Issuu on Google+

1

ΑΛΕΞΟΥΔΗΣ Α. ΙΩΑΝΝΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΚΑΛΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΣΟΥΦΛΙ

ΙΟΥΛΙΟΣ

2000


2

Γενικά – Εισαγωγή Το να γράψει κανείς μια καλή έκθεση δεν είναι τόσο θέμα ταλέντου , αλλά κυρίως γνώσης και προσπάθειας που δεν πρέπει να σταματά ποτέ . Όλα τα παιδιά μπορούν να μάθουν να γράφουν καλή έκθεση . Αρκεί να βοηθηθούν για να εργαστούν σωστά . Μια έκθεση για να είναι καλή πρέπει να έχει καλό περιεχόμενο , δηλαδή να έχει : 1. Σωστές σκέψεις , έξυπνες ιδέες . 2. Κρίσεις , απόψεις , συμπεράσματα . 3. Πετυχημένες παρατηρήσεις , περιγραφές κ.α . 4. Συναισθήματα , επιθυμίες . 5. Γνώσεις , παραδείγματα . 6. Καλή διατύπωση . Για να γράψουμε μια καλή έκθεση πρέπει μεταξύ άλλων να χρησιμοποιούμε και τις αισθήσεις μας όπως : Η όραση (οπτικές εικόνες ), η ακοή (ακουστικές εικόνες ) , κ.α. Η χρησιμοποίηση των αισθήσεων συμβάλλει στο να γίνεται η έκθεσή μας πολύ πιο πλούσια , πιο ζωντανή και ενδιαφέρουσα , όταν γράφουμε σ’ αυτήν παρατηρήσεις με όσο το δυνατόν περισσότερες από τις αισθήσεις μας . Προσέχουμε όμως οι εικόνες να είναι ταιριασμένες , αληθινές , φτιαγμένες με τέχνη που θα προξενεί το ενδιαφέρον σ’ αυτόν που τις διαβάζει . Τέλος σημαντικό ρόλο στην εγγραφή μιας καλής έκθεσης, το σημαντικότερο ίσως , παίζουν οι εμπειρίες , δηλαδή η συμμετοχή μας σε διάφορες δραστηριότητες όπως εκδρομές , εργασίες , θεατρικές παραστάσεις , χορωδίες , συζητήσεις , οι σχέσεις μας με τους άλλους , οι δραστηριότητες μέσα στο σχολείο , στο σπίτι κ.α. Η συμμετοχή μας στις διάφορες αυτές εκδηλώσεις της ζωής θα πρέπει να διέπεται από έναν έντονο προβληματισμό , δηλαδή να παρατηρούμε τα πάντα και να μαθαίνουμε αυτά ( η περιέργεια με την καλή έννοια ) , να μελετούμε προσεχτικά ό,τι υπάρχει γύρω μας , να αναζητούμε και να βρίσκουμε τα αίτια από τα οποία προέρχεται κάθε φαινόμενο , φυσικό ή κοινωνικό , να προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε κάθε συμπεριφορά των ανθρώπων ,να αναλύουμε κάθε τυποποιημένη μορφή ζωής και να την κρίνουμε . Επίσης η σωστή ανάγνωση ενός καλού βιβλίου μας βοηθά αφάνταστα στο να γράψουμε μια καλή έκθεση γιατί μαθαίνουμε πολλά , διευρύνονται οι πνευματικοί μας ορίζοντες , καλλιεργεί τη γλώσσα μας .Σωστή ανάγνωση ενός βιβλίου σημαίνει ότι τα παιδιά διαβάζοντάς τα αναζητούν τις κύριες ιδέες του κειμένου , σημειώνουν ότι τους κάνει ιδιαίτερη εντύπωση , μελετούν με σύστημα , δηλαδή έχουν ένα πρόγραμμα , διαβάζουν για ένα συγκεκριμένο σκοπό , ότι διαβάζουν το αναλύουν και το κρίνουν , καταλήγουν σε συμπεράσματα , εφαρμόζουν στη ζωή τους ό,τι μαθαίνουν . Όταν γράφουμε ή μιλάμε πρέπει να προσέχουμε πολύ την έκφρασή μας και τη διατύπωσή μας , έτσι ώστε αυτά που λέμε και κυρίως αυτά που γράφουμε να γίνονται εύκολα κατανοητά από εκείνον που τα διαβάζει με ενδιαφέρον . Πρακτικές υποδείξεις Γνώμη μου είναι ότι ο μαθητής θα πρέπει να σκέφτεται πολύ πριν αρχίσει να γράφει . Επίσης θα πρέπει να προσέχει να μην παραλείψει κάτι ή να μη γράψει κάτι περιττό . Για να αποφύγει αυτά καλό θα είναι να κρατεί σημειώσεις για τα κύρια σημεία που θα αναπτύξει , να κάνει ένα γενικό πλάνο – σχέδιο με βάση το οποίο θα αναπτύξει το θέμα της έκθεσης . Γι’ αυτό όμως θα μιλήσουμε καλύτερα στη συνέχεια . Επίσης ο μαθητής κατά τη διάρκεια που γράφει έκθεση έχει ψυχική ηρεμία , αποφεύγει τους


3 θορύβους και οτιδήποτε άλλο που θα τον οδηγήσει στο να χάσει το συνειρμό του ,τις σκέψεις του . Προσέχει πολύ το τι γράφει και πώς το γράφει . Όταν τελειώσει την έκθεση ξαναδιαβάζει το γραπτό του για να επισημάνει τυχόν λάθη του , προκειμένου να τα διορθώσει . Επίσης η πρώτη εντύπωση σ’ ένα γραπτό παίζει σπουδαίο ρόλο , γιατί δείχνει αμέσως τον προσεκτικό ή όχι μαθητή και προδιαθέτει θετικά ή αρνητικά τον αναγνώστη για την έκθεση που θα διαβάσει . Γι’ αυτό βοηθάει στην καλαίσθητη εμφάνισή της , είναι αναγκαίο . Να τι πρέπει να περιέχει ένα γραπτό για να είναι καλαίσθητο σε εμφάνιση : 1. Να είναι ευανάγνωστο 2. Να μην έχει μουντζούρες 3. Να έχει παραγράφους 4. Να έχει περιθώρια 5. Να είναι ορθογραφημένο . 6. Να ξεχωρίζει η επικεφαλίδα , η ημερομηνία και το όνομα απ’ το κείμενο . Προσοχή όμως : Δεν πρέπει να περνάμε στην υπερβολή .


4

Τα

εξωτερικά στοιχεία της εκθέσεως .

Τα εξωτερικά στοιχεία που απαιτεί μια έκθεση είναι : 1. ΤΟ ΥΦΟΣ Λέγοντας ύφος σε μια έκθεση εννοούμε τον εντελώς δικό μας τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε ,αισθανόμαστε και εκφραζόμαστε . Αυτός ο ιδιαίτερος τρόπος σκέψεως, αίσθησης και έκφρασης (το ύφος) δεν είναι το ίδιο σε όλους τους ανθρώπους αφού ο καθένας μας αποτελεί ξεχωριστή μοναδική οντότητα με τη δική του προσωπικότητα και σκέψη . Το ύφος δείχνει την ψυχική κατάσταση και γενικότερα το χαρακτήρα εκείνου που μιλά και γράφει . Έτσι μπορούμε να πούμε ότι έως τώρα έχουν παρατηρηθεί και καταγραφεί οι εξής τρόποι με τους οποίους εκφράζουμε τις απόψεις μας : 1. Το λιτό ή απλό ή αστόλιστο ύφος . 2. Το γλαφυρό ή κομψό ύφος . Το στολισμένο ή περίτεχνο . 3. Το αναλυτικό και πυκνό ύφος . 4. Άλλα είδη ύφους : Υψηλό , δυνατό , ορμητικό θριαμβευτικό , πομπώδες ή επιτηδευμένο , ευτελές ή χυδαίο , διδακτικό , λεπτό ή ευγενικό , αστείο , αδρό ή νευρώδες , μικτό , ο ρυθμικός λόγος . Για να είναι το ύφος της έκθεσής μας καλό πρέπει να διαλέγουμε με προσοχή τις λέξεις , που γνωρίζουμε την έννοιά τους και να συνταιριάζουμε με λογική συνέπεια και με κυριολεξία τα διανοήματά μας . Ας προσπαθήσουμε να αναλύσουμε τα παραπάνω είδη όσο γίνεται . 1. Το λιτό ή απλό ή αστόλιστο ύφος . Λέμε ότι μια έκθεση έχει το παραπάνω ύφος όταν τα λόγια μας είναι απλά , χωρίς περίτεχνα λόγια και εκφράσεις , χωρίς ιδιαίτερο στόλισμα δηλαδή ,όταν οι λέξεις είναι τοποθετημένες με προσοχή και φυσικότητα . Οι φράσεις που χρησιμοποιούμε είναι σύντομες , βαλμένες με τάξη . Το ύφος αυτό είναι συνήθως εκείνο που χρησιμοποιούμε καθημερινά ενώ μιλάμε . Μ’ αυτό διηγούμαστε , λέμε παραμύθια ανακοινώνουμε μια σκέψη μας . Προσέχουμε όμως πάντα , γιατί μπορούμε να ξεφύγουμε και να γίνει το ύφος μας ψυχρό , φτωχό , χωρίς ενδιαφέρον . 2. Το γλαφυρό ή κομψό ύφος . Το στολισμένο ή περίτεχνο . Ένα κείμενο , μια έκθεση λέμε ότι έχει μέτριο , κομψό , γλαφυρό ύφος , όταν έχει έναν τόνο μέτριο , όταν δηλαδή οι φράσεις και οι λέξεις είναι καλοδιαλεγμένες ,καλά τοποθετημένες , κομψές . Περιέχει όμως , την πλούσια γλώσσα , την ποικιλία των εκφράσεων , τις όμορφες εικόνες ενώ τα συναισθήματα είναι άφθονα . Γενικά : όταν γράφουμε πρέπει να χρησιμοποιούμε , όπου χρειάζεται , έξυπνα και ταιριασμένα στολίδια , χωρίς ακρότητες και υπερβολές . Να προσπαθούμε να ζωγραφίζουμε με τις εικόνες μας με λεπτότητα και χάρη , χρησιμοποιώντας γι’ αυτό μια πλούσια ποικιλία λέξεων και φράσεων προσέχοντας όμως πάντα οι εικόνες μας να είναι φυσικές , οι φράσεις μας συμμετρικές καθώς επίσης και να μη γίνεται κατάχρηση καλολογικών στοιχείων οι οποίες είναι μονότονες και κουράζουν .


5

3. Το αναλυτικό και το πυκνό ύφος . Χρησιμοποιούμε αυτό το ύφος όταν θέλουμε να γράψουμε αναλυτικά , με κάθε αναγκαία λεπτομέρεια μια έκθεση . Έτσι , αυτά που θέλουμε να πούμε γίνονται σαφή, παραστατικά , ολοκληρωμένα και ξεκάθαρα . Αυτά που περιγράφουμε αποκτούν μια ανάγλυφη εικόνα , ώστε να νομίζουμε ότι την έχουμε μπροστά μας . Θα πρέπει όμως , στις λεπτομέρειες που δίνουμε να αποφεύγουμε τις αυτονόητες ή εκείνες που δεν είναι διατυπωμένες με προσοχή διότι αλλιώς το κείμενό μας γίνεται αφελές , κακό . Συμπερασματικά : Όταν γράφουμε καλό θα είναι να μη χρησιμοποιούμε ένα μόνο συγκεκριμένο ύφος όσο κι αν αυτό μας χαρακτηρίζει και μας αντιπροσωπεύει , όσο καλό κι αν είναι , γιατί κουράζει , καταντά μονότονο . Το καλύτερο θα είναι να χρησιμοποιούμε το μικτό ύφος , δηλαδή πολλά είδη ύφους , που ταιριάζουν βέβαια στην περίσταση και την περιγραφή μας , διότι η εναλλαγή στο ύφος μας δεν κουράζει τον αναγνώστη της εκθέσεώς μας , δεν καταντά μονότονο το γράψιμό μας , το διατηρεί σε μια φρεσκάδα.


6

Τα

εσωτερικά

στοιχεία της έκθεσης .

