1989 09 22

DNIVERS Tilburgs Universiteitsblad -'JLlseptember 1989 - jaargang 27 nummer'

Onderwijsbegroting 1990 belooft geen nieuwe Icortingen voor universiteiten De Katholieke Universiteft Brabant krijgt structureel 2 ton extra voor bundeling van onderwijs en onderzoek rond het thema arbeid en het daarmee samenhangende instituut voor fundamenteel arbeidsmarktonderzoek. De oprichting van een dergelijk instituut is daarmee vrijwel zeker, ook al valt de extra subsidie lager uit dan verwacht. De Tilburgse universiteit heeft in 1990 70,3 miljoen te besteden.

4

Voor nieuwe bezuigingen hoeven de universiteiten in 1990 niet te vrezen. Maar evenals in voorgaande jaren lopen zij opnieuw tientallen miljoenen guldens mis waar zij recht op menen te hebben vanwege de alsmaar stijgende studentenaantallen. Op studiefinanciering is voor 1990 evenmin een uitgavenbeperking voorzien. Maar daar doet het venijn zich in volgende jaren voelen: via privatisering van de studieleningen en vert)etering van de studievoortgang moet 300 miljoen gulden optafel komen, maar concrete invulling hiervan blijft uit tot er een nieuw kabinet is. Het totale budget voor onderwijs en wetenschappen bedraagt in 1990 29,1 miljard gulden, ruim 0,8 miljard minder dan in 1989. Deze daling hangt in sterke mate samen met de dalende leerlingenaantallen, die automatisch doorwerken in de be-

groting. De verlaging is echter minder sterk dan aanvankelijk was geraamd, omdat de deelname aan het niet-leerplichtige onderwijs onverwacht sterk is gestegen. Per saldo wordt voor 1990 een nieuwe bezuiniging aangekondigd van 100 miljoen gulden, oplopend tot 400 miljoen in 1994. Voor komend jaar wil Deetman die dekken door de les- en cursusgelden in het voortgezet onderwijs met tien procent te verhogen (opbrengst 30 miljoen), door bouwbeperking en aanpassing van de programma's van eisen in het basisonden/vijs (34 miljoen) en door een beperking op de stijgende huuren investeringsbudgetten in het hbo (36 miljoen). In de jaren vanaf 1991 moet het oplopende bezuinigingsbedrag in belangrijke mate gedekt worden in de sfeer van de studiefinanciering. Vol-

gend jaar wordt voor studiefinanciering geen uitgavenbeperking voorzien, maar in 1994 is die opgelopen tot 300 miljoen gulden. De maatregelen die hierbij horen zijn nog niet uitgewerkt; ze moeten gevonden worden in privatisering van de studieleningen en in maatregelen ter bevordering van de studievoortgang. Over een mogelijke invoering van de privatisering zal nog deze maand een advies worden uitgebracht door de commissie Van derZwan/Leblanc. Over de koppeling van studievoortgang en studiefinanciering is vorige week een advies verschenen van de commissie In 't Veld. Het is aan een volgens kabinet om aan de hand van deze adviezen tot een invulling van de bezuiniging te komen. De kwestie wordt immers door het pwriement te controversieel geacht om met een

Economen in debat na de troonrede

Promotie mr. BÂŤida De administratieve rechtspraak is een zooitje, nneent de Tilburgse jurist. Professor Snellen vertrekt naar Rotterdam (foto). demissionair kabinet te behandelen. Zoals werd aangegeven, is een miljard gulden geraamd ter compensatie van de onverwachte stijging van de leeriingenaantallen in het nietleerplichtig onderwijs. De universiteiten echter hebben wel te maken met stijgende studentenaantallen, maar delen niet mee in dat miljard. Als enige onderdeel van het bestel kent het wetenschappelijk onderwijs geen zogenaamde exogene financiering, dat wil zeggen geen automatische koppeling van budget aan studentenaantal. Was dat wel het geval geweest, dan hadden de universiteiten in 1990 zo'n honderd miljoen gulden extra moeten krijgen - aldus de voorzitter van

8/9 'Universitas' Glorierijke producten van de Europese beschaving. 11 Droge akoestiek Klinkende opening van het nieuwe seizoen van de Liedertaf el. de Vereniging van Samenwerkende Universiteiten, ir. P. van der Schans, in een reactie op de onderwijsbegroting. Volgens Van der Schans zijn de universiteiten 'ondanks alle mooie woorden' op de nullijn gehouden door 'een kunstmatige korting'. Nieuw beleid ten aanzien van het wetenschappelijk onderwijs wordt in de begroting nauwelijks voorzien. Deetman maakt wel een opmerking over de startsubsidies die O & W tijdelijk verstrekt aan postdoctorale beroep)Sopleidingen. Deze subsidievorm loopt in 1992 af, nrtaar voortzetting in een andere vorm wordt overwogen. (JD/HOP)

Meer aandacht voor maatschappijwetenschappen

")

Met een matig bezette aula maar een volle perstribune vond afgelopen dinsdag - de derde in september - het jaar-^ lijks terugkerende symposium Na de troonrede plaats, wederom georganiseerd door het OIof-dispuut Kongsi. Op een groot scherm konden de bezoekers de koningin de Troonrede zien uitspreken, waarna discussie volgde tussen de forumleden onder leiding van collegevoorzitter prof. P. Verheyen. Er werd onder meer gesproken over de hausse in de economie. Volgens drs. J . Postma. directeur-generaal van de Rijksbegroting, lagen mondiale ontwikkelingen ĂŠn het beleid van hot kabinet-Lubbers hieraan ten grondslag. Het financieringstekort en de collectieve lastendruk zijn verminderd, betoogde hij. 'In de discussies worden de inspanningen op dit gebied van het kabinet gebagatelliseerd.' De Rotterdamse hoogleraar Monetaire Economie, prof. dr. E. Bomhoff. haalde de werkloosheid aan als teken van het falend beleid van de regering-Lubbers. Hij verweet Lubbers een 'hevig gebrek aan creativiteit' op dit punt. Hoogleraar Kwantitatieve Economie aan de KUB, prof. dr. F. van der Ploeg, erkende dat overheidsuitgaven weliswaar teruggedrongen zijn maar dat daarmee ook 'de kwaliteK is achteruitgegaan'. Dit brengt sociaal enorme j kosten met zich mee, betoogde hij. (QF

989

De minister van onderwijs en wetenschappen zal een nieuw fonds instellen voor toponderzoek en topopleidingen in de tweede fase. Het fonds zal vanaf 1991 geleidelijk groeien om er 500 tot 1.000 jonge promovendi mee aan te stellen. Dat staat in de nota 'Zicht op een nieuw onderzoekslandschap', waarin het demissionaire kabinet het wetenschapsbeleid voor de jaren negentig uiteenzet. De nota is op 15 september gepresenteerd na het laatste kabinetsberaad waaraan W . J . Deetman als minister heeft deelgenomen. Algemene conclusie van het kabinet is dat de nadruk die in de jaren tachtig is gelegd op economische doelstellingen en bevordering van de technische en natuurwetenschappen gehandhaafd moet blijven. Daarnaast moet er meer aandacht komen voor gedrags- en maatschappijwetenschappen en geesteswetenschappen. Uit deze disciplines wordt een bijdrage venwacht aan de oplossing van maatschappelijke vraagstukken, alsmede een bescherming van het nationale culturele erfgoed. Over de financfering van de acties wil het kabinet - gezien de demissionaire status - niet meer kwijt dan dat zij mogelijk gemaakt moeten worden door verschuivingen binnen de huidige budgetten. Een van de belangrijkste acties om

Nederiand internationaal te laten meetellen ligt bij de vorming van 'topkader'. Daartoe moeten er tweede fase opleidingen van zeer hoog niveau komen, die ook wel omschreven worden als 'graduate schools'. De opleidingen zullen nauw verbonden zijn met - deels nieuw op te zetten - onderzoekscentra op terreinen als milieu, telematica, fysieke infrastructuur en transport. De studenten aan deze opleidingen krijgen zo toegang tot onderzoek van internationale reputatie. (JD/HOP)

Braks naar O&W Ir. G.J.M. Braks is de nieuwe minister van Onderwijs en Wetenschappen in het (demissionaire) kabinetLubbers-2. Braks heeft ook het ministerie van Landbouw en Visserij onderzijn hoede. Hij is bewindsman op dat departement sinds het aantreden van het eerste kabinetLubbers in november 1982. Tot er nieuw kabinet is geformeerd is Braks ook 'echt' de bewindsman op O & W en niet alleen maar 'waamemend minister' of iets dergelijks. Eerder werd erop gespeculeerd dat minister Briiikman van WVC het ondenwijsdepartement onder zijn hoede zou krijgen. (JD/HOP)

INGEZONDEN

COLOFON

0I\

MATSERTJES

reaRtionai. "Reaktionair" is een rubriek waarin reakties van lezers worden geplaatst. Naam en volledig adres van de schrijver(s) dient bij de redaktie bekend te zijn. Anonieme brieven verdwijnen in de prullemand.

40jaaropdeKUB De overstelpende belangstelling die ik op 1 september jl. heb ondervonden bij de viering van mijn 40­jarig jubileum maakt het mij op dit moment onmoge­ lijk om ieder persoonlijk mijn dank te betuigen. Allereerst wil ik bedanken voor de ont­ vangst op de KUB. Voorts wil ik bedan­ ken de honderden personen die op de receptie zijn geweest, alsmede voor de even zovele schriftelijke reacties. Veel wensen waren vergezeld van bloemen en cadeau's in allerlei vormen. Het was onvoorspelbaar en deze grote belang­ stelling heeft mij diep geroerd. Het was een enorm feest. 1 september 1989 zal voor altijd een voor mij zeer kostbare herinnering blijven. Nogmaals iedereen die op welke wijze dan ook mij die dag heeft verwend héél héél hartelijk dank. Nanda Boers

Brain­drain­train (2) Jo Segers verwijt de wetenschappers die dagelijks van Amsterdam naar Til­ burg pendelen in de 'brain­drain­train' bevoordeelde arrogantie omdat die pendelaars niet naar Tilburg willen ver­ huizen (Univers, 25 augustus). De redenen van het in Amsterdam blij­ ven wonen: 'de één heeft een vrouw getrouwd, de ander een os geslacht' (Segers). Hijzelf is dus ook bevooroordeeld en ar­ rogant want hij gaat er blijkbaar van uit dat deze reizende geleerden mannen zijn. Dat is geen ethnocentrisme, maar seksisme. Joke Langbroek

^■i matsertjes

^ ^

'Matsertjes' kunnen enkel per ingevulde matser­ bon worden opgegeven bij de redaktie. Contant betalen. Tot 30 woorden kosten ze ƒ 5,—. Tussen 30 en 60 woorden ƒ 10,—; onder nummer ƒ 2,50 extra. Reakties op advertenties onder nummer naar de redaktie sturen. TOERNOOI: Woensdag 4 okt. is er een lustrumtoernooi van Pendragon als voorproef op de lustrumweek (16-19 okt.). Grijp nu alvast je kans en doe mee aan deze 'generale repetitie'. Je kunt je inschrijven voor: badminton, hockey, rugby, (tafel)tennis, voetbal. BULES GEVRAAGD: Bijles gevraagd voor fysiologie en funktie-leer (propedeuse psychologie). Zo spoedig mogelijk! 013-674522. TENTAMENVREES: Ben je nu al zenuwachtig voor je tussentoetsen, dan zul je het 4 okt. zeker zijn. Geef je daarom op voor het Pendragon-1 dagstoemooi om alle stress er nog even uit te zweten. Deelname is mogelijk aan badminton, hockey, rugby, (tafel)tennis of voetbal. ICHTUS-STUDENTENVERENIGING: De Christelijke Studentenbeweging ICHTUS is weer volop aktief: gez. maaltijden, zang, bijbelstudie, veel gezelligheid,... Kom dat alles proeven! ledere woensdagavond. Inlichtingen: 013-367274 (Frits) óf 013-424360 (Lammert). COMPACT DISC: Voor slechts / 32,50 kom je in het bezit van elke pop-compact disc! (Levertijd ± 3 weken). Bel Rob 013-369319 of Eric 080-239847. VERHUIZEN: Goed en voordelig verhuizen/iets te vervoeren binnen en binten Tilburg, ook 's avonds en in de weekends. Verlengde Mereedes-bus met chauffeiu-. Tel. 435857. (Tussen 18.00 en 20.00 uur). AUTORULES: Autorijschool Wim Bijvoet, Marie Koenenlaan 111, tel. 013-671599. Een waarborg voor goede lessen. Beginners-aanbieding. DEELT. STUD.: Jurid., aypndstudenten vereniging 'Tot Persitit' is er voor jou. Wij organiseren: excursies, gastsprekers en behartigen jouw belangen via faculteitsbest. Wordt voor ƒ 15,- p. jr. lid en bel 's avonds 01804-30745 of 03453-2383 voor meer informatie. CEBOJUF: 10% Besparen op de aankoopsom van al je juridische literatuur? Dat kan door te bestellen bij Cebojuf. De bestellijsten zijn verkrijgbaar in de hal van gebouw B. De besteltermijn loopt van ma. 21-08 t/m wo. 27-09. Inlichtingen: kamer O ^ . Tel. 662998 tussen 16.00 en 17.00 uur. WONINGRUIL: Doe iets aan het fileprobleem. Woningruil Tilburg-Utrecht. Aangebroden: luxe vijfkamerflat (huiu-) aan Westermarkt Tilburg. Gezocht: woonnümte in Utrecht of omgeving. Bel: Twan Gemis (030-534484 of 013-635653).

(advertentie)

het ideale

FEEST??? Een receptie, borrel of feest wordt voor redelij ke prijzen verzorgd in het sportcentrum K.U.B. Academielaan 5, Tilburg. Informeer eens!!! 013663010. CEBOJUF: Wih U een boekenbestellijst opgestuurd krijgen, schrijft U dan naar Cebojuf, kamer 0-48, Postbus 90153, 5000 LE tilburg. Sluit U wel een aan uzelf geadresseerde voldoende gefrankeerde enveloppe in? 3 MAANDEN AMEIUKA: 9 Weken werken in zomerkamp + 1 tot 6 weken vrij rondreizen. Incl. retourvlucht, visum, verzekering, zakgeld ($ 150,-, $ 450,-). Kosten: ± ƒ 400,-. Eisen: 18-35 jaar, engels sprekend, beschikbaar juni t/m aug./sept. Info: T.A. Camp America, tel. 04780-88074, Postbus 107, 5800ACVenray. ICHTUS VERTOONT: Wil je een boeiende film zien die tot nadenken stemt: kom dan op woensdag 27 sept. naar de KUB, lokaal AZ 7, om 20.00 uur draait Ichtus daar de met 2 Oskars bekroonde film 'The Mission'. Info: 013-424360 (Lammert). THEATERCURSUS: Er is op de KUB een theatercursus voor mensen die later aan de produktie van het Universiteitstheater willen deelnemen. Deciu-sus start op di. 3 okt. elke dinsdagavond van 20.00 tot 22.30 uur. Has Drijvers en Diane Krijnen 3e jaars toneelac. Eindhoven geven de cursus. Voor deze cursus kan men zich aaiunelden bij Liesbeth (01492-2136) of René (013-367467) of schrijven naar René Stüssgen, Wijngaard 39 5046 MD Tilburg. OPPAS GEVRAAGD: Oppas gevraagd voor baby van 3 maanden voor 2 hele dagen + evt. 1 ochtend per week. Liefst woonachtig in Gisterwijk. Inf.: tel. 04242-85142. WINTERSPORT ITALIË: Heb je zin om samen met studenten van andere universiteiten te gaan skiën? Onze wintersportvakantie naar Lüttach is vooral enorm gezelUg. En al mogelijk voor een verbluffend lage prijs: 10 daagse reis, bus, hotel h/p, skipas (50 km, tot 2350 m), atmuleringsvoorz. en garantiefonds reisgelden voor ƒ 555,-. Vertrek 9 maart. Bel Sven, Paul: 013-674951. Astrid: 013-674952 (na 18.00 uur s-v-P-)BESTE MEDE-SKIËR/STER: Al voor de vijfde keer bieden we jou een uiterst goedkope mogelijkheid tot skiën aan. De 10 daagse N.U.S.K.-reis vertrekt op 26 januari naar Villard de Lans (130 km piste, tot 2280 m). Zowel beginners als gevorderden kunnen meedoen aan de Nederlandse Universitaire Ski Kampioenschappen. Busreis, appartement, skipas en deelname aan de N.U.S.K. voor ƒ 520,-. Bel snel Sven, Paul: 013-674951. Astrid: 013-674952. PIANIST GEVRAAGD: Universiteitskoor Contrast zoekt met spoed een (gevorderde) pianist die ons begeleiden wil. Bel: 013-685453 Noor van Leusen.

(Advertentie)

TOEVLUCHTSOORD

voor wetenschappers... DE PAUWHOF

de gastvrije groene buitenplaats midden in de randstad (op non profit basis)

_ " ^ ^ ^ ^ è

Univers

Waag mformatieDeF^uwhof Pasuwtaan 2a, 2243 AA Wassenaar Of bel 01751-14283

-'S?

ZC/N PLATENWINKEL!

X ^ /

AFRIKA: Stichting EXPLORER 3 tot 5 weekse kampeertrektochten per truck en Landrover door woestijn, savaiuie en regenwoud in Noord-, West- en centraal Afrika, vanaf ƒ 2350,— incl. vliegticket. Geïnteresseerd? Bel: 020-766153. GEVRAAGD: Wie kan mij helpen aan de uitwerkingen van de opgaven van steekproef-theorie (tegen redehjke vergoeding). Tel.: 04904-14948 (vragen naar Karel).

(Advertentie)

THEO PETERS

< ^

1 ^H ^H ^H

^B ^ H ^H ^H

^B ^H ^^1 ^B ^H ^ H

korvelseweg 32 - tiliurg tel.: 013-356935 voor ai uw rqbewqzen! kursuspakket auto: 15 lessen + examen /695,=

^H ^H ^H ^H

^B ^B ^H

^H ^H

^B ^H

^H ^B ^H

^H ^^^H univers

tilburgs universiteitsblad (voorheen tilburgs hogeschoolblad) redaktie eddie vaas (hoofdredakteur) lennart kik, angela van schendel (assistente) michel knapen modewericars gerard rutten, jutta chorus, nicole van overmeir, paul van dijk, peter van zoest columntotan j . boelhouwer, c. van diek, p. engels, k. soudijn samensteHng radaktieraad prof. mr. p. van seters (voorzitter) dr. h. van erp, prof.dr. j l . goedegebuure, prof.dr. p. ruys, m. ackermans (adviseur), drs. th. schouw, r. lazaroms, g. siegelaer officHHo mededelingan afd. interne communicatie cartoonist ad van haandel advertenties angela van schendel alle kopij moet uiterlijk op donderdag de week vóór het verschijnen in het bezit van de redaktie zijn. redalcti»«dres/advartantias hogeschoollaan 225, tilburg, telefoon (alleen voor univers) 662277 en 662506 intern: 2277 en 2506 kamer B 12 en B 13 (gebouw b) fax nr. 662996 of 663019 foto rien siers iandeSjk samenwarldngsveriMmd hoger onderwijs persbureau (hop) waarbij verder aangesloten: ad valvas (vu amsterdam), cursor (eindhoven), delta (delft), folia (uvamsterdam), ku-nieuws (nijmegen) mare (leiden), observant (maastricht), u-blad (utrecht), uk (groningen) en universiteitsblad (twente) «huk drukkerij em. de jong bv, baarle-nassau voor niet-universiteitsleden f 40,— per jaargang

22 september 1989

^H ^H ^B

V

Op( schi het in h

Ond

derr wer 199( dec jaar hou dek voe sch( zen na Twï den Het mat mo« waa Het des

VOO

staa bes tev6 ont pen ting get rijks

Het rev van ler\ mm 5 mat mo< M 'He ' ? hog dan X sec dei jvS , pro het -s ten X sch ber(

-M ,3

Vol het ling vrat een ove dat HO

VOO

'bes HO hoc bev me tie stu De res gek gelf een ana van en aan het WIJ!

Via

van ma

Univ

ONDERWIJS

Rendement verhogen door selectie in propedeuse Op Prinsjesdag 1987 is met het ver­ schijnen van het HOOP 1988 voor het eerst een tweejarige plancyclus in het hoger onderwijs ingevoerd. Onder verantwoordelijkheid van het demissionaire kabinet is nu het ont­ werp verschenen van het HOOP 1990, waarin de beleidsplannen van de overheid voor de komende twee jaar zijn opgeschreven. Over de in­ houd van dit lijvige document wordt de komende maanden overleg ge­ voerd met de universiteiten en hoge­ scholen, de academische ziekenhui­ zen, de KN AW en NWO. Pas daar­ na worden de conclusies aan de Tweede Kamer voorgelegd en wor­ den definitieve besluiten genomen. Het HOOP bevat veel feitjes, cijfer­ materiaal en analyses die een indruk moeten geven van de toestand waarin het hoger ondenwijs verkeert. Het zal geen verbazing wekken dat de spanningen op de arbeidsmarkt voor afgestudeerden daarin centraal staan. Enerzijds wordt onnodig geld besteed aan opleidingen waaraan teveel mensen studeren, anderzijds ontstaan in sommige beroepsgroe­ pen tekorten. Een 'optimale benut­ ting van het in Nederland aanwezi­ ge talent' wordt dan ook als belang­ rijkste doel van het beleid genoemd. Het streven is gericht op een verde­ re verhoging van de doelmatigheid van het hoger onderwijs. De opstel­ ler van het HOOP, oud­minister en inmiddels Kamervoorzitter Deet­ man, beseft echter zeer wel dat de mogelijkheden daartoe beperkt zijn. 'Het afgelopen decennium heeft het hoger onderwijs meer ingeleverd dan enige andere maatschappelijke sector in dit land. In dezelfde perio­ de is de produktiviteit met tientallen procenten gestegen. Bovendien is het aanzien van de Nederlandse we­ tenschapsbeoefening gestegen,' schrijft hij. Er is, kortom, een grens bereikt. Volgens de oud­bewindsman moet het komende overleg met de instel­ lingen daarom vooral gaan over de vraag of zij op verantwoorde wijze een eigen beleid voeren, niet zozeer over de vraag of elk onderdeel van dat beleid optimaal is. Het ontwerp­ HOOP 1990 bevat daarom geen voorstel meer voor een uitgebreide 'bestuurlijke agenda', die het vorige HOOP nog wel kende. Er zijn alleen hoofdpunten aangegeven, die zich bewegen in de sfeer van de deelna­ me aan het hoger onderwijs, selec­ tie en toelating, doorstroming en studieduur. De overheid streeft naar een verde­ re stijging van het aantal hoger op­ geleiden, zeker nu blijkt dat de werk­ gelegenheid voor deze groep weer een stijgende lijn vertoont. Nieuwe analyses wijzen uit dat de instroom van studenten nog meer kan groei­ en dan in vorige prognoses werd aangenomen. Tegelijkertijd moet het rendement van het hoger onder­ wijs worden verhoogd. En dan niet via selectie aan de toegangspoort van de opleiding ­ daar heeft Deet­ man zich eerder ook al tegen gekant. Univers

Korte opleidingen in tiet tioger onderwijs worden be­ loond met een erkend certificaat. De universiteiten krij­ gen toestemming om in beperkte mate geld te lenen. En de universitaire bestuursorganisatie wordt aange­ past. Deze voornemens staan in het Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1990 ­ het HOOP ­ dat op Prinsjes­ dag is uitgebracht. Het plan is gemaakt onder verant­ woordelijkheid van de oud­minister van onderwijs en wetenschappen, W.J. Deetman. gelopen jaren nogal druk over maak­ te, is klaarblijkelijk een halt toegeroe­ pen. De top van deze staf is aanmer­ kelijk gekrompen ten gunste van la­ gere rangen, die doorgaans door jongere mensen bezet worden. In 1983 had de helft van de weten­ schappelijke staf de rang van hoofd­ medewerker (of hoofddocent), eind CERTIFICATEN 1987 was dat gedaald tot onder de Naast de onderwijsprogramma's dertig procent. Aan de onderkant met een cursusduur van vier jaar, die van de schaal, bij de aio's, wil Deet­ de hoofdmoot blijven uitmaken van man nog niet overgaan tot salaris­ het bestel, wil Deetman meer moge­ verbetering. Het rappe tempo waar­ lijkheden scheppen voor kortere pro­ in de aio­plaatsen worden op)gevuld, gramma's. Deze moeten afgesloten brengt hem tot de conclusie dat het kunnen worden met een certificaat, aio­schap in het algemeen voldoen­ dat een basis zal krijgen in de wet. de wervend is. Evenmin is de minis­ Certificaten voor studenten die het ter van onderwijs bereid extra moge­ onderwijs al voor het doctoraal of lijkheden te scheppen voor differen­ hbo­examen verlaten, kunnen het tiatie in de salariëring. De universitei­ rendement mede verhogen. De stu­ ten hadden daar met het oog op de denten voor wie het certificaat be­ concurrentie in het bedrijfsleven om doeld is worden op dit moment im­ gevraagd. Zij krijgen ook een nega­ mers nog als uitvallers gezien, die tief antwoord op de vraag of de be­ een negatieve invloed hebben op de windsman niet de mogelijkheden rendementscijfers. van aanstelling en ontslag wilde ver­ Deze 'uitvallers' zijn echter niet in alle ruimen. Alleen op het gebied van de gevallen te beschouwen als misluk­ secundaire arbeidsvoorwaarden zal te studenten. Een aantal van hen kan de instellingsbesturen meer vrijheid ook met een afgebroken studie goed worden geboden. In de toekomst aan de bak komen. Bovendien mogen zij zelf regelingen treffen streeft een aantal studenten ook be­ voor zaken als reiskostenvergoe­ wust niet naar een einddiploma. Kortere programma's met een certi­ ficaat zouden heel wel studenten kunnen aantrekken die nu van een verdere opleiding afzien vanwege de lange cursusduur. Het rendement en de deelname van studenten ge­ ven binnen een aantal disciplines ex­ tra reden tot zorg, zodat daarvoor specifieke plannen zijn gemaakt. De­ ze betreffen met name de techni­ sche disciplines en de theologie (zie elders in Univers)

Hij verwacht meer heil van goede voorlichting, begeleiding en venwij­ zing en selectie tijdens propedeuse. Het rendement in het wetenschap­ pelijk onderwijs ligt nu naar schatting op 63 procent, in het hbo op 57 procent.

ding, verplaatsingskosten, neven­ werkzaamheden, enzovoort.

