de deelnemers motiveert om iets voor Rusland te gaan doen, denkt Stal. Maar dat is voor hem vers twee. Dankzij een subsidie van de KUB, kost de Moskou­reis slechts zo'n duizend gulden aan eigen bijdrage. De kosten zijn in de hand te hou­ den dankzij het overnachten op de campus van de. Moscow State Uni­ versity. Een belangrijk pluspunt van de reis, is volgens Maarten Stal dat 'je zo dichter bij de plaatselijke bevolking staat.' Of Russische stu­ denten nog eens voor een tegenbe­ zoek aan Tilburg worden genodigd, is nog onzeker. Dan moet de KUB weer met een subsidie over de brug komen. En dan moeten de deelne­ mers een kamer ter beschikking steUen. Lukt dit, dan wil de student bekijken of een ontvangst erin zit. 'Maar eerst maar eens zien of het een beetje wU klikken.' [PvdB]

^

Het onderwijs aan de Russen is ondergebracht bij het nieuwe Uni­ versity Centre of Market Econo­ mics (UCME). In de eerste twee jaar worden zestig tot tachtig Russen geschoold. Over inhoud en tüveau van het programma wordt in de­ cember beslist. Voor een gedeelte is de cursus vergelijkbaar met het reguliere doctoraalprogramma. In een later s t a d i u m bestaat de mogelijkheid dat de Russen zelf cursussen gaan geven of meedraai­ en in onderzoeksprogramma's. Het is de bedoeling dat in de loop van de

structie dat de Russen hier ook een tijdje kwamen wonen.' De Zeeuw illustreert de voordelen: 'Ze moe­ ten kunnen rondlopen in een super­ markt en kijken hoe het prijssys­ teem tot stand komt. Russen die uit eerdere programma's hier waren zijn al de stad ingegaan om te onder­ handelen over prijzen. Eenmaal terug in Moskou kunnen ze iets om die theorieën heen vertellen. Hun idee over de toekomst kunnen ze uit ervaringen die ze hier opgedaan hebben beter overbrengen.' Markov wilde liever zaken doen met West­Europa dan met de Ver­ enigde Staten. Amerikanen richten

hun ogen meer op het eigen econo­ mische systeem, en daar kunnen de Russen minder mee. De Zeeuw: 'De economiebeoef ening staat hier meer open. Een breder spectrum van het curriculum sprak Markov vooral aan. Bovendien voelen ze zich meer verwant met de Europe­ se t r a d i t i e . Ze willen e c h t e Europeanen worden.' De liefde kwam volgens De Zeeuw van twee kanten. 'Ook aan onze zijde was er interesse', aldus de decaan. 'Die mensen zitten in de problemen en je wilt ze graag hel­ pen. De econorfliebeoefening is in Rusland heel lang gestagneerd, men is verstoken geweest van

ontwikkelingen die hier hebben plaatsgevonden. Er is een keurslijf geweest waarbitmen men moest werken. De literatuur die ze ge­ bruikten is dezelfde als die van dertig jaar geleden.' Naast de inten­ tie om te helpen was er ook een wetenschappelijke belangstelling voor de transitieproblematiek. 'Het opzetten van cursusprogramma is als activiteit ook interessant.' Plannen voldoende dus, maar ja, het geld. Dat is met de toezegging van Haagse bureau Cross (Coördinatie Rusland Onderwijs Samenwer­ king), dat onder het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen valt, nu correct 'afgetimmerd'. De KUB

De KUB­Moskdjconnectie: 'Zij de wensen, wij onogelijkheden' blokken steeds een aantal Russen afvalt. De wens van de Russen om een programma van de grond te krijgen waarin h u n economen worden bijgeschoold in de markteconomie is niet nieuw. In de loop der jaren zijn er al vele contacten gelegd, projecten opgestart en samenwer­ kingsverbanden aangegaan met het Westen, zegt prof. A. de Zeeuw, economendecaan in Tilburg. Prof. Andrei Markov, decaan van de eco­ nomische faculteit van de Moscow State University (de Lomonosov) is al langer in de weer met Tilburg. Toevallige contacten, aldus De Zeeuw, tussen J. van Berkom (colle­ ge van bestuur) en prof. J. G lom­ bowski (hoogleraar Politieke Economie) hebben aan de basis gele­ gen van de samenwerking. De rec­ tores van de universiteiten van Moskou en Tilburg hebben onlangs hun handtekening gezet onder de samenwerkingsovereenkomst. Daarbij staat de ondersteuning van onderwijsprogramma's voorop, zegt deTïlhurgse programmanager drs. Nick van der Lijn. Het om kennisoverdracht: 'marktecono­ mie in theoretische zin, inzichten in de overgangsperiode en hoe al­ lerlei instituties werken', zo somt Van der Lijn op. Zij de wensen, wij de mogelijkhe­ den, zegt De Zeeuw. 'De Russen willen natuurlijk de standaard­ hoofdvakken, zoals micro­ en ma­ cro­economie. Maar ook vakken als 'vergelijking van economische sys­ temen' en economische geschiede­ nis. Verder hebben zij niet zulke hele concrete ideeën. De reden dat ze komen is dat ze wiUen weten wat de stand van zaken is in de econo­ mische theorie. Aan onze kant zit de beperking dat we voldoende docenten moeten hebben die dat kunnen aanbieden.' Volgens van der Lijn lopen de Russische ver­ wachtingen en het KUB­aanbod niet ver uiteen. 'We zaten redeHjk op dezelfde lijn.' De Russen zijn in eigen land al begonnen met een scholing in wes­ terse economieën. Dit jaar krijgen ze voor het eerst colleges in 'mark­ teconomie'. Een theoretische bij­ scholing waarbij westerse econo­ men naar Moskou gaan om daar te doceren vond Markov niet voldoen­ de, zegt De Zeeuw. 'Sovjet­econo­ men zouden hier de levensomstan­ digheden m o e t e n m e e m a k e n . Daarom vond hi j het een betere con­

ontvangt voor de eerste twee jaar 1,5 miljoen gulden. Uit eigen kas komt een ton en de economische faculteit zelf draagt bij voor drie ton. Het Haagse bureau loopt vooruit op een protocol tussen het Russische en Nederlandse onderwijsdeparte­ ment, zegt Cross­directeur dr. Th. J. Siskens. Het zwaartepunt van dit protocol zal de opleiding van 'de nieuwe professies' (marktgerichte economie, accountancy en audi­ ting, management, organisatieleer, bankw^ezen) zijn, zo zegt hij. Maar omdat de ondertekening van dit protocol nog rüet is geschied (dat kan nog enkele maanden duren), maar er wel positieve signalen van het Russische m i n i s t e r i e zijn ontvangen én om 'de vaart erin te houden' is nu toch al een aanjaag­ premie beschikbaar gesteld. Economendecaan prof. A. de Zeeuw had op meer geld gehoopt. Het pro­ gramma dat nu op poten wordt gezet zal daarom minder om­ vangrijk zijn als het oorspronke­ lijke. Uit eerder opgestelde begro­ tingen waren posten opgenomen om onderzoek (wat onder NWO ressorteert) te financieren. Ook zouden in eerste instantie meerde­ re Russische universiteiten parti­ ciperen, met de Lomonosov­univer­ siteit als een soort penvoerende instantie. Een probleem wordt ook gevormd door de onzekere politieke constel­ latie in Rusland. Dr. Hans G rem­ men, coördinator van het Tempus­ project (samenwerking tussen on­ der andere Tilbiu­g en Oosteurope­ se landen) kijkt vooruit naar de ontwikkeUngen in het Russische Parlement. 'Krijgen de oude communisten binnen het Congres van Volksvertegenwoordigers weer meer macht, dan kan dat het her­ vormingsproces danig frustreren. Zoiets kan dergelijke onderwijs­ programma's in gevaar brengen.' Nick van der Lijn ziet geen reper­ cussies voor het in gang gezette onderwijsprogramma, terwijl di­ recteur Siskens niet ingaat op derge­ lijke speculaties. Hij, en ook De Zeeuw, laten weten dat er aan­ vullende financieringsbronnen bij de Europese G emeenschap, Oos­ teuropa bank en de Wereldbank gezocht worden om de continuïteit te garanderen. ♦ Interieur van de Moscow State Unrversity. [Foto: Enk van der Burgt]

De Russische samenleving staat op losse schroeven. Niet alleen door het verdwijnen van de oude struc­ turen maar ook door de introductie van nieuwe fenomenen. Sociologie en psychologie bijvoorbeeld komen pas sinds enkele jaren goed tot ont­ wikkeling in Oost­Europa. Reden voor decaan prof. dr. J. Hagenaars van de Sociale Faculteit en prof. dr. P. Ester (IVA) om vorige maand naar Moskou af te reizen. Daar zagen zij ­ net als de filosofen ­ met stijgende verbazing de problemen op de uni­ versiteit en instituten: 'Boeken ontbreken en computers en faxen staan werkloos omdat een onder­ deeltje het heeft begeven.' De sociale faculteit en het IVA (In­ s t i t u u t voor Sociaal­Weten­ schappelijkOnderzoek) doen geza­ menlijk hun uiterste best om de vroegere incidentele contacten met Moskou om te z e t t e n in een samenwerking op lange termijn. Betrokkenen zijn de sociale facul­ teit van de universiteit van Moskou en twee onderzoeksinstituten. De samenwerkingsovereenkomst be­ treft een periode van drie jaar. De contacten verlopen zeer moeizaam, vooral door het nijpende gebrek aan moderne communicatiemiddelen in de Moskouse academische we­ reld. Ester: 'Faxen blijven onge­ bruikt omdat het papier op is, veel computers zijn onbruikbaar omdat een onderdeeltje niet vervangen kan worden of ze zijn gewoon niet aangesloten.' De eerste fase van de samenwer­ king zal dan ook bestaan uit het verbeteren van de infrastructuur en de know­how. Tilburgse gast­ docenten zijn bereid om in Moskou een aantal colleges te geven, gericht op de snelle overdracht van die know­how. Hagenaars ziet het daaraan verbonden gevaar van eenrichtingsverkeer maar denkt dat op de lange duur te kunnen bezweren: 'Wij hebben het geld en moeten daarmee de basis voor de samenwerking leggen. Het is zie­ lig om te zien dat op de universiteit van Moskou alle westerse socio­ logie­boeken vanaf Durkheim ont­

breken. Als je weet dat een boek ongeveer twee maandsalarissen kost, weet je meteen hoe dat komt. 'We moeten ons natuurlijk hoeden voor paternalisme, maar ik vind het toch ook onze morele plicht om te helpen. Het land staat op instorten, in zo'n klimaat zijn wij verplicht de helpende hand te reiken. Op de lan­ ge termijn is natuurlijk een ge­ lijkwaardige samenwerking het doel. Om die reden hebben we de Russen zoveel mogelijk de inhoud van de samenwerking laten bepa­ len.' Ester: 'Het belang van een volwaar­ dige samenwerking is groot. Het gaat hier om een land in ontwikke­ ling, het is een sociaal experiment dat zowel uit wetenschappelijk als

Sociologen: 'Hoeden voor paternalisme' uit menselijk oogpunt interessant is. We kunnen veel leren van de huidige en komende ontwikkelin­ gen in Rusland. Bovendien zijn dit soort samenwerkingsverbanden met de groeiende internationalise­ ring in de wetenschap noodzake­ lijk.' De samenwerking kent vier zwaar­ tepunten. Op de eerste plaats de sociale zekerheid. Ester: 'Want die ontbreekt tot nu toe in Rusland. Daarnaast zullen arbeidsvraag­ stukken de nodige aandacht krij­ gen. Ten derde hechten we grote waarde aan methodologische kwes­ ties: het verzamelen van gegevens in zo'n groot land kan ook voor ons zeer leerzaam zijn. En op de vierde plaats zal de ontwikkeling van waarden en normen bestudeerd worden.' De beste strategie is het naar Til­

burg halen van sociologen en psy­ chologen uit Moskou. Zij moeten hier de projecten de definitieve in­ vulling geven, het betreft immers hun keuzes. Tevens kunnen ze dan de inzicht krijgen in de moderne sociologiebeoefening. Daarnaast wil één van de Russische onder­ zoekscholen zich, net als het IVA, richten op contractonderzoek. De grote vraag is hoe de markt open­ gebroken moet worden. De bijna veertig jaar ervaring van het IVA kan daarbij een beslissende rol spe­ len. Hagenaars en Ester verbaasden zich over de geringe kennis van leidende mensen op sociaal­weten­ schappelijk tertein waar het wes­ terse stelsels betreft. Kennis over werkgelegenheidsstelsels ontbrak en ook het westerse sociale zeker­ heidsstelsel bleek bij vele Russi­ sche sociologen onbekend. Ester: 'Wat dat betreft is er geen verschil met tien jaar geleden, men denkt in Rusland nog altijd dat mensen in het westen aan hun lot overgelaten worden: ieder voor zich. Juist die instelling voert in Rusland steeds sterker de boventoon. De Russen hebben geen idee hoe hun land opgebouwd moet worden en verval­ len in een defaitisme. Individuele overlevingstactieken hebben daar momenteel prioriteit, de winter is immers in aantocht.' De Tilburgse sociale faculteit en het rVA hebben bij het NWO een subsidie­verzoek van ruim zeven­ honderdduizend gulden ingediend. Het NWO is de overkoepelende organisatie die de samenwerking tussen Nederlandse en Russische universiteiten coördineert. Nog dit jaar verwachten Hagenaars en Es­ ter antwoord van het NWO op hun subsidieverzoek, zodat de voorge­ nomen samenwerking ook een praktische invulling kan krijgen. Probleem is dat de twee Russische instituten pas enkele jaren bestaan, terwijl het NWO doorgaans alleen langlopende relaties subsidieert. Hagenaars en Ester verwachten echter dat het belang van deze samenwerking die gewoonte van het NWO zal doorbreken. [RE]