Οι σωστές σκέψεις σε μια έκθεση είναι το πιο σημαντικό στοιχείο της γι’ αυτό κι η προσοχή μας πρέπει να είναι ιδιαίτερα μεγάλη . Το τρίπτυχο έμπνευση , φαντασία , συναίσθημα , αποτελεί την έννοια της πληρότητας . Για τις έννοιες αυτές θα μιλήσουμε παρακάτω . Λέγοντας έμπνευση εννοούμε την ευφυΐα που υπάρχει στα λόγια μας , το χιούμορ , τα πετυχημένα σχήματα λόγου που χρησιμοποιούμε , τη φρεσκάδα του συναισθήματος , την ειλικρίνεια , την ομορφιά και την αγάπη του ανθρώπου για τη ζωή . Η αφοσίωση στο θέμα μας ,όταν γράφουμε έκθεση και η ελεύθερη σκέψη , μέσα από την οποία μπορούν να ξεπηδήσουν ιδέες , συντελούν στο να γράφουμε με έμπνευση . Επίσης όταν γράφουμε αποφεύγουμε να εκθέτουμε σκέψεις αυτονόητες ή εικόνες πολύ γνωστές , λόγια τετριμμένα και λέξεις χιλιοειπωμένες , γενικά ό,τι είναι συνηθισμένο και ανιαρό . Αντίθετα θα αναζητήσουμε ό,τι το πρωτότυπο , δηλαδή το καινούριο , το φρέσκο ,το ασυνήθιστο ,αυτό που δε μοιάζει με τ’ άλλα . Αυτό θα το πετύχουμε μόνο αν πιστέψουμε στον εαυτό μας και στις δυνατότητές μας , όταν γράφουμε με αφοσίωση και ειλικρίνεια ,όταν δεν αντιγράφουμε και δε μιμούμαστε άλλους . Ιδιαίτερα η μίμηση άλλων , κυρίως έτοιμων υποδειγμάτων , η τυποποιημένη σκέψη , τα καλούπια , κάνουν πολύ κακό , αφού δεν αφήνουν τη φαντασία και την προσωπικότητα ενός παιδιού να λειτουργήσει ελεύθερα , να δημιουργήσει . Καλό είναι βέβαια να ζητάμε τη βοήθεια κάποιων , να ακούμε τις συμβουλές που μας δίνουν , όχι όμως για να πάρουμε αυτό που θα μάθουμε ή θα ακούσουμε αυτούσιο ή παραλλαγμένο , αλλά να το κρίνουμε , να βγάλουμε τα δικά μας συμπεράσματα και μ’ αυτά να δημιουργήσουμε κάτι εντελώς δικό μας . Θα είναι αυτό το πιο καλό απ’ όλα . Όταν γράφουμε έχουμε πάντα στο νου μας το κεντρικό νόημα της έκθεσης , το οποίο το βρίσκουμε στην επικεφαλίδα . Βασικές αρχές επίσης σε μια έκθεση είναι : Να υπάρχει ενότητα , λογική σύνδεση στα νοήματα και τις εικόνες που περιγράφουμε, να έχουν λογική σειρά αυτά που γράφουμε , οι φράσεις και οι παράγραφοι να συμπληρώνουν η μία την άλλη ,να γνωρίζουμε καλά αυτό που γράφουμε ,να μην αφήνουμε κενά , να αποφεύγουμε τις ασάφειες , τις ανακρίβειες , τις ασυνταξίες .Λέγοντας παράγραφο σε μια έκθεση εννοούμε τα διάφορα κομμάτια της έκθεσης μας με αυτοτελή νοήματα . Η σύνδεσή τους θα πρέπει να γίνεται με φυσικό τρόπο και όχι απότομα διότι αλλιώς κομματιάζουμε τα νοήματα . Όταν γράφουμε αποφεύγουμε να είμαστε απόλυτοι ή αδιάλλακτοι στις θέσεις μας . Προσπαθούμε πάντα να ακολουθούμε μια μέση εναλλακτική οδό της αμεροληψίας , της σωφροσύνης , της ευγένειας , του σεβασμού προς κάθε τι το διαφορετικό . Η έκθεσή μας πρέπει να έχει ψυχή . Να υπάρχει σ’ αυτήν ο εαυτός μας με όλες τις σκέψεις αλλά και τα συναισθήματά μας . Πρέπει να συγκινεί αυτόν που τη διαβάζει , άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο ακόμα και σε περιπτώσεις που έχουμε να κάνουμε με θέματα της ψυχρής λογικής . Το συναίσθημα ζωντανεύει και δίνει ψυχή ακόμα και στα άψυχα , συγκινεί , παρακινεί προσφέρει ομορφιά , χωρίς να περνάμε σε ακρότητες . Μια σωστή ισορροπία συναισθήματος – λογικής είναι ο καλύτερος συνδυασμός . Η φαντασία και ιδιαίτερα η δημιουργική , αυτή δηλαδή που επινοεί πρωτότυπες εικόνες , είναι εκείνη που πρωτοστάτησε στη δημιουργία όλων των μεγάλων έργων της ανθρωπότητας . Συνεπώς για την έκθεση είναι αναγκαία . Αυτή συλλαμβάνει τις ιδέες . Με αυτήν ο λόγος αποκτά ευρηματικότητα και παίρνει ζωντάνια και χάρη . Προσοχή όμως .Δεν πρέπει να ξεπερνάμε τα όρια και να χάνουμε την επαφή με την πραγματικότητα . Τα τρία παραπάνω στοιχεία , έμπνευση , συναίσθημα , φαντασία , δίνουν μαζί αυτό που λέμε πληρότητα σε μια έκθεση .


7 Άλλα γνωρίσματα του καλού γραψίματος 1. Η σαφήνεια και η ακρίβεια . Γράφουμε με σαφήνεια και ακρίβεια όταν : Κατέχουμε καλά το θέμα που αναπτύσσουμε , όταν οι σκέψεις μας είναι ξεκάθαρες και ολοκληρωμένες , όταν χρησιμοποιούμε το ανάλογο ύφος εκεί που πρέπει , όταν παραθέτουμε τις σκέψεις μας με μια λογική σειρά ,όταν οι προτάσεις μας είναι μικρές και τα λόγια μας κατανοητά , όταν χρησιμοποιούμε σωστά τα σημεία στίξης , όταν δεν πηδάμε από το ένα θέμα στο άλλο , δημιουργώντας κενά στο γραπτό μας , όταν γράφουμε με σύνταξη και κυριολεξία αποφεύγοντας τις διφορούμενες έννοιες και τις πολύπλοκες φράσεις . 2. Η εικόνα στο λόγο . Η χρήση της εικόνας μέσα στην έκθεση είναι σημαντική διότι δίνει ζωή στα περιγραφόμενα και υπόσταση ακόμα και στις αφηρημένες έννοιες . Χωρίς αυτές ο λόγος μας είναι ψυχρός , άψυχος . Θα πρέπει όμως οι εικόνες να είναι ταιριασμένες με τα πράγματα που περιγράφουμε καθώς επίσης να μην είναι συνηθισμένες αλλά και όσο το δυνατόν πρωτότυπες . 3. Η κίνηση και η δράση . Οι εικόνες , για τις οποίες αναφερθήκαμε παραπάνω , δεν θα πρέπει να είναι στατικές, αλλά να δονούνται από κίνηση γι’ αυτό , θα πρέπει να εναλλάσσονται με γοργό ρυθμό τα γεγονότα που εξιστορούμε , τα πρόσωπα και πράγματα που περιγράφουμε , τα νοήματα και τα συναισθήματα που εκθέτουμε , καθώς και διάφορα άλλα . Έτσι τα γραφόμενά μας αποκτούν ζωή και κρατούν το ενδιαφέρον . Επίσης οι εναλλαγές στα νοήματα που εκθέτουμε , στα συναισθήματα , στη φραστική διατύπωση , στη σύνταξη , το λεξιλόγιο , δίνουν στο γραπτό μας ποικιλία , χάρη και ομορφιά . 4. Η συμμετρία . Σημαντικό επίσης ρόλο σ’ ένα γραπτό παίζει η συμμετρία που έχει το γραπτό αυτό και λέγοντας συμμετρία εννοούμε την ύπαρξη αναλογίας μεταξύ του περιεχομένου του γραπτού μας και της διατύπωσής του . Περιγραφές θεμάτων σπουδαίων απαιτούν και ανάλογη διατύπωση , ενώ θέματα που το περιεχόμενό τους είναι αστείο ή συνηθισμένο τα περιγράφουμε συνήθως με λόγια απλά . Συμπερασματικά Όταν γράφουμε προσπαθούμε να δίνουμε τον αληθινό εαυτό μας . Θα είναι προτέρημα αν το γράψιμό μας χαρακτηρίζεται από φυσικότητα , ειλικρίνεια , αλήθεια και αμεσότητα . Πρέπει τα λόγια μας να είναι αυθόρμητα και πηγαία , χωρίς ωραιολογίες , σπουδαιοφάνειες , ηχηρές λέξεις , επιτηδευμένο ύφος . Το γράψιμο , που είναι απλό και σεμνό , εγγίζει τον αναγνώστη και τον γοητεύει , ενώ οι μεγαλοστομίες και η επιτήδευση , με την άσχημη έννοια , τον απομακρύνουν .Τα γραφόμενά μας χρειάζεται να διαποτίζονται από ανώτερες σκέψεις κι εξυψωτικά αισθήματα . Προσέχουμε να αποφεύγουμε την προχειρότητα .


8

ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ – ΕΚΘΕΣΗΣ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ – ΕΚΘΕΣΗΣ

ΤΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Διάγραμμα ή προσχέδιο είναι η εργασία ,που κάνει ο μαθητής στο πρόχειρο αμέσως μετά την εκφώνηση του θέματος . Η έκθεση , όπως ξέρουμε , είναι συνάρτηση των παρακάτω στοιχείων : 1. Του περιεχομένου 2. Της τεχνικής 3. Της ορθογραφίας 4. Της έκφρασης Όταν λοιπόν δοθεί το θέμα , ο μαθητής δε θα πρέπει να ασχοληθεί ταυτόχρονα και με τα τέσσερα παραπάνω , γιατί το αποτέλεσμα θα είναι να κουραστεί πνευματικά και στο τέλος να μην αποδώσει όσο πρέπει . Εκείνο που πρέπει να απασχολήσει πρώτα το μαθητή είναι το περιεχόμενο και η τεχνική της έκθεσης , να βρει δηλαδή την ύλη της έκθεσης και να την κατατάξει σχηματικά . Και πρώτα απ’ όλα θα πρέπει ν’ αναζητήσει τις βασικές έννοιες του θέματος . Πολλές φορές η βασική έννοια ενός θέματος που θα μας ζητηθεί ν’ αναπτύξουμε δε θα είναι ευδιάκριτη αλλά ημισύνθετη (να δημιουργείται δηλαδή απ’ το συνδυασμό δύο ή περισσότερων λέξεων του τίτλου), ή σύνθετη (να δημιουργείται δηλαδή απ’ το συνδυασμό όλων των εννοιών του τίτλου – επικεφαλίδας της έκθεσης μας) .Ψάχνουμε λοιπόν να βρούμε με ακρίβεια , όσο το δυνατόν , τη λεγόμενη βασική έννοια . Όταν την ανακαλύψουμε τότε κάνουμε προσπάθεια να την κατατάξουμε και την κατατάσσουμε στον τομέα που ανήκει . Αφού εντάξουμε το θέμα μας σε κάποιον από τους τομείς π.χ. οικονομία ,πολιτισμός κλπ. , θα ψάξουμε να βρούμε και θα βρούμε κι άλλες σχετικές έννοιες με το θέμα αυτό κι έτσι η ύλη μας θα πλουτιστεί και θα ασχοληθούμε και με ειδικά θέματα και λεπτομέρειες του θέματος . Για την εύρεση και τη μεθοδική ανάλυση της βασικής καθώς και της δευτερεύουσας έννοιας του κειμένου θα μας βοηθήσουν πάρα πολύ οι ερωτήσεις που πρέπει πάντα να θέτουμε . Οι ερωτήσεις θα πρέπει να αφορούν και τις έννοιες αλλά και το λεπτό εκείνο σημείο της σύνδεσης απ’ το οποίο εξαρτάται η απόδειξη και η επαλήθευση του θέματος . Τα ερωτήματα που εμείς οι ίδιοι θέτουμε τα καταγράφουμε , τα κατατάσσουμε ανάλογα με τη σπουδαιότητα που έχουν για την απόδειξη του θέματος και κατόπιν προσπαθούμε να δώσουμε απαντήσεις σ’ αυτά . Αφού λοιπόν βρούμε το περιεχόμενο των απαντήσεων που θα δώσουμε στα ερωτήματά μας (τα πάντοτε σχετικά με το θέμα) , έχουμε ήδη διαμορφώσει κατά το ήμισυ και την τεχνική της έκθεσής μας . Μένει τώρα για να ολοκληρωθεί η τεχνική , να συνδυάσουμε κατάλληλα αυτές τις απαντήσεις και να καταγράψουμε περιληπτικά τυχόν παρατηρήσεις ή συμπεράσματα , που προκύπτουν απ’ αυτούς τους συνδυασμούς . Το προσχέδιο είναι πια τελειωμένο . Αναπτύσσουμε όσο μπορούμε περισσότερο το κάθε σκέλος του σχεδιαγράμματος σίγουροι ότι τα γραφόμενά μας θα έχουν μια λογική σειρά και συνέχεια . Προσέχοντας τώρα πια και τους άλλους δύο παράγοντες που αναφέρθηκαν στην αρχή δηλαδή την έκφραση και την ορθογραφία τα αποτελέσματα θα είναι οπωσδήποτε ικανοποιητικά . Επειδή το σχεδιάγραμμα είναι ο κορμός της έκθεσής μας προσέχουμε να είναι γενικό , ευέλικτο και ανάλογο με τις αντιλήψεις και την ιδιοσυγκρασία μας . Οπωσδήποτε , όμως , να έχει πληρότητα .


9

Η ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ Με τον τίτλο του θέματος δίνονται μία ή περισσότερες έννοιες και ζητείται η διατύπωση σκέψεων και συμπερασμάτων με ορθές κρίσεις , συλλογισμούς και παραδείγματα . Ο μαθητής θα πρέπει να προσέξει πάρα πολύ να συλλάβει το πραγματικό νόημα του τίτλου , γιατί μια παρανόηση στην ερμηνεία του τίτλου μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη άλλου θέματος . Ο μαθητής δεν θα πρέπει να βιάζεται ποτέ , αλλά να εξετάζει με προσοχή το θέμα του , επειδή υπάρχουν πολλοί τίτλοι που εύκολα παρερμηνεύονται , όταν εξεταστούν επιπόλαια και επιφανειακά . Γενικά η επικεφαλίδα στη έκθεση είναι : 1. Η πυξίδα η οποία μας οδηγεί στην ανάπτυξη του θέματος 2. Το πλαίσιο , μέσα στο οποίο θα κινηθούμε κατά την ανάπτυξη του θέματος μας . Απ’ αυτήν θα καθοριστούν : 1. Το κεντρικό νόημα της έκθεσής μας 2. Τα επιμέρους νοήματα , οι περιγραφές , οι πληροφορίες , το ύφος κλπ. Μια επικεφαλίδα , για να είναι επιτυχημένη ,πρέπει : Να προκαλεί ενδιαφέρον , να έχει πρωτοτυπία , να κλείνει νοήματα ή συναισθήματα ή να ερεθίζει τη φαντασία μας. Να είναι σαφής , ολιγόλογη , παραστατική κλπ. ΑΣΚΗΣΗ Προσπάθησε να εντοπίσεις και να τονίσεις την κύρια έννοια στις παρακάτω επικεφαλίδες , δηλαδή τα σημεία που δικαιολογούν τον ανάλογο χαρακτηρισμό . 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Μια εκδρομή αλλιώτικη απ’ τις άλλες . Μια εκδρομή στο βουνό . Μια εκδρομή . Το σχολείο . Το σχολείο μας . Η γνώση είναι δύναμη . Μια βόλτα στην πόλη .