GELD LENEN De universiteiten roepen al jaren dat zij door allerlei bezuinigingen een enomne achterstand hebben opgelo­ pen met betrekking tot de research­ apparatuur. In het HOOP wordt nu erkend dat inderdaad een onder­ grens is bereikt. Uit de cijfers blijkt dat de OESO­landen gemiddeld 7.4 procent van de onderzoeksbudget­ ten aan apparatuur besteden, in Ne­ derland is dat slechts 3,9 procent. De achterstand wordt geschat op een bedrag van 70 miljoen gulden per jaar. Op korte termijn ziet de bewindsman echter geen mogelijkheden om die achterstand in te lopen. Hij beant­ woordt wel de regelmatig gestelde vraag of de universiteiten en hoge­ scholen geld mogen lenen voor in­ vesteringen of voor de exploitatie als geheel. De belemmeringen daarvoor wil Deetman langzaamaan oprui­ men. De overheid zal echter geen garanties afgeven voor leningen die door de instellingen worden afgeslo­ ten. Ook mogen geen hypotheken worden afgesloten op Rijksgebou­ wen en mogen inkomsten als bij­ voorbeeld collegegelden niet als ze­ kerheidsstelling dienen. Het risico van het lenen op de kapitaalmarkt wil Deetman verder verkleinen door voor de totale omvang van schulden en de daarmee verbonden rente en aflossing een limiet te stellen. Ge­ dacht wordt aan drie tot vijf procent van de exploitatie­uitgaven. In het HOOP wordt tenslotte een nieuw wetsvoorstel aangekondigd ter wijziging van de universitaire be­

stuursorganisatie. Na de vaak hefti­ ge discussie in universitaire kring had Deetman in december vorig jaar het oordeel geveld dat het universitaire bestuur overwegend goed functio­ neert. Toch zou de besluitvorming over onderwijs en onderzoek ver­ sterkt kunnen worden door enige bevoegdheden over te hevelen .■an­ het college van bestuur naar de fa­ culteitsbesturen. De kern van het wetsvoorstel zal zijn dat het facul­ teitsbestuur bevoegdheden krijgt voor het uitvoeren van de begroting, daarbij overigens gebonden aan richtlijnen van het college van bestuur. De universiteitsraad blijft het orgaan dat de verdeling van de middelen over de diverse onderdelen van de universiteit vaststelt. De fa­ culteitsraad stelt zelf de facultaire begroting vast binnen de grenzen van het in de universitaire begroting gegeven budget. De facultaire be­ groting moet goedgekeurd worden door het college van bestuur. De decaan van de faculteit krijgt een zwaardere functie omdat hij als voorzitter van het faculteitsbestuur bevoegdheden krijgt op het terrein van de begrotingsuitvoering. De re­ latie tussen het college van bestuur en de minister moet worden aange­ scherpt, vindt Deetman. Deze rela­ tie concentreert zich voortaan op de verantwoording achteraf over het gevoerde financiële en personeels­ beleid en beheer. Deze verantwoor­ ding achteraf werkt alleen als er een 'vertrouwensrelatie' bestaat tussen de minister en de collegeleden. De benoemingsprocedure van leden van het college moet daarom zo worden ingericht, dat de minister in alle gevallen het recht heeft om een eigen kandidaat aan te stellen. Jos Dohmen/HOP

PERSONEEL Wat het personeel binnen het we­ tenschappelijk onderwijs betreft, constateert het HOOP een lichte groei in de werkgelegenheid. Dat is enigszins verrassend, want de gro­ te bezuinigingsoperaties van de af­ gelopen jaren (TVC en SKG) hebben tot een niet onaanzienlijke verminde­ ring van arbeidsplaatsen geleid. Van de taakverdelingsoperatie alleen al, wordt het verlies aan werkgelegen­ heid geschat op duizend manjaren. Dat er desondanks van groei sprake is, verklaart Deetman uit de komst van de aio's, de herbezetting als ge­ volg van arbeidsduurverkortende maatregelen en de forse groei van het contractonderzoek. De vergrijzing van de wetenschap­ pelijke staf, waar iedereen zich de af­

De overheid streeft naar een verdere stijging van het aantal hoger opgeleiden, maar de propedeuse moet strenger selecteren. Op de foto: studenten leggen massaal hun propedeuse­tentamen af. 22septennbe­ 1989

KORT

Marketing trekt volle zalen

Congres over visueel gehandicapten Op donderdag 28 september vindt er in de aula van de KUB een studiedag plaats over zelfstandig wonende b/inde en slechtziende ouderen, georganiseerd door het Provinciaal Begeleidingscommissie van het Onderzoek en het Netwerk. De aanleiding is een onderzoek van het IVA (instituut voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek van de KUB) en hetwooncentrum voor visueel gehandicapten De Steffenberg In Vught onder oudere zelfstandig wonende blinden en slechtzienden naar hun practische en psycho-sociale problemen. De uitkomsten van het onderzoek hebben geleid tot de ontwikkeling van een informatienetwerk in Tilburg voor visueel gehandicapte ouderen. Het netwerk verkeert In een experimentele fase en Is uniek in Nederland. Behalve het geven van informatie wil de organisatie tijdens de studiedag een discussie tot stand brengen tussen hulpverleners, beleidsmakers en visueel gehandicapte ouderen over de mogelijkheden van slechtzienden om zelfstandig te wonen en leven. Verschillende sprekers zullen het onderwerp behandelen, er is een informatiemarkt, er wordt een film gedraaid en om kwart over drie begint een forumdiscussie. (GR)

vaardigheid wordt bijgebracht', aldus de nota. Het dilemma waar men voor staat is dat een al te voortvarende beveiliging het computergebruik moeilijk maakt. 'Elke maatregel die misbruik of onbedoeld gebruik voorkomt, belemmert ook in zekere mate het reguliere, bedoelde gebruik.' De nota maakt een onderscheid in twee soorten gevaren. De eerste categorie behelst onbedoelde bedreigingen, zoals systeemstoringen, uitvallende electriciteit, brand, wateroverlast en dergelijke. De tweede categorie omvat doelbewuste acties, het knoeien met budgetten, personeelsgegevens, tentamencijfers en de zogenaamde hackers, die willen aantonen dat zij bij gegevens kunnen zonder toestemming te hebben. De Stuurgroep Informatiebeleid moet de ontwikkeling en invoering van het beveiligingsplan begeleiden, bijgestaan door een aantal op te richten werkgroepen. Een privacyreglement wordt inmiddels voorbereid door mr. F. van Spaendonck. Het definitieve beveiligingsplan moet in juni 1990 zijn beslag krijgen. Het onderwerp zal tijdens de vergadering van de universiteitsraad op 28 september ter sprake komen. (GR)

Lezing minister van Sleeswijk-Holstein

Vrijdag 22 september houdt prof. dr. H. Buil, minister van binnenlandse zaken van Sleeswijk-Holstein (BRD) een lezing aan de KUB over de verhouding tussen de regering s?^.' en het pariement. Dit naar aanleiding van het In verband mét de toenemende automatise-' verschijnen van het eindverslag van de parring aan de universiteit moet er een beveililementaire enquêtecommissie van de gingsplan komen, met daarin 'calamiteitendeelstaat, over de herziening van het constiplannen' en een 'noodvernietigingsplan'. Er tutionele en het pariementaire recht. Behaldienen regels te komen voor het verlenen en ve minister in Sleeswijk-Holstein is prof. Buil ontnemen van bevoegdheden aangaande hoogleraar Staats- en Bestuursrecht aan de computers. En 'personen op kritische funcuniversiteit in Hamburg. Eerder heeft hij de ties' moeten betrouwbaar zijn. Cobbenhagenleerstoel aan de KUB bezet. Dit zijn enkele maatregelen die voorgesteld De lezing is getiteld: 'Reform einer Landesworden in het beveiligingsplan informatieverfassung in der Bundesrepublik Deutschvoorziening KUB van het Rekencentrum. land' en vindt plaats in B 602 om kwart over De universiteitsraad heeft tijdens de discuself 's ochtends. sies over de High Tech Bibliotheek aange(GR) drongen om te komen tot een dergelijk beveiligingsplan. Aan de KUB bestaat volgens de nota geen uitgekristalliseerd beleid op dit gebied. De informatievoorziening aan de universiteit, inclusief het computernetwerk, is kwetsbaar. 'Een extra factor is de aanweVorige donderdag 14 september organiseerzigheid van een jong, groot, intelligent en de studentenvereniging Olof voor de tweenieuwsgierig publiek dat expliciet computerde maal een bedrijvendag. De opzet bleef

Aanzet voor plan cqrpputerbeveiliging

Drukke Bedrijvendag Olof

Het populairste vak van dit jaar is ongetwijfeld Marketing. De 380 plaatsen in zaal AZ115 zijn al ver voor aanvang van het college uitverkocht, 'laatkomers' moeten genoegen nemen met een plaatsje op de trappen of op de grond vlak voor docent drs. W. Reynders. Het college wordt niet alleen gevolgd door studenten Bedrijfseconomie en Bestuurlijke Informatie, maar ook door mensen die rechten, letteren en communicatiewetenschappen (uit Nijmegen en Utrecht) studeren, en die Marketing als keuzevak opvoeren. Volgens Reynders is er nu een einde gekomen aan deze situatie: er is een nieuwe groepsindeling gemaakt, sommige lessen worden in de avonduren gegeven en de grootste collegezaal van de KUB (CZ 101) is afgehuurd voor de leergierige marketeers. (MK) onveranderd: na een korte presentatie door dr. ing. B. Okkerse (directeur-generaal hoger- en wetenschappelijk ondenwijs) werden studenten 'losgelaten' op de 22 stands van de even zovele aanwezige bedrijven. Hier bestond de mogelijkheid om een individueel gesprek met een personeelsfunctionaris te voeren. De animo was groot: de limiet van 350 deelnemers was tijdens de voorinschrijving snel bereikt, en op de dag zelf werden nog zo'n 50 studenten extra toegelaten. Tevreden gezichten bij zowel organisatoren als deelnemers. Enig minpuntje: de wat eenzijdige vertegenwoordiging vanuit het bedrijfsleven, meer dan de helft van de ondernemingen waren accountants. Hierdoor kwamen bijvoorbeeld de juristen niet geheel aan hun trekken. De reactie van een student: 'Bij de PTT werd me zelfs gezegd dat ik maar bedrijfskunde moest gaan doen na mijn studie rechten'. Michel Brown van de organisatie: 'Het blijkt erg moeilijk de grote bedrijven te interesseren voor dit soort activiteiten, we ondervinden inderdaad concurrentie van de AlESEC-projecten. De accountants hebben veel aanwas nodig, en bovendien zitten ze goed bij kas'. Ook de personeelsfunctionarissen waren tevreden, ze hadden het dan ook erg druk de gestage toestroom van studenten te bedienen. Wim den Hollander van Price Waterhouse: 'Een vroeg contact met het bedrijfsleven is voor de student erg belangrijk om zodoende iets te proeven van de sfeer in een onderneming'. De bedrijvendag voorziet dus duidelijk in een behoefte. Michiel van Slobbe, ook van Price Waterhouse, vindt

het wel jammer dat veel van de deelnemers komen voor een stage in plaats van een werkbetrekking. 'In de winter kunnen we geen stages aanbieden want dat is onze drukste periode. In de zomer ligt dat anders. Wat dat betreft was het beter geweest de bedrijvendag weer in april te organiseren'. (TH)

Behoefte aan computercursussen Om zicht te krijgen in de behoefte van de medewerkers van de KUB voor cursussen op het gebied van automatisering, houdt het Rekencentrum van de KUB een inventarisatie. De faculteiten, vakgroepen en diensten hebben een schrijven ontvangen met een in te vullen formulier. Dit dient voor 30 september teruggestuurd te worden naar het Rekencentrum. Op basis van deze gegevens wordt een definitief cursusprogramma vastgesteld, dat ingaat per.januari 1990. Volgens de notitie is het door de voortschrijdende automatisering noodzakelijk om tot een meer structurele aanpak van het opleidingenpakket te komen. In de nieuwe opzet moeten cursisten een deel van de kosten betalen, 50 gulden per dag (studenten tien gulden). Het gaat om een achttal cursussen, zoals Tekstverwerking met WordPerfect, Introductie gebruik VAX-computer en Introductie gebruik netwerken. De cursussen duren drie of vijf dagen. Of één dag per week of in een aaneengesloten periode. (GR)

tot leven komen vóór je er aan begint. Ooit ben ik in België van de grote baan afgeweken om in Gistoux hef kasteel te zien waar Simon Vestdijk met de vrouw van Eddy du Perron sliep; Luie lezers op haar beurt was die vrouw weer het dienstmeisje van Eddy's moeder. Sindsdien ben ik verslaafd aan het werk van Vestdijk en Du Perron. Later merkte ik, dat ik in Gistoux het verkeerde kasteel heb staan bewonderen. Du Perron woonde een paar kilometer verderop. Maar wat doet dit er toe: literatuur is toch illusie? Als Goedegebuure ons wil veranderen, moet hij ons meenemen naar romantische plekjes. Moeten onze studenten de Camera Obscura lezen? Stuur ze naar Oosterhout. In café De Koppelpaarden (inmiddels een paar honderd meter verplaatst) vochten Nicolaas Beets en koning Willem de Tweede om de gunst van het animeermeisje 'Mooi Keetje'. Als onze studenten in Oosterhout zijn, kunnen ze ook even langs de Paulus-abdij lopen: daar liet een demente FreIn Univers lees ik, dat wij te Jui zijn om te lezen. Daar klaagt ]aap Goedegebuure over, zoals derik van Eeden zich door de monniken het roomse geloof aanpraten. Wie deze treurige afik ook reeds in het kwartaalblad Kubus las. Heeft ]aap gelijk? loop kent, leest De Kleine Johannes met andere ogen. Jaap moet wat meer met zijn studenNRC Handelsblad publiceerde 15 september een gesprek met alle hoogleraren Nederlandse ten op pad. letterkunde, minus Goedegebuure. Houden deze pro/essoren de literatuur bij? Op die vraag Wist u, trouwens, dat onze/ïlosoyïe-hoogleraar Harry de Swart beschreven staat in één van kwamen ontivijkende antwoorden. Eén professor merkte op: ']e bent geen supervisor van de de romans van A.F.Th, van der Heijden? Nee, dat wist u niet, want u leest niet. Pro/essor De Nederlandse letteren'. In gewoon Hollands: ik lees niks. Swart vindt dat wel goed, dat gebrek aan leeslust. Sommige pro/essoren zeiden dat ze in elk geval de poëzie bijhouden. Is dat lezen? Tien jaar Er is ook een andere oplossing van het probleem. Waarom sluit het College van Bestuur onlang dwong ik mezelf om minstens tien boeken per maand uit te lezen. Dat was lastig. Maar ze kamers en collegezalen niet aan op een intercom-systeem? Om hal/el/vindt een verplichals ik aan het eind van de maand moeite had om mijn score te halen, sloeg ik in een uurtje te werkonderbreking plaats. Jaap (^edegebuure leest via de intercom een spannend verhaal negen gedichtenbundels achterover. Tevreden begon ik vervolgens aan de nieuwe maand. voor. Een beproe/de methode: zo bracht Theo Thijssen de arbeiderskinderen tot het boek. Ik Waarom oiganiseert Jaap Goedegebuure geen excursies naar literaire plaatsen? Een boek moet ben benieuwd naar Jaaps keuze.' ' Univers

22 septennber 1989

PROEFSCHRIFT

De 'mesjokke' ambities van promovendus mr. Peter Banda Banda (33) promoveert vandaag, vrijdag 22 september, op het proefschrift Administratiefprocesrecht in vergelijl(endperspectief. In de dissertatieworden Duitsland, Frankrijk en Nederland met elkaar vergeleken. De docent staats- en bestuursrecht koos voor deze benadering, vooral omdat 'een onderzoeker een verhoogd gevaar loopt slachtoffer te worden van de eigen blinde vlekken als hij zich beperkt tot analyse van een rechtsstelsel dat hem met de paplepel is ingegoten.' 'Belangrijk in Frankrijk is de zeer sterk gecentraliseerde administratie', concludeert Banda. 'Een duidelijk kenmerk van het Duitse bestuursrecht is dat het vrij goed gecodificeerd, wettelijk geregeld, is.' En in welk opzicht valt Nederland op? Juist, door de 'gebrekkige ontwikkeling'. Toch zijn er volgens Banda aan het einde van de vorige eeuw ook in Nederland wel degelijk aanzetten geweest om tot een regeling te komen van de administratieve rechtspraak. Maar die ontwikkelingen raakten geblokkeerd, met name door lange discussies over de te volgen koers. 'Wetsontwerpen belandden in de koelkast en er is op allerlei terreinen ad hoc wetgeving gemaakt. De kans voor een algemene opbouw was toen eigenlijk verkeken.'

UNIFORME REGELING Nederland zit nu met de gebakken peren. In de Grondwet van 1983 heeft de wetgever de opdracht gekregen om een regeling te maken voor het algemene deel van het administratief recht. Er wordt gewerkt aan een Algemene Wet Bestuursrecht, aangaande de rechtsverhou-

Hijis zeker niet de eerste die een oordeel velt over de manier waarop de Nederlandse burger zich kan verweren tegen het optreden van de overheid. Vóór hem ergerden velen, ook Tilburgse promovendi, zich al aan de manier waarop hier de administratieve rechtspraak is geregeld. Hetgeen leidde tot kwalificaties als: 'uiterst gecompliceerd', 'nog in de kinderschoenen staand' en 'verbrokkeld'. Mr. Peter H. Banda voegt daar een weinig vleiende betiteling aan toe: 'Het is een zooitje.'

Banda's proefschrift geeft geen concreet p/an de campagne voor toekomstige wetgeving. Toen hij aan zijn dissertatie-onderzoek begon, in 1982, had hij nog wel het 'ambitieuze plan' om een voorontwerp van wet op te stellen. 'Maardatwasvolkomen mesjokke', zegt hij nu. 'Daar heb je een heel team voor nodig.' Peter Banda houdt het op 'suggesties ten aanzien van het Nederlandse administratieve procesrecht'. Zo suggereert hij dat de juristen maar eens op moeten houden met de discussie rond de vraag of er afzonderlijke administratieve rechtspraak

Minister Deetman heeft besloten Jaarlijks tien miljoen gulden beschikbaar te stellen voor de financiering van een nieuwe supercomputer voor de gezamenlijke universiteiten. De plannen voor deze faciliteit zijn ontwikkeld door de Stichting SURF, de samenwerkingsorganisatie voor computerdienstverlening in hoger onderwijs en onderzoek.

Univers

VISIE De promovendus heeft zich toegelegd op het zogenaamde 'voor-

dingen tussen overheid en burgers en tussen overheidsinstellingen onderling. Het administratieve procesrecht, dat handelt over de procedures en de bevoegdheden in de rechtspraak over het overheidsoptreden, wordt in dat artikel 107 niet uitdrukkelijk genoemd, maar Banda meent - en hij is niet de enige - dat ook dit ondenwerp broodnodig geregeld moet worden. 'Binnen tien jaar moet een uniforme regeling van het administratieve procesrecht tot stand worden gebracht. Dat mag een ambitieuze doelstelling heten, maar een onmogelijke opgave is het niet.'

P. Banda moet zijn of dat deze geïntegreerd moet worden met de civiele en de strafrechtspraak. 'Het is een punt van ondergeschikt belang', is Banda's mening, 'en het is zonde van de energie om daar te lang over te pra-

Supercomputer voor alle universiteiten

De nieuwe supercomputer zal in 1990 de Cyber 205 moeten vervangen, die beheerd wordt door het academisch rekencentrum SARA in Amsterdam. De machine zal de snelste zijn in Nederland. Voor de uitvoering van het SURF-inrtiatief zal een natronaal instituut voor 'Computational sciences' worden opgericht, dat beheerd wordt door de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Aan investeringen en exploitatie zal de supercomputer per jaar 12,5 miljoen gulden kosten. NWO moet daarvan 2,5 miljoen voor zijn rekening nemen. De tien miljoen die de minister beschikbaar stett komen uit een speciaal fonds - het Centraal Computer Artikel. Dit fonds van cir-

ten.' Niet de uiterlijke maar de interne organisatie is voor hem van belang. De onafhankelijkheid en de kwaliteit van de rechtspraak, daar gaat het om. 'Hoe zit het met de administratieve en juridische ondersteuning, met de werving en selectie?'

ca 46 miljoen gulden per jaar was bestemd voor de aanschaf van computerapparatuur en programmatuur door de universiteiten. Het restant van het fonds zal vanaf volgend jaar over de universiteiten worden verdeeld. Zij hoeven dan niet meer om toestemming van de minister te vragen als zij eruit willen putten. De universiteiten hebben deze gedeeltelijke decentralisatie van het Centraal Computer Artikel zelf bepleit.