3 Sinds dit jaar is onder leiding van drs. B. Hermans een talencursus Russisch gestart. Elke woensdag melden zich zo'n twintig studen­ ten, onder wie Waker Scheffrahn, die serieus van zins is met Rusland verder te gaan. De taalles zou een regulier keuzevak moeten worden, vindt hij. En beter nog: samen met alle andere deskundigheid die de KUB in huis heeft, is de taalles uit te bouwen tot een fraai ac­ centprogramma. 'De KUB moet het momentum Moskou nu aangrij­ pen.' Het is een bijzondere moeiH j ke taal om te leren, zegt Scheffrahn. Hij bladert door het taalboek en wijst op de vele Russische naamvallen, de blokletters die weer anders zijn dan schrijfletters, op de zeven ver­ schillende s­klanken, op de uit­ spraak. Om dit laatste wat te verle­

^

vendigen, zou een bezoek aan Rus­ land vast onderdeel van het pro­ gramma moeten worden, zo vindt hij. Samen met vier anderen reist hij komende lente af naar Moskou om te bezien of aan de State Univer­ sity wat lessen zijn te genieten.

Talencursist: 'KUB geschikt voor Ruslandstudie' Maar Scheffrahns ambities reiken verder: de les is prima uit te bou­ wen tot een accentprogramma bij economie; binnen die faculteit is deskundigheid op het terrein van Oost­Europa voorhanden, weet hij. Gezien deze deskundigheid, gezien

de gemotiveerde studenten, gezien het historisch momentum, en ge­ zien het geld waarover de KUB kan beschikken, hgt een Tilburgs speer­ punt Rusland zeer voor de hand, meent hij. 'Juist omdat de KUB, an­ ders dan bijvoorbeeld universi­ teiten in de Verenigde Staten, heel goed in staat is de verschillende economische systemen feast el­ kaar te zetten. Zo'n speerpunt mag geen paternalisme uitdrukken, zo van: hier heb je een goed systeem, en daarmee kan Rusland uit de voeten. Het zou perfect zijn als de KUB haar goede positie nu uit zou buiten. Drs. C. Haumann, plaats­ vervangend hoofd Bureau Buiten­ land, reageert terughoudend: 'Er zijn enkele tientallen studenten die de taalcursus volgen, maar of het breder leeft? Ik weet het niet. Mis­ schien is het een hausse, is Rusland voor even in de mode.' [PvdB]

lUNIVERSncl­

Nederlands milieu onder buitenlandse lo^

Nederlandse bedrijven en huishoudens worden voortdurend gewezen op de vervuiling die ze veroorzaken. De milieuwetge­ ving moet nog veel strenger, vinden de Nederlanders. Maar hoe kijken buitenlanders tegen ons milieubewustzijn aan? Vier buitenlandse studenten liepen de afgelopen twee maanden stage bij Nederlandse bedrijven en onderzochten in het kader van het uitwisselingsprogramma van AIESEC de financiële gevolgen van het milieubesef. Afgelopen week werd het pro­ gramma afgesloten met een congres waarop de stagières hun bevindingen openbaar maakten. Geldzucht of mentaliteit, that's the question. Monique Mulder en Maurits Sep

Enige principiële belangstelling van bedrijven voor het milieu is niet te verwachten, zegt Tamas Pének (20) uit Hongarije. 'Als je een be­ drijf runt, moet je bepaalde vergun­ ningen hebben. Heb je die niet, dan moet je flinke boetes betalen. Dus houden de bedrijven zich aan de milieumaatregelen. Ze moéten wel, want voor het bedrijf staat de winst voorop. Die blijft het belang­ rijkste, niet de ideale milieu­ omstandigheden.' Victoria Mufioz Ordonez (24) uit Spanje is het niet met die redenering eens. Zij ziet juist veel eigen initia­ tieven die niet door regels of wet­ ten worden opgedrongen. 'Er is in Nederland een open mind ten aan­ zien van het milieu. De bedrijven zijn zich goed bewust van hun morele verplichtingen om het mi­ lieu gezond te maken en laten zich daarbij niet alleen leiden door wet­ telijke voorschriften.' Victoria krijgt bijval van Jehan Mohamed Hassan (22). Deze Egyptische heeft stage gelopen bij G eneral Electric Plastics in Bergen op Zoom. 'Daar doen ze uit eigen beweging veel aan het milieu, zoals het gescheiden verzamelen van afval. Mijn begelei­ der liet me enthousiast zien welk afval ik in welke bak moest gooien. Zo hebben ze een aparte bak voor de plastic bekertjes, die dan worden gerecycled.' Dat Nederland zo milieube­ wust is, vindt Victoria lo­ gisch. 'Milieuverontrei­ niging is hier m e t e e n zichtbaar. Het land is kleiner en dichtbevolkter, dus raakt het pro­ bleem iedereen persoonlijk.'

Dit land heeft een open milieumind' vasthoudende Tamas niet overtui­ gen van ideële motieven die bedrij­ ven zouden kunnen hebben. Hij geeft toe dat scepticisme aan zijn visie ten grondslag ligt, maar acht dat logisch. 'We leven in een sys­ teem waarvan geld de basis is. Als je boetes moet betalen omdat je de milieuregels overtreedt, daalt je winst. Dus milieubewust werken levert het bedrijf gewoon voordelen op.' Victoria raakt licht geïrriteerd door de woorden van Tamas. Zij ziet wel dat geld een heel belangrijke rol speelt in het leven van mensen, maar daar komt verandering in, zegt zij. Idealistisch: 'Bij ons in Zuid­Spanje hechten mensen min­ der waarde aan dure auto's en hui­

het milieu. Sindsdien denkt ze veel na over milieumaatregelen. De af­ gelopen weken liep ze stage bij een autosloperij in Kaatsheuvel, die wilde weten of het rendabel is om een vloeistofdichte vloer aan te leggen, zodat schadelijke stoffen niet meer in de grond verdwijnen. 'Ik heb met mensen van de Kamer van Koophandel en de Provincie gepraat of zo'n vloer gesubsidieerd zou kunnen worden, maar dat bleek niet zo te zijn. Dat is erg vreemd, want de overheid wil een vijfjaren­ plan maken, waarin allerlei milieu­ maatregelen worden voorgesteld. Concrete regels zijn er nog niet, dus je weet als autosloper ook niet eens zeker of je zo'n vloer wel mag aan­ leggen of dat je andere maatregelen moet nemen. Toen heb ik gezocht naar andere geld­ schieters, maar ook die fondsen waren niet toerei­ kend. Mijn conclusie is dan ook dat zo'n vloer zonder overheidssubsidie niet ren­ dabel is.'

Buitenlandse studenten bekijken Nederlands bedrijfsleven

H

et zijn impressies van drie van de negen studenten die de af­ gelopen twee maanden stage liepen bij een aantal Nederlandse bedrij­ ven en op de KUB de cursus milieu­ management volgden. Dat alle­ maal in het kader van een uitwisse­ lingsprogramma van de wereldwij­ de studentenorganisatie AIESEC (Association Internationale des Etudiants en Sciences Economi­ ques en Commerciales). Centraal thema in het door de Tilburgse af­ deling georganiseerde tiaineeship programme was Environmental awareness as a competitive tool. Dat programma ­ met daarin de stage­opdrachten ­ had als belang­ rijk doel bedrijven bewust te maken van milieu­aspecten en hen op de hoogte te brengen van mogelijk­ heden om milieu­aspecten in te zetten 'om uiteindelijk een verbe­ terde concurrentiepositie te berei­ ken'. Milieubewustzijn dus als strate­ gisch en concurrerend onderdeel van het bedrijfsbeleid. Een kwestie van centen dus ook, milieu­ maatregelen kosten immers geld terwijl het rendement van die in­ vestering met direct zichtbaar is. Over de rol die geld speelt in het milieubewustzijn zijn de studenten die stage hebben gelopen het niet eens. Victoria en Jehan kunnen de

zen. Leven van dag tot dag en ervan genieten, is het devies. In de ande­ re Europese landen keert dat gevoel ook terug. Het klopt wel dat gevoel jarenlang is weggeweest en dat geld het allerbelangrijkste was, maar het is als een vicieuze cirkel: nu wordt het genieten van het leven ook hier weer belangrijk.' Als ze het zo formuleert, blijkt ze in haar mening alleen te staan. Je­ han zegt net als Tamas dat geld de hoogste prioriteit heeft. 'Pas als je geld hebt en je voornaamste zorgen voorbij zijn, kun je gaan genieten van het leven. Daarom krijgt het milieu ook nog niet zo veel aan­ dacht. Mensen hebben andere, voor hen belangrijkere problemen. In Egypte wonen vijftig miljoen men­ sen. Huisvesting en werkgelegen­ heid zijn de meest nijpende proble­ men. Pas als die zijn opgelost, gaan ze zich bekommeren om het mi­ lieu.' De Israëlische Hadas Ben Horin (26) mengt zich niet echt in de discus­ sie. Wel lijkt ze Jehan gelijk te ge­ ven dat eerst de primaire levensbe­ hoeften bevredigd moeten worden, voor iedereen zich bewust wordt van het milieuprobleem. Zo zijn de Israëliërs volgens Hadas meer be­ zorgd over de gespannen ver­ houding in hun land met de Pales­ tijnen, dan over het milieu. Hadas is de enige die al eerder aan een AIESEC­bijeenkomst heeft deelge­ nomen. Twee jaar geleden was ze bij een congres in Zwitserland over

D

e Waterleidingmaatschappij Oost­Brabant (WOB) gaf Victo­ ria de opdracht te onderzoeken met welke problemen het bedrijf in de toekomst geconfronteerd zou kun­ nen worden. 'Nu heeft de WOB nog niet veel problemen met veront­ reiniging, omdat zij al haar water uit de grond omhoog pompt. Dat is niet zo sterk vervuild als het rivier­ water, waar veel andere waterlei­ dingmaatschappijen van afhanke­

lijk zijn', zegt Victoria: 'Moeilijker krijgt de WOB het als binnenkort ook het veel erger vervuilde water van de Maas gebruikt gaat worden. Mijn aanbeveling aan het bedrijf is dat het moet gaan samenwerken met de andere waterleidingbedrij­ ven. Die gebruiken al langer veront­ reinigd rivierwater. Ze kampen straks allemaal met dezelfde pro­ blemen en kunnen hun krachten dus veel beter bundelen.' Tamas werkte voor een advies­ bureau voormilieumaatregelen. 'Ik heb onder andere de reacties van de banken op milieumaatregelen door bedrijven onderzocht. Is het bij­ voorbeeld zo dat zij liever geld le­ nen aan een schoon bedrijf dan aan een vervuilend bedrijf? En inder­ daad bleken sommige banken dit mee te laten wegen in hun beslis­ sing over leningen. Dat lijkt heel mooi, maar de belangrijkste reden is volgens mij, dat aan een schoon bedrijf minder risico vast zit. Boven­ dien doet dat het goed in de recla­ mecampagnes.' In eigen land merken de stagières niet zoveel van een milieubesef. In Israel zijn er sporadisch de Gree­ nies, in Hongarije is milieu pas heel recent belangrijk geworden door de dreiging van een zakkende grond­ waterspiegel als gevolg van de dam die Slowakije wil bouwen in de Donau. Egypte kent problemen die meer aandacht vragen zoals huis­ vesting en werkloosheid en ook in Spanje, als één van de armste EG ­

landen, staan economische belan­ gen op de eerste plaats. 'Mensen kiezen voor het goedkoopste pro­ dukt, milieuvriendelijk of niet', zegt Victoria. De Israëliërs zijn zeer inventief geweest in het besparen van water, meent Hadas. Zo hebben ze een goedkoop apparaatje dat in de stort­ bak van de wc gehangen kan wor­ den. Bij het doorspoelen wordt maar de helft van het water gebruikt. Pas als de tweede helft leeggestort is, vult de bak zich weer met water. In Egypte probeert de overheid een oplossing te vinden voor de milieu­ problemen door de sterke concen­ tratie van mensen en industrieën in en rond Cairo terug te dringen. Jehan: 'Mensen worden naar ande­ re plaatsen in het land gelokt door ze gratis of tegen een kleine som geld een stuk land aan te bieden.' Een apart probleem in Hongarije blijkt het schoonmaken van de Russische huizen te zijn. Tamas vertelt dat de Russische soldaten veel olie in de huizen hebben ach­ tergelaten, die in de grond is gesij­ peld. De Hongaarse regering zou daar iets aan moeten doen, maar heeft nog niet genoeg kracht om maatregelen te n e m e n , aldus Tamas. De Russen kunnen er niet meer op aangesproken worden, die zijn inmiddels verdwenen.