10

Ο ΠΡΟΛΟΓΟΣ Πριν μπούμε στην ανάπτυξη του θέματος χρειάζεται μια προεισαγωγική κατανόηση πάνω στα κύρια μέρη του θέματος . Αυτήν την κατατόπιση προσπαθούμε να επιτύχουμε με τον πρόλογο . Είτε το θέλουμε είτε όχι το πρώτο μέρος , η αρχή της έκθεσης μας , το ξεκίνημα , είναι ο πρόλογος . Μερικοί αρνούνται τη χρησιμότητά του σαν πρώτου μέρους μιας ανάπτυξης . Άλλοι πάλι τον θεωρούν απαραίτητο . Εμείς δε θα πάρουμε θέση σ’ αυτήν την σύγκρουση . Το γεγονός , όμως , είναι ένα : Πρέπει να ξεκινήσουμε την έκθεσή μας . Αν το ξεκίνημα αυτό το πούμε πρόλογο , αρχή , ξεκίνημα ή όπως αλλιώς , μας είναι αδιάφορο . Εκείνο που μας απασχολεί και που πρέπει να μας απασχολεί είναι να μάθουμε να ξεκινάμε εύκολα , γρήγορα και κυρίως όμορφα . Το βασικό πρόβλημα των μαθητών που γράφουν έκθεση είναι το κλασικό εκείνο ερώτημα : Πώς θ’ αρχίσω ; , το οποίο και θα πρέπει να προσεχτεί ιδιαίτερα γιατί : 1. Από ‘δω θα κερδίσουμε ή θα χάσουμε χρόνο 2. Η αρχή είναι αυτή που αφήνει και την πρώτη εντύπωση , που κάνει ίσως το διορθωτή λιγότερο ή περισσότερο αυστηρό στη βαθμολόγησή του . Μια όμορφη αρχή ενδεχομένως να βοηθήσει να ξεχαστούν ορισμένα λάθη της υπόλοιπης έκθεσης και μας παρασύρει να γράψουμε το ίδιο όμορφα και στη συνέχεια . 3. Το ξεκίνημα μας βοηθά να ξεπεράσουμε τα ψυχολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε , δηλαδή αγωνία , άγχος κλπ. Θα πάρουμε θάρρος , θα πιστέψουμε ότι μπορούμε να γράψουμε καλά και έτσι ελεύθερα και αβίαστα θα ολοκληρώσουμε την έκθεσή μας . 4. Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός . Και μόνο αυτό αρκεί για να αποδείξει την αξία του προλόγου . Τι πρέπει να προσέχουμε 1. Την έκτασή του . Ο πόσο μεγάλος θα είναι ο πρόλογος δεν είναι συνάρτηση του τύπου : « Ο πρόλογος πρέπει να καταλαμβάνει το πολύ εφτά γραμμές » . Αυτό έχει επικρατήσει . Εμείς εκείνο που προτείνουμε είναι ο πρόλογος να είναι ανάλογος με το όλο θέμα μας . Αν για παράδειγμα μπορούμε να γράψουμε , με βάση το θέμα , μια πολύ μεγάλη έκθεση, δεν θα είναι φυσικό ο πρόλογός μας να είναι μόνο μερικές σειρές . Γενικά πάντως καλό θα είναι να αποφεύγονται όσο είναι δυνατόν οι μεγάλοι πρόλογοι καιν αρκούνται και να καταλαμβάνουν το πολύ εφτά με δέκα σειρές στην αρχή της έκθεσής μας . 2. Το περιεχόμενο . Αυτό θα πρέπει να έχει σχέση με το όλο θέμα και όχι με ένα μόνο μέρος του . 3. Σαφήνεια . Ο πρόλογος θα πρέπει να είναι σαφής και περιεκτικός . Η σαφήνεια αποδεικνύει πως ο μαθητής έχει γνώσεις και ωριμότητα .


11

4. Όχι περιττά στοιχεία . Ο πρόλογος δεν πρέπει να έχει καθόλου περιττά στοιχεία . Μόνο αυτά που μας ζητάει το θέμα . 5. Πρωτοτυπία . Ο πρόλογος μας θα πρέπει να έχει πρωτοτυπία . Πρωτότυπο θεωρείται κάθε τι δικό μας . Και κάθε τι δικό μας είναι απλό και γι’ αυτό ακριβώς και όμορφο . 6. Δεν μπορούμε να ξεκινάμε με κάποιο συμπέρασμα που ζητά το θέμα . Πρέπει πρώτα να αποδείξουμε το θέμα κάνοντας τις απαραίτητες συγκρίσεις και γράφοντας τεκμηριωμένα τις απόψεις μας γι’ αυτό . Τα συμπεράσματα ας τα’ αφήσουμε για τον ΕΠΙΛΟΓΟ . Είδη Προλόγου . Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αρχίσουμε να γράφουμε μια έκθεση . 1. Μπορούμε να αρχίσουμε με μια γενική τοποθέτηση και ύστερα να περάσουμε στο θέμα μας . Π.χ. Αγαπώ τη φύση γενικά , ιδιαίτερα όμως τη θάλασσα … 2. Αρχίζουμε από τα πολλά όμοια πράγματα για να έρθουμε στη συνέχεια στο θέμα μας . Π.χ. Πολλά είναι αυτά που μ’ αρέσουν πολύ , μεταξύ αυτών και η θάλασσα … 3. Αρχίζουμε με μια ειδική παρατήρηση , ξεχωρίζοντας έτσι το θέμα μας . Π.χ. Αυτό που για μένα έχει ξεχωριστή σημασία είναι η θάλασσα .. 4. Μπορούμε ν’ αρχίσουμε με μια εικόνα απ’ το θέμα μας . 5. Η αρχή μπορεί να γίνει με μια ερώτηση ή μικρό διάλογο . Π.χ. Υπήρχε άραγε κάτι πιο όμορφο από τον Παρθενώνα εκείνη την εποχή ; 6. Επίσης η αρχή μπορεί να γίνει με μια επιφωνηματική φράση , όπως : Ω! πόσο μ’ αρέσει να βρίσκομαι κοντά στη θάλασσα … 7. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και μια αντίθεση . Π.χ. Δε νομίζω να υπάρχουν άνθρωποι που να μην αγαπούν τη θάλασσα . 8. Αρχίζουμε με μια πρόταση που δείχνει ενέργεια , δραστηριότητα , όπως : Ξεκινήσαμε πρωί - πρωί τραγουδώντας για τη θάλασσα … 9. Ταιριάζει ως αρχή μια φράση που περιέχει μια ανάμνηση . Π.χ. Θυμάμαι κάποτε όταν … 10. Πολλές φορές ταιριάζει πολύ καλά ως αρχή ένας ορισμός . 11. Μπορούμε ν’ αρχίσουμε και χωρίς κανένα πρόλογο , έτσι με μια ξαφνική ενέργεια . Π.χ. Πήδησα στα δροσερά νερά της θάλασσας… 12.Τέλος μπορούμε να αρχίσουμε την έκθεσή μας με πολλούς άλλους τρόπους τους οποίους ο καθένας μας μπορεί να εμπνευστεί . αρχίζουμε για παράδειγμα με μερικούς στίχους , με μια παροιμία , ένα ρητό, μια ανάλογη φράση … Συμπερασματικά , με τον πρόλογο που δεν θα πρέπει να ξεπερνά τις κάποιες αράδες εισάγουμε τον αναγνώστη στο θέμα μας. Γι’ αυτό θα πρέπει να είναι κατατοπιστικός και δεμένος με το θέμα . Θα πρέπει να είναι έξυπνος , να έχει σαφήνεια , να είναι καλογραμμένος από κάθε άποψη , να είναι ειλικρινής , αφού είναι η πρώτη εντύπωση . Τέλος φροντίζουμε να είναι γραμμένος με φυσικότητα και όχι με επιτήδευση ή κενές ωραιολογίες .


12

ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ Το κύριο θέμα είναι το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο μέρος μιας έκθεσης . Εκείνο που θα πρέπει να μας απασχολήσει είναι το τι θα γράψουμε στο κύριο θέμα (περιεχόμενο) , πώς θα γράψουμε το κάθε τι στο θέμα μας (διάρθρωση) και για ποιο σκοπό θα γράψουμε το κάθε τι στο κύριο θέμα . Όσον αφορά το περιεχόμενο μπορούμε να πούμε τα εξής : Ανάλογα με το θέμα μας θα γράψουμε : διηγήσεις , περιγραφές , παρατηρήσεις , πληροφορίες , ιδέες , γνώσεις , κρίσεις , συναισθήματα , εικόνες , εντυπώσεις και ό,τι άλλο χρήσιμο . Όσον αφορά το πώς θα γράψουμε το κάθε τι στο θέμα μας , δηλαδή τη διάρθρωση του , μπορούμε να πούμε ότι όλα θα μπαίνουν σε μια λογική σειρά . Όλα θα είναι οργανωμένα μεταξύ τους , δηλαδή θα συνδέονται , θα αλληλοσυμπληρώνονται και θα έχουν έναν κοινό στόχο , την κεντρική ιδέα . Όσον αφορά το για ποιο σκοπό θα γράψουμε το κάθε τι στο κύριο θέμα (σκοπός), μπορούμε να πούμε ότι κάθε παράγραφος ,κάθε φράση , κάθε λέξη ή πρόταση θα έχει ένα συγκεκριμένο στόχο , θα αποβλέπει κάπου , ανάλογα με το θέμα μας . Ο στόχος αυτός μπορεί να είναι για να πληροφορήσει , να αποδείξει , να γνωρίσει, να συγκινήσει , να δικαιολογήσει κ.α. Και όπως τα ρυάκια κατευθύνονται προς τον ποταμό , έτσι και οι στόχοι μας αυτοί θα κατευθύνονται προς την κεντρική ιδέα της έκθεσης για να την ενισχύσουν . Για να αναπτύξουμε σωστά και ικανοποιητικά ένα κύριο θέμα , ρίχνουμε το βάρος της ανάπτυξης στα ακόλουθα σημεία : 1. Ερμηνεία ή ορισμός . Καλό θα είναι ξεκινώντας το θέμα μας να δώσουμε τον ορισμό – την ερμηνεία του θέματός μας αν βέβαια αυτό δεν το έχουμε κάνει στον πρόλογο . Π.χ. για το θέμα Δικαιοσύνη , καλό θα είναι να δώσουμε τον ορισμό της έννοιας δικαιοσύνη . 2. Αίτια και αποτελέσματα . Βρίσκουμε τα αίτια που συντελούν στην εμφάνιση, την ύπαρξη του θέματος μας , τα αίτια που δημιουργούν το πρόβλημα και φυσικά προσπαθούμε όσο πιο πολύ γίνεται να τα αναπτύξουμε. Οι αιτίες αυτές πώς επιδρούν , τι αποτελέσματα επιφέρουν ; Τα αναλύουμε όσο πιο πολύ μπορούμε . 3. Υπέρ και κατά . Βρίσκουμε ποια τα υπέρ και τα κατά του θέματος μιλώντας πάντα με επιχειρήματα . 4. Συγγενείς ή αντίθετες έννοιες . Σε ένα θέμα ,εφόσον επιτρέπει αυτό , καλό θα είναι να αναφέρουμε και την αντίθετη έννοια . Π.χ. στο θέμα αποταμίευση μπορούμε να αναφέρουμε και την αντίθετη έννοια , την φιλαργυρία . 5. Επιπτώσεις στην ατομική και κοινωνική ζωή . Όταν μας δίνεται ένα θέμα πρέπει να εξετάζουμε και να αναφερθούμε στις ωφέλιμες ή βλαβερές συνέπειες στα άτομα και την κοινωνία , γράφοντάς τα πάντα τεκμηριωμένα και με αποδείξεις . 6. Μαρτυρίες και παραδείγματα . Για να στηρίξουμε την απόδειξη του κύριου θέματος , είναι απαραίτητο να αναφέρουμε πολλές μαρτυρίες και παραδείγματα απ’ την κοινωνική ζωή , που να συνηγορούν στην αλήθεια του θέματος . Γράφοντας έτσι δείχνουμε στον αναγνώστη της έκθεσής μας ότι έχουμε τις γνώσεις για το συγκεκριμένο θέμα , ότι γνωρίζουμε κάτι παραπάνω για το θέμα .


13 7. Ιστορική αναδρομή . Εφόσον το θέμα μας το επιτρέπει μπορούμε να αναπτύξουμε την εξέλιξη της έννοιας του θέματος χρονικά ,να κάνουμε δηλαδή μια ιστορική αναδρομή . 8. Σημερινή πραγματικότητα και τομείς εφαρμογής του νοήματος του θέματος . αφού κάνουμε την ιστορική αναδρομή για το θέμα μας , γράφουμε , αναλύουμε το τι συμβαίνει ,το τι γίνεται σήμερα . Ποια η πρακτική εφαρμογή του θέματος μας στη σημερινή εποχή ; Μπορεί αυτό που υπήρχε και εφαρμοζόταν τα παλαιότερα χρόνια , όπως έχουμε αναλύσει στην ιστορική μας αναδρομή , να υπάρχει και σήμερα . Ποιες είναι όμως οι προϋποθέσεις για να γράψουμε ωραία το κύριο θέμα μας ; ι κυρίως πρέπει να γνωρίζουμε για να γράψουμε καλά στο κύριο θέμα ; Πρέπει : 1. Να γνωρίζουμε καλά το θέμα μας , να έχουμε δηλαδή τις απαραίτητες γνώσεις που αναφερθήκαμε παραπάνω σε τι βοηθούν , άλλωστε χωρίς αυτές , σε ορισμένα τουλάχιστον θέματα , δε θα έχουμε σημαντικά πράγματα να εκθέσουμε . 2. Βασικό σημείο στο οποίο θα πρέπει να αναφερθούμε και να επιμείνουμε είναι να παίρνουμε θέση και να εκθέτουμε την προσωπική μας γνώμη . Αυτό άλλωστε δίνει και το νόημα της έκθεσης , να μπορούμε να δείξουμε στον αναγνώστη μας ότι γνωρίζουμε το θέμα που μας δόθηκε να αναπτύξουμε , αλλά και ότι έχουμε το θάρρος της ελεύθερ��ς διατύπωσης της άποψής μας , τεκμηριωμένης , όπως αναφέραμε παραπάνω .Λέγοντας ότι παραθέτουμε τις απόψεις μας τεκμηριωμένα εννοούμε ότι μιλάμε και γράφουμε με παραδείγματα και επιχειρήματα . Όσα δε χρειάζονται γνώσεις ή επιχειρήματα και αποδείξεις , όπως είναι θέματα βιωματικά , φανταστικά , συναισθηματικά κ.α. θα τα αναπτύξουμε ελεύθερα . Θα αφήνουμε δηλαδή τον εαυτό μας να φαντάζεται , να αισθάνεται , να δημιουργεί χωρίς πολλές δεσμεύσεις . Παρατηρήσεις – Συμπεράσματα . Είναι πάρα πολλά αυτά που πρέπει να προσέχουμε στο κύριο θέμα της έκθεσής μας , γιατί αυτό είναι όλη η έκθεση . Το αν θα είναι καλή ή όχι η έκθεσή μας , θα εξαρτηθεί τελικά από το πόσο καλά θα αναπτύξουμε το κύριο θέμα μας και μόνο . Αυτό και μόνο επομένως δείχνει πόσο πολύ πρέπει να προσέξουμε .