NIET IN GEVAAR Doordat de minister zelf tien miljoen uit het fonds reserveert, kan de aanschaf van de supercomputer niet meer in gevaar komen. Dat heeft aanvankelijk wel gedreigd, omdat de

universiteiten van Tilburg, Maastricht en Rotterdam er weinfg voor voelden mee te betalen. Rector magnificus Rinnooy Kan van de Erasmus Universiteit verdedigde die houding vorige week nog met de stelling dat de machine 'voor Nederland zo'n twee keer te groot is en dat hij in Rotterdam in ieder geval door niemand gebruikt zal worden.' Volgens een woordvoerder van de Stichting SURF is de supercomputer beslist niet te groot. Hij wees op de toenemende belangstelling in die onderzoekswereld voor het gebruik van deze apparatuur. 'Ik ben ervan overtuigd dat de behoefte aan een supercomputer ook in Rotterdam zal groeien,' aldus de woordvoerder. Ook wees hij erop dat de universiteiten van Tilburg, Maastricht en Rotterdam - al hebben ze geen technische of bèta faculteiten - toch het belang van een supercomputerfaciliteit voor onderwijs en onderzoek hebben onderschreven. Drs. S. Veling, hoofd van het Rekencentrum van de KUB, bevestigt dit. De supercomputer moet er wel komen, vindt hij, maar deze zou be-

werk' 'Waarom vinden we het nodig dat er dergelijke - administratiefrechtelijke - procedures zijn?', vroeg hij zich af. Volgens Banda was er in den beginne de gedachte dat de rechter moest controleren of het taald moeten worden al naar gelang er gebruikt van gemaakt wordt. 'Dus die universiteiten die de computer voor 90 % gebruiken, moeten ook 90 % van de kosten t>etalen', aldus Veling. Doordat de minister de tien miljoen uit het fonds haalt om de computer te bekostigen is dit geld

recht werd nageleefd: 'Is het overheidsoptreden rechtmatig? Daar hadden we rechters voor.' Nu overheerst een anderevisie: 'De rechter is momenteel veel meer een instantie waar je bescherming kunt zoeken als je eigen recht wordt geschonden. Dat is - denk ik - een uitvloeisel van een algemene maatschappelijke trend, de individualisering.' Die veranderde opvatting heeft vrij grote consequenties voor de manier waarop het procesrecht geregeld moet worden. Een verschil zit bij voorbeeld in de 'strekking van het beroep': waartoe je een procedure tegen de overheid kunt starten. 'Als je alleen het objectieve recht wil handhaven, is het in wezen voldoende dat de rechter een onrechtmatig besluit kan vernietigen. Daarmee is de kous af. Maar als het gaat om de bescherming van de individuele rechtspositie, heb je daar niet zo veel aan. Je moet de rechter dan kunnen yfagen om te veroordelen tot schadevergoeding en tot het herstellen van de oude toestand.' De huidige wetten zouden niet aansluiten op deze ontwikkelingen. 'De wetgeving is nog beïnvloed door de controle van de objectieve rechtmatigheid. De rechtspraak gaat de andere kant op.' Volgens Banda bedient de administratieve rechter zich van omwegen om meer te kunnen doen dan een besluit vernietigen. Daarin zou het gevaar schuilen van 'ongebonden machtsuitoefening', maar daarvan is volgens Banda nu nog geen sprake. Wel vindt hij dat de tijd dringt. 'Als we willen dat de rechtsontwikkeling doorgaat, zal de wetgeving moeten worden uitgebreid.' (PvD) niet meer voor de universiteiten beschikbaar. Omdat de KUB mondjesmaat de computer hanteert is zij duur uit, stelt Veling, 'maar omdat het nu gratis is, zit het erin dat er op termijn meer gebruik van wordt gemaakt'. (JD/HOP/GR)

Oldendorff-lezingen: de strijd om tijd In het kader van de traditionele Oldendorff-lezingen wordt op donderdag 30 november door de Faculteit der Sociale Wetenschappen, in samenwerking met de vereniging van afgestudeerde sociologen, een studiedag gewijd aan de sociale organisatie van ti/d. Ondenwerp is de toenemende spanning tussen collectieve afspraken en de behoefte aan individuele souvereiniteit in verband met de artieidstijd. In zekere zin past de lezing bij de zeventigste verjaardag van de achturendag en de werkweek van 45 uur. Prof. dr. Adriaansens, hoogleraar aan de Faculteit der Sociale Wetenschappen was de initiatiefnemer van de eerste Oldendorff-lezingen in

1982. Vorig jaar, na zijn vertrek, werd de traditie onderbroken. Als eerste spreker zal minister De Koning zijn toekomstvisie op de maatschappelijke vormgeving aan arbeidstijd en vrije tijd geven. Hij doet dit op basis van zijn eigen onderzoek uit 1958 onder CNV-leden naar de invoering van de vijfdaagse werkweek. Als verdere sprekers zullen Prof. dr. Harmsen (RU Groningen) en Prof. dr. EIchardus (VU Brussel) optreden. Na de middag wordt het thema uitgediept in drie parallelle sessies over arbeid, onderwijs en dienstveriening. (TH)

22 september 1989

OPINIE PERS

'Nieuw aanknopingspunt juridische stappen tegen Jannnaaf 'Vlak voor de verkiezingen heeft men al geprobeerd een aantal kieslijsten van Janmaat ongeldig verklaard te krijgen via een beroep op het staatsrecht, in casu de kieswet. De Centrumdemocraten zouden onder valse naam handtekeningen hebben ingezameld. De zaak is voor de Afdeling Rechtspraak van de Raad van State geweest, maar die oordeelde dat de ondertekenaars konden weten dat ze de Centrumdemocraten daarmee steunden. Dus de handtekeningen waren geldig en in alle gevallen heeft men het geding verloren.'

NEGEREN 'Via ons kiesstelsel is Janmaat verkozen in de Tweede Kamer. We kunnen het electoraat van de Centrumdemocraten precies localiseren. Democratisch gezien heeft dat een groot voordeel. Je weet dat er blijkbaar latent onder de bevolking de neiging bestaat om de ideeën van Janmaat aan te hangen. Dat moet voor politici toch reden zijn om er goed over na te denken of het huidige beleid wel in orde is.' 'Tweede voordeel is dat hij nu zichtbaar in het parlement zit. Je kunt hem volgen en bijvoorbeeld in de Handelingen van de Tweede Kamer nakijken wat zijn standpunt is. Dat maakt het mogelijk om zijn beweringen te bestrijden. Die mogelijkheid had je niet gehad als hij niet in het parlement zou zijn gekomen.' 'Maar je kunt hem ook negeren. In de jaren dertig zijn er NSB-ers in de Kamer beland. Toen werden ze bij mijn weten genegeerd. Binnen de Kamer gaf dat toen weinig problemen. Ook Janmaat werd van '82 tot '86 genegeerd door de overige kamerleden. Ik neig ertoe te zeggen dat negeren het beste is. Ook in de media. Mij is opgevallen dat Janmaat vlak voor de verkiezingen, tot twee keer toe zelfs met

J a n m a a t zit weer in de Tweede Kamer. Democratisch gekozen. En even democratisch s n a u w d e D o l m a n h e m met een fel 'hou u w m o n d ' terug in zijn bankje toen hij de installatie van de n i e u w e Tweede Kamer verstoorde. Had diezelfde democratie de Cent r u m d e m o c r a t e n niet s i m p e l w e g k u n n e n verbieden? Vrijheid, blijheid heet het dan. H o e w e l , sinds k o r t biedt het Burgerlijk W e t b o e k w e l l i c h t u i t k o m s t . Zo denkt althans drs. Eric Janse de J o n g e (32), universitair docent parlementaire geschiedenis en staatsrecht bij de vakgroep Staatsrecht, Bestuursrecht en Bestuurskunde van de Tilburgse juridische facul-

RASSENDISCRIMINATIE

P A R T I PRIS een interview in het acht-uur journaal te zien was toen het ging over bovengenoemde procedure bij de Raad van State. Dat betekende gratis zendtijd op primetime. Het is natuurlijk nooit te bewijzen dat hem dat stemmenwinst heeft opgeleverd, maar zendtijd in het acht-uur journaal is voor iedere politieke partij het allermooiste wat er bestaat.' 'Uit dit alles blijkt hoe kwetsbaar ons democratisch systeem kan zijn. Een democatie stelt zich open voor allerlei stromingen, met als gevolg dat nietdemocratische krachten gebruik kunnen maken van de democratie om het systeem te ondermijnen.'

ONZIN 'Janmaat is als kamerlid onschendbaar, hetgeen letterlijk betekent dat hij niet vervolgbaar is door het Openbaar Ministerie

K

De Poolse kardinaal Jozef Glemp komt waarschijnlijk in februari 1990 naar Nederland op uitnodiging van het Nijmeegse Universitaire Studiecentrum voor Vredesvraagstukken (SW), zo schrijft het plaatselijke KUNIEUWS. De uitnodiging en een eerste positieve reactie van Glemp zijn al maanden geleden uitgewisseld. Daarna werd het stil rond de invitatie. Of dit bezoek vandaag door iedereen gewenst is valt te betwijfelen, nu Glemp de afgelopen maand de wereldpers haalde met zijn opmerking over 'door joden beheerste media' in verband met de berichtgeving over het Karmelitessenklooster in Auschwitz. Hij komt op bezoek in een kerkprovincie die net besloten heeft 100.000 gulden te willen bijdr^en aan de verplaatsii^ van dat klooster buiten Auschwitz. De commotie rond de kardinaal zal meewegen in de beslissii^ of we er mee doorgaan, zegt het hoofd van het Nijmeegse Bureau Buitenland tegen de redaaie van KU-Nieuws. In FOLIA staat het bericht dat de UvA veruit de grootste Nederlandse deebemer is aan het Eurofjese uitwisselingsprogramma Erasmus. Met 61 programma's, waarvan Amsterdam er

'Toen Janmaat na de verkiezingen van 1982 in de Kamer kwam, is er nagedacht over aanscherping van strafrechtelijke bepalingen in het Wetboek van Strafrecht, zodat hij gemakkelijker vervolgd zou kunnen worden. De conclusie was: dat kan eigenlijk niet.'

voor wat hij plenair, in vergaderingen van de Tweede Kamer zegt. In principe mag Janmaat in de Tweede Kamer de grootste onzin uitkramen, tenzij het strijdig is met de goede orde of als beledigend wordt beschouwd. De voorzitter kan in zulke gevallen op basis van het reglement van orde ingrijpen. Discriminerende opmerkingen van Janmaat buiten de Kamer zijn moeilijker te bestrijden.' 'Uit de strafrechtelijke jurisprudentie kun je afleiden dat men wel erg ver moet gaan, wil er sprake zijn van belediging en/of aanzet tot discriminatie. Dan is het niet meer staatsrechtelijk, reglement van orde, maar strafrechtelijk. Strafrechtjuristen vertellen mij dat de aantijgingen vrij ernstig moeten zijn om ten eerste met succes een strafvervolging in te stellen en ten tweede een veroordeling door de rechter uit te lokken die resulteert in een geld- of gevangenisboete.'

'Als je vraagt of de partij van Janmaat verboden kan worden, kom je weer op een ander terrein: het privaatrecht. Misschien ligt daar een aanknopingspunt. Sinds 18 april 1988 geldt een nieuw artikel in het Burgerlijk Wetboek (Artikel 15, Boek II B.W.) om het voor de rechter gemakkelijker te maken een vereniging te ontbinden die de 0F)enbare orde verstoort. Op vordering van het Openbaar Ministerie kan de rechtbank nu een partij verboden verklaren 'en ontbinden'. Dit laatste werd toegevoegd. Achterliggende gedachte is dat wordt gehandeld in strijd met de grondbeginselen van de democratische rechtsstaat. Een en ander kun je opmaken uit de memorie van toelichting en de parlementaire behandeling. In het parlement werd als motivatie bij de wijziging gezegd dat men daarbij dacht aan discriminerende organisaties.' 'Interessant wordt nu in hoeverre dat wetsartikel in de praktijk uitgevoerd gaat worden. Er is nog geen jurisprudentie over. Aanleiding tot de wijziging van het bestaande wetsartikel vormt een rechtszaak uit 1976 betreffende de Nederlandse Volksunie. De rechter constateerde dat er sprake was van discriminatie, maar hij zag juridisch geen mogelijkheid om tot ontbinding van de rechtspersoon over te gaan. Tweede aanleiding tot de wijziging is het VN-verdrag inzake uitbanning van alle vormen van rassendiscriminatie.' Peter van Zoest

N I PT

22 coördineert, behoort de UvA tot de Europese toptien en ligt zij een straatlengte voor op de tweede grote Nederlandse deelnemer Leiden (37 programma's). Het Amsterdamse Bureau Buitenland is daar fier op, maar ook hier hoor je dezelfde klachten over de enorme papierwinkel en de te late behandeling van de voorstellen. 'Het bureau in brussel laat meestal op het laatste nippertje -in juni, als de meesten hun koffers al gepakt hebben- weten of het programma is goedgekeurd. Hierover krijgt Bureau Buitenland steeds meer klachten van balende programmacoördinatoren', aldus het blad. Hans de Wit, ex-hoofd van het "Tilburgse BB en nu buitenlandbaas op de UvA ziet de Nederlandse student korte metten maken met zijn honkvast im^o. 'De Nederlandse student houdt zich makkelijk staande in den vreemde. Ze hebben vaak hoge studieresultaten, velen worden gevraagd nog wat langer te blijven. Ze zijn ondernemend, niet alleen in de studie, ook daarbuiten. Vooral met bijverdienen zijn ze uiterst inventief.' AfAR£pakt uit met het bericht dat het plaatselijke Centraal Stembureau het college van bestuur maatregelen vraagt tegen 'kiezersbedrog' bij de verkiezingen van de universiteitsraad. Het bureau wil een hogere kiesdrempel die moet voorkomen dat mensen zich kandidaat stellen terwijl ze helemaal niet in de raad zitting wUlen nemen. Na de afgelopen verkiezingen trokken zich zeven mensen terug. De opvolgers waren vaak niet bereid de vrijgekomen zetel te bezetten. Volgens het Leidse Stembureau is dit kiezersbedrog, 'omdat mensen zich willens en wetens op de kieslijst laten plaat-

sen terwijl ze helemaal niet bereid zijn om in de raad zining te nemen'. Het bureau stelt voor de kiesdrempel te verhogen van 25 naar 50% van de kiesdeler. In het WAGENINGS UNIVERSITEITSBLAD gaan de mensen van de landbouwuniversiteit steeds meer de müieutoer op. Een boze lezer reageert er op het toezenden van het blad 'volledig verpakt in plastic met een A5-je van .hoogwaardige kwaliteit waarop enkel mijn naam en adres vermeld stond. Belachelijk!' De redactie reageert met de verontschuldiging dat het WUB zo dik was dat de banderolles tekort bleken, vandaar de krimpfolie. Maar de kritische lezer zou beter de lijm van de banderolles eens laten onderzoeken. Die is beslist veel schadelijker voor het milieu dan de krimpfolie. Verder in het blad een verhaal over het milieuplan dat 'rammelt als een oud dressoir', dit naar aanleiding van een symposium van de Verenigir^ voor Milieuwetenschappen. Subsidies, heffu^en en verg;unnii^n kunnen daarbij helpen. Maar dat is niet genoeg. 'De levenswijze van eenieder zal drastisch aangepast moeten worden.' UK, het blad van de Rijksuniversiteit Groningen, weet te melden dat aan hun universiteit veertig groepen, instituten of individuele medewerkers onderzoek doen naar de milieuproblematiek of van plan zijn daarmee te beginnen. Al die milieu-onderzoekers kwamen vorige week een dag samen om hun krachten te bundelen en een gezamenlijke aanvraag in te dienen voor een aantal formatieplaatsen uit de centrale beleidsruimte. Maar dat viel niet mee.

Het is verbazingwekkend om te moeten constateren dat Groningse onderzoekers nauwelijks enig idee hebben wat een paar deuren verderop door andere onderzoekers op verwant terrein wordt gedaan, aldus het blad. Een Gronings Newsletter voor milieu-studies om elkaars werk beter te leren kennen was een logisch voorstel dat ieders goedkeuring kon wegdragen. Naarmate de dag vorderde kwamen de onderzoekers meer op een lijn om een gemeenschappelijke aanvraag in te dienen voor milieugeld voor onderzoek naar het broeikas-effect en preventie van dat effect. 'Ik ben al lang bUj dat er geen ruzie is uitgebroken', zei de chemicus prof. J. Kommandeur. In hetzelfde blad een stukje over de opening van een Universiteitstheater in Groningen. Daarmee is Groningen de derde universiteitsstad met een eigen theater, na Amsterdam en Utrecht. Hoewel ook het Lak-theater in Leiden gedeeltelijk als theater van en voor de universiteit wordt gebruikt. Het compleet ingerichte theatertje in Groningen biedt plaats aan ongeveer honderd toeschouwers. Vorige week had het zijn deuren moeten openen met een voorstelling van 'De Weggooier' van Böll door de studenten van de jonge afdeling Kunst en Kunstbeleid. Deze studenten moeten één keer in hun studie een compleet theaterstuk produceren. Maar de repetities moesten worden gestaakt toen de enige professionele acteur in het stuk, Hans Koning, door vandalen in elkaar werd geslagen en daardoor voorlopig niet kan splen. De studenten voeren nu een verangende opdracht uit. (EV)

w

OVERSTAP

Tilburgse bestuurskundeformule nog altijd kansrijk' De inmiddels 56-jarige prof. Snellen heeft een afwisselende loopbaan achter de rug. Na een studie politieke en sociale wetenschapp)en aan de UvA was hij van 1962 tot 1978 werkzaam bij de N.V. Philips, aanvankelijk als politiek adviseur en later als adviseur voor strategische beleidsvorming. Vanaf 1978 zwaaide Snellen de scepter over het IVA, het Tilburgse instituut voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek, waar hij de fijne kneepjes leerde op het gebied van onderzoeksmanagement en het werven van research-opdrachten. Zijn wetenschappelijke ambities kon hij beter uitleven in Nijmegen, waar hij in 1982 een buitengewone leerstoel in de sociaal-wetenschappelijke theorie van beleidsplanning ging bekleden. Hetzelfde jaar nog werd hij door minister Deetman binnengehaald als adviseur voor wetenschapsbelekJ. Drie jaar later, in 1985, verruikJe hij Nijmegen opnieuw voor Tilburg, waar hem een full-time hoogleraarschap Bestuurskunde aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid én aan de Faculteit der Sociale Wetenschappen wachtte. En nu, na vier jaar Tilburg, acht Snellen de tijd rijp voor een overstap naar Rotterdam.

De Katholieke Universiteit Brabant moet op zoel< naar een nieuwe fioogleraar Bestuursl<unde, nu prof .mr. dr. I. Snellen per 1 oktober naar Rotterdam vertrekt. De overstap vindt plaats op een moment dat de belangstelling voor de beide Tilburgse bestuurswetenschappelijke opleidingen, ondergebracht aan de juridische resp. de sociale faculteit, een belangrijke opleving vertoont. Voor Snellen niet echt een verrassing, hij is altijd overtuigd geweest van de levensvatbaarheid van de Tilburgse formule. 'Mijn vertrek heeft wellicht een katalyserende werking gehad, 'zegt de scheidende hoogleraar. 'De KUB staat nu voor de keuze: maken we wat van bestuurskunde of niet?'

Prof. Snellen vertrekt naar Rotterdam

noemer 'lokaal bestuuK. Maar bij een vak als bedrijfskunde is het absoluut ondenkbaar dat je de beleidsvoering in multinationale ondernemingen en in het midden- en kleinbedrijf op één hoop veegt. De bestuurskunde heeft nog een forse inhaalslag voor de boeg.' Snellen's Rotterdamse leeropdracht betreft het externe management van overheidsorganisaties, een ruim gedefinieerd jachtterrein waarbij de relaties tussen sectoren in de samenleving en de overheid centraal staan. Het Tilburgse onderzoek naar de informatisering in het openbaar GEMENGDE GEVOELENS bestuur krijgt een nieuwe impuls en De hoogleraar bestuurskunde ver- wordt nu een co-productie van KUB trekt met gemengde gevoelens naar en Erasmusuniversiteit. Er komen de Erasmusuniversrtert: hij voelt zich nieuwe aio's, zowel in Tilburg als in Rotterdam, en Snellen heeft hoogtot Rotterdam aangetrokken, maar er zijn ook factoren die zijn vertrek uit gespannen verwachtingen van de twee NWO-projecten die hij onlangs Tilburg hebben bespoedigd. heeft ingediend. Hij verheugt zich bij Wat is aantrekkelijk aan de Rottervoorbaat op de samenwerking met damse leerstoel? zijn Rotterdamse collega's R.J. In 't 'In de eerste plaats de Leids- Veld en A.B. Ringeling - twee intelRotterdamse samenwerking op het lectuele sparring-partners van gebied van bestuurskunde. De formaat. schaal waarop gewerkt wordt is er veel groter dan waar ook in Nederland: met zeven hoogleraren, zeven- PERIFERE ROL tig medewerkers en een jaarlijkse in- Voor bestuurskunde was in Tilburg stroom van 500 studenten zijn de de laatste jaren slechts een tweedenrjogelijkheden om je te specialiseren rangs rol weggelegd, meent Snelveel groter dan in Tilburg.' Bestuurs- len. De perifere behandeling van het kunde in Rotterdam, zegt Snellen, vak aan de KUB vormt één van de kent een opzet die vergelijkbaar is motieven die zijn vertrek naar Rottermet die van de University of California. 'Vorig jaar heb ik tijdens een Amerikaanse studiereis met eigen ogen kunnen vaststellen hoe geweldig aantrekkelijk die opzet is. De commissie-Van Kemenade is onlangs tot dezelfde conclusie gekomen: die pleit ook voor een federatief samenwerkingsverband voor het Brabantse hoger onderwijs è la CaIrfornië.' In Rotterdam zal Snellen zich met name toeleggen op de grondslagen van het vakgebied, een thema dat hem ook gezien zijn Tilburgse intreerede over de ambivalenties en ambities in de bestuurskunde na aan het hart ligt. De bestuurskunde zelf is onderhand aan een verdieping en verbreding toe, meent Snellen. 'Belekl is niet een eendukJige zaak,' zegt hij. "We moeten veel meer differentiëren in typen en niveaus van belekl. Of je het nu hebt over de grote steden of over een kleine plattelandsgemeente, het gaat allemaal onder de Univers

dam hebben bespoedigd. 'De perifere behandeling van bestuurskunde in de sociale faculteit is wel begrijpelijk, gezien het grote aantal problemen bij sociologie en de noodzakelijke inkrimping van de personeelsbezetting. Maar het kan op den duur ten koste gaan van de levensvatbaarheid van de faculteit als geheel. Ik heb de indruk dat de zaak ten goede is gekeerd, nu de faculteit gekozen heeft voor een versterking van de beleidsgerichte oriëntatie van de sociologie.' Ook aan de rechtenfaculteit wist men de bestuurskunde aanvankelijk niet naar waarde te schatten. Snellen: 'De Juridisch bestuurswetenschappelijke (JBW) opleiding werd niet op één lijn gesteld met Nederlands recht en Fiscaal recht, de beide andere studierichtingen van de faculteit. Dat kwam tot uiting in de middelen die je ter beschikking had voor de studierichting, de mogelijkheden die je kreeg om het vak te ontplooien en de plaats die het vak innam in de opleiding.' 'Ik denk,' zegt Snellen, 'dat mijn vertrek in zekere zin katalyserend gewerkt heeft. Men staat nu voor de keuze: maken we wat van bestuurskunde of niet?' Een retorische vraag uiteraard, want de faculteit zou er zeer onverstandig aan doen de verworvenheden achteloos over boord te werpen. 'Ik t)en nog altijd van mening dat de juristen met de JBW-

opleiding een hele goede nis in de markt hebben die zich uitstekend kan ontplooien. Het ziet er naar uit dat de korte opleiding, die dit jaar met 36 studenten van start is gegaan, de studierichting overeen kritische drempel kan helpen. Bovendien is bestuurskunde inmiddels ook in de rechtenpropedeuse vertegenwoordigd: er is nu een veel eerlijker kans om mee te dingen naar de gunst van de student.' Beleids- en bestuurswetenschappen (B&B) is volgens Snellen al evenzeer een opleiding met zeer goede kansen. Meteen onderwijsprogramma dat voorziet in leerprojecten, oefeningen in het vervaardigen van beleidsplannen en vakken als beleidsanalyse en beleidsevaluatie vormt de B&B-opleiding een prima voorbereiding op een functie in het openbaar bestuur. Maar ook hier geldt: de faculteit moet daar wel wat voor over hebben.