♦ AlESEC­stagiares: Jehan Mohamed Assan, Tamas Péntek en Victoria Munoz. [Foto: Rien Siers]

3 dcember 1992

^UNIVERStH­

Herstel van natuurlijk evenwicht in Brabant 'een lange moeizame weg' Tot aan het begin van deze eeuw was Noord­Brabant een perifeer gebied waar door arme boeren op schrale gronden kleinschalige landbouw werd bedreven. Door technologische vernieuwingen en de enorme vlucht van de produktie veranderde de natuurlijke omgeving ingrijpend. Van het oor­ spronkelijke landschap is zo goed als geen spaan heel gebleven. Het verstoorde evenwicht moet hersteld worden vindt heel idealistisch de stichting Het Noordbrabants Landschap die er een tentoonstelling aan wijdt. Prof. dr. C. Veerman is wat sceptisch over die idealen. Hij is niet alleen wetenschapper, maar ook boer en pleit voor de weg der geleidelijkheid: natuurlijke kavel­ afscheiding in plaats van prikkeldraad. gelen genoemd. Verscheidene gebieden, waaronder de omgeving van Tilburg, zullen in de toekomst geleidelijk moeten veranderen van intensief gebruikt landbouwgebied tot recreatiegebied waarin be­ heerslandbouw wordt bedreven.'

m

I

♦ De merkwaardige situatie is ontstaan dat in een gebied waar ooit een schrijnend mesttekort was nu een onverwerkbaar overschot is.

Bart Padberg Ontelbare handen hebben het hui­ dige landschap van Brabant vorm­ gegeven. Zeker twee daarvan zijn afkomstig van Frans Peclen, een arme, nederige en gelovige boer, die aan het begin van deze eeuw vlak­ bij Tilburg woonde. Noord­Brabant bestond toentertijd hoofdzakelijk uit woeste grond en kleine kavels, hier en daar afgewisseld door een kleine stad of een stil dorpje. Peelen was in zo'n dorp eigenaar van een klein boerenbedrijf. De man was geen groot spreker, was zelden onbeleefd en bovenal een heel meegaand type. Frans bleef echter niet achter toen alle boeren uit de omgeving overschakelden op nieuwe agrarische technieken. Wat achterdochtig bleef hij echter wel. 'Kunstmest? 'k Zij er niet zo veur', zei hij sikkeneurig toen hem voor de eerste maal werd aangeraden om geïmporteerd dierenpoep over zijn grond te strooien. Maar toen hij met eigen ogen zag dat de produktie van andere boeren zo enorm steeg dat kunstmest de titel De Tweede God werd bekroond, ging hij overstag. Frans ontpopte zich kortom al snel tot een pragmatische boer. Het is waarschijnlij k aan zijn enor­ me concessiebereidheid te danken dat een grote politieke carrière volg­ de. De bedachtzame, tot woede van de voorzitter vaak met de meerder­ heid meeheulende Frans, speelde als b e s t u u r s l i d van de lokale onderafdeling van de boerenbond een, zij het bescheiden, rol in de agrarische revolutie van Noord­ Brabant. Schaalvergroting en me­ chanisatie waren de toverwoorden. Kunstmest het instrument. De veredelingsindustrie ontstond wat later: varkens­, kippen­ en runderbedrijven voor de produktie van melk, eieren, vlees en ­ als nevenproduct ­ mest. Veel mest. De industrietak ontwikkelde zich in ijltempo en leidde tot de merk­ waardige situatie dat in een gebied waar ooit een schrijnend mestte­ kort was nu een onverwerkbaar overschot is. De simpele landbouw van vroeger is na de oorlog uitge­

groeid tot een intensieve agro­industriële bezigheid. Met alle gevolgen van dien.

A

anvankelijk leek alles voor de wind te gaan. Behalve dat de produktie rap toeixam, steeg ook het aantal verschillende soor­ ten planten en dieren dat voor­ kwam in de provincie Brabant. Die vreugde was echter van slechts korte duur. Het landschap verarm­ de en verschillende planten en die­ ren raakten bedreigd of moesten in het ergste geval de handdoek in de ring gooien en verkassen naar be­ tere oorden. Dit tot groot ongenoegen van na­ tuurminnende individuen, die zich weldra organiseerden in een lande­ lijke natuurbeschermingsorgani­ satie, de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten. Die kocht enkele door 'de vooruitgang' be­ dreigde cultuurlandschappen aan, waaronder de Loonse en Drunense Duinen, de Kampina Heide, de

de Noordbrabantse Commissaris van de Koningin, mr. F. Houben, in het voorwoord van het boek, moet worden opgevat als een pleidooi. 'Een pleidooi om ons te realiseren dat de menselijke hand bepalend is voor het landschap.'En daarom is het zaak om die hand met de groo­ tst mogelijke zorg en voorzichtig­ heid over het landschap te laten aaien. Het verstoorde evenwicht tussen de mens en de natuur, zo stelt de commissaris, moet worden hersteld. 'Er moet worden gezocht naar een duurzame balans tussen economie, natuur en landschap.' Het doel van de gelegenheidsten­ toonstellingmogeduidelijkzijn:de mens is als medevormgever van het landschap te ver gegaan en moet nu zijn hand terugtrekken voor het te laat is. Of tenminste minder rigou­

Wetenschapper en boer Veerman: 'Het belang van de landbouw wordt altijd laag ingeschat als er geen hongersnood heerst' Oisterwijkse Vennen en de Nieuw­ koopse Plassen. Het tempo van aankoop was volgens toenmalige voorzitter mr. P.G. Van Tienhoven echter veel te laag en hij stelde al­ les in het werk om in iedere provin­ cie een dergelijke organisatie op te richten. Niet zonder resultaat: de Provinciale Landschappen ont­ stonden, waaronder de stichting Het Noordbrabants Landschap in 1932, dit jaar zestig jaar geleden. Het Noordbrabants Landschap, dat in haar bestaan 10.500 hectare grond heeft kunnen veiligstellen, zet haar jubileum luister bij door middel van een boek en een tentoonstelling, beiden met dezelf­ de naam: De hand van de mens in het landschap. De titel, zo schrijft

reus gebruiken. Strelen in plaats van meppen. Zodat de natuurlijke factoren weer kunnen meebepalen wat er groeit en leeft in een gebied.

P

rof. dr. C. Veerman, hoogleraar sociaal­economische vraag­ stukken met betrekking tot land­ en tuinbouw aan de economische faculteit van de KUB is sceptisch over die idealen. Veerman is weten­ schapper, maar ook bestuurder én boer. Belanghebbende dus. De ten­ toonstelling heeft hi) nog niet kun­ nen bezoeken, maar de foto van De Buck die ik hem toon, treft hem. 'Prachtig, prachtig. Maar, vergeet niet, er heerste toen algehele ar­ moede, hoor. En de werkdagen waren lang. Alles met de hand. Dat

­^^­

was werken. En vaak vroeg sterven. In een prachtig landschap, dat wel. Dergelijke ideaalbeelden van land­ schappen hebben die organisaties natuurlijk nodig, dat werkt bin­ dend', voegt hij er aan toe. Veerman beseft zich terdege dat de groei van de landbouwproduktie moet worden afgeremd maar wei­ gert de boeren te bestempelen tot hoofdschuldigen van het probleem. 'De ontwikkeling van de landbouw hangt ten nauwste samen met de sociaal­economische ontwikke­ lingen in Nederland. De bevolking, de wetenschap en de welvaart groei­ den en dus kon en moest de produk­ tie omhoog. Vervolgens oversteeg de produktie de vraag en kon er worden geëxporteerd. Iedereen heeft geprofiteerd van deze ontwik­ kelingen. Er kwam geld. Het vlees is goedkoop en de eieren zijn goed­ koop. Nu worden de boeren echter beschuldigd van, in hun ogen, vre­ selijke misdaden. Tja, het belang van de landbouw wordt altijd laag ingeschat, als er geen hongersnood heerst.' Boer Veerman is echter teveel we­ tenschapper om niet op de hoogte te zijn van het feit dat het huidige, zeer intensieve, grondgebruik het landschap van Brabant niet ten goede komt. Er moet dan ook wat veranderen. 'De provincie moet een weg inslaan die leidt tot een geheel van regio's die verschillende func­ ties vervullen. In bepaalde regio's zal de hand van de mens regeren en bijvoorbeeld landbouw prevaleren boven functies als wonen en recrea­ tie, of andersom. In andere gebie­ den daarentegen zal de invloed van de mens tot een minimum beperkt moeten worden. De natuur kan dan haar evenwicht hervinden waar­ door verdwenen vogels en planten een kans krijgen terug te keren.' In het provinciale streekplan, een boekwerk waarin voor de verschil­ lende regio's is aangegeven hoe zij zich de komende decennia moeten ontwikkelen, staan zulke maatre­

n deze vorm van landbouw staat volgens Veerman het behalen van de optimale produktie niet meer centraal: 'De boeren verrichten dan ook een zekere maatschappelijke functie, namelijk die van land­ schapshersteller. En daarvoor krij­ gen ze van de overheid een vergoe­ ding. Zo krijgt een boer een bedrag als hij bijvoorbeeld prikkeldraad vervangt door bosjes kavelafschei­ ding en weer rietstengels plant in de belendende kreek. En ook als hij een ander graszaadmengsel ge­ bruikt, een die wellicht minder lang en sterk gras oplevert maar waarin wel bloemen bloeien, heeft de boer recht op een horjorarium. Want je, moet niet vergeten: het kost hèm een deel van zijn loon.' De weg naar een beter landschaps­ beheer wordt door velen uitdagend genoemd, maar het is zeker ook een lange en lastige route. Veerman: 'Boeren hebben jarenlang niets an­ ders gehoord dan de woorden Pro­ duktie, Effectiviteit, Innovatie, Concurrentiepositie. En nu moeten ze onder druk van de samenleving ineens compleet anders te werk gaan. Of hun werk neerleggen. Dat is een proces dat zich geleidelijk moet v o l t r e k k e n , dat ernstig gereguleerd dient te worden. In constant en nauw overleg met de betrokken boeren. Het is een moei­ zame weg, maar wellicht de enige die leidt tot een toename van de natuurlijk beheerde gronden.'

De tentoonstelling De hand van de mens in het landschap is momenteel te zien in het Noordbrabants Natuurmu­ seum en geeft een beeld van de veranderingen die het land­ schap de laatste eeuwen door­ maakte. Daarvoor is gebruik gemaakt van uitzonderlijk historisch materiaal: de Theologische Faculteit heeft een zestal historische atlassen en kaarten, waaronder een van de beroemde Amsterdamse cartograaf Blaeu, beschikbaar gesteld. Ook de volledige Flo­ ra Batava, een acht delen tel­ lend werk waarin planten staan afgebeeld en beschre­ ven, komt uit de Theologische bibliotheek. Dit boekwerk, dat verscheen tussen 1800 en 1843, is nooit eerder ten­ toongesteld en heeft een belangwekkende historische en natuurwetenschappelijke waarde.

3 december 1992

­lUNIVERSgF^

'Alle grote hoogleraren zullen zeggen dat ik een charlatan ben' 'De gek kan een geniaal dichter zijn, maar hij blijft op de AWBZ na onbezoldigd, hij krijgt geen andere erkenning dan zijn diagnose.' De Bennebroekse psychiater en psychotherapeut dr. Frank van Ree over de dunne grens tussen waanzin en redelijkheid. Zijn visie op de psychiatrie en de praktijken van zijn collegae is verrassend, zo niet omstreden. Studium Generale laat zijn dwarse geluid horen.