14

Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ Μια έκθεση ανάλογα με το θέμα της ,μπορεί να τελειώσει : 1. Με ένα γενικό συμπέρασμα , των όσων είπαμε στο κύριο θέμα . Π.χ. Ύστερα απ’ όσα είπαμε παραπάνω , καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι… 2. Με μια πρόταση , όπως : Ύστερα από όσα είπαμε προτείνουμε να … 3. Με μια σύνοψη , δηλαδή με μια μικρή περίληψη των όσων αναφέρθηκαν στο κύριο θέμα . Π.χ. Συνοψίζοντας τα όσα είπαμε ως τώρα , θέλουμε να πούμε ότι … 4. Με μια υπογράμμιση , δηλαδή κάνουμε μια σύντομη ανακεφαλαίωση των σπουδαιότερων σημείων μόνο . Π.χ. Τελειώνοντας θέλω να τονίσω ότι… 5. Με μια επιβεβαίωση . Π.χ. Απ’ όσα είπαμε φαίνεται καθαρά ότι … 6. Επίσης μπορούμε να τελειώσουμε με μια προτροπή . Π.χ. θα πρέπει επομένως από δω και πέρα να κάνουμε αυτό … 7. Με μια υπόδειξη . Π.χ. θα πρέπει λοιπόν να γίνει αυτό … 8. Με μια ευχή . Π.χ. Ας ευχηθούμε , λοιπόν , να γίνει αυτό … 9. Με μια επιφωνηματική φράση . Π.χ. Πόσο ωραία περάσαμε … 10. Με ένα σχήμα κύκλου , τελειώνουμε δηλαδή με την ίδια φράση που αρχίσαμε . 11. Τέλος η έκθεσή μας μπορεί να τελειώσει με πολλούς ακόμα τρόπους , όπως : Με σχετικούς προς το θέμα στίχους , διαψεύσεις , επαίνους , υπονοούμενα , συμβολισμούς , στοχασμούς , κ.α. και χωρίς κανένα επίλογο , αν και αυτό καλό θα είναι σε αυτή τη φάση να αποφεύγεται . Παρατηρήσεις – συμπεράσματα . Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κλείσει κανείς μια έκθεση . Κάθε ένας , όμως , απ’ αυτούς θα πρέπει να ταιριάζει με το είδος του θέματός μας . Π.χ. Κλείνουμε συνήθως με ένα συμπέρασμα , με μια πρόταση , προτροπή , υπόδειξη κλπ. , σε θέματα διδακτικά , κοινωνικά κ.α. , όπου κυριαρχούν οι κρίσεις μας και οι γνώμες μας . Σε θέματα όμως που κυριαρχεί η φαντασία μας , το συναίσθημα ,ο στοχασμός , η περιγραφή , ταιριάζουν πιο πολύ τα άλλα είδη επιλόγου . Γενικά πρέπει : 1. Με τον επίλογο ,που δε χρειάζεται να είναι μεγαλύτερος από μερικές σειρές , να κλείνει , δηλαδή να ολοκληρώνεται το θέμα μας . Με άλλα λόγια η ανάγνωση του γραπτού μας να μην αφήνει την εντύπωση στον αναγνώστη ότι δεν τελείωσε η έκθεσή μας , ότι έχει μείνει στη μέση . 2. Το κλείσιμο να γίνεται ομαλά , με φυσικό τρόπο . Να μη μένει δηλαδή η αίσθηση ότι η έκθεσή μας τελείωσε απότομα ή με τρόπο φτιαχτό , επιτηδευμένο . 3. Ιδιαίτερη προσοχή θα δίνεται , ώστε ο επίλογος να είναι ταιριασμένος με το θέμα μας όπως είπαμε στις παρατηρήσεις . 4. Ο επίλογος είναι η τελευταία εντύπωση που μένει σ’ αυτόν που διαβάζει την έκθεσή μας , γι’ αυτό να φροντίζουμε ώστε η εντύπωση αυτή να είναι όσο το δυνατόν πιο καλή , από κάθε άποψη .


15

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΚΘΕΣΕΩΝ Γενικά οι εκθέσεις μπορούν να χωριστούν σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες , της εξής : Αφηγηματικές , Περιγραφικές , Χαρακτηρισμοί , Εκθέσεις Ιδεών . Ας τις εξετάσουμε , όμως , μια - μια ξεχωριστά , αρχίζοντας από τις αφηγηματικές ή διηγηματικές εκθέσεις .

ΔΙΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ

ΕΚΘΕΣΕΙΣ

Διηγηματικές ή αφηγηματικές είναι οι εκθέσεις , όπου το κύριο στοιχείο είναι η διήγηση ή η αφήγηση ενός περιστατικού που ζήσαμε εμείς οι ίδιοι ή το έζησαν άλλοι. Συχνά μαζί με την αφήγηση κάνουμε και περιγραφή του τόπου και των προσώπων που παίρνουν μέρος στο περιστατικό που διηγούμαστε . Τις εκθέσεις αυτές , όπου υπάρχει και περιγραφή μαζί με το κύριο στοιχείο της αφήγησης τις ονομάζουμε περιγραφικές εκθέσεις . Τα θέματα που θα χρησιμοποιήσουμε στη διήγηση είναι συνήθως παρμένα από τη μυθολογία , την ιστορία , την ποιμενική ή αγροτική ζωή , τη ζωή της υπαίθρου , τη ζωή στη θάλασσα , τη ζωή των ζώων , την κοινωνική ζωή , τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις , εμπειρίες από ταξίδια , τα παραμύθια ,τα οποία συντελούν στη διέγερση της φαντασίας και ευχαριστούν τον αναγνώστη , τους διάφορους θρύλους και παραδόσεις . Όταν η διήγηση παρουσιάζει πλοκή και περιπέτεια , τότε ξεφεύγει από τα όρια του απλού διηγήματος και μετατρέπεται σε μυθιστόρημα . Τα χαρακτηριστικά της καλής διήγησης . Μια διήγηση για να είναι καλή , πρέπει να συνδυάζει πολλές αρετές όπως : 1. Να εξιστορεί τα γεγονότα όπως τα ζήσαμε ή όπως μας τα είπαν ή όπως τα φανταστήκαμε . 2. Να έχει σκοπό , δηλαδή να φαίνεται για πιο λόγο αναφέρουμε κάθε περιστατικό . 3. Να έχει τονισμένα τα κύρια σημεία της . 4. Να φαίνονται οι χαρακτήρες των προσώπων που διηγούμαστε . 5. Να αναφέρει τον τόπο και το χρόνο που έγιναν τα γεγονότα που εξιστορούμε. 6. Να δείχνει τις αιτίες που προκάλεσαν τα γεγονότα αυτά . 7. Από όλα τα περιστατικά που θέλουμε να διηγηθούμε ,να διαλέγουμε και να εξιστορούμε τα καλύτερα , τα σημαντικότερα . 8. Η ιστορία μας να έχει λύση , δηλαδή να καταλήγει κάπου , να τελειώνει . 9. Αν τα γεγονότα είναι φανταστικά , να έχουν αληθοφάνεια , να παρουσιάζονται δηλαδή ως αληθινά , να πείθουν . 10. Αν τα γεγονότα είναι αληθινά , η διήγηση είναι αμερόληπτη .


16 11. Η διήγηση μας θα πρέπει επίσης να έχει πλοκή δηλαδή κίνηση ,δράση , απρόοπτα . 12. Το ύφος μας να είναι αφηγηματικό και , ανάλογα με το είδος της διήγησης , να χρησιμοποιούμε πολλά στολίδια , λίγα ή καθόλου . 13. Η διήγηση να έχει ενδιαφέρον και ακόμα να μην έχει κενά , να αποφεύγει τις επαναλήψεις ,τη μονοτονία , την ξερή αντιπαράθεση γεγονότων . Η ΣΩΣΤΉ ΣΕΙΡΑ ΣΤΗ ΔΙΗΓΗΣΗ Η διήγηση των συμβάντων σε μια ιστορία που γράφουμε χρειάζεται να ακολουθεί μια λογική σειρά . Η σειρά αυτή πρέπει να ταιριάζει με αυτό που διηγούμαστε και να έχει σκοπό να κάνει τη διήγησή μας σαφέστερη , παραστατικότερη και ενδιαφέρουσα . Πιο συγκεκριμένα , η σειρά αυτή μπορεί να είναι : 1. Ανάλογη με το χρόνο που έγιναν τα γεγονότα που διηγούμαστε . Μιλάμε δηλαδή γι’ αυτό που διηγούμαστε απ’ τη στιγμή που άρχισε να γίνεται ως τη στιγμή που τελείωσε . 2. Να είναι ανάλογη με τη σειρά που έχουν οι τόποι που έγινε αυτό που διηγούμαστε . (ανάλογα με τη σειρά που έχουν στο χάρτη) . 3. Μπορεί η σειρά στη διήγηση μας να είναι σύμφωνη με τη σπουδαιότητα των γεγονότων που εξιστορούμε . Μπορούμε δηλαδή να αρχίσουμε από τα σημαντικότερα περιστατικά , προχωράμε στα λιγότερο σημαντικά και καταλήγουμε στα ασήμαντα . Μπορεί , όμως , να γίνει και το αντίθετο . 4. Μπορεί ακόμα να ακολουθηθεί η σειρά αίτιο – αποτέλεσμα . Δηλαδή να αρχίζουμε από τις αιτίες που προκαλούν ένα επεισόδιο και να καταλήγουμε στην εξιστόρηση των αποτελεσμάτων . 5. Η σειρά μπορεί να αρχίζει από μια γενική κατάσταση . Ξεκινάμε από τις γενικές συνθήκες και καταλήγουμε στις ειδικές . 6. Επίσης η σειρά μπορεί να ξεκινά από τα κοντινά και να φτάνει στα μακρινά , από τα λίγα στα πολλά , από τα εύκολα στα δύσκολα , από τα μικρά στα μεγάλα , από τα καλά στα άσχημα και αντίθετα . 7. Μπορεί ακόμα να είναι μικτή , να ακολουθεί ταυτόχρονη πορεία , να ξεκινά με διάφορα κριτήρια . α) . Αρχίζουμε από το τέλος , για να εγείρουμε το ενδιαφέρον του αναγνώστη , ξαναγυρνάμε στην αρχή . β) . Για να ξαφνιάσουμε τον αναγνώστη αρχίζουμε απότομα τη διήγηση από ένα σημαντικό σημείο της και στη συνέχεια επεξηγούμε λέγοντας « αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή » . Γενικά μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία για τη σειρά που μπορούμε να ακολουθήσουμε προκειμένου να διηγηθούμε κάτι . Κάθε φορά διαλέγουμε εκείνη τη σειρά που ταιριάζει περισσότερο στο θέμα μας . Μια καλή σειρά που μπορούμε να ακολουθήσουμε είναι η εξής : Πρόλογος 1. Θα προσδιορίσουμε πρώτα το ίδιο γεγονός και τον τρόπο με τον οποίο μας ανακοινώθηκε το συμβάν . 2. Θα αναφέρουμε τον τόπο και το χρόνο . Κύριο θέμα 1. Θα δώσουμε πρώτα ένα γενικό περίγραμμα του γεγονότος .


17 2. Θα αναφερθούμε στη συνέχεια σε λεπτομέρειες και θα παρεμβάλλουμε ανάμεσα σ’ αυτές τα πιο χαρακτηριστικά επεισόδια . 3. Θα αναλύσουμε τον ψυχικό μας κόσμο , δηλαδή τι παθαίνουμε εμείς από το γεγονός , ποιες οι επιδράσεις αυτού πάνω μας . Επίλογος Σ’ αυτόν αναφέρουμε τις γενικές εντυπώσεις μας . ΔΙΗΓΗΣΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ – ΙΣΤΟΡΙΩΝ Όταν πρόκειται να διηγηθούμε πραγματικές ιστορίες με θέματα σοβαρά και εύθυμα από τη ζωή της οικογένειας , του σχολείου , της κοινωνίας , από τη ζωή γενικά , θα μπορούσαμε στις περισσότερες περιπτώσεις , να ακολουθήσουμε το παρακάτω ενδεικτικό σχεδιάγραμμα , το οποίο μπορούμε να το τροποποιούμε ανάλογα με το θέμα και τις αντιλήψεις μας . Πρόλογος (Αυτός θα πρέπει να είναι σύμφωνος με όσα έχουμε πει για τον πρόλογο παραπάνω) Κύριο θέμα -

Πού πότε και από ποιους έγινε το περιστατικό που θα διηγηθούμε Συνθήκες που επικρατούσαν πριν από το περιστατικό (κάτι σαν ιστορική αναδρομή , προκειμένου να μπούμε ομαλά στα γεγονότα ) Η αρχή του η εξέλιξή του , τα αποτελέσματά του . Τα αίτια που προκάλεσαν το περιστατικό . Διάφορες σχετικές πληροφορίες , εικόνες στιγμιότυπα . Κρίσεις , σχόλια , συναισθήματα από άλλους και από μας .