UIT HET LOOD Prof. Snellen was er de man niet naar om bij de pakken neer te gaan zitten. De voormalige IVA-directeur kon zijn afkomst niet verloochenen: hij verwierf al snel de opdracht voor een technology assessment onderzoek naar de informatisering in het openbaar bestuur. De opdrachtgevers - het ministerie van Binnenlandse Zaken en de Nederiandse Organisatie voor Technologisch Aspecten-

onderzoek - konden op 13juni j.l. het eindrapport in ontvangst nemen. Het thema is bijzonder actueel nu ook de politiek meer en meer in de gaten krijgt dat de introductie van informatiseringstechnologie niet een zuiver technische zaak is, maar dat er ook politiek-inhoudelijke keuzen aan vastzitten. Binnenkort krijgt het project van Snellen c.s. nog een staartje als de Tweede Kamer debatteert over de zogeheten BlOS-nota (Beleidsnotitie Informatievoorziening in de Openbare Sector). Aan de juridische faculteit staat men nog wat huiverig tegenover contract-onderzoek. Volgens Snellen ten onrechte. Je moet daarbij natuuriijk niet alle derde geldstroomonderzoek op één hoop gooien, vindt hij. 'In ons onderzoek konden we de grenzen van wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen aftasten. Mijn medewerkers waren in de gelegenheid kennis op te doen die naadloos paste in hun promotieonderzoek. Dat is toch heerlijk? Het wordt door derden betaakl en je hiebt de middelen om intemationaal bezig te zijn: je bent vrij te gaan en te staan waar het in wetenschappelijk opzicht nodig is. Bij het reguliere onderzoek krijgen we 300 gulden reiskostenvergoeding per persoon: daarvan kun je één keer op en neer naar Parijs en je moet dezelfde dag nog terugreizen.' Over reizen gesproken: dit jaar bracht prof. Snellen zijn vakantie door in Japan, wraar hij zich verdiepte in het overheidsbestuur en de ervaringen met informatisering ter plaatse. Het Japanse voorbeeld laat zien hoe het niet moet. Het Japanse overheidsbestuur is zeer bureaucentrisch van aard. Het gebruik van informatietechnologie is sterk gericht op het functioneren van het bureaucratische apparaat: de technologie dient vooral om er zelf sneller, beter, gedetailleerder en efficiënter mee te kunnen werken. Daarom is het van belang, zegt Snellen, dat er tijdig inzicht komt in de bestuurskundige effecten die de informatisering met zich meebrengt en dat er maatschappelijke tegenkrachten worden gemobiliseerd om een sluipende ontwikkeling è la Japan te kunnen stuiten. Daamaast is er nog een andere les te trekken uit de Japanse ervaringen. Snellen heeft de indruk dat het wegvallen van de Europese binnengrenzen de politiek en het overheidsbestuur in ons land niet onberoerd zal laten. Het regionale patriottisme en het cliëntelisme in de Europese politiek zullen toenemen: elke politicus op Europees niveau zal proberen leuke dingen te bereiken voor zijn of haar achterban. Uit het Japanse voortseeld blijkt volgens Snellen onmiskenbaar dat een overheidsbestuur dat drijft op regionaal patriottisme drastisch uit het lood raakt. Nader onderzoek is hier geboden, vindt hij. Het zou een mooie testcase zijn voor de brede bestuurskundige benadering die Snellen voor ogen heeft. Lennart Kik Prof. I. Snellan

Universiteiten: een giorierijic prJct van de Europese beschaving Als men de geschiedenis van de universiteit overziet is er reden te over voor verwonde­ ring en bewondering. De universiteit is na­ melijk een uitzonderlijk goed geslaagd insti­ tuut. Er zijn weinig andere instellingen in Europa die in alle landen en naties waar zij ontstonden zo'n lange ononderbroken loo|> baan hebben gekend. De universele Kerk van de middeleeuwen en haar organisatie werden als gevolg van de Reformatie uit sommige staten verdreven. De middeleeuw­ se parlementen verdwenen vrijwel geheel in de landen waar in de zeventiende eeuw het absolutisme werd ingevoerd. Veel van de middeleeuwse gilden werden in de late acht­ tiende en in de negentiende eeuw opgehe­ ven en latere pogingen om hen te doen her­ leven mislukten voor het overgrote deel. Zelfs de monarchie bleek een zeer verganke­ lijk verschijnsel te zijn. De universiteiten ech­ ter bleven overal in stand. Dit bewijst dat er in de Europese maatschappijen van de mid­ deleeuwen af duurzaam behoefte aan een vorm van hoger onderwijs was en dat, ten tweede, de eigenaardige structuur van de universiteit voldoende buigzaam was om zich te schikken naar steeds veranderde om­ standigheden en eisen. Hoe valt deze con­ tinuïteit te verklaren? Staat zij in verband met de aard van alle on­ derwijs? Onderwijs namelijk vereist en ver­ onderstelt continuïteit: het is altijd de taak van de universiteit geweest om kennis en cultuur van de ene generatie aan de volgen­ de door te geven. Er is nog iets merkwaardigs aan de geschie­ denis van de universiteit: zij is namelijk één van de origineelste schepf>ingen van de mid­ deleeuwse Europese beschaving. Noch in

de klassieke oudheid noch in niet­Europese culturen vindt men soortgelijke instellingen al had men daar natuurlijk wel zekere vor­ men van hoger onderwijs. De Europese uni­ versiteiten ontstonden op het einde van de twaalfde en in het begin van de dertiende eeuw in Parijs, Bologna, Oxford en elders. Zij waren niet in de eerste plaats scholen waarin jonge mensen voor nuttige loopba­ nen werden opgeleid. Het waren geen scho­ len die kerkelijke of wereldlijke heersers stichtten om elites te vormen die hen kon­ den dienen. Zij fungeerden niet als scholen waar de leraar als een onaantastbare auto­ riteit optrad en wiens woorden door de leer­ ling geleerd en herhaald moesten worden. Zij hadden in het begin een andere stijl. Het Latijnse woord universitas betekende toen 'associatie', 'corporatie', 'gilde', als men wil, dat wil zeggen een rechtspersoon, voorzien van privileges en een charter en met het recht om het werk van allen die er deel van uitmaakten naar eigen inzicht in te richten.

INTELLECTUELE VORMEN ^ ^ H I Het initiatief kwam oorspronkelijk van de do­ centen of van studenten of van beiden tege­ lijk. De Kerk waardeerde het. Het was in het begin de F>aus die deze universitaire cor(>o­ raties de wettelijke basis gaf die zij nodig hadden en de financiën verschafte waarvan professoren en studenten konden le­ ven.Veel geschiedschrijvers hebben zich door deze vroege universiteiten laten beto­ veren en men begrijpt gemakkelijk waarom. Zij hadden iets 'democratisch'. In Bologna werden de hoogleraren door de studenten gekozen. Docenten en studenten vormden

een eenheid. Zij waren ook de hele dag in voortdurende discussie bijeen. Het doel van het onderwijs was niet om nuttige kennis te verspreiden maar om intellectuelen te vor­ men die Latijn kenden en wisten hoe ze vol­ gens de beste en puurste dialectische me­ thode redeneringen moesten opzetten en uitwerken. Slechts een minderheid van de studenten immers was het om diploma's te doen. De meesten waren tevreden met een studie in de laagste, de voorbereidende faculteit, die van de zogenaamde artes, en gingen niet door naar de hogere faculteiten van de rechten, de medicijnen en de theolo­ gie. In de facutleit der artes ­ in het Engels gebruikt men de term faculty of arts nog waar wij spreken over de faculteit der lette­ ren en wijsbegeerte ­ g d d de filosofie als een zeer belangrijk vak en de beoefening daar­ van verschafte de studenten blijkbaar wat zij zochten: een intellectueel vocabulaire. Deze vroege universiteiten trokken veel stu­ denten, ook uit het buitenland. In de dertien­ de eeuw fluctueerde het totale aantal docen­ ten en studenten te Parijs tussen de 3.000 en de 5.000; Bologna had misschien een 2.000, Oxford 1500 studenten. In de zeventiende eeuw studeerden aan alle Duitse universitei­ ten gezamenlijk 6.000 of 7.000 studenten, omstreeks 1800 waren het er nog maar 3.000, in 1870, toen de Duitse universiteiten als uitstekend werden beschouwd 11.000. Men ziet aan zulke grove cijfers hoe succes­ rijk de middeleeuwse universiteiten zijn ge­ weest. Vandaar natuuriijk dat het aantal uni­ versiteiten groeide. Omstreeks 1300 waren er in Europa ongeveer vijftien; omstreeks 1500 waren het er meer dan zeventig. De idylle van 1200 bleef echter niet lang behou­

Universiteiten zijn een typis^duct van de Europese IVlid­ deleeuwen. Bologna, Parijxford waren achthonderd jaar geleden de eerste stetaar docenten en studenten een 'universitas' vormden.ucces van deze intellectuele centra leidde door heel Euipt navolging. Rond 1300 tel­ de Europa vijftien universitön in 1500 was dat aantal ge­ groeid tot meer dan zeveiiet fenomeen is nimmer ver­ dwenen, maar wei rege^van karakter veranderd. De Groningse historicus pi. E.H. Kossmann beschreef ter gelegenheid van het TS^trum van de Groningse uni­ versiteit de geschiedeni^at hij ziet als een van de meest glorierijke productti de Europese beschaving. Kossmann bewerkte dedie hij uitsprak tijdens het lustrumcongres dat in jujroningen werd georgani­ seerd, tot onaand artikel.

CRISIS ROND 1800 ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■

den. De nieuwe universiteiten die werdiesteld waren, het Hebreeuws en het gesticht kwamen niet voort uit het sponïneks. Hadden zij succes? Tot op zekere ne initiatief van docenten en studenten iWoogte, zonder twijfel. In veel universiteiten, werden formeel opgericht door de mat^ooral in Noord­Europa, werden leerstoelen hebbers:depaus, de keizer, de vorsten, irieks, Hebreeuws, retorica enzovoorts jonge mensen met diploma's wilden nemestfcht waarop gezaghebbende en be­ Vandaar dat de nadruk op de hogere vakstjemde geleerden zaten die de humanisti­ die kwam te liggen: de artes­faculteit begthe boodschap aan hun leeriingen over­ te vericommeren, de rechten, de medicijnrachten. De oude structuur en opzet van de en in mindere mate de theologie bloeiènjversiteiten tastten zij echter niet aan. Zelfs Bovendien verioor de universiteit haar 'tfe nieuwe protestantse universiteiten die in mocratische' karakter. Zij werd in grotefe Noordelijke Nederianden werden opge­ mate dan in het begin een instituut dat, aajcht ­ Leiden in 1575 en na Franeker en Har­ gezien de studie duur was en aangezienjeiwijk in 1614 Groningen, volgden in veel in het begin betrekkelijke ruime voorzieinpzichten het middeleeuwse patroon. Er gen voor arme studenten niet meegroei(Was geen breuk in de universitaire ge­ met de stijging van de studentenaantallenichiedenis. er zelfs op werd beknot, uitsluitend VOOK sociale elite toegankelijk was. Dit werd rlJTAIR ■ ■ ■ ■ ■ i ^ M B M i ^ ^ * ^ ^ * versterkt door het feit dat in de v i j f t i e n d e * ^ ^ universiteiten van de zeventiende en zestiendeeeuwookdezoonsvan edelent^^l ^.^ ^^^ ^^ achttiende eeuw wordt patnciers naar de universrtert werden gezo,^ ^,13^^^^; ^33,^ ^^ ,^^13^^, geschreven, den, n.et om diplorna s te halen, maarojjgtg^^^^g^^^g^^^ ^ederiandse. Vooral Lei­ zich iets eigen te maken van de manier wa^^ vormde in het begin van de zeventien­ op geleerde mensen met elkaar discuss^ eeuw een centrum van geleerdheid dat den. Zij hadden zo n inzicht nodig nu zij ^ ^ buitenlandse studenten trok die er wil­ besturen van landen, provincies, stede,g„,^e^^i3^g,^e„^^^g ^^^ggtantsethe­ waartoe ZIJ op grorid van hun geboortez^jg ^gar in het bijzonder de juridische en ting hadden, te maken kregen met f u n c t „ e ^ h e wetenschappen. Later in de eeuw narissen of ambtenaren die een univers^„ ,„ ^^ ^o, ^e eeuw werden ook de Ne­ diploma hadden behaald. De universL,ertandse hogescholen getroffen door de kreeg zodoende leteanstocratisch en ple^jsstanden die men in heel Europa meende tigs. Omstreeks 200 zat men bijeen mc^e constateren. Men kan het zo uitdrukken: huurde zalen en klooster­ of kericruimteije universitaire gemeenschap maakte de­ balen hooi; nu had men soms zeer fra^elfde ontwikkeling door die de hele maat­ eigen gebouwen en comfortabele banke^happij beheerste: aristocratisering, oligar­ De professoren droegen mooie, vaak k^jgenng, koopbaarheW van ambten en van bare toga s (en de studenten hadden sorttetjjp,o^.s£,jgyoorhetye^||gn van amb­ ook een eigen unrform); zij traden op a ^ e n vereist waren, de vorming ­ men ziet in kaste en doceerden vanuit de hoogte/oui^iand, jn Frankrijk en elders, ook hier en hun waardigheid aan leeriingen die van l>(jaar in Nederiand ­ van professorendy­ afhankelijk waren omdat zij door hen vannastieën, waaruit bleek dat zelfs dit weten­ ploma's voorzien moesten worden. Riti«schappelijke ambt soms als erfelijk werd be­ senng en verschoolsing gingen hand gchouwd. Er is natuuriijk alle reden dit soort hand. praktijken aan de kaak te stellen. F eit blijft n c UI I M A uiCTCU ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ g ^ ^ ^ ' ' dat de elites van de achttiende eeuw U t H U M A N I o I c N ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ e n de zeer velen die bereid waren hen te ge­ In de vijftiende en de zestiende eeuwlahoorzamen meenden dat de maatschappij ceerden de humanistische geleerden sop deze manier in elkaar behoorde te zitten, aanval op het hele systeem van de middMaar het grootste bezwaar tegen de univer­ eeuwse eruditie en dus ook op de mid(Siteiten toen was dat zij geen leiding gaven eeuwse universiteiten. Zij bestreden in sooan de iritellectuele vernieuwingen van de­ heftige scheldwoorden de absurditeiten «e bij uitstek produktieve periode. De groot­ de middeleeuwse scholastische filosofieiSte intellectuelen werkten buiten de univer­ minachtten het huns inziens corrupte Latsiteit. Hugo de Groot, Descartes, Hobbes, dat de voertaal ervan was. Zij wilden teaLocke, Spinoza, Newton, Voltaire, Montes­ naar de bronnen van alle beschaving fl^ieu, Rousseau waren geen universitairen. klassieke oudheid. Zij wilden puur LatDit is waar. Toch is er reden ook deze kritiek schrijven en spreken; zij wilden goede, tienigszins te matigen. Als men de grote man­ trouwbare teksten van de antieke auteü " P " van toen prijst, spreekt men van Coper­ Zij wilden ook het Oude en het Nieiitnicaansewendingen, van de nieuwe filoso­ Testament lezen in de talen waarin i^e, van de wetenschappelijke revolutie, dat

Studenten in de universiteitsbibliotheek, 17e eeuw (archiefverzameiing Leidse Universiteit)

wil zeggen, van breuken, van discontinuitei­ ten. Is het verstandig zulke ambities te ver­ wachten van de zeventiende en achttiende­ eeuwse universiteiten die in de eerste plaats tot taak hadden onderwijs te geven ­ en dat is, hoe men het ook wendt of keert, een be­ zigheid die, wanneer de continuïteit door­ broken wordt, haar zin veriiest? Was het, wanneer men dit erkent, dan wel zo laakbaar dat de universiteiten de nieuwe weten­ schappelijke inzichten met enige vertraging overnamen en fiet revoluttonaire karakter er­ van probeerden te verzwakken? Zij moesten haar ook ven«eri<en tot leerstof, toeganke­ lijk maken, aanpassen aan de traditionele stof. Voorzover we weten hebben ze dat op een niet onredelijke manier gedaan. Dat wil dus zeggen dat zij de verspreiding van de nieuwe denkbeelden hebben bevorderd.

Toch leek het lot van de universiteit op het einde van de achttiende eeuw bezegeld. De Franse revolutionairen hadden geen geduld met deze ondemocratische en huns inziens versleten instellingen die geen opleidingen boden waar de moderne maatschappij vol­ doende nut van had. Zij schaften ze radrcaal af. In hun plaats kwamen de hogere vak­ scholen ­ bijvoorbeeld de Eco/e Polytechni­ que en de Ecole Normale, beide van 1794 ­ waaraan Frankrijk voortreffelijke ingenieurs en leraren te danken heeft gehad, en de vrij­ wel onafhankelijke faculteiten van rechten en van letteren die er hoofdzakelijk toe dien­ den om examens af te nemen van, en diplo­ ma's te overtiandigen aan, leeriingen die aan hogere scholen hadden gestudeerd. De conclusie urt de voorafgegane hervormin­ gen trok Keizer Napoleon in 1806 en hij noemde zijn systeem Université. Hij bedoel­ de met dat woord iets anders dan voordien gebruikelijk was. Het woord betekende oor­ spronkelijk 'de totaliteit, de corporatie van docenten en studenten'; later was het de to­ taliteit van de gedoceerde wetenschapijen gaan betekenen. Napwleon vatte het op als de 'totaliteit van alle Franse rijksonderwijs, zowel op het hogere als het lagere en het middelbare'. Het is duidelijk, de unh/ersrteit in de oude vorm bestond niet meer. Zij had moeten wijken voor een utilitaristisch prin­ cipe: de scholing, detraining van leeriingen voor specialistische, maatschappelijk nutti­ ge vakken door docenten die zelf geen we­ tenschappelijk onderzoek deden.

VON HUMBOLDT i ^ ^ ^ " " " " ™ In datzelfde jaar 1806 versloeg Napoleon de trotse Pruisische legers. Het was een ca­ tastrofe voor Pruisen. Toen de staat zich van zijn duizeling enigszins begon te herstellen ging men werken aan diepgaande hervor­ mingen. Het onderwijssysteem behoorde van het begin af aan tot de zaken die herzien moesten worden. De koning van Pruisen trok in 1809 een man aan die zich daar als ho­ ge ambtenaar aan moest wijden. Wilhelm von Humboldt. Hij bleef slechts een jaar in dienst, maar in dat jaar bereidde hij veel voor en bracht hij de Universiteit van Beriijn tot stand, een universiteit dus, niet een hogere vakschool. De Pruisische conceptie van ho­ ger onderwijs die in 1810 werd gerealiseerd was tegengesteld aan die van Napoleon uit 1806. Tegenover het Franse utiliteitsprinci­ r)e plaatste Humboldt het neo­humanis­ tische. Wat de universiteit primair moest verschaffen was niet scholing lAusbildungl maar vorming (Bildung) en de student dien­ de deze in voortdurende zelfwericzaamheid te verwerven. De docent was er om hem daarbij de weg te wijzen, niet om hem te be­ leAn. Als een moderne Socrates moest de hoogleraar in voortdurende discussie zijn

studenten de mogelijkheid tot kritische we­ tenschappelijke arbeid wijzen en hij moest dus ook zelf in staat zijn onderzoek te doen en daarover te publiceren. Bovendien, alle wetenschap vormt fundamenteel een een­ heid. Een universiteit moest dus het totaal van de wetenschappen doceren met een speciale nadruk, niet op de specifiek nuttige vakken, maar op de meer atetracte en theoretische, geschiedenis, talen, wiskunde. Primair ech­ ter en centraal stond de wijsbegeerte. Alle studenten, die overigens volstrekt vrij waren op het hun geschikt lijkende moment de vakken te kiezen die voor hen van belang waren en niet aan een gestructureerd exa­ mensysteem waren onderworpen, waren daarom verplicht een inleidende studie van de meest algemeen van alle wetenschap­ pen, de filosofie, te maken. Is het niet of de universitaire idylle van 1200 in deze neo­ humanistische idealen herrees? En is het niet of de protesterende studenten van de jaren 1960 en 1970, zonder het te weten, droom­ den van paradijzen die al tweemaal in de uni­ versitaire geschiedenis waren ingericht en al tweemaal waren verdwenen? Hoe dit zij, na­ tuuriijk was Humboldts ideaal in zijn pure vorm niet venwerkelijkbaar. Het succes van zijn systeem was echter immens. Humboldt redde het principe van de universiteit. Hij verplichtte de universiteit bovendien naast een onderwijstaak ook een creatief onder­ zoek te ontwikkelen. In de negentiende eeuw waren de Duitse universiteiten de beste van Europa en toen tijdens de Frans­Duitse ooriog van 1870 de Fransen volkomen verslagen werden, vweten velen van hen hun nederlaag aan de achter­ lijkheid en het dorre nuttigheidsstreven van hun hoger onderwijs. Zij besloten iets van het oude universitaire systeem te herstellen.

OOK VOOR DE MIDDELMAAT ■ ■ ■ ■ Het zou aardig zijn te tonen dat de discussies die in de negentiende en in de twintigste eeuw over het wetenschappelijk onderwijs zijn gevoerd steeds weer dezelfde thema's, dezelfde argumenten en dezelfde uit­ komsten herhalen.Maar laten we er niet aan beginnen. Laten we liever, zonder te preten­ deren enige lessen uit de geschiedenis te trekken (want dat wordt toch niets), probe­ ren op grond van die geschiedenis enkele eenvoudige beweringen te formuleren. Het zijn er vier. De eerste is dat de primaire taak van de universiteit altijd het geven van on­ derwijs is geweest, ook als de universiteit niet toonaangevend is, vervuil zij een nood­ zakelijke functie door op een wetenschappe­

lijk verantwoorde manier wetenschappelijk verantwoorde kennis en cultuur aan jonge­ re generaties door te geven. De tweede bewering is dat de meeste do­ centen altijd en overal noch dom noch bril­ jant zijn geweest. Net als de hele maat­ schappij werkt ook de universiteit voor de middelmatigen. De universiteit verraadt haar verieden en riskeert haar toekomst als zij pre­ tendeert er alleen of vooral voor de uitzon­ deriijk begaafden te zijn. Indien de universi­ teit, zoals elk (en zelfs meer dan elk ander) ondenwijsinstrtuut, de plicht heeft de cultu­ rele continuïteit te handhiaven, moet zij grote aandacht aan de middelmaat t>esteden. Houdt dat in dat zij bang moet zijn voor de grote talenten die door hun nieuwe theo­ rieën en ontdekkingen de continuïteit bre­ ken? Natuuriijk niet, zij zijn, hoe enorm be­ langrijk ook, niet de enigen voor wie zij heeft te zorgen. Indien we heden ten dage in Nederiand constant te horen krijgen dat het in de universiteiten om kwaliteit en ex­ cellence (want we zeggen dat nu eenmaal in het Engels) behoort te gaan, dan denken wij blijkt>aar in de trant van de sportfanaat voor wie alleen de topprestaties van kampioenen er toe doen. Het 'is een belachelijke houding. Waarom verachten we de middelmaat eigenlijk zo? Waarom gebruiken wij de term wanneer we mensen en prestaties willen kri­ tiseren tenwijl de grote voorstanders van de (achttiende)eeuwse Veriichting waaruit wij voortkomen, het woord ab een uiting van kïf en waardering gebruiken? De derde bewering is dat de universiteit vrij­ wel als enige van alle instellingen die wij ken­ nen een ononderbroken geschiedenis van 800 jaren heeft en één van de oorspronke­ lijkste, oudste en ­ al heeft zij soms eens zwaar gezondigd zoals de Duitse universiteit uit de jaren van het nazisme ­ glorierijkste produkten van de Europese beschaving is. Zij heeft in haar lange bestaan slechts één crisis gekend die haar bestaan bedreigde: dat was omstreeks 1800 toen het utilitarisme haar wilde venwoesten. Mochten regeringen of andere financiers op een gegeven ogen­ blik de nuttigheid van de universiteit zoda­ nig beklemtonen dat zij het belangek)ze stre­ ven naar waarheid en wijshekj ondermijnen, herinner hem dan aan hiet drama van 1800 en de redding die Humboldt bracht. De vierde bewering is deze: de huidige uni­ versiteit fungeert dank zij hiaar grote popu­ latie nog meer dan vroeger als een intellec­ tueel en cultureel centrum dat in de maat­ schappij van nu volstrekt onmisbaar is.