;iïiJ^i#P

'Genialiteit is heel sterk sociaal bepaald. Krankzinnigheid ook. De omgeving verklaart iemand geni­ aal, omdat ze belang aan zijn crea­ tie ­ met communicatiewaarde ­ hecht, maar dezelfde omgeving bestempelt iemand ook 'krankzin­ nig', omdat niemand wat aan zijn taalproduktie heeft. Dat stempel­ moment is niet onbelangrijk. Want ♦ G esloten afdeling van de Psychiatnsche innchting Reinier van Arkel. [Foto: Rien Siers]

Pascalle Cappetti 'Houd me ten goede: de meeste krankzinnigen zijn totaal niet pro­ duktief, maar sommige zijn ­ en nu komt het ­ ondanks dat ze in hun eigen belevingswereld onverstaan­ bare psychotische taal uitkramen, vooral taalkundigongelofelijkcrea­ tief. Neem G errit Achterberg. Die was geheid schizofreen, heeft zelfs electroshocks gehad, maar was een groot dichter. Kijk naar Vincent van Gogh, een geweldig schilder; heeft wel met één oor in een inrichting gezeten. De knop wordt omgezet. De gek is opeens een heus genie. 'Als een dichter een kameel het schip der woestijn noemt, snap je de boodschap. Het dier beweegt over de golven van het zand. De bedoeling van de dichter die het orgasme 'sterven in elkander' noemt, is duidelijk. Op dat moment ben )e namelijk even dood voor de buitenwereld. Je hoort en ziet niets meer. De metaforen zijn herken­ baar. Maar het symboolsysteem van de meeste krankzinnigen past niet in onze conventie. Wij kunnen de uitingen niet meer decoderen. Als je tegen een krankzinnige zegt: wil je koffie ? Dan kan het heel goed zijn dat hij antwoordt: ja graag, met

suiker en melk. Terwijl ie direct daarna opmerkt dat de blauwe regenwormen omgekeerd van zijn racefiets springen. Naar deze hal­ ve taal kun je alleen maar luisteren en deze proberen te begrijpen. Van een bedradingsstoomis is geen spra­ ke. Hun levenservaringen zijn vaak zo beklemmend dat schizofrenen uitwijken naar die hele bijzondere overstijging, naar een eigen persoonlijke taal. Een vorm van onbezoldigd dichterschap. De krankzinnige kondigt niet aan dat hij een dichter is, dat is ie officieel ook niet, maar het unieke taaime­ chanisme dat er achter ligt is de­ zelfde. 'Wat dan het verschil tussen schi­ zofrenie en genialiteit is? De geni­ ale dichter heeft de intentie met metaforen te communiceren. Als een genie een bijzondere produktie maakt en de wereld herkent hem als geniaal, dan geeft dat een be­ vrediging en socialiseert, maar als iemand in nood wartaal spreekt, dan is het enige dat mensen zeggen; donder op, ga naar het gekkenhuis. De krankzinnige maakt zich onver­ staanbaar om zich te k u n n e n verbergen. Het is een afweermecha­ nisme waarmee hij zich afsluit. Hij ontlaadt zich niet.

dat bepaalt ook of genialiteit als zodanig wordt erkend of krank­ zinnig wordt genoemd. Op de rand van dat gebeuren wordt ook misge­ kleund. De grens tussen redelijk­ heid en waanzin is maar dun. Psy­ chiaters labelen de verschijnselen die ze waarnemen en spreken van schizofrenie: merkwaardig gedrag, achterdocht, krankzinnig taalge­ bruik of juist totaal mutisme. Die diagnose is zijn enige erkenning.'

y ^ e l f b e n i k o o k een poos volsla­ ^ gen gek geweest. Dat was een reflex op het verlies van een dier­ baar persoon. Ik stond erbij toen zij in 1976 op 3000 meter hoogte van een berg afviel. We waren helemaal alleen, geschreeuw om hulp hielp niet. De hele koude nacht heb ik doorgebracht in de waan dat ik als y Ik geloof nog steeds dat de psy­ klein kind bij mijn moeder thuis Ichiatrie niet veel kan. Zelfs de pannekoeken zat te bakken. Dat is grote Freud zei dat een krankzinni­ mijn redding geweest want daar­ ge niet te helpen is. In ieder geval door bleef ik in mijn gevoel warm. niet te genezen. Het begeleiden van De werkelijkheid was zo ontzet­ mensen is vaak net zo waardevol. tend bedreigend. De volgende dag Waarom is alleen genezing zalig­ kwam alleen maar wartaal over makend? Ik denk dat 99 ­ moet je mijn lippen. Toch heeft dit rouw­ goed luisteren wat verwaand ­ van proces mij gesterkt. Ik ben niet bang de 100 psychotherapeuten grote op­ meer voor de dood en dus niet voor lichters en prutsers zijn, zonder dat het leven. Haar dood komt in een ze het begrijpen. Het helpt geen kastje te zitten. Als )e in het kastje donder. Omdat ze trukendozen kij kt, voel je weer beroerd. Dus dat opentrekken, omdat ze er eigenlijk moet je niet doen. geen bal van snappen, omdat ze 'Door met LSD en andere tripmid­ uitgaan van de gedachte dat ze delen te experimenteren kreeg ik kunnen sturen en genezen. Dat kan mijn eigen psychose waardoor ik niet. Het is een grote neptent. Wij me nu hallucinaties beter kan leven per week 168 uur. Daarvan voorstellen. Drink vanavond een slapen we er 56, dus blijven 112 uur stuk in je kraag en je maakt mee hoe over. Als je één keer in de week een een dronkelap over straat waggelt.

Judoka Monique van der Lee mag dan pas 19 jaar zijn, haar sportieve erelijst is aanzienlijk. Overal ter wereld toonde ze aan tot de wereld­ top te behoren in haar discipline. Tijdens haar nog jonge sportieve carrière bezocht zij landen als Ja­ pan, Zweden, Spanje, Griekenland, Tsjecho­Slowakije, Oostenrijk en Engeland. Tussen de toernooien en trainingen door studeert Monique vanaf september van dit jaar econo­ mie aan de KUB. Omdat ze pas in het eerste jaar van haar studie zit, kan ze nog niet goed

Je weet niet precies wat de ander ervaart. Dat beweer ik ook niet. Zo heb ik me eens vijftig uur in een kast laten opsluiten. Oké, ik werd niet gedwongen, ik was niet angstig, maar de langdurige eenzaamheid, de donkerte, het geluidsdichte, het verloren tijdsbesef in de isoleercel zijn hetzelfde. Bijna veertien dagen heb ik samen met een agressieve jongen in een isoleercel gezeten. Ik heb gewoon met die jongen liggen vrijen. Dat is de manier waarop ik werk. Ik kan niet afstandelijk wer­ ken. Dat vind ik verschrikkelijk. Ik geloof er ook niet in. Ja, ik maak veel mee met de patiënten. Verwant­ schap vind ik enorm belangrijk. 'Nu zullen alle grote hoogleraren zeggen dat ik een charlatan ben. Dat kan me niet schelen. Althans niet meer. Ik heb altijd hard ge­ schreeuwd en gescholden op de psychiatrie. Daarom ben ik ook nooit hoogleraar geworden. Empa­ thie, meeleven en begeleiden in plaats van genezen klinkt griezelig, want da's zogenaamd ouderwets romantisch zachte­eierengeklets. Dat moeten ze dan maar denken. Voor begrip moet je zelf proberen nogal wat mee te maken. Ik heb levenservaring. Ik weet een ver­ domde hoop van mijn vak. Dat durf ik best te zeggen. Ik kan na 36 jaar in de psychiatrie bepaalde oplossin­ gen ter keuze voorleggen. Met dit eclectisch werken erken ik dat het proces in de handen ligt van de patiënt. Ik voel dat ik door mijn eigen ervaringen dichter bij de mensen sta. Maar dat mag je niet uitspreken in deze tijd. Je moet yuppentaal spreken.' Donderdag 3 december om 13 15 m zaal AZ112 spreekt Frank van Ree over 'de schizofreen spreekt als een gedicht' in de cyclus genialiteit en waanzin van Studivm Generale.

'De studieboeken blijven thuis'

Judoka Monique van der Lee: Laurent-Jan van der Westen

uur met een patiënt kunt praten, dan is dat veel. Wie verbeeldt zich dat ie in dat ene uur de honderd­ zoveel uren dat iemand onder ont­ regelde invloed van zijn omgeving staat met aangeleerde technieken, kan ontwarren en hem uit het chro­ nisch web van de schizofrenie kan manipuleren? Belachelijk. Dat is de reinste hoogmoedswaanzin. Ik ge­ loof niet dat ze de zaak bewust zit­ ten te bedonderen. Ze overschatten zichzelf. Ik verwijt ze dat ze hun macht niet willen afstaan, omdat ze het systeem van de betalingen in handen hebben. Ik ken een hele­ boel psychotherapeuten die goede vrienden van me zijn, maar ik ge­ loof niet in wat ze doen.'

pas kort daarvoor ben ik terug uit Japan, waar ik meedoe aan een belangrijk toernooi. Ik heb dan welgeteld twee dagen om me op het tentamen voor te bereiden. Nou ja, het is een wiskundetentamen dus dat lukt sowieso al niet.' Moni­ ques studieboeken zullen dan ook thuisblijven. Het initiatief om te gaan ju­ doën kwam niet van haarzelf. 'Mijn vader vond dat meisjes zich moesten kunnen verde­ digen, daarom gingen we op

i n s c h a t t e n hoe pittig de combinatie met topsport gaat verlopen. Over de medewer­ king van de universiteit heeft ze vooralsnog niets te klagen. 'Ik heb gesproken met de stu­ die­adviseur en met een me­ vrouw van het NOC (Neder­ lands Olympisch Comité, red.). Als het nodig zou bhj­ ken te zijn, kan ik tentamens verzetten.' Hoewel ze van die mogelijkheid voorlopig geen gebruik zal maken, wordt het in december al passen en me­ ten in het tijdsschema van de judoka. 'Op 14 december heb ik mijn eerste tentamen en

♦ Foto: Enk van der Burgt

­^V^

judo. Toen ik vijf was ben ik, samen met mijn zus, begonnen. Toen ik elf was verhuisden we naar Rijen en vanaf dat moment zit ik bij Sport­ instituut Ooms, waar ik begon met drie trainingen per week. Dat is on­ dertussen al zeven keer trouwens.' Van der Lee denkt er voorlopig niet aan het judo op te geven voor haar studie. 'Als het ooit nog eens wat stroever zou gaan met m'n studie kan ik altijd nog een deeltijdstudie gaan doen. Maar daar maak ik me nog geen zorgen over. Ik heb voor ieder tentamen een week. Zolang zie ik mezelf niet over een tenta­ men leren; dat heb ik nog nooit gedaan.'

.^tvL

EDE DE L I N GE

V^

De mededelingenpagina wordt verzorgd door de afdeling Pers en Voorlichting (gebouw B, kamer 10, tel 2001). Diensten en faculteiten leveren via eén centraal punt (het secretariaat) kopij z.s.m. aan, uiterlijk donderdag vóór 13.00 uur voor het verschijnen van de nieuwe Univers. I.v.m. beperkte ruimte is het

Helmond mr R de Wit Gouda Quint BV, Arn hem L van Beukering Widenhorn, R'dam mr W Tielen Charitos Travel, Corfu (Griekenland) drs T vanGenuchten Wolters Kluwer, Deventer U Velrsma Basil Blackwell Publ Ltd , Oxford (GB) N Z Dsolsz Surfnet, Utrecht M w C Sim SVW, Tilburg

FAC U L T E I T ECONOMISCHE WETENSCHAPPEN RECTIFICATIE BOVENBOUWSTUDIES WIJSBEGEERTE

Zie mcdedehng onder FSW PROP. BIK, VAK GRONDSLAGEN INFORMATIEKUNDE

De toets Soorten Informatiesystemen moet voor 19 december voldaan zijn Voor vragen e d kun je contact opne men met R Bijl (B 410) of C Takken berg (B 402) BIK

Het propedeuse college wijsbegeerte op woensdag 9 december om 12 05 uur gaat in tegenstelling tot eerdere bericht toch door

zaak benchten kort en kern achtig te formuleren De redactie kan het bencht wijzigen BIJ teveel kopij krijgt de hoogste actualiteitswaarde voorrang.