Επίλογος Εδώ δίνουμε το τέλος , τη λύση της ιστορίας μας ,βγάζουμε τα συμπεράσματά μας , κάνουμε τις παρατηρήσεις μας . ΔΙΗΓΗΣΗ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ – ΙΣΤΟΡΙΩΝ Όταν έχουμε να διηγηθούμε φανταστικά γεγονότα και ιστορίες , πρέπει να τα παρουσιάζουμε με αληθοφάνεια . Στο σχεδιάγραμμα που θα φτιάξουμε έχουμε πάντα το σκοπό για τον οποίο θα γράψουμε την ιστορία μας . Πρόλογος (Σύμφωνα με όσα έχουμε πει παραπάνω) Κύριο μέρος -

Η αρχή της ιστορίας μας , η εξέλιξή της , το τέλος της . Τα κυριότερα πρόσωπα και πράγματα που παίρνουν μέρος και η δράση τους . Αποτελέσματα από τη δράση των προσώπων της ιστορίας μας . Σκέψεις και συναισθήματα .


18 -

Συμπεράσματα που αφήνουμε να εννοηθούν από αυτά που γράφουμε .

Επίλογος (Σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε γι’ αυτόν) .

ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΕΣ

ΕΚΘΕΣΕΙΣ

Περιγραφικές ονομάζονται οι εκθέσεις που αναφέρονται σε ό,τι μπορεί να περιγραφεί . Αν θέλουμε να δώσουμε τον ορισμό της περιγραφής μπορούμε να πούμε ότι περιγραφή είναι η εξιστόρηση διάφορων περιστατικών με λόγια . Το είδος των περιγραφικών εκθέσεων είναι αυτό ακριβώς που συνηθίζεται στις τρεις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου . Εδώ θα πρέπει να κάνουμε το διαχωρισμό , τη διάκριση της περιγραφής σε επιστημονική περιγραφή , που επιδιώκει να παρουσιάσει με κάθε ακρίβεια και συνέπεια όλες τις χαρακτηριστικές λεπτομέρειες , εκείνου που περιγράφει , και στη λογοτεχνική περιγραφή , που προσπαθεί να εκφράσει την απήχηση που έχει στον ψυχικό κόσμο του συγγραφέα το αντικείμενο που περιγράφει. Ποια όμως τα χαρακτηριστικά της , τι περιγράφουμε σε κάθε θέμα , τι πρέπει να προσέχουμε σε κάθε περιγραφή , ποια είναι τα είδη της ; να μερικά ερωτήματα που θα πρέπει να μας απασχολήσουν παρακάτω και που θα απαντήσουμε . Οι πηγές από τις οποίες μπορούμε να αντλήσουμε τα θέματα που θα μας ζητηθούν να περιγράψουμε , μπορούν να προέρχονται από χώρους όπως : 1. Αντικείμενα 2. Πρόσωπα 3. Φυσικοί χώροι 4. Πράξεις και ενέργειες 5. Ήθη και έθιμα 6. Φυσικά φαινόμενα 7. Κοινωνικοί χώροι 8. Ζωικό βασίλειο 9. Φυτικό βασίλειο κλπ. Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά της καλής περιγραφής μπορούμε να πούμε ότι μια περιγραφή για να είναι καλή , πρέπει : 1. Να περιορίζεται στην καταγραφή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών ενός πράγματος , δηλαδή μόνο των χαρακτηριστικών που το κάνουν να ξεχωρίζει από τα άλλα του είδους του . 2. Η περιγραφή πρέπει να είναι ζωντανή , να έχει ζωή Ότι περιγράφουμε πρέπει να έχει κάτι από την ψυχή μας , σαν να έχουμε μπροστά μας αυτό που περιγράφουμε . 3. Η περιγραφή μας θα πρέπει να είναι φυσική , δηλαδή να υπάρχει μια φυσική σειρά και διάταξη σ’ αυτό που περιγράφουμε καθώς επίσης και σαφήνεια και ακρίβεια . 4. Η περιγραφή να παρουσιάζει ενδιαφέρον . Να έχει δηλαδή τα χαρακτηριστικά της ποικιλίας και της συντομίας . 5. Αυτά που περιγράφουμε στο θέμα και ο τρόπος που τα περιγράφουμε , είναι ανάλογος με το σκοπό για τον οποίο γίνεται η περιγραφή . 6. Σε κάθε θέμα περιγράφουμε ό,τι εξυπηρετεί το σκοπό μας .


19 7.

Μπορούμε ανάλογα με το θέμα , να περιγράφουμε συγχρόνως και τις σκέψεις που μας γεννιούνται , τα συναισθήματα , τις επιθυμίες ή τις κινήσεις και τις πράξεις που εκτελούμε . 8. Μπορούμε να ξεκινάμε από τη συνολική εικόνα του περιγραφόμενου . Στη συνέχεια περνάμε στα κυριότερα μέρη του , περιγράφοντας τα αντιπροσωπευτικότερα γνωρίσματα του με μια λογική σειρά . Κλείνουμε με μια γενική εντύπωση . Όσον αφορά την απάντηση που θα πρέπει να δώσουμε στο ερώτημα τι θα πρέπει να προσέχουμε σε μια περιγραφή , αυτή εύκολα μπορεί να δοθεί από το παρακάτω σχεδιάγραμμα .

1. 2. 3. 4.

Να υπάρχει γνώση του αντικειμένου που περιγράφουμε . Να γίνεται με κάθε δυνατή λεπτομέρεια . Να μπορεί να υπάρξει , αν η περιγραφή είναι φανταστική . Να είναι ακριβής , ώστε αν κάποιος είναι ζωγράφος να μπορεί να την απεικονίσει . 5. Να είναι φυσική και απλή . 6. Να περιγράφονται τα σπουδαιότερα και χαρακτηριστικότερα στοιχεία . 7. Να είναι ζωντανή .

ΕΙΔΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΩΝ ΕΚΘΕΣΕΩΝ Τα πιο συνηθισμένα είδη περιγραφής είναι τα παρακάτω : 1. Περιγραφή σκηνών της ανθρώπινης ζωής . 2. Περιγραφή πραγμάτων . 3. Περιγραφή φυσικών φαινομένων . 4. Περιγραφή οικοδομημάτων . 5. Περιγραφή κατοικημένων χώρων . 6. Περιγραφή τόπων και τοπίων . 7. Περιγραφή έργων εικαστικών τεχνών . 8. Περιγραφή φυτών και ζώων . 9. Περιγραφή προσώπων . 10. Περιγραφή ψυχικών καταστάσεων . 11. Περιγραφή ομάδας ή τάξεως ανθρώπων . Στη συνέχεια θα εξετάσουμε το κάθε είδος ξεχωριστά , θα δούμε το σχεδιάγραμμα που ταιριάζει στο κάθε είδος .


20

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΚΗΝΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΖΩΗΣ

Θέματα όπως διάφορες ενέργειες , ατομικές ή ομαδικές π.χ. γάμοι , πανηγύρια , γιορτές , σπορά , θερισμός , παιχνίδια , κατασκευές , αγώνες , η παραμονή των Χριστουγέννων , το Πάσχα κλπ. , μπορούν να αναπτύσσονται με ένα διάγραμμα σαν το παρακάτω , το οποίο βέβαια τροποποιούμε όπως θέλουμε , ανάλογα με το θέμα και τις αντιλήψεις μας . Πρόλογος Θα αναφέρουμε τον τόπο και το χρόνο κατά τον οποίο συνέβηκε αυτό το περιστατικό. Κύριο μέρος 1. δίνουμε τη γενική εικόνα της περιγραφής ή ένα γενικό χαρακτηριστικό της . 2. Κάνουμε την απαραίτητη προετοιμασία για την εκτέλεση της πράξης . 3. Περιγράφουμε την πράξη από την αρχή έως το τέλος της , δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στα σημεία εκείνα που είναι τα πιο σημαντικά , τα πιο ενδιαφέροντα . Εδώ θα γίνει η αναφορά στις αιτίες που επιβάλλουν την εκδήλωση και τους σκοπούς που εκδηλώνει . 4. Φάσεις – πρόσωπα . Εδώ θα δώσουμε με χρονολογική σειρά διάφορα στιγμιότυπα , εικόνες και σκηνές . Θα πούμε ακόμα ποιοι συμμετέχουν στην εκδήλωση που περιγράφουμε , ποιος είναι ο ρόλος τους , περιληπτικά πάντα . 5. Σημασία , συνήθειες , χρησιμότητες , σκέψεις , κρίσεις , συναισθήματα , τυχόν προτάσεις μας . Εδώ θα περιγράψουμε τον ενθουσιασμό μας , την οργή , τη χαρά ,τη λύπη , την κατάνυξη , κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης . Τα συναισθήματα τα εκδηλώνουμε με χειροκροτήματα , με κραυγές , με συνθήματα , με χορούς , με τραγούδια , με επευφημίες , με αποδοκιμασίες , κλπ. 6. Συνέπειες – αποτελέσματα . Ποια είναι τα αποτελέσματα από τις ανθρώπινες αυτές σκηνές . 7. Προσωπικά συναισθήματα και εντυπώσεις του ίδιου μαθητή . Επίλογος Αναφέρουμε την προσωπική μας γνώμη , ως συμπέρασμα , π.χ. αυτή η πράξη ήταν αξιέπαινη , θα πρέπει να την ακολουθήσουμε , να μας γίνει οδηγός στη ζωή μας ή παράδειγμα προς αποφυγή .


21 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ

Θέματα που αναφέρονται στη περιγραφή διαφόρων πραγμάτων – αντικειμένων που έχουμε στο σχολείο μας , στην αίθουσά μας , στο σπίτι μας , στο δωμάτιό μας , μπορούμε να τα αναπτύσσουμε ελεύθερα , με φυσικό τρόπο χρησιμοποιώντας ένα διάγραμμα σαν το παρακάτω , το οποίο μπορούμε να το τροποποιούμε ανάλογα . Πρόλογος 1. Θα δώσουμε στην αρχή το ιστορικό που μας συνδέει με το αντικείμενο . Εδώ θα αναφέρουμε το πώς και πότε το αποκτήσαμε έτσι ώστε να αφήσουμε να εννοηθεί απ’ τον αναγνώστη μας το συναισθηματικό δέσιμο μας με το αντικείμενο αυτό που καλούμαστε να περιγράψουμε . 2. Θα επισημάνουμε με δυο λόγια την αξία του . Π.χ. είναι φτηνό ή ακριβό . 3. Θα προσδιορίσουμε τη θέση στην οποία βρίσκεται τοποθετημένο το αντικείμενο (όταν δεν είναι φορητό – μεταφερόμενο) . Γιατί το έχουμε τοποθετημένο σ’ εκείνο το σημείο ; (Για καλαισθησία του χώρου , για δική μας εξυπηρέτηση , γιατί ο συγκεκριμένος χώρος δένει συγκινησιακά με το αντικείμενο και μας φέρνει στο νου κάποιες αναμνήσεις ; ). Κύριο θέμα 1. Θα κάνουμε μια λεπτομερειακή εξωτερική περιγραφή . ακολουθώντας μια σειρά (μάρκα , σχήμα , χρώμα , εργοστάσιο παραγωγής , διαστάσεις , και άλλες λεπτομέρειες ). 2. Θα κάνουμε μια λεπτομερειακή εσωτερική περιγραφή των μερών του , αν μπορούμε , ακολουθώντας και εδώ μια σειρά . 3. Θα αναφέρουμε όλο το ιστορικό του αν αυτό κρίνεται σκόπιμο . (Αν πρόκειται για αντικείμενο παλαιό με ιδιαίτερη συναισθηματική , υλική και ιστορική αξία τότε η ιστορική αναδρομή ενδείκνυται . Αρχίζουμε το ιστορικό του αντικειμένου από όσο παλαιότερα μπορούμε μέχρι τη στιγμή που έφτασε στα χέρια μας ). 4. Θα αναφέρουμε τη χρησιμότητα , την αξία και τον προορισμό του καθώς και τις ωφέλειες που μας παρέχει . Όλα αυτά τα γράφουμε όσο το δυνατόν πιο αναλυτικά . 5. Θα περιγράψουμε τον συναισθηματικό μας κόσμο , δηλαδή τις σκέψεις ,τις κρίσεις , τα συναισθήματά μας γι’ αυτό . Εδώ θα δείξουμε καθαρά στον αναγνώστη της έκθεσης μας το συναισθηματικό μας δέσιμο με το αντικείμενο αυτό , πώς θα νιώθαμε αν το χάναμε κλπ. Επίλογος Κλείνουμε το όλο θέμα μας με μια γενική εκτίμηση και , βασικά , με τις εντυπώσεις μας . Προτεινόμενο θέμα : « Σας περιγράφω τη βιβλιοθήκη μου » .


22 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑΤΩΝ

Θέματα που αναφέρονται σε περιγραφή δημόσιων ή ιδιωτικών οικοδομημάτων , νοσοκομείων , ταχυδρομείων , μουσείων , εκκλησιών , καταστημάτων , θεάτρων , σπιτιών κλπ. , μπορούμε αν θέλουμε να τα αναπτύσσουμε πάνω σ’ ένα γενικό διάγραμμα , περίπου σαν το παρακάτω : Πρόλογος 1. Που βρίσκεται το οίκημα που περιγράφουμε (θέση) και από τι περιβάλλεται . Επίσης θα προσδιορίσουμε εδώ και τη θέα που βλέπουμε απ’ αυτό . 2. Πώς πηγαίνουμε σ’ αυτό ; Κύριο θέμα 1. Αρχίζουμε δίνοντας τη συνολική εικόνα του , μια γενική εντύπωση του κτιρίου (θα πούμε να είναι επιβλητικό , ογκώδες , απλό , απέριττο , μικροκαμωμένο) 2. Θα κάνουμε πρώτα μια εξωτερική περιγραφή του κτιρίου . (σχήμα , όγκος , διαστάσεις , όροφοι , τεχνοτροπία , ρυθμός , χρώμα κ��π.) . 3. Θα περάσουμε στη συνέχεια σε μια εσωτερική περιγραφή . (θα δώσουμε τη διαρρύθμιση και το διαχωρισμό , τη διακόσμηση , τις εγκαταστάσεις κλπ.). 4. Μπορούμε στη συνέχεια να κάνουμε ένα μικρό ιστορικό πλαισίωμα , μια μικρή ιστορική αναδρομή (εφόσον βέβαια ξέρουμε ορισμένα πράγματα) , μπορούμε να δώσουμε πληροφορίες όπως τις ακούσαμε από κάποιους άλλους, να δώσουμε τη γνώμη των άλλων . 5. Θα αναφερθούμε στη αξία του , δηλαδή στο ρόλο που καλείται να εξυπηρετήσει και τη χρησιμότητά του . 6. Ποια τα συναισθήματα που μας δημιουργεί όταν το αντικρίζουμε ; 7. Κρίσεις , παρατηρήσεις , υποδείξεις που θα μπορούσαμε να κάνουμε σχετικά με τις ελλείψεις του , τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματά του , σχετικά με τις υποχρεώσεις , τα καθήκοντά μας , τη συμπεριφορά μας απέναντί του . Επίλογος Γενική εκτίμηση , συμπεράσματα που αποκομίσαμε . Προτάσεις που θα κάνουμε . Προτεινόμενα θέματα : 1 . Σας περιγράφω το Σχολείο μου . 2 . Το Μουσείο της πόλης μας . 3 . Η εκκλησία της ενορίας μας . 4 . Τα παραδοσιακά οικοδομήματα της πόλης μας .