Algemene studiezaal Universiteitsbibliotheek UvA, 1908

NIEUWS

Onderzoek naar situatie uitl<eringgereclitigde Is er een maatschappelijke tweedeling tussen werkenden en uitkeringsontvangenden? Beide groepen zijn het er over eens dat het ontvangen van een uitkering een duurzame relatie of het krijgen van kinderen in de weg staat. Dat is één van de conclusies van het vorige week verschenen onderzoek 'Leven nnet een Uitkering'. Deze reader onder redactie van drs. G.J.M. Jehoel-Gijsbers gaat niet alleen in op de feitelijke financiële situatie van een uitkeringsontvangende, maar ook op zijn beleving van het krijgen van een uitkering en zijn opvattingen over het sociale zekerheidsstelsel. Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat er een scheidslijn ligt tussen uitkeringsontvangers en werkenden. Allereerst is er een duidelijk verschil in inkomen, met als logisch gevolg een geringere mate van economisch welzijn. De uitkeringen worden dan ook duidelijk te laag bevonden, opmerkelijk genoeg geldt dat zowel voor de uitkeringsgerechtigden als de werkenden. Eenzelfde eensgezindheid tussen bekJe groeperingen gekit ten aanzien van de premiedruk: men is niet bereid een hogere premie of meer belasting te betalen om daarmee de uitkeringen te verhogen. Uitkeringsontvangenden verkeren ook in een minder gunstige positie als het gaat om 'niet-economisch welzijn': zij ervaren minder mogelijkheden tot sociale contacten of maatschappelijk integratie. Met het toenemen van de uitkeringsduur groeit daardoor het aantal psycho-somatische klachten (lichamelijke klachten als gevolg van (psychische problemen, bv. hoofdpijn). Op basis van de onderzoeksresultaten spreken de onderzoekers met enige voorzichtigheid toch van een maatschappelijke tweedeling tussen werkenden er uitkeringsontvangenden. De laatsten hebben relatief minder inkomen, minder welzijn en minder vertrouwen in de toekomst en verkeren vaker in een sociaal isolement.

De verdeiingsproblematiek in de sociale zekerheid staat de laatste jaren sterk in de belangstelling. Dit is een gevolg van zowel economische (de crisis in de jaren 70 en '80) als sociaal-culturele veranderingen. Zo heeft de emancipatie van de vrouw geleid tot een groter aantal uitkeringsgerechtigden. Als gevolg van deze veranderingen is in de afgelopen 30 jaren het aantal uitkeringsontvangenden per werkende verdrievoudigd. De belangstelling van de wetenschap is bij deze ontwikkelingen achtergebleven. De faculteit sociale wetenschappen van de KUB heeft in samenwerking met het IVA (Instituut voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek van de KUB) een onderzoeksprogramma ontwikkeld met betrekking tot de verdeiingsproblematiek in de sociale zekerheid. Het beschreven onderzoek vormt een onderdeel van dit programma, dat financieel ondersteund wordt door het Ministerie van Onderwijs.

Thieologie UvA weg De theologische faculteit van de Universiteit van Amsterdam dient te worden opgeheven. De belangrijkste reden daarvoor is de geringe belangstelling van studenten, slechts een tiental eerstejaars. Dit standpunt wordt vertolkt in het (ontwerp-) Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1990, dat nog is opgesteld onder verantwoordelijkheid van oud-minister Deetman. De opheffing van deze faculteit werd in maart jongstleden aanbevolen door de Verkenningscommissie godgeleerdheid, die onder voorzitterschap stond van de Tilburgse prof. dr. A.H. Smits. De Verkenningscommissie vond het onverantwoord om in Nederland dertien theologische faculteiten open te houden voor ongeveer drieduizend studenten, terwijl bovendien een verdere daling van de studentenaantallen wordt verwacht en de wetenschappelijke kwaliteit van de opleidingen onder de maat blijft. De commissie meende dat van de vier openbare faculteiten die van de UvA moest sluiten. (JD/HOP)

Doctoraalbul uit woede Normaliter studeert men om kennis te vergaren, daarbij gemotiveerd door de betere toekomstperspectieven. Zeiden echter dient een studie als woede-uitlaatklep. Jammo Brizzi (38), bodybuilder en sportschoolhouder, startte begin september 1986 met een rechtenstudie aan de KUB. Zijn gevoelens van woede werden omgezet in nuttige energie. Resultaat; na drie in plaats van de officiële vier jaar een doctoraalbul op zak. De breedgeschouderde Brizzi mag zich sinds vrijdag meester in de rechten noemen. Hij studeerde af op het Nederiandse procesrecht, een combinatie van advocatuur en magistratuur. Zijn afstudeerscriptie wijdde hij aan de 'te lange' en 'te gecompliceerde' juridische procedures. Overtuigd van zijn gelijk spiande Brizzi in 1982 een rechtszaak aan tegen zijn verzekeringsmaatschappij nadat deze weigerde 10.000 gulden aan autoschade te vergoeden. De zaak werd pas zes jaar later beslecht in het voordeel van de sportschoolhouder. De slepende juridische procedure ergerde hem mateloos, zijn onwetendhekl op dit terrein en machteloosheid nog meer. Hier kwam nog bij dat hij zijn carrière niet als sportschoolhouder wilde eindigen. Brizzi nam begin 1986 de universitaire-drempel. 'Of de studie is te eenvoudig, of ik ben uiterst begaafd? Een combinatie van t)eide, maar eerder nog een enorm doorzettingsvermogen', legt Brizzi uit. De door hem gehanteerde leermethode is niet spectaculair. Lessen voorbereiden, colleges volgen, tentamens op de geplande tijdstippen maken en nooit werk vooruitschuiven. Van 's morgens 9.00 tot 's middags 16.00 uur studeerde hij, hierna verving hij zijn vrouw die tot dan toe in de sportschool stond. 'In het weekend werd er zelden geleerd, zondags hoogtens twee uurtjes. Mijn drie dochters van respectievelijk 11,9 en 8 jaar hebben ook nog recht op hun vader", aldus Brizzi. De succesvolle leermethode heeft hij niet al-

Eerste afstudeerders Beleids- en bestuurswetenschappen De faculteit der Sociale Wetenschappen leverde op donderdag 14 september de eerste afstudeerders in de BeleidJs- en bestuurswetenschappen (B&B). Richard Hodge en Mirjam Korte ontvingen uit handen van prof .dr. P.J. Hettema hun doctoraaldiploma. De KUB startte in september 1985 met de bovenbouwstudie nadat de structuur binnen de Faculteit der Sociale Wetenschappen veranderde. Sociologie-studenten werd de mogelijkheid geboden deze nieuwe studierichting te volgen. Enerzijds bestuderen de studenten de inrichting en werking van het openbaar bestuur, anderzijds gaan zij na wat de invloed en effecten van het overheidsbeleid zijn. Prof.mr.dr. I.Th.M. Snellen wees tijdens de uitreiking even op de hulp die de overheid nodig heeft. 'Een paspoort schijnt moeilijk te maken te zijn', aldus Snellen. De studie is opgesplitst in drie fasen. In het eerste doctoraal jaar wordt de nadruk gelegd op de analyse van het overheidsapparaat. De samenhang tussen beleids- en bestuursprocessen en het organisatieverschijnsel worden bestudeerd. Het tweede jaar worden politieke, financiële en communicatieprocessen geëvalueerd en het laatste jaar dient de student een uitvoerbaar ontwerpbeleidsplan te maken. Die periode wordt aangevuld met het schrijven van een scriptie en een eventuele stage.

Univers

R. Hodge, M. Korte en prof. Snellen tijdens de buluitreiking Momenteel kunnen studenten met een propedeuse sociologie, niet-westerse sociologie en culturele antropologie, bestuurskunde en economie omschakelen naar B&B. Eerstejaars 'economen' dingen sinds september pas mee. De studierichting telt nu 60 studenten waarvan dit studiejaar ongeveer

tien zullen afstuderen. Voor het volgend jaar rekent de faculteit op een groter aantal studenten B&B. HBO-studenten worden dan ook toegelaten en kunnen een twee jaar durende doctoraalstudie beginnen. (RGL)

Jammo Brizzi tijd gevolgd. Tijdens zijn MULO-jaren gaf hij de voori<eur aan hockey en haakte mede daardoor af. Later volgde hij een avondVWO-opleiding en studeerde Engels aan de Katholieke Leergangen in Tilburg. Brizzi solliciteert druk en hoewel hij nog geen positieve reactie heeft gekregen ziet hij zijn toekomst rooskleurig tegemoet. "Weet je trouwens wat de enige wanklank is geweest tijdens de gehele studie'? vraagt hij. 'De tweede-rangs ruimte waar ik mijn dipolma ontving'. Hij had zo graag zijn doctoraalbul in de stijlvolle portrettenzaal willen ontvangen. Het mocht echter niet baten, zelfs niet voor een snelle student. De zaal was aan derden verhuurd. (RGL)

Journalistiek voor academici Het Instituut (vroeger:School) voor de Journalistiek te Utrecht start in december met een post-hbo cursus 'journalistiek voor academici'. Het instituut heeft zich steeds fel gekant tegen plannen van verschillende universiteiten om postdoctorale cursussen in de journalistiek op te zetten. Het komt steeds vaker voor dat academici uit verschillende disciplines een betrekking of een bijbaantje in de journalistiek krijgen. Verschillende universiteiten hebben dat als een gat in de markt gezien, waar zij wel op in wilden springen met praktijkgerichte cursussen voor afgestudeerden. De Rijksuniversiteit Groningen heeft daarvoor de meest vergevorderde plannen gekoesterd. Uit kringen van het hoger beroepsonderwijs, en later ook door minister Deetman, is tegen deze plannen geprotesteerd en sindsdien is er ook niets meer van vernomen. In het hbo is er onder meer op gewezen dat er eerder teveel dan te weinig joumalistenopleidingen in Nederland zijn en dat bovendien dergelijke praktijkgerichte cursussen niet aan een universiteit thuishoren. Het Insituut voor de Journalistiek van de Hogeschool Midden-Nederiand gaat daarom zelf zo'n cursus starten. De oplekling beslaat anderhalve dag per week over een periode van zeven maanden. Op het programma staan onder meer de vakken journalistieke vaardigheid, taalbeheersing en kennis van het beroep. Slechts 15 deelnemers kunnen worden toegelaten tot de cursus, zodat selectie nodig wordt. Men geeft de voorkeur aan academici die al het beroep van journalistiek uitoefenen en door hun hoofdredacteur worden gestuurd. Het ministerie van onderwijs verieent een startsubsidie aan de opleiding. De deelnemers moeten desondanks een bijdrage van drieduizend gulden betalen. (JD/HOP)

22 september 1989

LIEDERTAFEL

De aula: een prestigieus podium voor icamermuzieic De kop is er weer af. Woensdag zes september zorgden Ton Koopman en zijn Amsterdam Baroque Orchestra voor een klinkende opening van het nieuwe seizoen van de Liedertafel. Het Tilburgse publiek kreeg alvast een voorproefje van het feestconcert dat het orkest enkele dagen later in het kader van de Amsterdam Baroque Event in de grote zaal van het Concertgebouw zou geven. In de tien jaar van zijn bestaan -want dat was de aanleiding voor het Amsterdamse feestje- heeft Koopman's orkest onomstotelijk aangetoond dat er muziek zit in een op historische bronnen gebaseerde uitvoeringspraktijk. Het concert in Tilburg was daarvan het levende bewijs. In een snikhete en overvolle aula zevenhonderd concertgangers in de zaal plus vijftig koor- en orkestleden op een veel te krap podium- zorgde Koopman voor een intens-muzikale lezing van G.F. Handels's OcfetoSf. Cecilia's Day. En ook diens doodgespeelde Watermusic wist het Amsterdamse orkest na een zorgvuldige afstofbeurt opnieuw tot leven te brengen. Het publiek -dat spreekt- was laaiend. Pas na minutenlange staande ovaties en een afgedwongen toegift konden Koopman en de zijnen huiswaarts keren.

DROGE AKOESTIEK ledereen gelukkig dus? Nou neen, niet helemaal. In zijn stukje in fiat Nieuwsblad, daags na het gedenkwaardige concert, legde muziekrecensent Henk de Glas de vinger op een zere plek. Prachtig concert hoor, vond hij. Jammer alleen dat de vocale inbreng -verzorgd door het koor van de Nederlandse Bachvereniging en de solisten Barbara Schlick en Hein Meens- wat in het luchtledige terechtkwam. 'Omdat de akoestiek van de KU B-aula te droog is voor koor- en solozang,' schrijft De Glas, 'overtuigde het instrumentale deel van het concert het meest.' Nu is het maar waar je de voorkeur aan geeft: ook de zwemmerige akoestiek in veel kerken, waar Handel's oratoria doorgaans te beluisteren zijn, is dodelijk voor koormuziek en solozang. Een ietwat droge akoestiek heeft weer het voordeel dat de -door Koopman zo vakkundig gekoesterde- transparantie van het stemmenweefsel optimaal tot zijn recht kan komen. Is de aula van de KUB nu wel of niet geschikt voor het organiseren van kamermuziekconcerten? Als je op de stem van het publiek afgaat is het antwoord uiteraard bevestigend. Maar in kleine kring is altijd getwijfeld aan de akoestische kwaliteiten van deze qua afmetingen nogal atypische zaal. Hilversumse radiotechnici reisden niet graag naar deze contreien, omdat het verhaal de ronde deed dat 'Tilburg niet deugde'. En de violist PinchasZukerman liet ooit een duurbetaalde en contractueel vastgelegde radio-opname afgelasten omdat de akoestiek van de zaal zijns inziens tekortschoot. Om al deze lieden de wind uit de zeilen te nemen ging de Liedertafel te

Univers

Op zes september ging het nieuwe seizoen van de kamermuziekcyclus van de Koninldijl<e Liedertafel 'Souvenir des l\/lontagnards' van start. Univers legde het oor te luisteren bij het openingsconcert in de aula van de KUB en ging te rade bij drs. H. Loevendie, al dertig jaar dé man achter de Liedertafel. rade bij 'een akoesticus van internationale reputatie'. De man kon de organisatoren geruststellen. 'De aula is in de eerste plaats voor een goede spraakverstaanbaarheid bedoeld,' rapporteerde hij. De nagalmtijd in de hoge tonen is om die reden kort gehouden, de nagalm in de lagere regionen mocht wat langer zijn. Dat laatste is gunstig voor het ten gehore brengen van kamermuziek. Na uitvoerige metingen in de aula is de conclusie dat 'deze zaal een goede akoestiek voor kamermuziek heeft'. Muziekrecensent De Glas heeft ook kennis genomen van deze bevindingen. 'De akoestiek in de aula is zeker niet uitgesproken slecht,' zegt hij. 'Maar laten we één ding niet vergeten: de akoestiek van een zaal is niet alleen het resultaat van objectieve metingen, het is ook een subjectief gegeven.' De 'sfeer' in de zaal en de mate waarin de muziek de luisteraar weet te boeien zijn evenzeer van belang, meent De Glas. 'Wanneer een muzikant op het puntje van zijn stoel speelt, hoor je geen slechte akoestiek meer. Een minder goede akoestiek valt pas als hinderlijk op als de uitvoering te wensen overlaat of als de muziek zelf je niet aanspreekt.'

BERGZANGERS

Al snel was de zaal van de Liedertafel aan de Willem ll-straat (waar nu bioscoop Cinecitta is gevestigd) te klein om de fors gegroeide publieke belangstelling te kunnen herbergen. Daarnaast bleek de accomodatie steeds meer gebreken te vertonen; de frêle Roemeense pianiste Clara Haskil is er ooit met vleugel en al bijna door het podium gezakt. Het gebouw moet volgens Loevendie overigens wel 'een weergaloze akoestiek' hebben gehad. Wim Bary, destijds directeur van de pas geopende stadsschouwburg, wilde de kamermuziekcyclus graag naar zijn zaal halen. De Liedertafel koos ten langen leste voor de universiteitsaula die in 1965 alleen voor 15 é 20 academische zittingen (promoties, inauguraties en diësvieringen) per jaar gebruikt werd. Het universiteitsbestuur zag er wel brood in een ABONNEMENTHOUDERS prestigieuze muziekcyclus binnen Loevendie schoeide de organisatie haar muren te krijgen, dat was imvan meet af aan op een zakelijke mers een chique vorm van reclame leest: met idealisme alleen kwam je voor de universiteit. De Liedertafel eind jaren vijftig al niet meer rond. kon gratis over de zaal beschikken Het eerste wat hij deed was het inen kreeg een jaarlijkse subsidie (invoeren van een abonnementenmiddels 2500 gulden) op de koop systeem. Het bleek een goede inge- toe. Als tegenprestatie mochten ving. Een toenemende schare abon- KUB-studenten -tot voor kort gratis, nementhouders zorgde voor een nu voor vijf gulden per kaartje- de trouw en met de jaren gestaag groei- concerten bezoeken. end publiek.

tur Rubinstein, die in 1933 twee concerten in Liedertafelkring gaf. Na de tweede wereldoorlog was de concerttraditie waarschijnlijk een stille dood gestorven als drs. Dré van Spaendonck, leraar klassieke talen aan het Odulphuslyceum en Tilburgs cultuurpromotorpa/"sang, de zaak geen nieuw leven had ingeblazen. Na het overlijden van Van Spaendonck kwam de leiding van de kamermuziekafdeling in 1958 in handen van drs. Han Loevendie, destijds adjunct-secretaris van het Curatorium van de toenmalige Katholieke Hogeschool. Tot op de dag van vandaag zorgt hij, met assistentie van zijn secretaresse Joke Dijkstra en enkele andere vrijwilligers, voor de organisatie van de Liedertafeiconcerten .

Sinds de tweede helft van de jaren zestig worden de kamermuziekconcerten van de Koninklijke Liedertafel 'Souvenir des Montagnards' gegeven in de aula van de Tilburgse universiteit. De kamermuziektraditie van de Liedertafel gaat echter nog veel verder terug. De Liedertafel zelf dateert al van 1845, toen de Pyreneese bergzangers uit Bagnères-de-Bigorre in Brabant grote indruk maakten met hun effectvolle zang. De echo uit de bergen klinkt nog door in de naam van het koor dat toen werd opgericht. Uit het koor groeide een sociëteit die tot op de dag van vandaag bestaat en verschillende onderafdelingen kent, waaronder een bridgeclub, een toneelclub en -kan het anderseen carnavalsvereniging. De financiële- banden van de afdeling kamermuziek met de sociëteit werden wat losser met de oprichting in 1985 van een Stichting steun kamermuziek. Wanneer het eerste concert onder auspiciën van de Liedertafel plaatsvond is niet precies bekend, maar reeds aan het eind van de vorige eeuw werden af en toe vocale concerten georganiseerd. Pas rond de eerste wereldoorlog komt er enige regelmaat in als Henri Vastersavendts, directeur van de plaatselijke muziekschool en uitbater van een muziekwinkel, zich er mee gaat bemoeien. Hij wist toen al zo nu en dan internationaal bekende artiesten naar Tilburg te halen. Een van de namen die ook nu nog tot de verbeelding spreken is die van de pianist Ar- Drs. Loevendie inspecteert de Steinway-vieugel

'Met acht concerten in het seizoen 1959/60 was een bedrag gemoeid van ruim zeven duizend gulden,' herinnert Loevendie zich. De twaalf concerten van het huidige seizoen gaan 164 duizend gulden kosten. Ongeveer 104 duizend gulden komt uit de verkoop van abonnementen en losse kaarten, de gemeente Tilburg draagt twintigduizend gulden bij en sponsor Interpolis 25 mille. Dan is er nog een bedrag aan radiorechten van een mille of zeven en er zijn wat kleinere subsidies van Conservatorium en KUB. Loevendie maakt zich nu al zorgen over het wegvallen van de provinciale subsidie è raison van 12 duizend gulden met ingang van 1990. De toegangsprijzen van de Liedertafeiconcerten lopen uiteen van 21 tot 26 gulden. Abonnementhouders betalen omgerekend net iets meer dan vijftien gulden per concert. In verhouding met concertcycli van vergelijkbaar niveau elders in het land is dat zeer goedkoop.

'ADVIESPRIJZEN' De laatste jaren is er sprake van een geweldige opdrijving van de honoraria. Vooral de buitenlandse impresariaten zijn daar debet aan. Het Nederlands Impresariaat, dat de taak heeft onbekend NedeHands talent op de podia te brengen, dacht er een stokje voor te steken door een lijst op te stellen met 'adviesprijzen' voor buitenlandse musici. Loevendie was 'des duivels' toen hij de lijst onder ogen kreeg. Terwijl hij vroeger gewend was veel lagere honoraria te bedingen dan andere podia, krijgt hij nu te maken met impresario's die doodleuk een adviesprijs vragen die een stuk hoger ligt dan de Tilburgse financiële polsstok reikt. Maar niet getreurd: Tilburg heeft zo'n goede naam dat Loevendie nog wel een persoonlijk potje kan breken bij de artiesten. Immers, kwaliteit trekt kwaliteit aan. Zeg nu zelf: wat is er heeriijker dan te mogen spelen op een podium waar al zoveel illustere voorgangers zijn opgetreden? En dan zijn er nog de monstres sacrés, de artiesten die mogen vragen wat ze willen: ook al zijn de bedragen monstrueus, de kwaliteit is en blijft sacré. Met zichtbaar genoegen somt Loevendie de namen op van de monsters die hij in de loop der jaren wist te verschalken: ' I . Pogorelic, Jorge Bolet, Murray Perahia, Alicia de Larocha, Martha Argerich, Kyung Wha Chung, Shtomo Mintz, het Alban Berg Kwartet. Dit jaar is Lynn Harrell aan de beurt. En de komende jaren halen we Yo-Yo Ma en Alfred Brendel naar Tilburg. Daar kunt u van op aan 1' Lennart Kik

Studenten van de KUB betalen vijf gulden per concertbezoek. Ook voor medewerkers van de KUB geldt een gereduceerd tarief. Zij betalen dezelfde prijs als de leden van de sociëteit. Dat komt neer op twee tientjes korting bij aanschaf van een jaarabonnement.

22 september 1989

NIEUWS

Onderzoek naar situatie uitlteringgerechtigde Is er een maatschappelijke tweedeling tussen werkenden en uitkeringsontvangenden? Beide groepen zijn het er over eens dat het ontvangen van een uitkering een duurzame relatie of het krijgen van kinderen in de weg staat. Dat is één van de conclusies van het vorige week verschenen onderzoek 'Leven met een Uitkering'. Deze reader onder redactie van drs. G.J.M. Jehoel-Gijsbers gaat niet alleen in op de feitelijke financiële situatie van een uitkeringsontvangende, maar ook op zijn beleving van het krijgen van een uitkering en zijn opvattingen over het sociale zekerheidsstelsel. Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat er een scheidslijn ligt tussen uitkeringsontvangers en werkenden. Allereerst is er een duidelijk verschil in inkomen, met als logisch gevolg een geringere mate van economisch welzijn. De uitkeringen worden dan ook duidelijk te laag bevonden, opmerkelijk genoeg geldt dat zowel voor de uitkeringsgerechtigden als de werkenden. Eenzelfde eensgezindheid tussen bekte groeperingen gekit ten aanzien van de premiedruk: men is niet bereid een hogere premie of meer belasting te betalen om daarmee de uitkeringen te verhogen. Uitkeringsontvangenden verkeren ook in een minder gunstige positie als het gaat om 'niet-economisch wetzijn': zij ervaren minder mogelijkheden tot sociale contacten of maatschappelijk integratie. Met het toenemen van de uitkeringsduur groeit daardoor het aantal psycho-somatische klachten (lichamelijke klachten als gevolg van psychische problemen, bv. hoofdpijn). Op basis van de onderzoeksresultaten spreken de onderzoekers met enige voorzichtigheid toch van een maatschappelijke tweedeling tussen werkenden er uitkeringsontvangenden. De laatsten hebben relatief minder inkomen, minder welzijn en minder vertrouwen in de toekomst en verkeren vaker in een sociaal isolement.

De verdelingsprobtematiek in de sociale zekerheid staat de laatste jaren sterk in de belangstelling. Dit is een gevolg van zowel economische (de crisis in de jaren 7 0 en '80) als sociaal-culturele veranderingen. Zo heeft de emancipatie van de vrouw geleid tot een groter aantal uitkeringsgerechtigden. Als gevolg van deze verandenngen is in de afgelopen 30 jaren het aantal uitkeringsontvangenden per werkende verdrievoudigd. De belangstelling van de wetenschap is bij deze ontwikkelingen achtergebleven. De faculteit sociale wetenschappen van de KUB heeft in samenwerking met het IVA (Instituut voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek van de KUB) een onderzoeksprogramma ontwikkeld met betrekking tot de verdelingsprobtematiek in de sociale zekerheid. Het beschreven onderzoek vormt een onderdeel van dit programma, dat financieel ondersteund wordt door het Ministerie van Onderwijs.