FACULTEIT RECHTSGELEERDHEID RECTIFICATIE BOVENBOUWSTUDIES WIJSBEGEERTE

Zie mededeling onder FSW

ALGEMEEN INTERFACULTAIRE CURSUS ETNISCHE MINDERHEDEN IN NEDERLAND

Zie voor verdere informatie onder Let teren ONBESTELBARE POSTSTUKKEN

Poststukken geadresseerd aan de KUB, kunnen soms met besteld worden Be trokkene komt bijvoorbeeld nog met m he t centraal adressenbestand voor of de naam is fout gespeld of onduidelijk geschreven Wi) verzoeken u, wanneer een voor u bestemd stuk op de lijst voor komt, binnen een week na verschijning van dn nummer te reageren bij de afde ling Registratuur en Archief, kamer 153 van gebouw A of via tel nr (66)2808 De stukken zullen circa een week na verschijning van deze Univers aan de afzender worden geretourneerd Geadresseerde Afzender M W vdn Bosch Font Shop, Rotter dam Mw Goedhart Hotel Ibis, Tilburg D v Dongen Algemene Hogeschool, Amsterdam C Doornbos De Parel, Oisterwijk Mr J van Dyck Les Editions D'org , Parijs Drs H Hidalgo Pedon den Haag Mw Janssen Coopers &Lybrand'Rotterdam Mw I vd Bogert TUD, Delft Mr K V Eijck Max Planck Inst, Bar lm drs A van Oven Ned Spoorwegen, Utrecht Hr Klarop Maria Ziekenhuis Tilburg Han Aarts Min v Buitenlandsezaken, 's Gravenhage Drs Igor Mayer Rijksuniv Limburg, Maastricht prof J Backhaus Univ of Pittsburgh (USA) J G P van Haak Capi-Lux, A'dam Van Mierlo Kasteel Maurick, Vught Dolores Blauwkamer Hugo Dijkstra, Fes (Marokko) Jan Verbunt Routage Lyssois, Lys lez Lannoy (F) drs J Huigen PAO Bedr & Best wetensch, Utrecht mw J Poels C e n t r a a l Beheer, Apeldoorn M Jansen(ICS) Moret Ernst & Young, R'dam Ted Sanders Work & Health, Kopen hagen (Denmark) mr J Vermeulen RISBO, R'dam dr Zandstra Inst ofEcon ,Oxford(GB) drs G M G P Hijl Ter AA College,

WIJZIGINGEN TENTAMENDATA EN COLLEGEROOSTER 1992-1993, TWEEDE SEMESTER (ZIE STUDIEGIDS)

l)pag 227 en 229 Aan de tentamenda ta in week 34 en 35 wordt toegevoegd ma 30aug privaatrecht B (herkansing toets 1 en 2), 2) pag 227 In week 34 en 35 kunnen studenten, begonnen in I992/I993 alleen de examenonderdelen uit het tweede semester herkansen Deelname aan de in het tentamenrooster vermei de examenonderdelen staatsrecht A en strafrecht A staat alleen open voor studenten begonnen in 1991/1992 en eerder, 3) pag 231 De data voor het tentamen in de vakken huwelijks vermogens en erfrecht zijn geschrapt Het tentamen wordt mondeling afgenomen, 4) pag 234 Het hoorkollege strafrecht B (studietaak 1) vindt plaats op 4 en 11 jan en 8 febr , 5) pag 234 Het werkkollege mleidmg tot de rechtswetenschap B van 9 15 10 55 uur in X 5 wordt gegeven aan mg 11 1 p V mg 10, 6) pag 236 Het werkkollege inleiding tot de rechtswetenschap B van 13 50 1S 30 uur in PZ 209 wordt gegeven aan mg 10 1 p V mg II, 7) pag 236 Het werkkollege bestuurs recht A van 15 45 17 25 uur wordt met gegeven in SZ 19 maar m CZ 103, 8)pag 236 Het werkkollege strafrecht B v a n l l 10 12 50 uur wordt met gege ven in SZ 19 maar m CZ 103, 9) pag 236 Het werkkollege strafrecht B op vrijdag 13 50 15 30 uur voor werk groep 3 vindt met plaats in PZ 210 maar in SZ 137, 10) pag 240 De werkkolleges bestuurs recht A op di 20 45 22 30 uur worden gegeven in CZ 111 en CZ 1121 p v SZ 21 en SZ 23, ll)pag 240 Het hoorkollege strafrecht B jstudietaak I) vindt plaats op 7 en 14 jan en II febr , 12) pag 244, 255, 258, 269 en 271 Het hoorkollege bestuursrecht B/decentra lisatie vindt op ma 8 febr met plaats m AZ 115 maar m A Z 112, 13) pag 246 en 248 Nogmaals wordt gewezen op het doorgaan van het on derwijs m het internationaal privaat recht en wel op dinsdag van 18 45 20 30 uur in CZ 112, 14) pag 248 Het eerste kollege van erfrecht is op 22 maart, 15) pag 249 De kolleges in het keuze vak verzekeringsrecht worden gegeven op do van 15 45 17 25 uur in AZ 9, 16) pag 252 en 264 Werkgroep A van burgerlijk recht B voorfiscahstenwordt gegeven in SZ 30 en werkgroep B m SZ 28,

17) pag 255 Het seminar wetgevmgs praktijk van wo 5 mei in SZ 32 9 15 10 55 uur wordt verplaatst naar do 6 mei, 9 15 10 55 uur in AZ 02 I8)pag 255,269en271 Hetvakrechts sociologie, dat is verschoven van het eerste naar het tweede semester, zal worden gedoceerd door mr J H Wig gersopdi II 10-12 50 uur in SZ 37, 19) pag 259 De intekening voor het practicum rechtsmformatica is voor deeltijdstudenten niet op 29, maar op 22 jan, 20) pag 264 Het hoorkollege burgerlijk recht B voor fiscalisten wordt gege venopwo van 14 45 16 25, werkgroep C wordt gegeven van 16 40 18 25 uur m SZ 28, 21) pag 264 Het werkkollege privaat recht B wordt voor de werkgroepen 9 en 10 gegeven mresp S Z 2 I e n P Z 2 0 2 Voor de werkgroepen I en 2 m resp SZ 25 en SZ 23, 22) pag 267 Het hoorkollege staats en bestuursrecht vindt vanaf 8 maart plaats met in AZ 9, maar m AZ 115 GELDIGHEIDSDUUR CIJFERS BEHAALD VOOR DEELTOETSEN

Wellicht ten overvloede wordt verwe zen naar artikel 4, lid 2 van de nadere regeling waarin is vermeld dat resulta ten, behaald voor deeltoetsen van exa menonderdelen van de propedeuse ver vallen wanneer het eindresultaat van het examenonderdeel onvoldoende is Dit houdt m dat degenen die voor een deeltoets lager dan een 4,5 scoren en zodoende op een onvoldoende eindre sultaat uitkomen het gehele examen onderdeel, dus ook de deeltoets die eventueel wel voldoende was, bij de eerstvolgende herkansingsmogelijk heid opnieuw moeten maken RICHTLIJNEN T.B.V. AFLEGGEN SCHRIFTELIJKE TENTAMENS

Met nadruk wordt gewezen op pag 16 van de studiegids, waarin de uniforme richtlijnen waaraan studenten zich die nen te houden tijdens het afleggen van een schriftelijk tentamen zijn vermeld VOORLICHTINGSBIJEENKOMST SOCIAALRECHTELIJKE AFSTUDEERRICHTING

Deze bijeenkomst, door de vakgroep Sociaal Recht en Sociale Politiek geor gamseerd, wordt gehouden op ma 7 dec in B 938 om 14 30 uur Ook komen de keuzevakken aan de orde die het ko mend studiejaar gegeven worden Eerst zal info worden gegeven over de afstu deerrichting en de keuzevakken Daar na IS er onder het genot van een drankje gelegenheid om met de docenten van gedachten te wisselen Een boekje met alle relevante mfo over deze afstu deerrichtmgis beschikbaar Belangstel lenden zijn van harte welkom op deze informatieve bijeenkomst KEUZEVAK VERGELIJKENDE CONSTITUTIONELE RECHTSGESCHIEDENIS

Studenten die in het 2e sem dit keuzevak willen volgen, worden verzocht zich aan te melden bij mr B Jacobs, B 917, tel 662185 KEUZEVAK MILIEURECHT I EN II (2e SEM.)

Zowel voor de 4 punts als voor de 8 puntsvariant wordt als verplichte literatuur voorgeschre ven W Brussaard e a Milieurecht, 2e druk, W E J Tjeenk Willink, Zwolle 1991, F C M A Michiels,DeWetmilieube heer, W E J Tjeenk Willmk, Zwolle 1992, - Syllabus milieurecht (jurisprudentiesyllabus) Tevens wordt voorge schreven de wetsuitgave 'Milieuwet gevmg' onder red van N S J Koeman en L Bomhof, Kluwer, Deventer, 3e druk 1992 Voor het 8 puntsvak wordt nadere hteratuurinoverleg vastgesteld Inl mr M G W M Peeters, Tel 013 662504, b g g 662302

FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN ALG

De laatste gelegenheid van het tenta men Onderzoeksmethoden II vindt plaats op 13 jan om 13 30 uur Studen ten die aan dit tentamen willen deel nemen dienen zich hiervoor in schri jven op de lijst op het prikbord m gang

Studenten die willen deelnemen aan de cursussen Onderzoeksmethoden D2 en Onderzoeksmethoden D4 in het 2e semester dienen zich hiervoor in te schrijven in gang 3 Studenten personeelwetenschappen hoeven zich met opnieuw in te schrij ven Roosterwijzigingen

2e semester

PSY

Doctoraal De cursus Interculturele Commumca tie wordt verplaatst van dl 09 15-11 10 uurnaar do 09 15 II 1 0 u u r i n R Z 2 5 De cursus Historische en Cross cultu rele Aspecten van de Ontwikkelmspsy wordt verplaatst van dl II 10 I3 00uur naar do II 10-13 00 uur m AZ 01

vak Taalvaardigheid nt2 m het voort gezet onderwijs wordt in het tweede semester gedoceerd, dag en tijd zijn bij het verschijnen van deze editie vastge steld Basiscursus Turks wordt ook op vrijdaggegevenvan 13 OOtotlS 50uur De cursus 'Grammatica voor Taaigedragswetenschappers' (Language Acquisition) wordt gedoceerd door LeBlanc, meer informatie over deze cur sus vindt u aan het bord bij B 201 De cursus Organisatie van de Onderne ming wordt georganiseerd door FEW Voor aanvang van de colleges dienen studenten zich in te schrijven bij het secr B 634 (zie rooster dagdoorstroom programma) Houd Univers en het bord bij B 201 m de gaten voor wijzigingen in het rooster STAGE IN HET BUITENLAND

De tweede gelegenheid van deeltoets I van het onderzoekspractieum vmdt plaats op 15 dec 18 30 uur in AZ 115 PROP. PSYCHOLOGIE DAGOPLEIDING

De 2e gelegenheid van het tentamen Psychopathologie voor de dagopl vindt plaats op WO 3 maart 18 30 uur i p v op 18 febr Het tentamen van de avond opl vmdt op 18 febr plaats B&O

De cursus Beleidswetenschap II Stra tegische Beleidsvorming vindt op do 17 40 19 15 uur plaats in AZ 115 i p v AZII7 De cursus Ondernemen in de maat schappelijke context vindt op wo 17 40 19 I 5 u u r p l a a t s i n A Z I 1 2 i p V AZ I I I Tentamen Communicatie in Publieke Sector Studenten die voor het vak Communi catie in de Publieke Sector nog tenta men moeten afleggen worden verzocht op korte termijn kontakt op te nemen met de docent Dr Pieter van Harber den, tel 6621II Indien er een gesprek over de te vervaar digen opdracliten nodig is, gelieve dan gebruik te maken van het wekelijkse spreekuur dl middag, 15 30 17 30uur, S 162 RECTIFICATIE BOVENBOUWSTUDIES WIJSBEGEERTE

In de studiegids onder bovenbouwstu dierichting Wijsbegeerte (blz 22 gids FSW, blz 425 gids FEW, blz 204 gids FRW) staat vermeld dat het volgen van twee opleidingen tegelijkertijd recht geeft op 6 jaar studiebeurs met aanvul lende financiering Dit geldt echter alleen indien de studerende voor 1 aug 1991 (ooit) studiefinanciering ontving op grond van een inschrijving in het HBO of WO Voor diegenen die zich na I aug 1991 voor het eerst inschreven als studerende in het (HBO of) WO en naast een vakwetenschappelijke de studie Wijsbegeerte als 2e studie doen, geldt dat zij gedurende vijf jaar basis beurs met aanvullende financiering krijgen, en gedurende het zesde jaar een rentedragende lening kunnen afsluiten mits de helft van de Wijsbegeerte stu die bij aanvang van de aanvraag van de lening voltooid IS Diegenen die menen dat voorgaande op hen van toepassing IS of in het algemeen hier vragen over hebben kunnen contact opnemen met de studie adviseur Wijsbegeerte, mw drs M Poulussen