23 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΦΥΣΙΚΩΝ

ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ

Τα διάφορα θέματα που αφορούν φυσικά φαινόμενα , όπως : καταιγίδα , τρικυμία , βοριάς , χιόνι , σεισμός , ηλιοβασίλεμα , γλυκοχάραμα , καύσωνας κλπ. , μπορούμε να τα αναπτύξουμε , με τις τροποποιήσεις που θέλουμε ,ως εξής : Πρόλογος 1.

Χαρακτηρίζουμε το φυσικό φαινόμενο (αν ήταν συνηθισμένο ή σπάνιο , αν προκάλεσε ευχαρίστηση ή δυσαρέσκεια , αν υπήρξε ωφέλιμο ή ό,τι άλλο ). 2. Αναφέρουμε το χώρο και το χρόνο κατά τον οποίο συνέβηκε το φαινόμενο . 3. Μπορούμε να αναφέρουμε και ορισμένα στοιχεία που προηγήθηκαν και προμήνυσαν το φαινόμενο αυτό , τα εξωτερικά σημάδι δηλαδή , οι ατμοσφαιρικές συνθήκες πριν την εκδήλωση του φαινομένου κάνοντας ταυτόχρονα μια ομαλή εισαγωγή στο κύριο μέρος της έκθεσής μας . Κύριο θέμα 1. Δίνομε καταρχήν τα αίτια που προκάλεσαν την εκδήλωση του φαινομένου . 2. Δίνουμε κατόπιν τις διάφορες φάσεις εκδήλωσής του , π.χ. πώς άρχισε , πώς εξελίχτηκε , πώς τελείωσε , τι συνέβηκε κατά τη διάρκειά του , ποιες ήταν οι αρχικές του εκδηλώσεις , πώς αυξήθηκε , πότε και πώς εντάθηκε ή πότε κορυφώθηκε και απλώθηκε σε όλον τον ορίζοντα ή το τμήμα του ουρανού που βλέπουμε , εάν και πώς άρχισε να ελαττώνεται και πώς σταμάτησε . 3. Θα δώσουμε στη συνέχεια τις δικές μας ενέργειες , εφόσον το ζήσαμε το γεγονός αυτό , τις εκδηλώσεις μας ,τις αντιδράσεις μας , τόσο κατά την έναρξη του φαινομένου όσο και κατά τα στάδια της κορύφωσής του . 4. Πρέπει να αναφερθούν τα συναισθήματα και οι εντυπώσεις που δημιουργούνται στις ψυχές των παρατηρητών από το φαινόμενο (π.χ. χαρά , λύπη , αγαλλίαση , ενθουσιασμός , αισιοδοξία , πίκρα , φόβος κλπ.). 5. Μπορούμε επίσης να αναφέρουμε τις δοξασίες και τις δεισιδαιμονίες των ανθρώπων σε παλαιότερες εποχές κατά την εκδήλωση του φαινομένου . 6. Θα αναφέρουμε , τέλος , τις επιπτώσεις ή τις συνέπειες που θα έχει για την ανθρώπινη ζωή γενικά η εμφάνιση αυτού του φαινομένου , καθώς επίσης και τα τυχόν προληπτικά μέτρα που θα πρέπει να λαμβάνονται για τη σωστή αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων που ενδεχόμενα δημιουργούν άσχημες καταστάσεις . Επίλογος Συγκεφαλαιώνοντας στον επίλογο θα πούμε ποιες είναι οι προσωπικές μας απόψεις , απ’ όσα αναφέραμε παραπάνω , για ένα τέτοιο φαινόμενο . Προτεινόμενο θέμα : « Μια χειμωνιάτικη λιακάδα » .


24 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΕΡΓΩΝ

ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ

ΤΕΧΝΩΝ

Θέματα που αναφέρονται σε : αγάλματα , αρχαία μνημεία , παραδοσιακά κτίρια , ζωγραφικούς πίνακες , κομψοτεχνήματα κ.α. καλλιτεχνήματα , μπορούμε να τα αναπτύξουμε πάνω στο εξής , σε γενικές γραμμές , διάγραμμα : Πρόλογος 1.

Θα χαρακτηρίσουμε το έργο τέχνης (π.χ. θα πούμε αν είναι μεγαλοπρεπές , εντυπωσιακό , κολοσσιαίο , επιβλητικό κλπ). 2. Θα αναφέρουμε το όνομα του και τον τόπο στον οποίο βρίσκεται (πόλη , μουσείο , έκθεση , πινακοθήκη κλπ.). 3. Θα προσδιορίσουμε το χρόνο δημιουργίας του , τον καλλιτέχνη και τα αίτια της δημιουργίας του .

Κύριο μέρος 1. Θα επισημάνουμε την ύλη από την οποία είναι φτιαγμένο (π.χ. από μάρμαρο , ατσάλι , σίδερο , μπρούντζο , γυαλί ξύλο , πέτρα , πηλό , κλπ. ) , την τεχνοτροπία (ιμπρεσιονισμός , κλασικισμός κλπ., εφόσον τη γνωρίζουμε) , το μέγεθος καθώς και άλλα εξωτερικά στοιχεία . 2. Θα περιγράψουμε , λεπτομερειακά αυτό που παριστάνεται με το έργο και θα προσπαθήσουμε να βρούμε τι συμβολίζει . 3. Θα δώσουμε την ιστορία του . 4. Θα εκφράσουμε τις αισθητικές μας παρατηρήσεις (είναι όμορφο , έχει αρμονία χάρη , συμμετρία κλπ. ) και θα επισημάνουμε τα συναισθήματα που μας δημιουργεί . Επίλογος Κλείνουμε την έκθεση ενός τέτοιου θέματος με μια σύντομη επισήμανση των ωφελειών του και με μια γενική εντύπωση απ’ αυτό . Προτεινόμενο θέμα : « Η Ακρόπολη των Αθηνών και η σημασία της για τον Ελληνισμό διαχρονικά » .


25 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΖΩΩΝ

Θέματα που αναφέρονται σε περιγραφή ζώων , όπως για τα ζώα του σπιτιού , του αγρού , του βουνού , της θάλασσας κ.α. , μπορούμε να τα αναπτύξουμε όπως παρακάτω : Πρόλογος 1. θα χαρακτηρίσουμε γενικά το ζώο . Αν π.χ. το ζώο είναι πιστό , αφοσιωμένο , υποτακτικό κλπ. 2. Θα το κατατάξουμε στην οικογένεια , συνομοταξία στην οποί ανήκει 3. Μπορούμε να προσδιορίσουμε τον τόπο στον οποίο ζει ή ακόμα και τον τρόπο με τον οποίο το αποκτήσαμε . Κύριο θέμα 1. Γενική εικόνα του ζώου που περιγράφουμε . Η ράτσα του , το ιδιαίτερο όνομα με το οποίο το φωνάζουμε . 2. Θα δώσουμε κατόπιν τα κύρια χαρακτηριστικά του όπως σχήμα , χρώμα , μέγεθος , ύψος κλπ. 3. Θα προσδιορίσουμε έπειτα τις σχέσεις που έχει μαζί μας και γενικά με τον άνθρωπο . Π.χ. φιλία , ωφέλειες , αμοιβαία κατανόηση κλπ. 4. Θα γίνει εκτενής αναφορά στις συνήθειές του , τα προτερήματά του τα ελαττώματά του , τη νοημοσύνη και τους τρόπους ενέργειάς του . 5. Ποια η χρησιμότητά του ; Σύντροφος , φύλακας κλπ. Ποιες οι περιποιήσεις μας ; (το ταΐζουμε , το ποτίζουμε , του κάνουμε τα απαραίτητα εμβόλια , το μέρος όπου κοιμάται πώς είναι ; ) . 6. Περιγράφω με τρόπο παραστατικότατο τα συναισθήματα , τις σκέψεις , τις κρίσεις , τα σχόλια , για το συγκεκριμένο ζώο . Επίλογος Κλείνουμε την έκθεση μας με μια γενική τοποθέτηση , όσον αφορά την αξία και τη χρησιμότητα των ζώων γενικά και για το δικό μας ζωάκι που περιγράψαμε στη έκθεσή μας ειδικότερα . Προτεινόμενο θέμα : « Ποιο ζωάκι αγαπώ ιδιαίτερα και γιατί » .


26 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΦΥΤΩ Ν

Θέματα που αναφέρονται σε περιγραφή φυτών , δέντρων , θάμνων , διάφορων λουλουδιών , θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σύμφωνα με το παρακάτω διάγραμμα , τροποποιώντας το ελεύθερα , όπου κρίνεται απαραίτητο . Πρόλογος 1. Θα χαρακτηρίσουμε γενικά το φυτό . Αν π.χ. είναι όμορφο , μυρωδάτο κ.α. 2. Θα το κατατάξουμε στην οικογένεια , συνομοταξία κλπ. που ανήκει . 3. Μπορούμε να προσδιορίσουμε τον τόπο στον οποίο ζει ή ακόμα και το πώς το αποκτήσαμε . Κύριο θέμα 1. Αρχίζουμε το κύριο θέμα κάνοντας μια περιγραφή των κυριότερων μερών του με μια λογική σειρά . Θα δώσουμε δηλαδή τα κυριότερα χαρακτηριστικά του (σχήμα , χρώμα , μέγεθος , ύψος κλπ.) 2. Κατόπιν δίνουμε την εικόνα του φυτού έτσι όπως αυτή εμφανίζεται στις διάφορες εποχές του έτους . 3. Πώς γίνεται η καλλιέργεια και η συντήρησή του ; (Όλη η διαδικασία). 4. Ποια η χρησιμότητα και οι ωφέλειές του ; 5. Δίνουμε το ιστορικό του φυτού , εάν φυσικά το γνωρίζουμε και αν χρειάζεται. 6. Στη συνέχεια περιγράφουμε , όσο πιο παραστατικά μπορούμε , τα συναισθήματά μας , τα σχόλιά μας ,τις κρίσεις μας γι’ αυτό , όταν το περιποιούμαστε όταν το φροντίζουμε , όταν το βλέπουμε να μεγαλώνει και να ομορφαίνει . 7. Τυχόν προβλήματα , ασθένειες που συναντάμε κατά τη συντήρησή του και τις προτάσεις μας για την καλλιέργεια και φροντίδα του . 8. Τι συναισθήματα εκφράζει ο άνθρωπος με τα λουλούδια ; Επίλογος Κλείνουμε την έκθεσή μας κάνοντας τη γενική εκτίμηση του θέματος . Προτεινόμενο θέμα : « Ο κήπος του σπιτιού μας » .


27 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΤΟΠΙΩΝ

Θέματα που αναφέρονται σε τόπους και τοπία ,όπως σε κήπους , πλατείες , πάρκα , λιβάδια , πλαγιές , βουνά δάση , ρεματιές , παραλίες , θάλασσες ,λιμάνια κλπ. μπορούμε να τα αναπτύξουμε σύμφωνα με το παρακάτω σχεδιάγραμμα , κάνοντας όσες τροποποιήσεις νομίζουμε για να το προσαρμόσουμε στα μέτρα μας και στο συγκεκριμένο θέμα . Πρόλογος 1. Στην αρχή θα δώσουμε ένα γενικό χαρακτηρισμό , θα πούμε δηλαδή αν το τοπίο είναι μαγευτικό , γαλήνιο , επιβλητικό , γραφικό , ονειρώδες , ρομαντικό , εντυπωσιακό κλπ. 2. Θα αναφέρουμε τη θέση στην οποία βρίσκεται και από τι περιβάλλεται ,καθώς και πώς μπορούμε να φτάσουμε ως εκεί . 3. Αν είναι δυνατόν θα δώσουμε ορισμένες ιστορικές ή ακόμα και μυθολογικές πληροφορίες όπως ποιος το κατασκεύασε , το διαρρύθμισε και τι θρύλοι ή μύθοι συνδέονται μ’ αυτό . Κύριο θέμα 1. Ξεκινάμε κάνοντας μια βασική περιγραφή . Αναφερόμαστε , δηλαδή ,όσο πιο αναλυτικά μπορούμε , με μια σειρά όμως , στην έκταση , το σχήμα , τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του τοπίου ,τι περιέχεται μέσα σ’ αυτό το τοπίο και ποια είναι η θέα που προβάλλει ,όταν είμαστε σ’ αυτό . 2. Πρέπει να προσδιορίσουμε την κίνηση και τη ζωή που παρουσιάζει , την όψη του με λίγα λόγια κατά τις διάφορες ώρες και εποχές . 3. Θα επισημάνουμε την αξία , τις ωφέλειες , τη χρησιμότητα και τη ρύπανση του τοπίου . 4. Κατόπιν θα περιγράψουμε τα συναισθήματα που δημιουργούνται σε μας και τους άλλους , καθώς και διάφορες παρατηρήσεις και σκέψεις , δικές μας και ξένες , σ’ ότι αφορά την καλύτερη εκμετάλλευση και προσέγγιση του τοπίου . Επίλογος Κλείνουμε κάνοντας μια γενική εκτίμηση και προσδιορισμό των ευχών και επιθυμιών μας για την ωραιοποίηση ή αξιοποίησή του . Προτεινόμενο θέμα : « Επίσκεψη στο δάσος » .