Tfieoiogie UvA weg De theologische faculteit van de Universiteit van Amsterdam dient te worden opgeheven. De belangrijkste reden daarvoor is de geringe belangstelling van studenten, slechts een tiental eerstejaars. Dit standpunt wordt vertolkt in het (ontwerp-) Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1990, dat nog is opgesteld onder verantwoordelijkheid van oud-minister Deetman. De opheffing van deze faculteit werd in maart jongstleden aanbevolen door de Verkenningscommissie godgeleerdhekl, die onder voorzitterschap stond van de Tilburgse prof. dr. A . H . Smits. De Verkenningscommissie vond het onverantwoord om in Nederiand dertien theologische faculteiten open te houden voor ongeveer drieduizend studenten, terwijl bovendien een verdere daling van de studentenaantallen wordt verwacht en de wetenschappelijke kwaliteit van de opleidingen onder de maat blijft. De commissie meende dat van de vier openbare faculteiten die van de UvA moest sluiten. (JD/HOP)

Eerste afstudeerders Beleids- en De faculteit der Sociale Wetenschappen leverde op donderdag 14 september de eerste afstudeerders in de Beleidis- en bestuurswetenschappen (B&B). Richard Hodge en Mirjam Korte ontvingen uit handen van prof .dr. P.J. Hettema hun doctoraaldiploma. De KUB startte in september 1985 met de bovenbouwstudie nadat de structuur binnen de Faculteit der Sociale Wetenschappen veranderde. Sociologie-studenten werd de mogelijkheid geboden deze nieuwe studierichting te volgen. Enerzijds bestuderen de studenten de inrichting en werking van het openbaar bestuur, anderzijds gaan zij na wat de invloed en effecten van het overheidsbeleid zijn. Prof.mr.dr. I.Th.M. Snelten wees tijdens de uitreiking even op de hulp dfe de overheid nodig heeft. 'Een paspoort schijnt moeilijk te maken te zijn', aldus Snellen. De studie is opgesplitst in drie fasen. In het eerste doctoraal jaar wordt de nadruk getegd op de analyse van het overheidsapparaat. De samenhang tussen beleids- en bestuursprocessen en het organisatieverschijnsel worden bestudeerd. Het tweede jaar worden politteke, financiëte en communicatteprocessen geëvalueerd en het laatste jaar dient de student een uitvoerbaar ontwerpbeleidsplan te maken. Dte periode wordt aangevuld met het schrijven van een scriptte en een eventuete stage. Univers

Doctoraalbui uit woede Normaliter studeert men om kennis te vergaren, daarbij gemotiveerd door de betere toekomstperspectieven. Zelden echter dient een studie als woede-uitlaatklep. Jammo Brizzi (38), bodybuilder en sportschoolhouder, startte begin september 1986 met een rechtenstudie aan de KUB. Zijn gevoelens van woede werden omgezet in nuttige energie. Resultaat; na drie in plaats van de officiële vier jaar een doctoraalbul op zak. De breedgeschouderde Brizzi mag zich sinds vrijdag meester in de rechten noemen. Hij studeerde af op het Nederlandse procesrecht, een combinatie van advocatuur en magistratuur. Zijn afstudeerscriptie wijdde hij aan de 'te lange' en 'te gecompliceerde' juridische procedures. Overtuigd van zijn gelijk spande Brizzi in 1982 een rechtszaak aan tegen zijn verzekeringsmaatschappij nadat deze weigerde 10.000 gulden aan autoschade te vergoeden. De zaak werd pas zes jaar later beslecht in het voordeel van de sportschoolhouder. De slepende juridische procedure ergerde hem mateloos, zijn onwetendheid op dit terrein en machteloosheid nog meer. Hier kwam nog bij dat hij zijn carrière niet als sportschoolhouder wilde eindigen. Brizzi nam begin 1986 de universftaire-dremijel. 'Of de studie is te eenvoudig, of ik ben uiterst begaafd? Een combinatie van beide, maar eerder nog een enorm doorzettingsvermogen', legt Brizzi uit. De door hem gehanteerde leermethode is niet spectaculair. Lessen voorbereiden, colleges volgen, tentamens op de geplande tijdstippen maken en nooit werk vooruitschuiven. Van 's morgens9.00 tot 's middags 16.00 uur studeerde hij, hierna verving hij zijn vrouw die tot dan toe in de sportschool stond. 'In het weekend werd er zeiden geleerd, zondags hoogtens twee uurtjes. Mijn drie dochters van respectievelijk 11,9 en 8 jaar hebben ook nog recht op hun vader*, aldus Brizzi. De succesvolte leermethode heeft hij nfet al-

bestuurswetensciiappen

R. Hodge, M. Korte en prof. Snellen tijdens de buluitreiking Momenteel kunnen studenten met een propedeuse sociologie, niet-westerse sociolog y en cutturele antropologie, bestuurskunde en economie omschakelen naar B&B. Eerstejaars 'economen' dingen sinds september pas mee. De studierichting telt nu 60 studenten waarvan dit studiejaar ongeveer

tten zulten afstuderen. Voor het volgend jaar rekent de faculteit op een groter aantal studenten B&B. HBO-studenten worden dan ook toegelaten en kunnen een twee jaar durende doctoraalstudie beginnen. {RGU

Jammo Brizzi tijd gevolgd. Tijdens zijn MULO-jaren gaf hij de vooriceur aan hockey en haakte mede daardoor af. Later volgde hij een avondVWO-opleiding en studeerde Engels aan de Katholieke Leergangen in Tilburg. Brizzi solliciteert druk en hoewel hij nog geen positieve reactie heeft gekregen ziet hij zijn toekomst rooskleurig tegemoet. 'Weet je trouwens wat de enige wanklank is geweest tijdens de gehete studte'? vraagt hij. 'De tweede-rangs ruimte waar ik mijn dipolma ontving'. Hij had zo graag zijn doctoraalbul in de stijlvolle portrettenzaal wilten ontvangen. Het mocht echter niet baten, zelfs nfet voor een snelle student. De zaal was aan derden verhuurd. (RGU

Journalistielc voor academici Het Instituut (vroegerrSchool) voor de Journalistiek te Utrecht start in december met een post-hbo cursus 'journalistiek voor academici'. Het instituut heeft zich steeds fel gekant tegen plannen van verschiltende universiteiten om postdoctorate cursussen in de journalistiek op te zetten. Het komt steeds vaker voor dat academici uit verschillende disciplines een betrekking of een bijbaantje in de journalistiek krijgen. Verschillende universiteiten hebben dat als een gat in de markt gezien, waar zij wel op in vwlden springen met praktijkgerichte cursussen voor afgestudeerden. De Rijksuniversiteit Groningen heeft daarvoor de meest vergevorderde plannen gekoesterd. Uit kringen van het hoger beroepsonderwijs, en later ook door minister Deetman, is tegen deze plannen geprotesteerd en sindsdien is er ook niets meer van vernomen. In het hbo is er onder meer op gewezen dat er eerder teveel dan te weinig joumalistenopleidingen in Nederland zijn en dat bovendien dergelijke praktijkgerichte cursussen niet aan een universiteit thuishoren. Het Insituut voor de Joumal'istiek van de Hogeschool Midden-Nederiand gaat daarom zelf zo'n cursus starten. De optekiing beslaat anderhalve dag per week over een periode van zeven nnaanden. Op het programma staan onder meer de vakken journalistieke vaardigheid, taalbeheersing en kennis van het beroep. Slechts 15 deelnemers kunnen worden toegelaten tot de cursus, zodat selectie nodig wordt. Men geeft de voorkeur aan academici die al het beroep van journalistiek uitoefenen en door hun hoofdredacteur worden gestuurd. Het ministerie van onderwijs verleent een startsubsidie aan de opleiding. De deelnemers moeten desondanks een bijdrage van drieduizend gulden betalen. (JD/HOP)

22 september 1989

LIEDERTAFEL

De aula: een prestigieus De kop is er weer af. Woensdag zes september zorgden Ton Koopman en zijn Amsterdam Baroque Orchestra voor een klinkende opening van het nieuwe seizoen van de Liedertafel. Het Tilburgse publiek kreeg alvast een voorproefje van het feestconcert dat het orkest enkele dagen later in het kader van de Amsterdam Baroque Event in de grote zaal van het Concertgebouw zou geven. In de tien jaar van zijn bestaan -want dat was de aanleiding voor het Amsterdamse feestje- heeft Koopman's orkest onomstotelijk aangetoond dat er muziek zit in een op historische bronnen gebaseerde uitvoeringspraktijk. Het concert in Tilburg was daarvan het levende bewijs. In een snikhete en overvolle aula zevenhonderd concertgangers in de zaal plus vijftig koor- en orkestleden op een veel te krap podium- zorgde Koopman voor een intens-muzikale lezing vanG.F. Handels's Ocfe to Sf. Cecilia's Day. En ook diens doodgespeelde Watermusic wist het Amsterdamse orkest na een zorgvuldige afstofbeurt opnieuw tot leven te brengen. Het publiek -dat spreekt- was laaiend. Pas na minutenlange staande ovaties en een afgedwongen toegift konden Koopman en de zijnen huiswaarts keren.

DROGE AKOESTIEK ledereen gelukkig dus? Nou neen, niet helemaal. In zijn stukje in tiet Nieuwsblad, daags na het gedenkwaardige concert, legde muziekrecensent Henk de Glas de vinger op een zere plek. Prachtig concert hoor, vond hij. Jammer alleen dat de vocale inbreng -verzorgd door het koor van de Nederlandse Bachvereniging en de solisten Barbara Schlick en Hein Meens- wat in het luchtledige terechtkwam. 'Omdat de akoestiek van de KUB-aula te droog Is voor koor- en solozang,' schrijft De Glas, 'overtuigde het instrumentale deel van het concert het meest.' Nu is het maar waar je de voorkeur aan geeft: ook de zwemmerige akoestiek in veel kerken, waar Handel's oratoria doorgaans te beluisteren zijn, is dodelijk voor koormuziek en solozang. Een ietwat droge akoestiek heeft weer het voordeel dat de -door Koopman zo vakkundig gekoesterde- transparantie van het stemmenweefsel optimaal tot zijn recht kan komen. Is de aula van de KUB nu wel of niet geschikt voor het organiseren van kamermuziekconcerten? Als je op de stem van het publiek afgaat is het antwoord uiteraard bevestigend. Maar in kleine kring is altijd getwijfeld aan de akoestische kwaliteiten van deze qua afmetingen nogal atypische zaal. Hilversumse radiotechnici reisden niet graag naar deze contreien, omdat het verhaal de ronde deed dat 'Tilburg niet deugde' . En de violist Pinchas Zukerman liet ooit een duurbetaalde en contractueel vastgelegde radio-opname afgelasten omdat de akoestiek van de zaal zijns inziens tekortschoot. Om al deze lieden de wind uit de zeilen te nemen ging de Liedertafel te

Univers

im voor Icamermuzielc

Op zes september ging het nieuwe seizoen van de /<amermuzie/<cycius van de Konin/dijke Liedertafel 'Souvenir des l\/lontagnards' van start. Univers legde het oor te luisteren bij het openingsconcert in de aula van de KUB en ging te rade bij drs. H. Loevendie, al dertig jaar dé man achter de Liedertafel. rade bij 'een akoesticus van interna- 1 tionale reputatie'. De man kon de organisatoren geruststellen. 'De aula is in de eerste plaats voor een goede spraakverstaanbaarheid bedoeld,' rapporteerde hij. De nagalmtijd in de hoge tonen is om die reden kort gehouden, de nagalm in de lagere regionen mocht wat langer zijn. Dat laatste is gunstig voor het ten gehore brengen van kamermuziek. Na uitvoerige metingen in de aula is de conclusie dat 'deze zaal een goede akoestiek voor kamermuziek heeft'. Muziekrecensent De Glas heeft ook kennis genomen van deze bevindingen. 'De akoestiek in de aula is zeker niet uitgesproken slecht,' zegt hij. 'Maar laten we één ding niet vergeten: de akoestiek van een zaal is niet alleen het resultaat van objectieve metingen, het is ook een subjectief gegeven.' De 'sfeer' in de zaal en de mate waarin de muziek de luisteraar weet te boeien zijn evenzeer van belang, meent De Glas. 'Wanneer een muzikant op het puntje van zijn stoel speelt, hoor je geen slechte akoestiek meer. Een minder goede akoestiek valt pas als hinderlijk op als de uitvoering te wensen overlaat of als de muziek zelf je niet aanspreekt.'

BERGZANGERS Sinds de tweede helft van de jaren zestig worden de kamermuziekconcerten van de Koninklijke Liedertafel 'Souvenir des Montagnards' gegeven in de aula van de Tilburgse universiteit. De kamermuziektraditie van de Liedertafel gaat echter nog veel verder terug. De Liedertafel zelf dateert al van 1845, toen de Pyreneese bergzangers uit Bagnères-de-Bigorre in Brabant grote indruk maakten met hun effectvolle zang. De echo uit de bergen klinkt nog door in de naam van het koor dat toen werd opgericht. Uit het koor groeide een sociëteit die tot op de dag van vandaag bestaat en verschillende onderafdelingen kent, waaronder een bridgeclub, een toneelclub en -kan het anderseen carnavalsvereniging. De financiële- banden van de afdeling kamermuziek met de sociëteit werden wat losser met de oprichting in 1985 van een Stichting steun kamermuziek. Wanneer het eerste concert onder auspiciën van de Liedertafel plaatsvond is niet precies bekend, maar reeds aan het eind van de vorige eeuw werden af en toe vocale concerten georganiseerd. Pas rond de eerste wereldoorlog komt er enige regelmaat in als Henri Vastersavendts, directeur van de plaatselijke muziekschool en uitbater van een muziekwinkel, zich er mee gaat bemoeien. Hij wist toen al zo nu en dan internationaal bekende artiesten naar Tilburg te halen. Een van de namen die ook nu nog tot de verbeelding spreken is die van de pianist Ar-

tur Rubinstein, die in 1933 twee concerten in Liedertafelkring gaf. Na de tweede wereldoorlog was de concerttraditie waarschijnlijk een stille dood gestorven als drs. Dré van Spaendonck, leraar klassieke talen aan het Odulphuslyceum en Tilburgs cultuurpromotorpt//-sa/?^, de zaak geen nieuw leven had ingeblazen. Na het overlijden van Van Spaendonck kwam de leiding van de kamermuziekafdeling in 1958 in handen van drs. Han Loevendie, destijds adjunct-secretaris van het Curatorium van de toenmalige Katholieke Hogeschool. Tot op de dag van vandaag zorgt hij, met assistentie van zijn secretaresse Joke Dijkstra en enkele andere vrijwilligers, voor de organisatie van de Liedertaf eiconcerten .

ABONNEMENTHOUDERS Loevendie schoeide de organisatie van meet af aan op een zakelijke leest: met idealisme alleen kwam je eind jaren vijftig al niet meer rond. Het eerste wat hij deed was het invoeren van een abonnementensysteem. Het bleek een goede ingeving. Een toenemende schare abonnementhouders zorgde voor een trouw en met de jaren gestaag groeiend publiek.

Al snel was de zaal van de Liedertafel aan de Willem ll-straat (waar nu bioscoop Cinecitta is gevestigd) te klein om de fors gegroeide publieke belangstelling te kunnen herbergen. Daarnaast bleek de accomodatie steeds meer gebreken te vertonen; de frêle Roemeense pianiste Clara Haskil is er ooit met vleugel en al bijna door het podium gezakt. Het gebouw moet volgens Loevendie overigens w e l 'een weergaloze akoestiek' hebben gehad. Wim Bary, destijds directeur van de pas geopende stadsschouwburg, wilde de kamermuziekcyclus graag naar zijn zaal halen. De Liedertafel koos ten langen leste voor de universiteitsaula die in 1965 alleen voor 16 é 20 academische zittingen (promoties, inauguraties en diësvieringen) per jaar gebruikt werd. Het universiteitsbestuur zag er wel brood in een prestigieuze muziekcyclus binnen haar muren te krijgen, dat was immers een chique vorm van reclame voor de universiteit. De Liedertafel kon gratis over de zaal beschikken en kreeg een jaarlijkse subsidie (inmiddels 2500 gulden) op de koop toe. Als tegenprestatie mochten KUB-studenten -tot voor kort gratis, nu voor vijf gulden per kaartje- de concerten bezoeken.

'Met acht concerten In het seizoen 1959/60 was een bedrag gemoeid van ruim zeven duizend gulden,' herinnert Loevendie zich. De twaalf concerten van het huidige seizoen gaan 164 duizend gulden kosten. Ongeveer 104 duizend gulden komt uit de verkoop van abonnementen en losse kaarten, de gemeente Tilburg draagt twintigduizend gulden bij en sponsor Interpolis 25 mille. Dan is er nog een bedrag aan radiorechten van een mille of zeven en er zijn wat kleinere subsidies van Conservatorium en KUB. Loevendie maakt zich nu al zorgen over het wegvallen van de provinciale subsidie è raison van 12 duizend gulden met ingang van 1990. De toegangsprijzen van de Liedertafelconcerten lopen uiteen van 21 tot 26 gulden. Abonnementhouders betalen omgerekend net iets meer dan vijftien gulden per concert. In verhouding met concertcycli van vergelijkbaar niveau elders in het land is dat zeer goedkoop.

fD

'ADVIESPRIJZEN' De laatste jaren is er sprake van een geweldige opdrijving van de honoraria. Vooral de buitenlandse impresariaten zijn daar debet aan. Het Nederlands Impresariaat, dat de taak heeft onbekend Nederiands talent op de podia te brengen, dacht er een stokje voor te steken door een lijst op te stellen met 'adviesprijzen' voor buitenlandse musici. Loevendie was 'des duivels' toen hij de lijst onder ogen kreeg. Terwijl hij vroeger gewend was veel lagere honoraria te bedingen dan andere podia, krijgt hij nu te maken met impresario's die doodleuk een adviesprijs vragen die een stuk hoger ligt dan de Tilburgse financiële polsstok reikt. Maar niet getreurd: Tilburg heeft zo'n goede naam dat Loevendie nog wel een persoonlijk potje kan breken bij de artiesten. Immers, kwaliteit trekt kwaliteit aan. Zeg nu zelf: wat is er heeriijker dan te mogen spelen op een podium waar al zoveel illustere voorgangers zijn opgetreden? En dan zijn er nog de monstres sacrés, de artiesten die mogen vragen wat ze willen: ook al zijn de bedragen monstrueus, de kwaliteit is en blijft sacré. Met zichtbaar genoegen somt Loevendie de namen op van de monsters die hij in de loop der jaren wist te verschalken: ' I . Pogorelic, Jorge Bolet, Murray Perahia, Alicia de Larocha, Martha Argerich, Kyung Wha Chung, Shtomo Mintz, het Alban Berg Kwartet. Dit jaar is Lynn Harrell aan de beurt. En de komende jaren halen we Yo-Yo Ma en Alfred Brendel naar Tilburg. Daar kunt u v a n op aan!' Lennart Kik

Drs. Loevendie Inspecteert de Steinway-vleugel

Studenten van de KUB betalen vijf gulden per concertbezoek. Ook voor medewerkers van de KUB geldt een gereduceerd tarief. Zij betalen dezelfde prijs als de leden van de sociëteit. Dat komt neer op hvee tientjes korting bij aanschaf van een jaarabonnement.

22 september 1989

STUDIEBOEKEN

het gehele jaar door

boekhandel gianotten tilburg

Intermediair weel<blad: met het meest complete vacature-overzicht voor personeel met een academische of HBO-opleiding. Plus actuele informatie over management, techniek, economie en cultuur Vraag nü beide uitgaven gratis aan, dis u afstudeert in één van onderstaande studierichtingen: Alle technische wetenschappen, accountancy, actuariële wetenschap, androgogie, bedrijfskunde, biologie, chemie, culturele antropologie, economie, econometrie, informatica, pedagogie, planologie, politicologie, psychologie, rechten, sociologie, wis- en natuurkunde.

studentenboekhandel Prof. Verbernelaan 100 (vlakbij de K.U.B.) centrumboekhandel Heuvelpoort 359 (in winkelcentrum Heuvelpoort)

tel. 013-682991

Een folder met aanvraagformulier ligt voor u klaar bij:

KU Brabant: DEA/ Studentenadministratie, gebouw C, begane grond

IN 'T ZAND

cüméérdan drie eeuwen lang brabontse gezelU^ieid • Maak eens kennis met ons sfeervol restaurant a la carte. • Zalen beschikbaar voor bruiloften en partijen # Vergadergelegenheid tot 400 personen • Prima parkeergelegenheid

ANNO 1644

De zaak waar u zich uit en thuis voelt. Vijverlaan 2, 5042 PZ Tilburg. (Vlakbij NS-station west)

Telefoon:

013-670693 675278

Academielaan 73 5037 CV Tilburg - 013-673384

een fijn nieuw café om tussen en na de colleges te vertoeven. Geopend van ma. tot za. 10.30'21.00 uur. Wil je een feest organiseren? er is een volledig ingerichte discotheek 7 dagen per week tot je beschikking.

MEDEDELINGEN

De medectëingenpagina wordt ver­ zaffld door «fe afcWing Interne Com­ municati». Gebouw 8, kamer tO. Dïoflatön en faculteiten leveren co­ f^zsm aan, uitetfijk vrijcJag 12.00 uur vóór het verscbynen van de nieuwe UnivefS. l.v.m. beperkte ruimte is het zaak berichtai kort en kernachtig te for­ mulBfen. Deradactiekanbenchtwij­ agen. Bg teveel copy krijgt de hoog­ " ■ ' voon­ang.

FEW PROGRAMMEREN WOENSDAG 12.30­14.30 UUR INAZ112 De cursus in het Ie semester van 90/90 is alleen toegankelijk voor BIK en £C­ TRIE. (Volledigheidshalve zij er op gewezen dat inschrijving voor de werkcolleges ver­ plicht is) In het 2e semester van 89/90 zal een cur­ sus worden gegeven voor BE (en ande­ re belangstellenden). Tijd en plaats zullen nader bekend ge­ maakt worden, volledigheidshalve zij dus opgemerkt, dat ­ waar de cursus, gegeven in het Ie se­ mester alleen toegankelijk voor BIK en ECTRIE, inschrijving voor werkcolleges voor BE in het Ie semester geweigerd zal worden; ­ voorzover inschrijving voor werkcolle­ ges in het 1 e semester al heeft plaatsge­ vonden, deze zal worden geannuleerd. ROOSTERWIJZIGINGEN PROPEDEUSE oranje bedr. econ.: woensdag 10.30­12.30 uur CZ101 wordtvrijdag 14.30­16.30 uur AZ 112 wiskunde: vrijdag 14.30­16.30uur AZ 112 wordt woensdag 10.30­12.30 uur CZ101 blauw wiskunde: dinsdag 16.30­18.30 uur M 112 wordt AZ 10 rose wiskunde: vrijdag 12.30­14.30 uur AZ 112 wordt AZ 115 DOCTORAAL BE (tweede jaar doctoraal groep A en groep B) TBO 2: dinsdag 16.30­20.30 uur AZ 10 wordt AZ 112 BIK (eerste jaar doctoraal) statistiek: vrijdag 12.30­14.30 uur AZ 115 wordt AZ 112 vrije keuze RIO: woensdag 15.30­17.30 uur AZ8(wasCZ103/AZ 05) 2e wijziging vrije keuze Soc. Ec. Vr. Midden KL. be­ drijf: maandag 13.30­15.30 uur CZ 113 (was CZ 107)

FRW ROOSTERWIJZIGING RECHT VAN DE INTERNATIONALE ORGANISATIES Het college Recht van de Internationale organisaties (v. üth/v. Geusau) vindt plaats op woensdag van 15.30­17.30 uur in AZ8. Diti.t.t. het vermelde in de stu­ diegids op pag. 210 en pag. 214 en het vermelde in de Univers van vorige week. ROOSTERWUZIGING J.B.W. De volgende roostenwijzigingen zijn aan­ gebracht (vergelijk studiegids pag. 220): ­ Bestuurskunde A is verschoven naar zaalAZ9 ­ Rechtssociologie is verschoven naar zaal CZ 112 ­ Bestuuriijke informatiekunde B is ver­ schoven naar zaal CZ 105

Univers

ROOSTERWIJZIGING VERGELIJKEND STRAFRECHT

INTEGRATIESEMINAR EERSTE DOCTORAAL­JAAR

Het college vergelijkend strafrecht (zie pag. 210 en 214 studiegids) vindt plaats op donderdag van 10.30­12.30 uur in CZ 113.

Voor studenten in het eerste doctoraal­ jaar vindt op vrijdag 29 september een (verplicht) integratieseminar plaats. Onderwerp: configuratie van arbeid. Tijd: 15.30­18.30 uur. Plaats (afwijkend van eerdere berichte): AZ­117.