FACU LTEI T WIJSBEGEERTE ONDERWERPENLIJST AFSTUDEERSCRIPTIES

De onderwerpenlijst is verkrijgbaar bij het Bureau van de Faculteit der Wijsbegeerte, kamer P 2 221

FACULTEIT LETTEREN INHAALWEEK

In de week van 14 tot en met 18 dec worden uitgevallen colleges van het eerste semester ingehaald Het rooster voor deze week zal vanaf 7 dec in de gang bij B 201 hangen ROOSTERS

Conceptroosters voor het tweede se mesterzijnbeschikbaar(inclusiefdoor s t r o o m p r o g r a m m a s) bij Bureau Onderwijszaken (kamer B201) Decur sus Codewisseling wordt gegeven op woensdag van 31 50 tot 15 30 uur, het

In het kader van Antwerpen Culturele Hoofdstad van Europa zijn nog twee stageplaatsen beschikbaar m 1993, waarvan een m i v I februari a s Ze betreffen assistentie bij de voorberei ding en organisatie van colloquia rond grootstedelijke problemen Voor meer informatie bij Frank Joostens, B 224 STAGES BINNENLAND

Informatie over beschikbare stages is te vinden m de KIK en bij Bureau On derwijs INTERFACULTAIRE CURSUS ETNISCHE MINDERHEDEN IN NEDERLAND

In het tweede semester van dit acade misch jaar wordt opnieuw een interfacultaire cursus Etnische Minder heden m Nederland georgamseeid De colleges worden gegeven van 05 021993 tot 28 05 1993, op vrijdag van 13 50 15 30 uur in AZ 117 Het doel van de cursus is een breed overzicht te geven van de positie van etnische min derheden m de Ned samenleving landen van herkomst demografie en statistiek onderwijs arbeidsmarkt recht en politiek sociale zekerheid cultuur en identiteit meertaligheid literaire media beeldvorming religie overheidsbeleid Hiertoe zijn gastdocenten van verschillende faculteiten aangezocht De uiterste datum van inschrijving is 13 jan 1993 Studenten en andere gem teres seerden kunnen zich voor deze cursus inschrijven via formulieren die verkrijg baar zijn bij Bureau Onderwijszaken van de Letterenfaculteit (bij B 201) Binnenkort zal via alle faculteiten na dere informatie over deze cursus worden verspreid

VACATURES Vacatures, geplaatst in Univers, zijn uitsluitend bedoeld voor werknemers van de KUB.

BIJ de vakgroep Encyclopedie van het Recht IS per 1 januari 1993 een vacatu re voor een STUDENTASSISTENT (m/v)

vacnr 0361) voor 1 1/2 dag per week Taken Ondersteuning verlenen t b v het on derwijs m de vakken Inleiding A en B, Volkenrecht, Juridische commumcatie en Rechtssociologie en t b v het onderzoek van de vakgroep Inlichtingen bij de heer J H Wiggers, tel 013 662712 Sollicitaties kunnen schriftelijk, bin nen twee weken na het verschijnen van deze tekst, worden gezonden aan de secretaris van de Faculteit der rechts geleerdheid, mevrouw mr G M D Pe ters Van Gorp, Postbus 90153,5000 LE Tilburg Dekatholieke Universiteit Brabant voert een po'iitief actiebe leid voor vrouwen, waarvan het streven meer vrouwelijke mede werkers te werven deel uitmaakt Onder andere is reeds voorzien m mogelijkheden voor kinderopvang en verlengd zwangerschaps en ouderschapsverlof

3 december 1992

H U N l VüitsHcl-

MEMO ALGEMEEN TENTAMENBUNDELS SBIT

Er zi|n nog enkele exemplaren van ie & 2e doctoraal bundels BIK, wees er snel bi] want op=op (leden f S, , met leden f 7,50) Afhalen tijdens spreekuren (13 00-14 30, dagelijks) op O 48

STUDENTEN PETER NOLL

Op woensdag 9 december aanstaande organiseert de Vereniging voor Strafrecht Peter Noll in samenwerking met de vakgroep Encyclopedie een debat over het boek 'Dubieuze zaken' van de auteurs Crombag, Van Koppen en Wagenaar Prof mr drs de Hullu zal met Prof dr Crombag m discussie treden over de psychologie van het strafrech teli)kbewi|s Prof Witteveenzaloptre den als discussieleider Eenieder die hiervoor belangstelling heeft en eventueel aan de discussie deel wil nemen is welkom Het debat zal plaatsvinden in zaal AZ 7om 19 30 uur De toegang is gratis SBIT

Volgend semester elke woensdagavond vanaf 22 00 uur in 'De Lamme Goed zak' (Heuvelring 104) een borrelavond Leden zi)n dan welkom om de m en outsights van het BIK leven mee te maken Wil je Bikkers of Biksters leren kennen dan is dit een must Er zi)n nog enkele exemplaren van 1 e & 2e doctoraal bundels, wees er snel bi) wantop=op(leden f5,,met-leden f7,50) Ki)k uit naar de nieuwste SBIT Info (december-nummer) met daarm o a verslagen van de studiereis Duitsland en het symposium, en natuurlijk het altijd kritische maar tevens humoris tische voorwoord van de voorzitter Het komende BIK feest zal plaats vin den op 9 februari, meer informatie hier o v e r z a l t z t bekend worden gemaakt INPUT

POLIS

Activiteitenkalender 8 december maandelijkse POLIS borrel m cafe Kandinsky 10 december recreatieve excursie naar trappistenbrouwerij 'De schaapskooi' in Berkel Enschot Tijd vanaf ± 14 00 uur Kosten f 10, (= inclusief 2 consumpties) Inschrijven tegen contante betaling op maandag en vrijdag in kamer S 157 Iedereen die een POLIS-shirt heeft besteld kan deze, na betaling van slechts 25 gulden verkrijgen bij Barbara (013352439) PRIORITIJD

Dinsdag 8 december wordt er een kroegentocht georganiseerd Het programma en het tijdstip van aanvang worden nog bekend gemaakt via collegepraatjes en/of posters VITE

Nieuw bestuur, nieuwe ideeën, nieu we borrelplaats Cafe Marijnen Laatste borrel van dit jaar 8 december van af 22 00 Leden een consumptie gratis TROPENCURSUS

De Stichting Tropencursus voor Kader in Ontwikkelingswerk (TKO) organi seert m januari weer de Kadercursus Ontwikkelingswerk voor mensen die (willen) gaan werken in een ontwikkelingsland De cursus is ook geschikt voor studenten die stage willen gaan lopen of onderzoek gaan doen in een ontwikkelingsland De cursus is erkend als een post HBO cursus De cursus duurt minimaal 8 dagen (A deel), plus maximaal 28 dagen voor het differentiatie programma (B deel) Vaste cursusdag van het A deel is vrijdag of zaterdag, het B deel wordt op wisse lende dagen georganiseerd De cursus start met een tweedaagse bijeenkomst, nl 20 en 30 januari 1993 Aanmelding, z s m , liefts voor 10 januari en info bij Stichting TKO, Postbus I9I68, 3501 DD Utrecht, tel 030 318703 (behalve op woensdag) STUDENTEN GEZOCHT VOOR BIJSPIJKERKAMPEN

In de kerst , voorjaar , paas- en hemelvaartvakantie orgamseert de vereniging Indien je nog geen smoelenboek ont Anderwijs bijspijkerkampen voor mid vangen hebt tijdens het college, dan kun je er alsnog een halen in O 47 tijdens dt delbare scholieren Deze worden geleid door vrijwilligers Dit zijn meestal kantooruren De kantooruren zijn dms HBO en universiteitsstudenten van 19 dag en donderdag van 11 00 uur tot 13 00 uur De contributie van INPUT jaar en ouder Voor het leiden van een kamp hoef je met over specifieke on had voor 1 oktober betaaldmoeten zijn derwijservaring te beschikken De lei INPUT leden die de contributie van f ding wordt ia eeruramjngsweekeind en 30,- nog niet hebben voldaan, worden verzocht dit zo spoedig mogelijk te met schriftelijk materiaal voorbereid op het leiden van een bijspijkerkamp doen Het bedrag moet gestort worden opgironr I83163ondervermeldingvan De vereniging organiseert regelmatig themaweekemden en kampen op het 'Contributie INPUT 1992/1993' gebied van onderwijs De eerstkomen de kampen zijn 2 kerstkampen van 19 SMEETSKRING t/m 24 december, 3 voorjaarskampen Op dinsdag 22 december wordt er m CZ 101 van 13 00 uur tot ongeveer 17 00 waarvan 2 van 18 t/m 27 februari en 1 van 25 februari t/m 6 maart Meer info uur een actualiteitencollege verzorgd 030 521239(maandag en woensdagvan door de medewerkers van het FIT Na 14 00 16 30 en dinsdag en donderdag afloop van dit college is er een borrel van 19 00 21 30 uur) of Marjo Lubbers Niet vergeten Pasfoto's, voor de alma 053 357566 nak, met achterop je voor en achter naam vermeld kun je inleveren in het KONTEKST postvakje op B 924 Begin december organiseert Kon Tekst OLOF een voorzittersborrel Het is de bedoe ling dat je dan een hamer meebrengt Donderdagavond 3 december Filma Diegene die de mooiste hamer toont, vond op de kroeg, aanvang 20 30 uur wint de Kon Tekstvoorzittersbor Maandag 7 december zal de zg 'kom relpnjs Waar en wanneer deze borrel kommertijd' beginnen, dat wil zeggen dat de kroeg alleen op dinsdag, woens- gehouden wordt' dag en donderdag geopend is Vrijdag 18 december Slotfeest, disco en band Hierna is de kroeg gesloten, met uit BUREAU BUITENLAND zondering van Oudjaarsavond Elke donderdag biefstuk met friet en INTERNATIONAAL SYMPOSIUM salade voor f 7,50, aansluitend piekuur Vrijdag en zaterdag 11 en 12 december tot tien uur Oude almanakken en wordt aan de universiteit van Rennes lustrumbundels zijn nog steeds te koop een internationaal symposium gehoubij de Senaat den over de erkenning van ervaring en de validering van deskundigheid Titel MARKETING ASSOCIATIE Reconnaissance des acquis et valida Marketiers van Tilburg opgelet' Wil jij tion des competences Meer informa samen met 2 4 andere studenten mee tie kunt u bij Bureau Buitenland (Rodingen naar een hoofdprijs van f 5000, bert Ditvoorst) verkrijgen door te stnjden tegen teams uit Amster dam, Groningen, Maastricht en Rot SIR-BEURS (alo/olo) terdam' Schrijf je dan in voor de Natio NWO heeft de criteria voor het Stimunale Marketing Associatie dag die op leringsfonds Internationalisering voor 18 februari a s hier op de universiteit aio/oio's aangescherpt Dit betekent zal plaatsvinden dat de werkgeversbijdrage bij congres WIJ zijn nog steeds op zoek naar enkele , conferentie- en of symposmmbezoek studenten voor een aantal van onze com minimaal 50 procent van de begroting missies Wij zoeken ondermeer een re moet bedragen Indien met aan dit cri dacteur voor het interuniversitairemar- terium wordt voldaan, wordt de aanketingmagazine 'Mark it', wat wij uit- vraag afgewezen Deze wijziging zal per geven in samenwerking met de andere 1 januari 1993 ingaan Bovendien moeMarketing Associaties m Nederland ten na deze datum aanvragen op de Voor meer informatie kun je langskomen nieuwe formulieren in de orgmele kleur op kamer O 52 (tel 013 663044) worden ingediend

PROLOMA-CONGRES

10 December wordt door ILEC het congres 'Project Logistiek Manage ment Een vooruitziende terugblik' georganiseerd in het Culturele Centrum de Maaspoort te Venlo De kosten voor deelname aan het PROLOMA-congres zijn f 13"^ inclusief documentatie, lunch en consumpties Voormeerinfor matie kunt u bij Bureau Buitenland terecht