28 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΚΑΤΟΙΚΟΙΜΕΝΩΝ

ΧΩΡΩΝ

Θέματα που αναφέρονται στην περιγραφή πόλης , συνοικίας , γειτονιάς , παιδικών κατασκηνώσεων , παραθεριστικών κέντρων , κάμπινγκ , πανηγυριών κ.α.. , θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σύμφωνα με ένα διάγραμμα σαν το παρακάτω . Πρόλογος 1. Πού βρίσκεται ο χώρος αυτός και πώς πηγαίνει κανείς εκεί . 2. Το ιδιαίτερο όνομα του χωριού , του τόπου γενικά που περιγράφουμε . 3. Η γενική εικόνα του . Τα ιδιαίτερα γενικά του γνωρίσματα , π.χ. κτισμένο σε πλαγιά , αν πρόκειται για πόλη ή χωριό , αν αποτελείται από σπιτάκια ή πολυκατοικίες , αν είναι κοντά σε θάλασσα αν πρόκειται για κάμπινγκ κλπ. 4. Κατόπιν περνάμε να περιγράψουμε το έμψυχο δυναμικό , δηλαδή τους ανθρώπους , είτε αυτοί είναι άνθρωποι του χωριού , είτε είναι οι παραθεριστές αν πρόκειται να περιγράψουμε ένα κάμπινγκ . Εδώ περιγράφουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους , τις ασχολίες τους . 5. Για το χώρο αυτό θα είναι καλό να δώσουμε στη συνέχεια , εφόσον βέβαια τη γνωρίζουμε , την ιστορία του , τις παραδόσεις του , τα ήθη και έθιμα . 6. Κατόπιν θα αναφερθούμε στα προβλήματα και τις ανάγκες του χώρου που περιγράφουμε , δίνοντας κάποιο ιδιαίτερο βάρος στους νέους ανθρώπους . 7. Οπωσδήποτε και θα αναφέρουμε τη γνώμη μας , τις σκέψεις και τα συναισθήματα μας εφόσον είμαστε και εμείς άτομα του χώρου αυτού . Επίλογος Εδώ δίνουμε τη γενική εντύπωση και τις τυχόν προτάσεις μας για το χώρο που περιγράψαμε .

Προτεινόμενο θέμα : « Σουφλί . Η μεταξένια πολιτεία στις όχθες του Έβρου » .


29 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Θέματα που αναφέρονται στη περιγραφή προσώπων , π.χ. του παππού , της γιαγιάς , του πατέρα , της μητέρας , του αδερφού , της αδερφής , του δασκάλου κλπ., θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σύμφωνα με το εξής παρακάτω σχεδιάγραμμα : Πρόλογος 1. Στην αρχή θα γίνει ένας γενικός χαρακτηρισμός , θα πούμε δηλαδή αν ο άνθρωπος αυτός είναι συμπαθητικός , υπερήφανος , αντιπαθητικός , εγωιστής, καλοπροαίρετος κλπ. 2. Θα αναφέρουμε στη συνέχεια το όνομά του , τη σχέση που μας συνδέει , τις συνθήκες γνωριμίας , την καταγωγή του , τον τόπο διαμονής του και τον τόπο εργασίας του . Κύριο θέμα 1. Θα αναφέρουμε τα εξωτερικά του χαρακτηριστικά όπως ανάστημα , ηλικία , σωματική διάπλαση – παχύς , αδύνατος , ψηλός , κοντός , λιγνός . Θα επισημάνουμε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προσώπου και του σώματός του , π.χ. ντύσιμο , τρόπος ομιλίας , τις χαρακτηριστικές του κινήσεις και χειρονομίες . 2. Θα προσδιορίσουμε τη συμπεριφορά του , δηλαδή το πώς εκδηλώνεται στο κοινωνικό του περιβάλλον , πώς συμπεριφέρεται στην οικογένειά του , στο σχολείο , στον τόπο εργασίας ή υπηρεσίας . 3. θα επισημάνουμε τις πιο εντυπωσιακές αρετές ή ελαττώματά του . 4. Θα περιγράψουμε ενδιαφέροντα περιστατικά από τη ζωή του που τονίζουν πιο πολύ , σαν παραδείγματα , το χαρακτήρα του προσώπου που περιγράφουμε . 5. Πρέπει να σημειώσουμε στη συνέχεια ορισμένες ιδιαίτερες κλίσεις του και συνήθειες (χόμπι) . Π.χ. ζωγραφίζει , είναι συλλέκτης γραμματοσήμων , νομισμάτων , ψαρεύει , παίζει σκάκι , αγαπά τα αθλήματα , τα σπορ κλπ. Επίλογος Συμπερασματικά και με λιτότητα θα εκφέρουμε γενικές κρίσεις δικές μας ή άλλων για το περιγραφόμενο πρόσωπο .

Προτεινόμενο θέμα : « Πρόσωπα της οικογένειάς μου » .


30 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΟΜΑΔΑΣ

Η

ΤΑΞΕΩΣ

ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Θέματα που αναφέρονται στην περιγραφή μιας ομάδας ή τάξεως ανθρώπων π.χ. ο καλός επαγγελματίας , ο καλός καθηγητής , ο γιατρός , ο δάσκαλός μου , ο ναυτικός κλπ. μπορούμε να τα αναπτύξουμε σύμφωνα με το παρακάτω σχεδιάγραμμα . Πρόλογος 1.

Θα χαρακτηρίσουμε γενικά την ομάδα αυτή των ανθρώπων σαν χρήσιμη , συμπαθή , επιβλαβή , επωφελή κ.α.

Κύριο θέμα 1. Θα αναφέρουμε τον τόπο και το χρόνο κατά τον οποίο ασκεί το επάγγελμά της , η τάξη που περιγράφουμε . 2. Θα περιγράψουμε τη γενική εμφάνιση – εξωτερική – αυτής της ομάδας , π.χ. εκφράσεις προσώπου , χαρακτηριστικές κινήσεις , τρόπος βαδίσματος , ομιλίες και άλλα εξωτερικά χαρακτηριστικά στοιχεία . 3. Θα προσδιορίσουμε τα εσωτερικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα , ποιος δηλαδή είναι ο ψυχικός κόσμος , ποια η πνευματική ευφυΐα και τα ειδικά ενδιαφέροντα . 4. Θα επισημάνουμε τη συμπεριφορά που δημιουργείται από την άσκηση του επαγγέλματος , τις ιδιαίτερες συνήθειες που αποκτούν οι άνθρωποι αυτοί και τις ενέργειες τους μπροστά στους ανωτέρους ή κατωτέρους τους . 5. Θα δούμε τη θέση που έχει ανάμεσα στο κοινωνικό σύνολο και τη γνώμη των άλλων για αυτήν την ομάδα . Επίλογος Με δυο λόγια θα ολοκληρώσουμε την έκθεση επισημαίνοντας τη δική μας άποψη για την τάξη αυτή .

Προτεινόμενο θέμα : « Ο δάσκαλός μου » . Σημείωση : Το παραπάνω θέμα μπορεί να αναπτυχθεί με βάση το προηγούμενο σχεδιάγραμμα .


31 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΙΚΩΝ

ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

Θέματα που αφορούν περιγραφή ψυχικών καταστάσεων ονομάζονται βιωματικές . Αναφέρονται δηλαδή σε γεγονότα και περιστατικά της ζωής μας . Επειδή τα γεγονότα αυτά τα ζει ο καθένας χωρίς τη μεσολάβηση τρίτου , τα ζει απευθείας με τις αισθήσεις , με την καρδιά και με το νου του , οι εκθέσεις αυτές έχουν δύναμη και γνήσια έκφραση . Τα βιώματα αυτά μπορεί να είναι πρόσφατα ή παλιά ή ακόμα της στιγμής , επίκαιρα , ωστόσο όλα έχουν μέσα τους ένα ισχυρό κίνητρο , που σπρώχνει τον καθένα μας να ανακοινώσουμε στους άλλους τα περιστατικά που ζήσαμε και μας έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση , που γέμισαν τις αισθήσεις μας και που διατηρούμε ζωντανή την ανάμνησή τους . Είναι εκτός από περιγραφικές και αφηγηματικές ανάλογα , βέβαια , με το στοιχείο που επικρατεί και που κυριαρχεί στην κάθε έκθεση (αφήγηση ή περιγραφή ) . Μια τέτοια βιωματική έκθεση όπως στιγμές μεγάλης χαράς , θαυμασμού ,αγάπης , έκπληξης , τρόμου , ζήλιας , άγχους , λύπης κ.α. μπορούν να αναπτυχθούν όπως παρακάτω , ανάλογα με τα συναισθήματα και τη γνώμη του καθενός . Πρόλογος 1.

Πότε , πού και σε ποια στιγμή ακριβώς παρατηρήθηκε το φαινόμενο που περιγράφουμε .

Κύριο θέμα 1. Θα χαρακτηρίσουμε στην αρχή γενικά το ψυχικό γεγονός , αν ήταν ευχάριστο, δυσάρεστο , λυπηρό , θλιβερό , αλησμόνητο , έντονο κλπ. 2. Θα αναφέρουμε στη συνέχεια τα αίτια που προκάλεσαν την εμφάνισή του . 3. Θα περιγράψουμε και θα αναλύσουμε την ψυχική μας κατάσταση , δηλαδή θα προσδιορίσουμε χαρακτηριστικά συναισθήματα , τις συγκινήσεις και τις σκέψεις μας με τη διαδοχική σειρά εμφάνισης τους στη συνείδησή μας . Πώς ήταν οι καταστάσεις λίγο πριν την εκδήλωση του γεγονότος , κατά την εκδήλωσή του , την κορύφωσή του , την εκτόνωσή του , το σταμάτημά του . 4. Θα κάνουμε τη σύγκριση με άλλα σχετικά ψυχικά φαινόμενα , όπου χρειάζεται . 5. Θα εκτιμήσουμε το γεγονός και θα επισημάνουμε τις ωφέλειές του και τα κέρδη ή τις βλάβες και τις ζημιές , δηλαδή τις θετικές και αρνητικές του επιπτώσεις στη ζωή μας . Ακόμα θα αναφέρουμε τις τυχόν αποφάσεις που πάρθηκαν μετά το γεγονός . Επίλογος Με λιτότητα θα προσδιορίσουμε τα αποτελέσματα έπειτα από τέτοια γεγονότα . Προτεινόμενο θέμα : « Μια μέρα άρρωστος » .


32 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ

ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ - ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ

Τέτοια θέματα που αφορούν μεγάλες ομάδες ανθρώπων , όπως είναι : η ειρήνη , η βία, η φτώχεια , τα ναρκωτικά , οι αρρώστιες , η αδικία , η εκμετάλλευση του αδυνάτου , η χαμηλή ποιότητα ζωής , η μοναξιά του ανθρώπου κ.α. , μπορούμε να τα αναπτύξουμε , όπως παρακάτω , τροποποιώντας τη σειρά ελεύθερα . Πρόλογος Γενικός χαρακτηρισμός του φαινομένου που θα περιγράψουμε . Κύριο θέμα 1. Γενική περιγραφή – παρουσίαση του φαινομένου (ορισμός) . 2. Πού , πότε και πώς δημιουργήθηκε (χρόνος , τόπος , αίτια που προκαλούν την εμφάνισή του ). 3. Το ιστορικό του . Τα είδη του . 4. Οι επιπτώσεις του (θετικές ή αρνητικές) στη ζωή και την πρόοδο του ανθρώπου . 5. Προληπτικά μέτρα ή μέτρα αντιμετώπισής του . 6. Σκέψεις , κρίσεις , συναισθήματα από εμάς και τους άλλους . Επίλογος Γενικά συμπεράσματα , προτάσεις .

Προτεινόμενο θέμα : « Ποια , κατά τη γνώμη μου , η μεγαλύτερη απειλή του ανθρώπου σήμερα και πώς θα την αντιμετωπίσουμε ; » .


33

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ Ο χαρακτηρισμός είναι ένα είδος σύντομης περιγραφής , η οποία αναφέρεται στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός ανθρώπου ή μιας ομάδας ανθρώπων . στο χαρακτηρισμό μεγαλύτερη σημασία έχουν τα ψυχικά και όχι τα σωματικά γνωρίσματα . Γι’ αυτό και όταν ο χαρακτηρισμός επεκτείνεται στην περιγραφή σωματικών και εξωτερικών γνωρισμάτων , τα παρουσιάζει σε συνδυασμό με τα ψυχικά ή σαν μέσα , με τα οποία εκδηλώνεται ο ψυχικός κόσμος εκείνου , που προσπαθεί να περιγράψει . Οι χαρακτηρισμοί αναφέρονται : 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Σε συγκεκριμένα πρόσωπα . Σε ιστορικά πρόσωπα . Σε λαούς . Σε επαγγελματίες . Σε χαρακτηρισμούς ανθρώπινων τύπων . Σε ανθρώπινες ομάδες . Σε απλούς κοινωνικούς τύπους .

Η πορεία που θα ακολουθήσουμε στην ανάπτυξη τέτοιων θεμάτων είναι η εξής : 1. Ορισμός – Γενικός χαρακτηρισμός . 2. Πώς εμφανίζεται ο τύπος που χαρακτηρίζουμε στις διάφορες περιπτώσεις , π.χ. στο σπίτι , στη δουλειά , στο φαγητό , στο ντύσιμο , στις συναναστροφές κ.α. 3. Ειδικότερος χαρακτηρισμός : Θέση απέναντι στον εαυτό του και στους άλλους . 4. Πού τελικά οδηγείται αυτός ο τύπος . 5. Γενικό συμπέρασμα . Ας τα πάρουμε , όμως , με τη σειρά :


34 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Θέματα που αναφέρονται σε χαρακτηρισμό προσώπων από την οικογένεια , το σχολείο , το περιβάλλον μας , το θέατρο ,την τηλεόραση ,κλπ., θα μπορούσαν να αναπτυχθούν μ’ ένα διάγραμμα σαν το παρακάτω , το οποίο μπορούμε να το τροποποιήσουμε ελεύθερα . Πρόλογος 1. Όνομα . Λίγα λόγια για την ιστορία του προσώπου που περιγράφουμε . Κύριο θέμα 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Γενικός χαρακτηρισμός του . Περιγραφή των ιδιαίτερων εξωτερικών γνωρισμάτων του , χαρακτηρισμοί . Περιγραφή των ιδιαίτερων εξωτερικών γνωρισμάτων του , χαρακτηρισμοί . Προτερήματα και ελαττώματα του ή αδύνατα σημεία. Η συμπεριφορά του προσώπου που περιγράφουμε , οι συνήθειές του . Προσπάθεια ερμηνείας μερικών σημείων της συμπεριφοράς του . Σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους και τα πράγματα . Οι σκέψεις ,οι κρίσεις , τα συναισθήματα μας για το πρόσωπο που περιγράφουμε .