PROPEDEUSE STRAFRECHT Deze mededeling is bestemd voor stu­ denten, die vorig collegejaar het tenta­ men voor één van de onderdelen prope­ deuse strafrecht (Strafrecht A of B) heb­ ben behaald en die drt collegejaar het ten­ tamen voor het andere onderdeel willen afleggen. In verband met een algehele herziening van de vakken Strafrecht A en B is voor de genoemde categorie studenten een afwijkende tentamenregeling vast­ gesteld. Om deze reden worden recidi­ visten, die het tentamen Strafrecht A of B willen afleggen, verzocht contact op te nemen met: Mr. L.Th. Waaldijk, kamer B 931, tel.nr. 662403. MEDEDELING FRW De vakgroep staatsrecht, bestuursrecht en bestuurskunde biedt studenten dit studiejaar de mogelijkheid de volgende keuzevakken in twee varianten, namelijk 4 of 8 studiepunten, te volgen: ­ Administratief procesrecht ­ Administratief recht ­ Bestuurskunde ­ Capita Selecta constitutioneel recht ­ Historische ontwikkeling in de parle­ mentaire stelsels in de 19e en 20e eeuw ­ Onderwijsrecht ­ Provincie­ en gemeenterecht ­ Publiekrechtelijk informatierecht ­ Vergelijkend administratief recht ­ Vergelijkend staatsrecht ­ Volkenrecht ­ Wetgevingsleer. Het keuzevak Recht van de mimtelijke or­ dening en milieurecht is opgesplitst in twee onderdelen van elk 4 studiepunten.

FSW PSY CURSUS ERGONOMIE Wijziging enkele data cursus 'Ergono­ mie': woensdag 27/9 wordt dinsdag 26/9, 18.00 uur, PZ203. woensdag 4/10 wordt dinsdag 3/10, 21.00 uur, PZ 203. Op deze dagen zal het college door Prof. R. Roe worden verzorgd.

PW TENTAMENS MICRO­ECONOMIE EN MACRaECONOMIE Studenten die vóór september 1989 met de doctoraalstudie Personeelsweten­ schappen zijn begonnen zullen nog gedu­ rende het hele studiejaar 1989/1990 in de gelegenheid worden gesteld te voldoen aan de verplichtingen voor micro­ economie (Van Dorp en Van Dijk, Micro­ economie, Stenfert Kroese, Leiden, 1983) resp. macro­economie (Pen en Van Gemerden, Marco­economie, Aula 612, Het Spectrum, Antwerpen/Utrecht, 1977). Het tentamen micro­economie zal wor­ den afgenomen op: 16 januari 1990, 21 mei 1990, 24 augustus 1990. Het tentamen macro­economie zal wor­ den afgenomen op: 9 januari 1990, 5 ju­ ni 1990, 29 augustus 1990. (zie ook studiegids, pag. 351).

augustus 1990. De belangrijkste taak is gelegen in de on­ dersteuning van literatuuronderzoek in dat kader. Gevraagd wordt: een gevorderde student economie, sociale wetenschappen of rechten met belangstelling voor de grondslagen van dat vakgebied. Inlichtingen: Dr. F. van Doorne, kamer P 3.218, tel. (013­66)2207. Schriftelijke sollicitaties te richten aan de Secretaris van de FWW, kamer P 2.226.

VTW Ter voorbereiding wordt in januari 1990 aan de KUB de eerste Winter University European Leisure Studies (WU) georga­ niseerd over 'POLITICAL AND ECONOMIC DEVELOPMENTS IN EUROPE; THE IMPLICATIONS FOR LEISURE AND CULTURE' Dit programma, dat jaariijks moet terug­ komen, is bedoeld voor laaststejaars stu­ denten vrijetijdswetenschappen uit ver­ schillende Europese landen. Het wordt verzorgd door de ERASMUS Leisure Studies Group. Het programma bestaat uit verschillende lezingen, studentenworkshopsen enkele excursies. De WU zal plaatshebben in de periode 7 tot en met 19 januari 1990. Voor meer informatie: Drs. Thijs van Vugt, S 153, tel.: 2313.

Bij de vakgroep Bestuuriijke Informatie­ kunde van de Faculteit der Economische Wetenschappen bestaat een vacature voor een STUDENT­ASSISTENT V/M Voordirecttot31­12­1989, voor3eenhe­ den (12 uur) per week. Taak: Assistentie bij de voorberekiing, de uitvoering en de beoordeling van de weri^stukken van het praktikum 'Simula­ tie'. Het praktikum wordt gegeven op dinsdagmiddag en dinsdagavond. Gevraagd: Een student econometrie of BIK die het vak Simulatie (320.232) heeft afgerond en zijn/haar kennis graag op an­ deren overdraagt. Inlichtingen bij Rom­ mert Casimir, B 711 tel. (66)2016.

INTERNATIONALE VRIJETIJDSSTUDIES Op vrijdag 18 augustus hebben Prof. Dr. R. de Moor en Prof. Dr. S. Loccufier in Brussel een overeenkomst getekend tus­ sen de Vrije Universiteit Brussel en de KUB over samenwerking inzake de ge­ meenschappelijke ontwikkeling van een (engelstalig) Programme on European Leisure Studies (PELS). De bedoeling van deze overeenkomst is het opzetten van een éénjarig postdocto­ raal programma dat openstaat voor af­ gestudeerden in de vrijetijdsstudies uit Europa, Amerika en Japan. In dit programma wordt onder meer aan­ dacht besteed aan theorie en methodiek van transnationaal en comparatief onder­ zoek, Europees beleid t.a.v.. vrijetijd (me­ dia, sport, toerisme, recreatie en cultuur) en ontwikkelingen op de Europese vrije­ tijdsmarkt. Het onderwijs zal worden verzorgd door een internationaal team van docenten en zal gedeeltelijk plaatsvinden in Brussel en gedeeltelijk in Tilburg. Het programma start in september 1991.

FGW LEZING: FRANCISCUS, ASSiS EN DE KUNST VAN ASSISI Donderdag 28 september 1989,14.00 uur zaal 8, Theologische F aculteit Tilburg, Academielaan 9 Korte inhoud van de lezing: Met als uit­ gangspunt de S.Fransesco in Assisi 'te rijk om franciscaans te zijn', spreekt dhr. Schönau over Franciscus, Assisi en de kunst van Assisi.

VAC STUDENT­ASSISTENT gevraagd voor een dag per week. Bij de vakgroep Wijsbegeerte van de FWW wordt ter ondersteuning van een vergelijkend onderzoek naar rationaliteit in de verschillende maatschappijweten­ schappelijke disciplines zo spoedig mo­ gelijk een student­assistent gevraagd voor één dag per week en wel tot 1

De Faculteit der Economische Weten­ schappen vraagt voor de vakgroep Be­ drijfseconomie een: UNIVERSITAIR DOCENT BEDRIJFSECONOMIE, IN HET BIJZONDER ORGANISATIE VAN DE ONDERNEMING M/V (VAC. NR. 141) De universitaire docent zal worden ge­ plaatst in de sectie 'Organisatie van de onderneming'. Dit vak wordt alleen in de doctoraalfase gegeven. Het vormt één van de vier hoofdvakken in de specialisa­ tie Bedrijfseconomie en één van de twee hoofdvakken in de specialisatie Bestuur­ lijke Informatiekunde. Het onderwijs en onderzoek van de sec­ tie concentreert zich op de vraagstukken van ondernemingsstrategie, ­structuur en technologische innovatie in hun on­ deriinge samenhang. De sectie heeft een belangrijk aandeel in het VF­programma Ondernemingsstructuur en Onderne­ mingswaardering. Belangrijkste taken: ­ het ontwikkelen en geven van weten­ schappelijk onderwijs in het vak Organi­ satie, o.a. in de vorm van het inleidende van Organisatie 1. ­ het begeleiden van afstudeerders ­ verrichten van wetenschappelijk onder­ zoek op het gebied van organisatie ­ partteiperen in bestuursweritzaamheden Vereisten: Voor deze functie wordt gezocht naar een bedrijfseconoom of naar een bedrijfs­ kundige met zeer goede studieresultaten en met een aantoonbare belangstelling voor het verrichten van wetenschappe­ lijk onderzoek. Salaris: Het salaris voor deze functie bedraagt mi­ nimaal f 3.231,­ en maximaal f 7.063,­ bruto per maand. Directe opname in het Algemeen Burgelijk Pensioenfonds. Aan­ stelling vindt in principe plaats voor een periode van vier jaar. Opname in de vaste staf na de eerste vier jaar is in principe mo­ gelijk. Praktijkervaring, bijvoorbeeld als organisatie­adviseur, strekt tot aanbeve­ ling. Informatie: Nadere inlichtingen over deze functie kunt u inwinnen bij prof. dr. S.W. Dou­ ma, voorzitter vakgroep, sectie'Organi­ satie van de onderneming', telefoon (013) 66 24 28 of privé (013) 34 77 28.

Binnen de werkeenheid Besliskunde en Bedrijfseconometrie van de vakgroep Econometrie bestaat een vacature voor een UNIVERSITAIR DOCENT BEDRUFSECONOMIE (VAC. 142) op full­time basis. De weri<eenheid Besliskunde en Bedrijfs­ econometrie verzorgt de afstudeervarian­ ten Operations Research, Logistiek en Kwantitatieve Financiering van de studie­ richting Econometrie. Naasteen staf van vijf personen (1 hoogleraar, 1 UHD en 3 UD's) zijn aan de weri^eenheid een aan­ tal promovendi vertxjnden. Het onder­ zoek wordt verricht in het kader van het VF­programma 'Analyse van complexe stochastische systemen'. Functie informatie: ­ het verrichten en begeleiden van bedrijfseconometrisch onderzoek, bij voori<eur op het terrein van de kwantita­ tieve financiering; ­ verzorgen van onderwijs in het curricu­ lum bedrijfseconometrie; ­ entameren en onderhouden van bedrijfscontacten t.b.v. afstudeerstages; ­ het dragen van medeverantwoordelijk­ heid voor enkele bestuuriijke taken bin­ nen de vakgroep econometrie. Gevraagd: ­ gepromoveerd econometrist, wiskundi­ ge of bedrijfskundige met belangstelling voor bedrijfseconometrische toepassin­ gen bij vooriteur blijkend uit praktijkerva­ ring. Salariëring: ­ volgens rijksregeling voor universitaire docenten tot een maximum van f 7.063,­ bruto per maand. Inlichtingen: ­ kunnen worden ingewonnen bij prof. dr. F.A. van der Duyn Schouten (013­662122, b.g.g. 013­662430 of 01804­22513 privé).

FunctJefwofi^ en furjctie­^wen, W inza^op hetpr«cbo«Jte<i»«B*ie8 (o.m. h ^ g^wow B), Copieén wr­ kriJE^baar ^ decBenttt PwsonerisE»­ km ( g * o u w u, kwtwr 25/26). S<^k»fötles, temi aiidws vormald, s d u t f t ^ , tAinenseniMMfc, onder v«rme*[Sr^ vat» het v«c. or. op <te envd<^^» aar» het hoofd vwti <te dienst Personeelszaken, Pos«»«5 90183,5000 LE­ntBURS. In h « kader v«i M «*»*«'>'»*■«'" evenwichtiger p««we^»opboi«» wwrfen vrouvwn nadr\*fc8ik t^ige­ fKXfigd %) soKci»«R.

drukkerll uitgeverij ­ reclomebureau

Em. de Jong b.¥. Boarie Nassau Teietoon M257

8922'

22 september 1989

Studenten STUDENTENVERENIGING TOEGEPASTE SOCIALE PSYCHOLOGIE (TOSP) presenteert in het kader van een serie lezingen/trainingen: datum: 28-9-'89 onderwerp: training van sociale vaardigheden tijdstip: 20 uur plaats: P 202 door: Ronald Verboom (studentenpsycholoog KUB) PRIORITUD Prioritijd, de studievereniging van Vrijetijdswetenschappen, gaat dit jaar weer razend enthousiast van start! Voor het luttele bedrag van f 25,- kun je een jaar lang genieten van allerlei in- en ontspannende aktiviteiten. Ook de eerstejaars sociologie, economie en psychologiestudenten die denken de doctoraalstudie Vrijetijdswetenschappen te gaan doen, worden van harte uitgenodigd om lid te worden van Prioritijd. Het is een uitstekende mogelijkheid om allerlei informatie te krijgen over het studiegebied, om contacten te leggen met (wijze) ouderejaars en om de sfeer te proeven I Voor deze studenten hangt er een lijst op het VTW-bord (trap op achter koffiekamer gebouw S), waar ze zich kunnen opgeven als lid. Verdere informatie wordt dan thuisgestuurd. Tot 1 oktober kun je je opgeven als lid. De eerste aktivftert die op het programma staat is het 'Walking Meal': een hele avond gezellig eten en drinken met een partner bij verschillende groepen mensen. Vorig jaar was dit een doorslaand succes, dus schrijf je snel in! Op het VTW-bord hangt verdere informatie en een Inschrijfvel.

Menu

O

M A R K E T I N G ASSOCIATIE

TILBURGSE STUDERENDEN B O N D

De IVIarketing Associatie KUB verzorgt ook dit jaar weer de inschrijving voor de business course van DSIVI, 'TIME', en voor de Marketing Class van Unilever. 'TIME' staat voor 'The Industrial Marketing Experience'. 'TIME'vindt plaats van 5 t / m 9 december 1989. Tijdens 'TIME' worden aspirant academici in de gelegenheid gesteld om een kijkje te nemen in de keuken van de industriële mariceting. Men kan dan kennis maken met de specifieke wijze waarop DSM de methoden en technieken van industriële marketing hanteert. Door het centraal stellen van industriële mari<eting zal de diepgang tijdens 'TIME' gewaarborgd zijn. Terwijl de diversiteit van de deelnemersgroep de veelzijdigheid van de industriële mariceting bij DSM zal weerspiegelen.

De TSB is al enkele jaren actief binnen de Tilburgse studerendenwereld en is met ongeveer 650 leden één van de grotere studentenvakbonden van Nederland. In verband met de groei van onze organisatie en de uitbreiding van onze activrterten zoeken we nieuwe bestuursleden. Als je wat ervaring op wil doen met het organiseren van activiteiten gericht op de verbetering van de onderwijssituatie, dan kun je contact opnemen met de TSB, kamer 075 op de KUB, tel. 662793, op werkdagen tussen 12.30 en 13.30 u. (bij voorkeur).

De Marketing Class van Unilever vindt plaats van 15 t / m 17 november. Tijdens deze Marketing Class kun je intensief kennis maken met de marketingpraktijk van Unilever, er worden ondermeer cases van Caivé en Lever uitgewerkt, waarbij seniormanagers hun visie geven en samen met de studenten discussiëren over mogelijke oplossingen. Daarnaast word je ook in de gelegenheid gesteld jonge managers te ontmoeten. Indien je een informatiefolder of een inschrijfformulier voor deze businesscourses wilt hebben, kxjp dan even binnen op kamer 0-52 tussen 10.00 en 12.00 uur. Mari<eting Associatie KUB, kamer 0-52, tel. 663044.

UNILEVER M A R K E T I N G CLASS Bewijs u w marketingkwaliteiten van 1 5 t / n n 17 n o v e m b e r 1989 Maak intensief kennis met de marketingspraktijkbinnen Unilever!!! Unilever zoekt doctoraal studenten Economie en Bedrijfskunde of academici uit andere studierichtingen (mits duidelijk gemotiveerd voor marketing). Vereist: De studenten moeten uiterlijk medio 1990 afstuderen en een loopbaan als top-marketeer ambiëren. AANMELDING: door middel van een inschrijfformulier, voor 6 oktober 1989 Unilever Informatie Bulletin en Inschrijfformulier te verkrijgen bij: VITE 0 - 7 1 , TEL: 013-662722.

M A A N D A G 25-9-1989 selderiesoep - kippesoep rundergouiash - gebakken lever/uiensaus poesta mix - savoye kool è ta crème rijst of gekookte aardappelen veg.: goulash - poestamix - rijst DINSDAG 26-9-1989 lorKionderrysoep - bamisoep kippeschnitze) shoarmaburger/kerriesaus s p e r c i e b o o n ^ met bloemkool andijviesalade patates frites of gekookte aardappelen veg.: boerenoffietet - spercietxjontjes en bloemkool/kerriesaus patates frites WOENSDAG 27-9-1989 aspergesoep - heldere tomatensoep bami goreng - kroepoek - uitjes mini loempia's/zoetzure saus met atjar coteletto - spinazie gekookte aardappelen veg.; bami goreng - kroepoek - uitjes kjempia/zoetzure saus met atjar DONDERDAG 2a-9-1989 koninginnesoep - rundvleessoep karbonade ardennerbfaadworst/mosterdsaus tuïnboontjes met ham-prei è la crème gebakken of gekookte aardappelen veg.: bonenschotel - rauvvkost VRUDAG 29-9-19^ goulashsoep - heldere kervelsoep gebakken kabeyauwfilet/kruidensaus kerrieragoQt - parijse worteten dopenAften - patates frites - rijst gekookte aardappelen veg.: 2 kaaskroketten/kruidensaus doperwten - frites

EFACT V O O R L I C H T I N G S M I D D A G Met medewerking van docenten van de studierichtingen BE en SE heeft Efact een vooriichtingsmiddag georganiseerd over stages en afstudeerwerkstukken. Naast algemene info, door de heer Hexspoor en het Talencentrum komen de afzonderlijke secties aan het woord met hun visie over de bovengenoemde onderwerpen. Verder zal ook een student zijn ervaringen ten beste geven. De hele middag zal proberen een licht te werpen op de veelheid van impliciete en expliciete eisen die aan de student worden gesteld. Wat je nü al moet weten:

Faalangstigheid en t e n t a m e n v r e e s Uit onderzoek, maar ook uit ieders eigen ervaring weten we, datfaalanstigheid en tentamenvrees bij studenten veel voorkomt. Niet iedereen weet evenwel dat er aan faalangstighekl iets te doen is, en dat het wenselijk is er iets aan te doen! Begin oktober wordt een kursus ^aalanstigheid gestart o.l.v. Henk Harding, studentenpsycholoog. De kursus wordt gehouden op donderdagmiddag. Als je aan de kursus mee wilt doen, maak dan een afspraak met Henk Harding, (DSW, Kamer N i l , tel.; 013-662846 of 013-662116), ook voor verdere informatie.

- datum: donderdag 5 oktober - tijd: 13.30-15.30 uur - plaats:/^Z 115 Deze middag is bedoeld voor elke 3e of 4e jaars bedrijfseconoom of sociaal econoom onder het motto: Een goede start voor een goed eind!

Groepsbegeleiders gezocht Op 19 oktober a.s. (donderdag in de herstvakantie) organiseert de Dienst Studentenzaken en Welzijn een voorlichtingsdag voor a.s. studenten. Wij zoeken ouderejaars studenten die op deze dag (van 09.00 tot 14.00 uur) op willen treden als groepsbegeleider/ster). D.w.z. een groep a.s. studenten (met evt. hun ouders) aan de hand van een programma rondleiden, vertellen over eigen ervaringen met de studie en het student zijn en vragen van de bezoekers beantwoorden. De groepbegeleider/sters krijgen een onkostenvergoeding f 25,- en na afloop van het programma een bon-el aangeboden. Voor aanmelden en nadere informatie kun je terecht bij de DSW: in het Informatiecentrum (N 24) of telefonisch 662211.

VIDEO LESBIESE/HOMOJONGEREN

INTERSTEDELIJKE STUDENTENORGANISATIE

Sportnieuwsi

De Tilburgse lesblese/homo-jongerengroep 248 BIS houdt vanaf oktober iedere derde vrijdag van de maand een filmavond in homobar Pardoes. Aanstaande vrijdag 22 sept. wordt de vrcleo T h e Black Widow" gedraaid. Deze psycho-thriller gaat over Federaal agente Barnes die een kille moordenares moet ontmaskeren, maar zelf ook verstrikt raakt in het web van de telkens van identiteit veranderende verleidster.

Ooit gedacht aan: 1. logeeradressen bij studenten in andere steden 2. een interstedelijk studentenblad 3. aktiviteiten zoals weekenden, symposia, rondleidingen op andere universrteiten, enz. 4. contacten met andere studentenverenigingen De Interstedelijke Studentenorganisatie heeft tot doel deze punten te verwezenlijken. Daarom organiseert zij op 6,7 en 8 oktober een weekend in Wageningen. Informatie bij Marjolein (08370-20705), Madeion (08370-23068).

VITE PERIODE 2S T / M 23 SEPTEMBER 1989

EFACT Wellicht heb je gisteren je voordeel gedaan met de door Ef act georganiseerde lezing over de Amsterdamse Effectenbeurs met als speciale aandachtsgebieden beschermingsconstructies en misbruik van voorwetenschap. Zo niet, dan heb je nog alle kans je achterstand in te halen want op 10 oktober vindt de tweede lezing uit de cyclus plaats: Risicomanagement bij Ballast Nedam, gehouden door de financieel directeur drs. Brouwer, zaal P 211 om 13.30 uur. Ben je meer geïnteresseerd in de actieve facetten van je studie, schrijf je dan in voor de mari<eting-workshop van Unilever. Inschrijvingsformulieren zijn verkrijgbaar op onze kamer, 0-50, elke middag tussen 12.15 en 13.30 uur. De inschrijvingstermijn loopt tot 6 oktober. Die van Efact daarentegen sluit nooit, je kunt je op elk moment inschrijven voor lidmaatschap van een jaar. En gegarandeerd succes! Doe je dat nü, dan krijg je meteen de nieuwe Defacto gratis mee naar huis, waar elk Efact-lid het nieuwe exemplaar alleen maar aan de postbode hoeft te ontfutselen. Losse exemplaren zullen binnenkort weer voor een weggeef prijs te bemachtigen zijn op enige veri<ooppunten of op de Efactkamer. En daar zul je wel in de rij moeten staan ja...

Dinsdag: 09.00 -16.00 uur 16.30-18.00 uur Woensdag t / m vrijdag: 09.00 - 16.00 uur. Voor afspraken met de studentendekaan kun je terecht in het informatiecentrum, of bellen naar 662211. De studentenarts, studie- en beroepskeuzeadviseuse en studentenpsychologen zijn bereikbaar onder tel.nr.: 662116. Het steunpunt studiefinanciering is bereikbaar onder tel.nr. 668010. Sollicitatietraining In samenwerking met de Hogeschool Katholieke Leergangen organiseert het Buro Welzijn van DSW een training rondom het thema 'solliciteren'. Tijdens deze training wordt gewerkt aan inzichten en vaardigheden die belangrijk zijn bij het vinden van een passende werkkring. Naast de bijeenkomsten zelf wordt van de deelnemers gevraagd dat zij zelfstandig opdrachten uitwerken. Deze training is bedoeld voor studenten die momenteel of zeer binnenkort de stap naar de arbeidsmarkt gaan zetten. Voorwaarde om mee te doen is dat aan alle (6) dagdelen wordt deelgenomen en daarnaast aan de opdrachten thuis wordt gewerkt. Het aantal deelnemersplaatsen is beperkt. Tijdige aanmelding is daarom noodzakelijk, en wel 'vóór 28 september a.s. Aanmelding en informatie: Caroline Klein, N 10, tel.: 662845. De kosten zijn f 20,- per deelnemer. Data: 13 oktober, 27 oktober, 10 november, 1 december, 8 december en 22 december, telkens op vrijdagochtenden van 9.00-12.30 uur.

VITE, de Vereniging van Internationale Tilburgse Economen & Juristen, is op zoek naar enthousiaste studenten die actief willen worden in een van haar commissies, werkgroepen of zelfs het bestuur. VITE organiseert onder andere een jaariijks congres, binnen- en buitenlandse excursies, lezingen en natuuriijk ook borrels en feesten. Dit alles met een internationale grondslag. Heb je interesse???? Voor meer informatie kom dan even langs op de VITE kamer 0 7 1 , of bel: 013-662722.

De film begint om 21.00 uur in homobar Pardoes aan de Koestraat 73 in Tilburg. Entree f 3,00.

S.F.R. DE SMEETSKRING Studenten die op 8 september hebben deelgenomen aan de Smeetskring-barbecue kunnen de foto's van dit evenement inzien en bijbestellen tijdens het spreekuur, vrijdag van 9.00 tot 17.00 uur. Meegenomen kelkglazen kunnen daar worden afgerekend. Bijbestellingen voor 1 oktober.