WETENSCHAPSWINKEL De Wetenschapwinkel van de KUB heeft tot doel onderzoek te bemidde lenvoormaatschappehjke organisaties in de regio Cursus Bemiddehngswerk 160 studie uren De Wetenschapswinkel organiseert ieder jaar een cursus bemiddehngswerk voor doktoraal studenten van alle stu dierichtingen Dus als je je propeduese hebt gehaald dan ben je welkom Be middelen houdt in het contact leggen en onderhouden tussen maatschappe lijke organsiaties enerzijds en mogelij ke onderzoekers anderzijds De cursus valt uiteen in twee delen allereerst het theoretische gedeelte, vier colleges, en het praktische gedeelte, een drietal bemiddelingen van begm tot einde Je moet er rekening meehouden dat je een jaar ter beschikking hebt en gemiddeld een halve dag per week aktief zult zijn In het algemeen geldt dat als een stu dent de cursus doorloopt hij of zij hier mee aan de verplichting van 160 studie-uren heeft voldaan (als keuzevak, vnje studieruimte of scriptieverplich ting, afhankelijk van de faculteit zie studiegids) De theoretische cursus wordt gegeven in het 2e semester van het studiejaar 92/93, februari en maart 1993 Belangstellenden kunnen zich opgeven bij de Wetenschapswinkel, Ricus Tim mers. Gebouw S kamer S 5, of telefo nisch, 013 662819/2645 Onderzoeksvragen Ben je op zoek naar een onderwerp voor een afstudeeronderwerp, vrije studie opdracht of scriptie, kom dan eens langs Hier volgt een vraag uit een keur van onderwerpen Rechtswinkel Relatie gemeentes en het toekenmngs beleid bijzondere bijstand Onderzoek dient zicht te richten op de vraag of er meer ruimte bestaat op het beleidster rein van de gemeentes bij het toekennen van bijzondere bijstand Te denken valt aan een onderzoek naar het toekennmgsbeleid van diverse gemeentes, an derzijds een explorerend onderzoek m de Memorie van Toelichting terzake Gezocht studenten Nederlands Recht of S Z W

dan eens langs bij de Wetenschapswm kei. Gebouw S Onze stafmedewerker bemiddelingen Ricus Timmers, kamer S-5, zal je graag verder helpen Je kunt ook bellen (013 662819)

STUDENTENZAKEN Openingstijden Informatiecentrum STUZA (GebouwN kamer24) Maan dag 13 00 16 00 uur, dinsdag t/m vrij dag 09 00 16 00 uur In het Informatiecentrum kun je te recht met alle vragen die betrekking hebben op het studeren en/of student zijn De bahe van het Steunpunt Stu diefinanciering is eveneens in het Infor matiecentrumgevestigd Telefonische bereikbaarheid Informatiecentrum 662211, Steunpunt Studiefianciering 06 3212154 ASSERTIVITEITSTRAINING

Heb je moeite met het opkomen voor jezelf? Durf je met aan een gesprek te beginnen' Weet je met hoe je kritiek kunt hanteren' Kun je geen 'nee'' zeg gen' Studentenzaken biedt de mogelijkheid om mee te doen aan een assertivi teitstrainmg (leren opkomen voor jezelf) Voor inlichtingen over, en m schrijven voor de training kun je terecht in het Informatiecentrum (zie boven) INTERMEDIAIR JAARBOEK

Tegen inlevering van een kaartje dat abonnees van Intermediair kunnen aanvragen, kunnen zij in het Informa tiecentrum van Studentenzaken het Intermediair Jaarboek 1993 ontvangen

SPORT LACOSTE

Donderdag 7 januari gaat het Lacoste wintertoemooiweervanstart Eenide ale gelegenheid om je aan je goede voor nemens, meer sporten, te houden Er worden heren , dames en gemengd dubbels gespeeld Kosten per onderdeel f2,50 Speeltijden do 7 januari 18 00-23 30 uur vr 8 januari 18 00 23 30 uur za 9 januari 17 00 23 30 uur zo 10 januari 10 00 20 00 uur met aansluitend de nieuwjaarsborrel

Geef je zo snel mogelijk op bij Nelleke (432062) want je houdt genoeg tijd over om te studeren voor je tentamens Donderdagavond clubavond" Zin om te tennissen, bel Michiel/Gemma (636140) TSBV SAURON

Dinsdag 8 december komt de nieuwe Tekort uit Je kunt deze op die avond afhalen op het Sportcentrum tijdens de trainingen en het clubuur De tenta mens komen er weer aan, Sauron wenst jullie daar alvast veel succes mee en wij hopen julhe 22 december op heHCerst piektoemooi weer te zien Als je meer informatie wil over Sauron of badminton, bel dan Marielle (670983) of Peter (633066) of kom dinsdagavond eens langs op het Sportcentrum KERSTPIEKTOERNOOI

Nog 18 nachtjes slapen en dan is het zover Het Kerstpiektoernooi Van maandag 21 t/m woensdag 23 decem her vindt het gezelligste toernooi van het jaarplaatsmhetSportcentrum Dit Kerstpiektoemooi, bedoeld als een aan gename afsluiting van sportief 1992, is zowel voor de recreant als voor de gevorderde sporter Er wordt gestreden m ruim 15 takken van sport Bovendien worden de drie avonden gekenmerkt door uitdagende, leuke nevenaktivitei ten, zoals tafelvoetbal, minicompetitie darts, bankdrukken en disco Boven dien komen er iedere dag bekenden uit de sportwereld die demonstraties en gasttrammgen verzorgen Op dit mo mentweten weal zeker dat Amoldv d Leijden, Pernette Osinga en Hans Bohm zullen komen Vanaf 2 december ligt het mschrijffor muller bij het Sportcentrum Schrijf je in en doe voor een piek mee aan dit supergezelhge toernooi Er is maar een beperkt aantal plaatsen, dus vol is vol

MENU PERIODE 7/12 T/M 11/12 MAANDAG

S'-<i,i^!f- V heldere preisoep of f„-i.^^* & champignonsoep karbonade of wiener schmtzel kalfsjus sperciebonen met maïs of witte kool

gebakken aardappelen

REPACC Repetitiecolleges Accountancy 20 |iir trvirinK in ha geven n n rLiKlitiLcolkijts t b v d<_ MVRA en Universiture examens (o 1 te TilJiurg) • CONTROLELEER • ADMINISTRATIEVE ORGANISATIE i)o()r de onderste Lining die Repiec hiedt (to[iej,es >rRitie eigen Jesmiterijil) verjltxjgt men de si igingslïansen KI'PACC

Heb je interesse m deze vraag of wil je weten welke andere vragen er nog liggen bij de Wetenschapswinkel Kom

«cslLrpk

75 50i2 MH llllil ILI on 68 47 90

RG

veg holstemer schnitzel witte kool gekookte aardappelen luxe entrecótL au poivre DINSDAG

heldere tomatensoep of groentecremesoep hamburger of rollade sauce hawaienne macedoine legumes of prei a la crème patates frites of gekookte aardappelen veg sojaburger hawaienne saus macedoine Icgumes-frites luxe jagerschmtzel WOENSDAG

11 •

ö

_ os oa

hollandse erwtensoep of heldere kippesoep nasi goreng-kroepoek seroendeng kipstukjes met satesaus oedang of deense schnitzel smjboontjes gekookte aardappelen veg vegetarische nuggy pindasaus seroendeng kroepoek luxe dubbele kipfilet DONDERDAG

6 ^.aV^^ ' ,SV*'

10%

^

-

-

STUDENTENKORTING

sjalottencremesoep of mines tronesotp kalkoeksteak of biefstuk tartaar uiensaus bleekselderij of koolraap met bechamelsaus rosti of gekookte aardappelen veg bruine bonenschotel-rosti salade luxe biefstuk amencaine VRIJDAG

vermicellysoep of Imzensoep gepocheerde vis bearnaiesaus of kipkemeragout wortelen met peukjes of doperwten parijse aardappelen of rijst of gekookte aardappelen veg kerrienotenragout doperwten-rijst luxe verse rode zalmmoot

3 dcember 1992

HUNIVERSTIcl­

Cultuurredactie: Monique Mulder

1 Kunst Si Kviltuur^

Björn Again en de muziek die niemand wilde kennen cwtgfir^

♦ Verguisd of aanbeden: de wedergeboorte van de ABBA muziek

Het leven zoekt zijn bevestiging in de herhaling van het verleden. Nostalgie bestaat enkel door een tastbare geschiedenis, die zich nog eenmaal vertelt. Wordt dat verle­ den niet meer overgedaan, dan zijn

we onze wortels kwijt. Om die reden scoort een band als de The Soft P arade zo goed: het verhaal van The Doors, dat we al­ lemaal zo goed kennen, wordt op­ nieuw door hen opnieuw ten geho­

re gebracht. Toen The Soft P arade enkele weken geleden in het Noor­ derligt optrad, bestond het publiek uit die mensen die er indertijd bij waren ­ of zij die dat gewild hadden. Muziek overleeft de mens ­ dat ver­

klaart het verschijnsel revival. Muziek is niet alleen om naar te luisteren, we willen het ook zien. Daarom is de Abba­coverband Björn Again zo leuk. En zo kan het gebeu­ ren dat reeds bij het openingsnum­ mer Waterloo de rechtervoet van de recensent tap­tap­tap doet. Sorry. Een kleine twintig jaar geleden zou dat niet gebeurd zijn. De studenten van nu zijn net te jong om ­ zoals dat heet ­ de jaren zestig bewust meegemaakt te hebben. Begin jaren zeventig hebben de muzikale relikwieën uit het tijd­ perkvan Aquarius ons niet meer zo­ veel te vertellen ­ of we begrijpen het niet meer. The Grateful Dead is dood en vervangen door muziek die enkel bestaat uit een melodie­ tje en een tekstje. En danspasjes. Dus is er Abba. Abba is synoniem voor het gat waarin wij, de eind twintigers en de begin dertigers, terecht gekomen zijn. Te jong voor de psychodelica en gelijk al veel te oud voor de Zweedse zoete deuntjes. Maar nie­ mand ontkomt eraan. En zo kan het gebeuren dat Noorderligt aardig volstroomt, achttien jaar nadat Abba haar eerste hit scoorde, met een publiek dat achttien jaar niets van Abba heeft willen weten, voor een band die de verborgen dromen

Atame, een zachte fihn over liefdevol geweld Pedro Almodovar, het enfant­ter­ rible van de Spaanse filmindustrie, heeft in de internationale filmwe­ reld een naam opgebouwd. Gedurf­ de thema's overgoten met een lief­ lijk sausje zijn zijn specialiteit. Tie meup! Tie me down!, in het Spaans Atame, verhaalt over de nachtmer­ rie van vele vrouwen. Marina (Vic­ toria Ahril) wordt in haar eigen huis gegijzeld door een man met wie ze een hele tijd geleden een nummer­ tje maakte. Zij was hem allang vergeten, hij haar niet. Hij dringt haar huis bin­ nnen, bindt haar vast en zorgt er­ voor dat ze geen enkel contact meer heeft met de buitenwereld. Maar Ricki (gespeeld door Almodovars lijfacteur Antonio Banderas] doet

het allemaal niet voor de lol. Hij wil oprecht dat Marina van hem gaat houden en zijn kinderen baart. Die tegenstelling, geweld versus liefde, voert de Spaanse regisseur tot in het absurde door. Ricki koopt pleisters die niet zeer doen als hij ze van Marina's mond af trekt. Als zij op de wc zit en maar niet kan plassen, laat Ricki behulpzaam de kraan lopen. Hij brengt haar zelfs ontbijt op bed en roept liefdevol 'Ik ben het!' als hij na een boodschap thuis komt. De doorsnee gijzelne­ mer gaat niet op een dergelijke manier te werk. De doorsnee regis­ seur zou het thema ook anders aankleden. Of uitkleden, dat is natuurlijk een schot voor open doel. Tie me up! Tie me down! bevat

maar twee blootscènes, waarvan er één van een ongekende intensiteit. Zonder ook maar een moment grof of expliciet te worden, toont Almo­ dovar het tweetal in de beste vrijscène sinds tijden. Maar om ook hier de tegenstelling compleet te maken, toont een ander fragment een masturberende Marina in bad met een speelgoedduikertje. Ook de muziek gaat mee op de golven van tegenstelling. Soms vervreemdend, agressief, dan weer van een zeikerigheid als van het Loveboat­deuntje. Ondanks het thema heeft Almodo­ vars film een prettige, 'zachte' na­ smaak. Niet het geweld, maar het lieflijke blijft het langst nazingen. Het zijn de kleuren die de film

In de stenen boeken van het kun­ stenaarsechtpaar Kubach­Wilmsen schuilt een merkwaardige paradox. Ze zijn van marmer, basalt of onyx, lijken tot in het laatste detail boek te zijn, maar kunnen niet gelezen worden. Het meest duidelijke voor­ beeld van die paradox wordt gele­ verd door een werk dat nog het meest doet denken aan een open­ geslagen missaal. D e stenen pagina's lijken te rusten op een kleine lessenaar en hangen licht uitgezakt naar links en rechts. De pagina's bevatten echter geen en­ kel leesteken, laat staan een woord of zin. Deze blazijden leveren voor­ al informatie over de gebruikte steensoort, over de prachtige teke­ ning van die steen en over de opvattingen van het Duitse kunste­ naarsechtpaar. Kubach en Wilmsen koppelen in de ongeveer 25 werken die op de tentoonstelling te zien zijn liefde voor de steen en ambachtelijke passie aan ontzag en eerbied voor het boek als cultuur­ drager. De boekvorm wordt door hen aangegrepen als informatiever­ schaffer over aard, kleur, textuur en bewerkingsmogelijkheden van de steen.

van het Duitse beeldhouwersecht­ paar schreef, komt naar voren dat Kubach en Wilmsen traditioneel werkende kunstenaars zijn die het experiment en de vernieuwing minder belangrijk vinden dan am­ bachtelijke kwaliteit. Er wordt een wat gewaagde vergelij king gemaakt met Michelangelo die ­ net als Kubach en Wilmsen ­ zijn stenen zelf selecteerde. Van de Italiaanse renaissancekunste­ naar is bekend dat hij de ziel van het te ma ken werk in aanleg al in de steen aanwezij; achtte. De taak van de beeldhouwer was die ziel te vormen en aan de ruwe steenvorm te o n t w o r s t e l e n . Die bijna per­ soonlijke relatie met de steen zou ook bij

het in München opgeleide echtpaar aanwezig moeten zijn. Daaruit volgt dan ook het respectvolle, bijna eerbiedige karakter dat de werken van Kubach­Wilmsen kenmerkt. Dat zij de boekvorm kiezen om dat

Uit een heldere tekst die kunsthis­ torica Liesbeth Jans over het werk

maken. Rood en blauw. In vrijwel elke scène schemeren deze tinten door, niet nadrukkelijk, maar na een tijdje beheersen ze ongemerkt fN^X

tï F I L JVI t het beeld. De kleur van de vrouw en de kleur van de man, soms in harmonie, soms in perfecte tegen­ stelling. Liefde, humor, kleur en geweld: als elkaar aanvullende tegenstellingen bevestigen ze de naam die Almodovar heeft opge­ bouwd. [MvA]

respect meer reliëf te verlenen, is dan ook niet verwonderlijk./PS/ Kubach­Wilmsen, werken in steen. Galerie Resy Muysers. Tot en met 16 december.