Univers

DSW DIENST S T U D E N T E N Z A K E N EN W E L Z U N

PENDRAGON Meriijn Het eerste team van voetbalvereniging Meriijn is in de competitie weer flitsend van start gegaan. De eerste twee wedstrijden van het seizoen werden moeiteloos in winst omgezet, wat meteen resulteerde in een koppositie. Gezien het vertoonde spelbeeld zijn we nu optimistischer dan ooit. Meriijn 2 kende, mede door een volle ziekenboeg een minder f lorieuse start. Desalniettemin gelooft men nog steeds in eigen kunnen en blijft de stemming opperbest. Ons 3e team heeft zo z'n eigen opvattingen over de invulling van de zondagmiddag. Gezelligheid en vrijblijvendheid staan bij hun hoog in het vaandel! Voor alle spelbepalers, koppende spitsen en Italiaanse verdedigers is er ook een plaatsje vrij bij Meriijn. Meld je aan als lid! Jan (632481) of Ivo (684064).

Open THburgse atletiek kampioenschappen Parcival organiseert op zondag 8 oktober een atletiekwedstrijd voor alle studenten, die wel eens een keer op een echte kunststofbaan de 100 m willen sprinten, of de langere afstanden willen proberen (200m, 400 m, 1500 m, 5000 m), of wellicht de technische nummers (verspringen, hoogspringen, discuswerpen, speenverpen en kogelstoten). De aanvang is om 12.00 uur op de nieu-~ we kunststofbaan achter de stadssporthal. Inschrijven kan op de studentensporthal aan de balie. Inschrijfgekl Is f 3,-. Voor meer inlichtingen, bel Robert of John: 432600.

SPORTCENTRUM Groepenspoit Een uurtje vrij tussen de colleges? Ga dan naar het Sportcentrum en geef je met een groep op voor een uurtje groepensport. Elke week op hetzelfde tijdstip wordt dan accommodatie voor je gereserveerd. Ook in de ochtenduren kun je terecht! Je moet wel allemaal in het bezit zijn van een sportkaart. Survival of the Fittest ü p 6 oktober gaat het gebeuren. In de Loonse en Drunense Duinen zullen 40 mannen en vrouwen een poging doen om te bewijzen dat zij de fitste student(e) van Tilburg zijn. Dit evenement wordt dit jaar voor het eerst georganiseerd en de organisatoren zijn momenteel druk bezig om enkele gemene parcoursen uitte zetten. Een kleine tip van de sluier zullen we nu reeds oplichten: je moei over en door het water, een heuse mountain-bike zal tot je beschikking staan en je loopvermogen zal danig op de proef worden gesteld. Kortom: een wedstrijd, waarin afzien en lijden veel voor zullen komen. Er is slechts plaats voor 40 deelnemers; bij een groter aantal zullen er voorselectie-wedstrijden plaatsvinden. Voor verdere informatie kun je terecht bij Stijn Luykx of Rob Pauel van het Sportcentrum.

Tennisvereniging Lacoste Het nieuwe programma voor deze week luidt: - mensen die liederen hebben voor het nieuwe liederenboek, evt. alternatieve teksten, kunnen deze inleveren vóór vr. 29/9 bij Hans Ceelaert, Prof. Verbernelaan 44, of bij Rianne de Kok, Stationsstraat 52. - Oproep aan alle leden: w e hebben van alle leden, ook de nieuwe, een pasfoto nodig voor het Smoelenboek. Lever dat in met het inschrijfformulier voor het nieuw e collegejaar. - Voorde nieuwe leden: verplichte deelname aan het zg. Walking Diner (uitleg: zie boekje). Een bijzonder leuk evenement, met veel lekker eten. - Voor de engelandreis geldt het volgende: geschatte kosten zijn ± f 450,- voor alles, excl. alkoholische dranken en aanverwante limonades. - De TSTK is nu aan de gang dus kom eens kijken naar tennis op je eigen niveau. - Alsof het niet op kan: op vr. 19 en za. 20 okt. vindt er in Drienerioo een zg. jongerentoemooi plaats voor l e e n 2e jaars studenten, meto.a. hockey en tennis. Opgeven bij Jurgen Arts. - De Heinekenexcursie gaat niet door wegens onvoldoende bierdrinkers in onze Vereniging; dit is natuuriijk ook een zware dobber voor het Sportcentrum, maar er wordt aan gewerict om de mensen aan het drinken te krijgen. Alternatieven worden gezocht.

Openingstijden i n f o r m a t i e c e n t r u m D S W ( g e b o u w N, k a m e r 24): Maandag: 13.00 -16.00 uur

22 september 1989

IRASSERIEdeL'UNIVERS ■^g^^fijfirK'^

■tii'A.,m:,i^j^^^i a a aa e ^:j--

CAFÉ MARIJNE N

Bebop Circuit: de 'hot club' van Tilburg

Foto: Erwin Olof SCHOUWBURG

Beeldenstorm p robeert Carver te spelen Er zijn, denk ik, twee manieren om de verhalen van Raymond Carver op de scène te brengen: of men speelt na wat hij beschrijft, of men vertelt het. Zijn verhalen spelen, betekent: uit­ voeren wat Carver ­ vaak na ettelij­ ke vert)eteringen, doorhalingen, ver­ wijderingen ­ uiteindelijk weergaf van de essentie van menselijk ge­ drag. Als de gesproken tekst in zijn werk vaak zo kaal, zo minimaal is, is dit omdat ook in de werkelijkheid die wij vermoedelijk allen kennen, het uitspreken van een simpel woord of zinnetje een hele situatie met voor­ geschiedenis en afloop kan samen­ vatten. 'All right, I'm going,' L.D. said. He slammed down his hand on the table. He kicked back his chair. He stood up. 'You won't ever see me again,' L.D. said. 'You've given me plenty to remem­ ber you by,' Maxine said. 'Okay,' L.D. said. 'Go on, get out,' Maxine said. 'I'm playing the rent here, and I'm saying go. Now.' 'I'm going,' he said. 'Don't push me,' he said. 'I'm going.' Wat valt hier aan toe te voegen? In een verhaaltje van nog geen vijf bladzijden leidt Carvers tekening van de situatie bijna onvermijdelijk naar dit gesprek. Beschrijving en konver­ satie samen geven de absolute es­ sentie weer van de (kleine) drama's in elk mensenleven: bedrog, angst, jaloersheid, twijfel, nu is het genoeg ­ zonder sentimentaliteit, zonder pa­ thos, zonder theater. De andere mo­ gelijdiekj lijkt mij: de vertialen vertel­ len, voorlezen. Aangezien dit soort gesprekken mee de situaties be­ schrijft, en gesproken taal en ge­ schreven taal dus noodzakelijk in ei­ kaar verweven zijn, en Carver geen woord te veel of te weinig noteert, zijn zijn verhalen in minder dan tien pagina's altijd meesterwerkjes van geloofwaardigheKl, Het toevoegen van show maakt ze, denk ik niet ster­ Univers

ker. Enkele weken geleden zag ik een try­ out van de nieuwe produktie van Beeldenstorm en Onafhankelijk To­ neel, 'Verplaatst u zich eens in mij', een 'voorstelling gebaseerd op frag­ menten uit korte verhalen van Ray­ mond Carver'. Toen ik naar de voorstelling reed, had ik de bovenstaande opvattingen over hoe Carver moet/kan gespeeld worden nog niet verzonnen. Dat kwam pas later, toen ik er nogal wat tijd voor nodig had om te ontdekken wat mij juist gestoord had bij Beel­ denstorm. De voorstelling begint sterk. E en man stelt zich aan het publiek voor als Raymond Carver en vervolgens gaat hij een anekdote vertellen, die al snel overstemd wordt door de tus­ senkomsten van de andere akteurs. De man kijkt een paar maal niet be­ grijpend om zich heen, probeert zijn verhaal verder te zetten, maar geeft vervolgens toch zijn F)ogingen op. Zo gaat het er ook vaak aan toe in de verhalen van Carver: er gebeuren dingen, er ontstaan situaties, en mensen reageren daarop min of meer adekwaat (al dan niet onder in­ vloed van de alkohol ­ een element dat in het toneelstuk vrijwel niet aan­ wezig is). Wat Beeldenstorm daama echter verzint, begrijp ik niet meer. Carver biedt in zijn teksten geen overvloed aan informatie; integendeel, de ver­ halen zijn fragmenten uit een stroom, waarvan het begin en het einde ons niet worden verteld. De le­ zer moet zelf het schaarse materiaal duiden, en afhankelijk van zijn/haar eigen ingesteklheid op dat ogenblik, zal die interpretatie minder of meer triest, cynisch, vroli^ of tragisch zijn. Beeldenstorm heeft in 'Verplaatst u zich eens in mij' een collage van flar­ den tekst samengesteld ­ een stort­ vbed van woorden, die echter haast helemaal geen aanknopingspunten meer bieden om wat dan ook te in­ terpreteren. Ik hoor wel wat ze zeg­ gen, maar waar slaat het op7

Elke maandagavond vindt om tien uur een bijeenkomst plaats van le­ den van het Bebop (iircuit, in een klein zaaltje achter café Marijnen, Heuvel 13. Dit informele netwerk van bekende en minder bekende musici uit Brabant en omstreken, biedt het publiek de mogelijkheid om gratis getuige te zijn van jazz­ improvisaties in een sesSie­achtige opzet. Voor het kleine zaaltje is be­ wust gekozen, om de informele sfeer van de sessies te versterken. Coördinator Bert Hamminga bena­ drukt dat het zeker geen commercië­ le activiteit is. Het is niet de bedoe­ ling om met de officiële kerk van de jazz in Tilburg, de Paradox, te con­ curreren. Het Bebop Circuit wil een soort rovershol zijn, waar de musici kunnen experimenteren en waar zij, zonder de hete adem van jou ma­ listen, juries of concurrenten in de nek en dus zonder bang te hoeven zijn dat er iets fout gaat, 'plezier kun­ nen krijgen (of spijt) van nieuwe mu­ zikale fjartners en verrassende initi­ atieven'. Bij het improviseren wordt uitgegaan van bekende bopsche­ ma's en zogenaamde 'standards'. Niet dat modem gepiep en geknor voor de musfci van het Bebop Circuit geen betekenis heeft. Maar ze wor­ den er nog steeds niet moe van om met de erfenis van Chariie Parker te exfjerimenteren. E n zoals Bert Ham minga meent: 'De bebop is tenslot­ te de structuur van de leefwereld, dat mag wel eens gezegd worden'. Afgelopen maandag vond de derde bijeenkomst plaats, die het vooriopi­ ge hoogtepunt v«/as van dit derde seizoen. De bekende Nederiandse pianisten Rob van Bavel en Bert van de Brink waren gevraagd eikaars muzikale vaardigheden te testen. Veel voorbereidingen waren er niet getroffen, behalve dat de piano's waren gestemd door de bekende Poolse pianostemmer Leszek Bach. De muzikanten hadden alleen nog telefonisch contact gehad en een Waarschijnlijk om toch de aandacht van het publiek vast te houden, heeft de groep een aantal truuks in het spel gebracht. Soms wordt het begin van een stuk tekst door de mi­ kro gesproken, en het vervolg niet (of omgiekeerd ­ wat maakt het uit?). Twee monologen worden weri<elijk schitterend hilarisch gebracht ­ maar heeft dat wat te maken met de in­ houd? Ook het dekor biedt hier en daar grappige toespelingen op de ty­ pisch amerikaanse provinciale kui­ tuur, waarin Carvers verhalen plaats­ vinden ­ maar verder is het zo'n voor­ beeld van triviaal postmodernisme. Alleen de duidelijk door Amy Gale van Onafhankelijk Toneel geïnspi­ reerde vallen­en­opstaan­choreo­ grafie vond ik een geslaagde 'ande­ re' manier om Carver op toneel te brengen. Beeldenstorm is er in geslaagd van 'Verplaatst u zrch eens in mij' een on­ derhoudend stuk te maken ­ maar voor mij is dat nou wel het laatste wat Carver in zijn verhalen oproept: ontspanning. Hugo Durieux Schouwburg Tilburg, 'Z9 september. Aanvang 20.30 uur.

SEPTEMBER

programma afgesproken. Er werd getost wie er mocht begin­ nen met de nummers en wie op wel­ ke piano moest spelen. Daarna '( Uï*i«»«ttsit^iev1Sttt«r,aöte:^«noöe vas nw* PM, Sané». t ï s * j^oefeéhaft: barstte het los. Het spontane en in­ ■ ïft formele karakter van de bijeen­ komsten betekent dat er veel onver­ wachte mooie dingen kunnen ge­ beuren. Het publiek bij een dergelijk concert bestaat volgens Hamminga uit voyeurs die getuige willen zijn van tefflöbsf). de relaties die de muzikanten onder­ ling leggen of juist verbreken. Op het «egte: ^*»y Lwrsöft ^t/m^Bseptw»* spel van beide pianisten kon weinig worden aangemerirt. Rob van Bavel Cafl««»«»,22.ISMar, 2 ^ 2 : "Het rcKfe geniet niet voor niets internationaal fa3*8m«W'.B^;awf^Ylfl&i ft/as a« waardering voor zijn subtiele sfjel. Ook Bert van de Brink, docent lich­ S«Bh0a!W^Hrg^2O,1&uar: Hef €l«at>aiïs te muziek aan het Utrechtse Conser­ vatorium, overtuigt 'live'. Het in gro­ Zwd z o ^ W , 26.0Ö sw: <^Cië6 ««pe­, te getale aanwezige publiek reageer­ de dan ook enthousiast op het afwis­ selende en veelzijdige verloop van het concert. Zoals toen midden in ZAT1ÊftDA<ï23 SEPTBsaBCa 'Beautiful love' opeens 'So what' van Miles Davis opdook. De komende weken staan er weer gelegenheidsformaties op het pro­ gramma, zij het dat de musici veelal bekenden van elkaar zijn. Over twee weken (maandag 2 oktober) staat de huisdichter van de KUB Karel Sou­ dijn op het podium. Hij zal zijn ge­ dichten over 'het leven in zijn totali­ ie e^tet «net «h«»»o^aBeêft vas HïSfw teif voordragen en wordt daarbij be­ vaft Manen, Rudi <vta\ Dantssg en toe» geleid door Gerard Brohm (bas), Ek­ ke Feldmeyer (drums) en Bert Ham­ minga (tenor). Bert Hamminga is zelf ook weri<zaam aan de KUB als fi­ losoof en econoom. Hier in Tilburg <SM,2AMimx CCTi*MJa^*6^*«^. heeft hij het saxofoonspel ontdekt, ïtaJkiC9el(»(É gsteasnatnAnBr^ant B o t 'het helpt de filosoof in mij om op te laden' en vervolmaakt, met name in de naar zijn zeggen inspirerende woricshops van Henk Koekoek. Vol­ gende week maandag staan zij dan WQgMSDAG27 SERB^BfiR ook samen op podium van het Be­ bop Circuit, begeleid door Karel Le­ lyveld (piano), Marion van Mook (bas) en Ludo Mees (drums). (GvH/WJ)

(Tele)communicatie in kunst Bijna een jaar geleden lanceerde kunstenaarsgroep rond V 2 in Den Bosch zijn/haar 'Manifest voor de instabiele media', een overwegend strijdlustig geschrift over wis­ selstroom, elektronika en twee­ of meerrichtingsverkeer in kunst. Van 23 tot 30 september organiseert de groep in en rond een voormalige textielfabriek in Den Bosch een nieu­ we manifestatie rond video, radio, elektronisch geluid en beeld. Er zul­ len een aantal internationale aktivi­ teiten plaatsvinden over de telefoon, radio­ en tv­programma's worden ter plaatse gemaakt, en men kan uit­ zoeken wat er aan kunst te verzinnen is met het nieuwste yuppie­speeltje: de fax. In ieder geval neemt een aan­ tal lokale en wereldberoemdheden deel, zoals Dirtc Paesmans, Yntse Vugts, Jon Rose, Merzbow, Danny Devos, Fk>ris van Manen (en Lydia Lunch op film). (HD)

" ~ 0m'

'

NB* kiSKter ^rm «fa SamiiBa Qmmêa f ^^Eiar^ Duty d f f l ' H ^ . Sfolfeest van 4»

)ilr^«n)itwt zaal 8602: $$«)Bp)9ur8laK>>

Toten met30september Aawal2a, 's Hertogenbosch InKcMngen: 073-137958 2 2 september 1 9 8 9

fS

HET

EVENEMENT

Een kroket voor Piket G«spann«n strijkt groot­ m««st«r Gcnno Sosonko m«t d« microfoon langs zijn kin. Hot gokros dcit via do luidspre­ kors do domonstratiozaal wordt ingosiingord, dringt niot tot hom door. Somon mot het publiek is hij verdiept in do partij tussen woroidkampioen G a r y Kasparov en Neertands­ hoop­in­oange­dagen Jeroen Piket. Tot en met 3 oktober is de der­ de verdieping v a n het Interpolis­gebouw a a n de Conservatoriumlaan getrans­ formeerd tot het W a l h a l l a v a n de internationale schaakwe­ reld. De kantine is ingericht als demonstratiezaal. 0 ^ grote borden wordt het groot­ meesteriijke g e w e l d door het publiek gevolgd en doet een nationaal bekende schaker dappere pogingen de diepste hereenspinseis v a n Kasparov en consorten a a n de opper­ vlakte te brengen zodat het talrijk toegestroomde publiek de illusie heeft er toch nog iets v a n te begrijpen.

vifoud v a n varianten, schaak­ jes, stikmatten en stukoffers die de partij Kasparov­Piket rijk is. De andere partijen die a a n de g a n g zijn, worden even vergeten. Mismoedig streeh Hartoch over zijn i m ­ mense bierbuik. Hij w c u nog >«^el zo hoopgevend begonnen met 'ik ben Rob Hartoch, ex­ wonderldnd' m a a r nu z a t er

niets anders op d a n m a a r een 'lsje te g a a n pakken a a n de ir. Wanneer Sosonko even later verplichtingen bij de tele­ visie blijkt te hebben, kan Har­ toch w e e r a a n de slag. In de belendende z a a l zijn de toppers 'live' te zien. Kaspa­ rov, diep voorover gebogen met zijn neus net boven de stukken, wroet Piket ­ net w a n ­

C

neer die de remise voor het grijpen heeft ­ toch nog een oor a a n te naaien en w i n t . Blijkbaar is dat het verschil tussen de wereldkampioen en een ordinaire grootmeester. Behalve Kasparov blijken te­ gen het eind v a n de middag ook de andere vintspelers te g a a n w i n n e n . Agdestein ­ naast schaker ook micKroor

Wanneer ik tegen zes uur weer even naar de asmonstratio­ z a a l g a en langs de bar loop, blijkt het daar een gezellige boel te zijn. Het bier kost er , m a a r f 1,50 en enkele autoch­ tonen blijken daar het m a x i ­ male rendement uit te willen halen ( ' V o a n schoake w i k nie vil, moar tis hier ieder joar goei vertoeve m'neer'). O o k de prijs v a n de kroketten m a g er w e z e n . T w e e voor f 1,50 en meteen hoor ik iemand naast me zeggen: ' M a g ik tien kroketten v a n u?' De frietten­ ten in de omgeving zullen de komende w e k e n hun omzet flink zien dalen maar daarvoor zullen ze y^ei verzekerd zijn. Bij Interpolis.

O p de eerste speeldag is het de beurt a a n internationaal schaakmeester Rob Hartoch m a a r die staat er w a t beteu­ terd bij. Sosonko heeft de mi­ crofoon ter hand genomen en geeft hem het woord niet meer terug. In plaats d a a r v a n neemt hij zijn toehoorders mee op een speurtocht door het

Saader Ne^aens ^^e

hebben afgesproken in het Wandelbos. De fotograaf moet nog even zijn behoefte doen, zoals mannen dat doen, ongege­ neerd tegen een boom. Nog even en we ontmoeten de man waarvan men beweert dat hij weet wat goed en slecht is. Waarvan men zegt dat hij de zaken zo klaar­ speelt dat niemand weet dat Ruud het heeft klaarge­ speeld. Vrienden merken op: Ruud is de be­ minnelijkheid zelve. Opposanten vinden hem een sluwe vos. Bewon­ deraars achten zijn inzet en dossier­ kennis grenzen aan het ongelooflij­ ke. Hij wordt getypeerd als verlicht despoot met dat menselijke gezicht. De een zegt Ruud zus. De ander zegt De Moor zo. Herkent men spellei­ der Ruud aan de uitslag van de wed­ strijd? Of herkennen we hem

r

'U maakt grapjes'

aan zijn spel? De Moor bestudeer­ de het Conflict. Promoveerde daar­ op. Hoe conflictueus is hijzelf? Stuit zijn harmonieus optreden niet tegen de borst? Vragen en nog eens vra­ gen. Tijd om de aanvoerder zelf Univers

v a n het Noors ncrtionaal elftal en gevreesd om zijn knoeihar­ de schoten ­ bewijst één v a n de weinige voetballers te zijn met ook nog iets tussen de oren. M e t gedurfd spel ver­ slaat hij de Joegoslaaf L jubo­ mir L jubojevic (L joeb voor vrienden) die met een on­ weersgezicht opgeeft. De vechtjas Kortsjnoi ' w u r g t ' de IJslander Hjartarson en de ion­ ge Rus Ivantsjoek, die tijdons de partij niets anders doet dan met een verveeld gezicht rond­ kijken en plukken a a n het schaamhaar onder zijn neusr veegt de vloer a a n met de Hongaar Sax.

Luuk Koelman

DE ACHTERRUIT Het grote Ruud de Moor interview

'DAT ZEGT U!'

eens aan het woord te laten. Ruud de Moor over Macht, Kennis, Am­ bitie, Politiek, Kerk & Staat, Gewe­ ten, O & W en AOW. Een indrin­ gend gesprek met Ruud de Roer­ ganger, Rector, Regelaar, Relikwie, Richtsnoer, Ruud de Rationale Re­ gent, de Roomsgezinde Regionalist, het Rusteloze Raspaard, de Raad­ selachtige Ridder, Ruud de Rugge­ graat. Maar Ruud was niet op de afgespro­ ken open plek in het bos. Er hing een briefje. 'Heb nog andere af­

spraak. Kom naar Boerke M.' Dat moet het etablissement zijn nabij Station W est. W ij haasten ons. Straks is de vogel gevlogen. Aange­ komen bij Boerke M. moet ik snel nog even de spanning kwijt op het toilet. De wastafel is schoon. Nog een laatste blik in de spiegel. Binnen wacht Ruud. Haren goed? Stropdas recht? Vragen denderen door mijn hoofd. Bent u in voor het minister­ schap? Is O & W niet een mooie sluitpost voor de AOW ? Samen voorop met Ruud? Verder met

Ruud, hoe? Potverdorie, een kop koffie staat te dampen, een stoel ligt achterover, hij kan niet ver weg zijn. RUUD, RUUD, RUUD , in de schemer stuift een blauwe BMW weg. West­ waarts. Wij keren om en zien een re­ genjas waarin een ietwat gebogen man. Vuur! ijnheer de Moor, volgens Trouw bent u in voor het ministerschap A: Dat zegt ü! V: Nee, dat zegt Trouw

M

Chmetis van Dii

fi.

A: Ja, dat zegt u V: Dat zeg ik A: Dat zei ik V: Dus u wordt de nieuwe minister vanO&W A: Ik geloof niet dat het verstandig is dat ik daar nu op dit moment een uitspraak over doe V: Dus u bevestigt dat A: Het is in dit stadium te vroeg voor verdere conclusies en commen­ taren V: Maar zou het geen mooie afslui­ ting zijn van uw carrière A: Ik zou niet wiUen zeggen dat er vooruitgang is geboekt, heren, ik ben in vergadering nu V: Hoe is het om in vergadering te zijn; kunt u uw gevoelens weergeven A: Ik zou wat dat betreft willen ver­ wijzen naar de notulen V: Samen Voorop, mijnheer de Moor, bent u dat alleen? A: U maakt grapjes V: Kunt u dat beamen A:AMEN V: Dus u wordt Ad Interim minister in het belang van de KUB A:... Abrupt wordt het interview onder­

F

' 'Ik ben in ■ vergadering nw

broken door een gigantische huil­ bui. Het gaat onweren. Bomen wor­ den uit de grond gerukt en de toilet­ ten stromen over. De Goden be­ vestigen onze vermoedens. Het rommelt. 22 september 1J