Een taal van steen

Bijdragen: Mark van Assen, Michel Knapen, Pieter Siebers

van deze generatie weet te door­ gronden. Ruim voordat de Australische groep Bjórn Again op het podium verschijnt, beginnen de opstandige kinderen van weleer te schreeuwen om de muziek die ze )aren lang ontkend dachten te hebben. Maar Björn Again wéét dat die ontken­ ning onecht is ­ en voor het eerst in jaren kan het publiek er publie­ kelijk voor uitkomen dat het al die jaren stiekem naar de liedjes van het Zweedse viertal heeft geluisterd. Het is verbazingwekkend hoe gemakkelijk je songteksten ont­ houdt die je nooit gehoord hebt. Fernando. The winner takes it all. I do, I do, I do. Dancing Queen. Tap­ tap­tap. Hoe zouden de 600 enthou­ siaste concertgangers gereageerd hebben als niet Bjórn Again optrad, maar Abba? [MK]

AGENDA MUZIEK ♦ 7­12 De Synagoge, Willem II str 20, 21.00 uur: We ate desperately, compositie van Hans van Helvert (o.a. Stiltecentrum) voor 2 sprel<ers, sopraan, viool, dw/arsfluit en tape, toegang 10,00.

♦ 8­12 Café Marijnen, Heuvel 13, 22.00 uur: Hiii Billy Booglemen, rockabilly & honky tonk blues, toegang gratis.

FILM Cinecitta, Willem II str 29, 22.15 uur: The Player, satire op Hollywoodfilms, toegang 11,00. Filmtheater Louis, Louis Bouwmeesterpin 1 : ♦ 3 en 4­12 The Sheltering Sky van Bertolucci. Naar roman van P. Bow/les waann jong stel oplossing voor (huwelijks)problemen in Sahara zoekt. Schitterende beelden, 19.30 uur; en 4 Aventures de Reinette en Mirabelle van Rohmer, plattelandsmeisje ontmoet stadsmeisje, instinctief gefilmd, 22.00 uur (ook nog 5-12). ♦ 5 en 7­12 The Accidental Tourist van Kasdan. Naar roman van A. Tyler, goed geacteerd, humoristisch, over leven van pas gescheiden man (William Hurt), 19.30 uur. ♦ 7 en 8­12 Le Rayon vert van Rohmer, de groene straal als inzicht m eigen en andermans gevoelens, 22.00 uur.

♦ 9­12 Tie me up, tie me down (Atame!), zie recensie, 22.00 uur. Toegang alle films 8,50 (CJP 7,00).

THEATER ♦ 4­12 't Heks, Lannerstr 1 . 21.00 uur: Martha & Otto door G ezelschap/ Het Zuiden. Martha (eigenares slagerij) en Otto (fabneksarbeider) willen relatie, toegang 10,00 (CJP 8,00).

♦ 8­12 Studiezaal Schouwburg, 20.30 uur: Feike Boschma, beeldtheater op teksten van dichter Lorca, toegang 17,50 (CJP 12,50).

TENTOONSTELLINGEN ♦ t/m 16­12 Galene Resy Muysers, Nieuwlandstr 22: sculpturen van KubachWilmsen, zie recensie, toegang gratis. ♦ vanaf 4­12 Aula­foyer KUB: Wandkleden, schilderijen, collages en studies van dne Franse wevers. Opening 16.30 uur.

♦ Eerbied voor de cultuur in steen

SELECTIE - ^ —

HUNIVERStlcl-

TERUG NAAR AF Deze week zag ik nog hoe een spichtige jongen, met voor zijn Uchaam veel te lange armen, heel voorzichtig een van onze Nacht-affiches in de glazen ganglospeuterde. Overal zijn de affiches al opgeruimd. Die in de gang was een van de laatste. Had ik hem moeten tegenhouden? In de KUB zelf is er steeds minder dat nog herinnert de Nacht. Anderhalf jaar ges)ouwd, geregeld, gebedeld, en in acht uur - die bij elkaar nog geen werkelijk mensenuur leken te duren - is het weg. Zonder dat ik zelf iets van het programma heb gezien of tijdens die Nacht noemenswaardig heb gezwijnd. Hoe het is geweest heb ik uit de tweede hand heb vernomen. Krantestukjes en hier en daar een mondeling relaas. Zielig? Helemaal niet. De mooiste dingen worden voor noppes ondernomen: zonder zin, zonder reden, en zonder overblijfselen. Zo bouwden de Kelten al enorme monumenten die ze op het m o m e n t van gereedkomen in brand staken. Zo kom ik uit een dorp waar eens per jaar een bloemencorso wordt georganiseerd. Maandenlang ploeteren duizenden mensen uit verschillende buurtschappen om er metershoge praalwagens in elkaar te steken. En dan, als het kunstwerk eenmaal gereed is en met tienduizend dahlia's betimmerd, zeulen ze het gevaarte twee keer door het dorp om de andere dag, alsof ze bang zijn geworden van hun eigen kunnen, hun gevaarte tot op de laatste spijker te slopen en over te gaan tot de orde van de dag.

Alles is vergankelijk, behalve het verlangen blijft. Zo is het maar net. Diek verkoopt zijn boeken weer, en ook ik doe pogingen om als vanouds mijn werkzaamheden op te pakken. Gemakkelijk is dat niet. Zo hebben Diek en ik nog de vervelende gewoonte elkaar dagelijks te bellen. De aanleiding wordt, nu het dan allemaal gepasseerd is.

is, en wat we gezien hebben op teevee. Ongemakkelijk pratend proberen we beëindiging van het telefoongesprek te voorkomen. We missen elkaar, terwijl we toch maar hemelsbreed veertig meter van elkaar verwijderd zijn. Het woord Nacht valt trouwens steeds minder, al prijzen we - zodra het gesprek daartoe aanleiding geeft - elkaar en ieder-

2?^^{7e^ z^an dé !^\^^t

Enkele weken geleden bestond de universiteit 65 jaar. Doordenkers hadden kunnen wéten - of tenminste kunnen vermoeden - dat de uitkomst van de puzzel (zijnde de leeftijd van de schoonmoeder) daar iets mee te maken had. We hadden Hans Moors gevraagd een raadsel te maken met 65 als uitkomst. De clou van de puzzel is, schrijft eenmansjury Moors, dat de ambtenaar het huisnummer van de man kende. 'Desondanks wist hij de leeftijden van de kinderen niet - tot de laatste informatie. Slechts bij huisnummer 144 zijn de leeftijden niet uniek bepaald. De twee mogelijke paren leeftijden zijn (15, 9) en (13, 5). De laatste informatie van de man geeft dan duidelijkheid.' Slechts twee van de twaalf inzenders hadden de goede oplossing ingestuurd. /. de Bekkei wint de boekenbon, oordeelt Hans Moors, omdat hij het zwakke pimt in de opgave wist aan te geven: het leeftijdenpaar (15, 9) leidt tot de vrij absurde waarde van 135 voor de schoonmoeder. Twee vrouwelijke inzenders kwamen met oplossingen als 77 en 49;

steeds futieler. We vertellen elkaar wat over de krant, dat het zo koud

een derde stuurde vier mogelijke leeftijden in: 56, 77, 80 en 95. Deze opgave had wederom een aantal inzenders geïnspireerd om alle wiskundige kennis die ze in huis hadden, tentoon te spreiden. Gezien de wat magere score - die van vrouwen was nihil - dient er wat bijgespi j kerd te worden. U wordt op uw wenken bediend. Er gaan voorzichtige stemmen op

bM O 'T'

^

ei^de SCHILDPAD om een studierichting Wiskunde aan deze universiteit te beginnen. U bent van de partij die tégen Wiskunde in Tilburg is. De Filosofen van deze universiteit zien ook niets in deze nieuwe richting. Met Wiskunde wordt namelijk hun monopoliepositie in de logisch-mathe-

matische hoek aangetast. U zult dus de ledenvan de vakgroep Filosofie aan uw kant moeten zien te scharen. Daartoe zult u een filosoof belangrijke - want vertrouwelijke informatie moeten doorspelen; dan heeft uw geniepig plannetje kans van slagen. Maar kun je een filosoof vertrouwen? Filosofen liegen namelijk altijd. In gebouw P komt u twee mannen tegen. Het kutmen alleen maar filosofen of wiskundigen zijn. Wiskundigen, daarvan weet iedereen dat ze altijd de waarheid spreken. Zegt de een tegen de ander: 'Onze voorziter zegt dat hij filosoof is.' Zijn de sprekers beiden filosoof, beiden wisdundige of kan het een mengvorm zijn? Het is nuttig om te weten dat dr. Bert Hamminga achter deze puzzel zit. Hamminga is filosoof. [MK] Oplossingen voor 10 december inleveren bij Univers, A16. Onder de goede en meest originele inzendingen wordt een boekenbon van fl. 25,- verloot.

een die eraan heeft meegewerkt bij gelegenheid uitbundig. Dat prijzen helpt trouwens niet, want alletwee voelen we wel dat de Nacht per dag verder oplost. Zowel bij Diek als bij mij is er het afgelopen anderhalf jaar iets ontkiemd dat waarschijnlijk uit zal groeien tot een diepe ontevredenheid met de normale dagelijkse gang van zaken. Alles is dan wel vergankelijk, maar het verlangen, zoals gezegd, blijft. Om elkaar wat op te peppen bestoken we elkaar af en toe nerveuzig met nieuwe ideeën. Een blaadje voor het leed van dertigers of een boek met de verzamelde columns van de Nachtvoorlezers. Lang, veel te lang bespreken we die dingen met elkaar, om dan een leegte te voelen. Want waar de Nacht zat zit nu een gat. Vooral 's avonds. Gisteren zag ik hoe onze buurman, (tenminste de nieuwe buurman die daar iskomenwonentoende eerste man van onze buurvrouw na een hele luidruchtige ruzie over niet naar elkaar kunnen luisteren is weggelopen) de hond van onzebuurvrouw (nogsteeds dezelfde golden retriever Bob] weer eens uitliet. Elke avond doet ie dat, altijd hetzelfde rondje. En terwijl die met dat beest rondsukkelt (steevast probeert hond Bob tegen de dure fourwheel-drive-terrain-wagon van onze rüeuwe buurman te piesen) praat hij ertegen, tenminste, beweegt zijn lippen. Ik vraag me af wat hij zoal tegen dat beest zegt. Misschien moest ik ook maar eens een hond nemen.

Voermans &> Van Diek

Ruim honderd studenten spannen zich in bij de maandag-aflevering van het immens populaire keep-moving in het sportcentrum. Op snelle muziek - variërend van house tot dixieland - wordt de conditie op peil gehouden. De keep-moving-instructor {elke dag van de week staat er een ander) legt de zweep doorgaans flink over de groep. De meesten halen - zij het intens vermoeid - de eindstreep, nogal wat anderen moven voortijdig naar de douche. [Foto: Erik van der Burgt]