Επίλογος Γενική εκτίμηση .


35 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ

Θέματα που αναφέρονται στον χαρακτηρισμό διαφόρων επαγγελματιών όπως ο γεωργός ,ο ψαράς , ο ζαχαροπλάστης , ο ηθοποιός , ο επιστάτης , ο δάσκαλος , ο γιατρός κ.α. , μπορούμε να τα αναπτύσσουμε με ένα διάγραμμα σαν το παρακάτω . Πρόλογος 1. Όνομα . Λίγα λόγια για την ιστορία του επαγγέλματος που περιγράφουμε . Κύριο θέμα 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Γενική εικόνα , γενικά χαρακτηριστικά του επαγγελματία αυτού . Εξωτερικά γνωρίσματα του ίδιου και της δουλειάς του . Πιθανά ψυχικά γνωρίσματα , χαρακτηρισμοί . Συμπεριφορά , επαγγελματικές συνήθειες . ‘ Προσπάθεια για πιθανή ερμηνεία της συμπεριφοράς του . Η αποστολή και η χρησιμότητά του , τα πιθανά προβλήματά του . Σκέψεις , κρίσεις , συναισθήματα γι’ αυτόν .

Επίλογος Γενική εκτίμηση .


36 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ

ΤΥΠΩΝ

Θέματα όπως ο σοβαρός , ο εργατικός , ο τεμπέλης , ο ζηλιάρης , ο περίεργος , ο αδιάφορος κ.α. , μπορούν να αναπτυχθούν έτσι περίπου : Πρόλογος 1. Ποιος είναι ο τύπος που περιγράφουμε ; Κύριο θέμα 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Γενικοί χαρακτηρισμοί του τύπου που περιγράφουμε . Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του , συνολικά . Τα ιδιαίτερα εξωτερικά του γνωρίσματα . Τα ιδιαίτερα ψυχικά και πνευματικά του γνωρίσματα . Περιγραφή της συμπεριφοράς του . Αναζήτηση των αιτιών που προκαλούν αυτή τη συμπεριφορά . Οι σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους και με τα πράγματα . Σκέψεις , κρίσεις , σχόλια , συναισθήματα γι’ αυτόν .

Επίλογος 1. Γενική εντύπωση .


37 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Θέματα που αναφέρονται στο χαρακτηρισμό προσώπων απ’ την ιστορία , τη λογοτεχνία , το θέατρο κ.α. μπορούν να αναπτυχθούν ως εξής : Πρόλογος 1. Ποιο το όνομα του προσώπου αυτού . Γιατί ξεχωρίζει μέσα στην ιστορία ; Κύριο θέμα 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Γενικός χαρακτηρισμός του ιστορικού προσώπου . Η καταγωγή του , πού έζησε και πότε .Λίγα λόγια για την ιστορία του . Κυριότερα εξωτερικά του γνωρίσματα , απ’ όσα γνωρίζουμε απ’ τις πηγές . Ψυχικά γνωρίσματα . Προσόντα και προτερήματα . έργα που το ανέδειξαν και το δόξασαν . Η αξία του έργου του γενικά , η προσφορά του . Κρίσεις και γνώμες των άλλων γι’ αυτό . Κρίσεις και συναισθήματα δικά μας γι’ αυτό .

Επίλογος Γενικό συμπέρασμα .


38 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ

Α Ν Θ Ρ Ω Π Ι Ν ΩΝ

ΟΜΑΔΩΝ

Η ανάπτυξη τέτοιων θεμάτων είναι πιο δύσκολη , γιατί πρέπει να περιγράφουμε και να χαρακτηρίζουμε το σύνολο των ατόμων μιας ομάδας , θα καταγράψουμε , δηλαδή, εκείνα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που παρουσιάζει η μεγάλη πλειοψηφία των μελών της ομάδας . Πρόλογος 1.

Σε ποια ανθρώπινη ομάδα αναφερόμαστε . Πού βρίσκεται . Από ποιους και πόσους αποτελείται ;

Κύριο θέμα 1. Η ιστορία τους και η καταγωγή τους , όπου χρειάζεται . 2. Γενικά γνωρίσματά τους , χαρακτηρισμοί . 3. Εξωτερικά γνωρίσματα . 4. Ψυχικά – πνευματικά γνωρίσματα . 5. Προτερήματα και ελαττώματα . Εξαιρέσεις που υπάρχουν . 6. Δεσμοί που συνδέουν τα μέλη της ομάδας . 7. Η συμπεριφορά και η δράση τους . Πιθανή ερμηνεία . 8. Οι συνήθειες τους , τα αήθη και τα έθιμά τους . 9. Κρίσεις και σχόλια από τους άλλους . 10. Σκέψεις , συναισθήματα από εμάς για την ομάδα . Επίλογος Γενική εκτίμηση .


39

ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΑΝΩΤΕΡΟΥ

ΚΥΚΛΟΥ

ΕΝΝΟΙΕΣ – ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΕΣ – ΡΗΤΑ - ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ Γενικά Τα θέματα τέτοιου είδους , ενώ φαίνονται εύκολα , γιατί μας αφήνουν ολότελα ελεύθερους να τα πραγματευτούμε όπως θέλουμε , στην πραγματικότητα είναι από τα πιο δύσκολα , γιατί διατρέχουμε τον κίνδυνο ή να πελαγοδρομήσουμε , με την ευρύτητα που μπορεί να δώσουμε στο θέμα ή να το περιορίσουμε τόσο πολύ , ώστε να πέσουμε σε αοριστίες ή σε μονομέρεια , πράγμα , που και στη μια και στην άλλη περίπτωση θα σημάνει αποτυχία . Γι’ αυτό θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι ο άξονας γύρω από τον οποίο θα περιστραφούμε στα θέματα αυτά , είναι να βρούμε και να τονίσουμε τη σημασία τους για το άτομο καθαυτό και ως μέλος της κοινωνίας , να δούμε την επίδραση και τις συνέπειες τους για το καλό και την πρόοδο του κοινωνικού συνόλου , όπου ζούμε . Έτσι έχουμε : 1. Να αναλύσουμε το περιεχόμενο της γενικής έννοιας που μας δίνεται ως θέμα . 2. Να συσχετίσουμε την έννοια αυτή προς άλλες συγγενείς ή παραπλήσιες (συσχέτιση – διάκριση) . 3. Να εξετάσουμε τη σημασία τους για το άτομο , ως άτομο και ως μέλος του κοινωνικού συνόλου . 4. Να τονίσουμε την επίδραση και τα αποτελέσματα που έχει η αποδοχή της . 5. Να δηλώσουμε την προσωπική μας θέση (επιδοκιμασία ή αποδοκιμασία μας) και να τη στηρίξουμε με λογικά επιχειρήματα ή με αληθινά (ιστορικά ή σύγχρονα) παραδείγματα . 6. Να φέρουμε ακόμα μαρτυρίες , γνώμες άλλων σοφών που θεμελιώνουν τη θέση μας . 7. Να δείξουμε την αντίθετη θέση μας επισημαίνοντας τις συνέπειες . 8. Να κλείσουμε το θέμα μας τονίζοντας την ιδιαίτερη σημασία που έχει η προσωπική μας θέση ως το λογικό (συναισθηματικό ή ηθικό) συμπέρασμα που συνάγεται από ολόκληρη την έκθεση . Η σειρά που θα ακολουθήσουμε στα θέματα αυτά είναι λογική σειρά των σκέψεων και των ιδεών μας .


40 ΓΝΩΜΙΚΑ

Γνωμικό είναι μια αλήθεια , σύντομα διατυπωμένη από κάποιον σοφό , που δεν επιδέχεται αντιρρήσεις , επειδή έχει αποδεχτεί και από το χρόνο και από τα πράγματα. Τα γνωμικά διακρίνονται σε εκείνα που εκφράζουν μια καθολική αλήθεια ή μια προτροπή , και σε κείνα που διατυπώνουν μια κρίση ,που η αλήθεια της δεν είναι φανερή και έχει ανάγκη απόδειξης . Μόλις , λοιπόν , μας δοθεί το θέμα , το πρώτο που έχουμε να κάνουμε είναι να βρούμε την αλήθεια , που προέρχεται από το γνωμικό . Η πρώτη μας ενέργεια είναι να το ερμηνεύσουμε κατά λέξη . Η κεντρική του ιδέα , όμως , πιθανόν να μην αποκαλύπτεται με την κατά λέξη μετάφραση . Θα καταφύγουμε τότε στη γραμματική και ιστορική ερμηνεία του γνωμικού . Θα προσπαθήσουμε δηλαδή να βρούμε το αληθινό νόημα των λέξεων με τη γραμματική τους ανάλυση , αλλά και θα φροντίσουμε να εντάξουμε το γνωμικό στην εποχή του , από ποιον δηλαδή , πότε και γιατί ειπώθηκε . Η ένταξη αυτή έχει μεγάλη σημασία γιατί θα μας δώσει τη στέρεα βάση , για να στηρίξουμε την ανάπτυξη του θέματος . Στη συνέχεια θα βρούμε τα δευτερεύοντα νοήματα και τα επιχειρήματα , με τα οποία θα στηρίξουμε το θέμα , που αποτελούν και το κύριο μέρος της ανάπτυξης . Θα διευκολυνθούμε πολύ αν προσπαθήσουμε να δώσουμε απαντήσεις στα ακόλουθα ερωτήματα : 1. Η ιδέα που εκφράζει το γνωμικό , είναι αληθινή στο σύνολό της ή μόνο σ’ ένα μέρος της ; 2. η ιδέα του γνωμικού συντελεί στην ανάπτυξη της υλικής και πνευματικής ζωής των ανθρώπων ; 3. Έχουμε αποδείξεις για την αλήθεια του γνωμικού ; 4. Ποιες αντιρρήσεις μπορούμε να βρούμε ; Γενικά η ανάπτυξη των γνωμικών μπορεί ν ακολουθήσει το παρακάτω διάγραμμα : Πρόλογος 1. συναισθήματα που προκάλεσε το θέμα , κάτι που μας έκανε εντύπωση από το θέμα , έξαρση σημασίας γνωμικών ,έξαρση ή επίκριση της κύριας έννοιας του θέματος . Κύριο θέμα 1. Ερμηνεία λεκτική , πραγματική και εύρεση της κεντρικής ιδέας . 2. Ανάλυση των κύριων και δευτερευουσών εννοιών και εύρεση των αιτιωδών σχέσεων . 3. Απόδειξη (μαρτυρίες και παραδείγματα) . 4. Αιτιολόγηση (γιατί ,πώς ,πότε , πού) 5. Περιπτώσεις εφαρμογής του ρητού και θετικά ή αρνητικά για τον άνθρωπο ή το κοινωνικό σύνολο αποτελέσματα . Επίλογος Συμπεράσματα , προτροπή , αποτροπή ή κάποιο σχετικό ρητό .


41 ΠΑΡΟΙΜΙΑ

Οι παροιμίες είναι διάφορες σοφές φράσεις του λαού , που εκφράζουν ηθικές προτροπές ή αναμφισβήτητες αλήθειες , που έχουν βγει μέσα από την πείρα της ζωής του ίδιου του λαού . Στην ανάπτυξη της παροιμίας ακολουθούμε σχεδόν το ίδιο διάγραμμα με αυτό που χρησιμοποιούμε κατά την ανάπτυξη του γνωμικού με λίγες μονάχα διαφορές όπως : - Πρέπει να βρούμε την αλληγορική έννοια , που κρύβει η παροιμία . - Να βρούμε το κοινωνικό φαινόμενο , που την προκάλεσε . - Να αναζητήσουμε τις περιστάσεις της ζωής , όπου εφαρμόζεται η αλήθεια της παροιμίας . Πρόλογος Όπως και στο γνωμικό . Κύριο θέμα 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Έξαρση σημασίας της παροιμίας και πιθανές συνθήκες που ειπώθηκε . Κυριολεκτική σημασία . Αλληγορικό νόημα . Σε ποιους τομείς της ανθρώπινης ζωής συναντιέται αυτή η παροιμία . Παραδείγματα από την ιστορία και τη ζωή . Αντιρρήσεις (αν το ρητό έχει περιορισμένο κύρος) .

Επίλογος Όπως στα γνωμικά .


42 Ε Κ Θ Ε ΣΗ

ΙΔΕΩΝ

Στην έκθεση ιδεών , αντίθετα με τα λοιπά είδη εκθέσεων , όπου τον πρώτο ρόλο τον έχει η φαντασία , το συναίσθημα και η παρατήρηση ή η μνήμη , η πρώτη θέση δίνεται στο λογικό , στο συλλογισμό . Ο χώρος και ο χρόνος , στοιχεία απαραίτητα σε οποιοδήποτε άλλο είδος ,εδώ δε θεωρούνται αναγκαία . Εκείνο που δεσπόζει στην έκθεση ιδεών , είναι η έρευνα και η έκφραση των κρίσε��ν και των συλλογισμών . Το ότι οι σκέψεις , οι ιδέες και οι συλλογισμοί δεν πρέπει να αναφέρονται σαν πορίσματα ή δόγματα , αλλά με τη μορφή συλλογισμών , είναι το σπουδαιότερο χαρακτηριστικό της έκθεσης ιδεών . Τα νοητικά σφάλματα πρέπει να αποφεύγονται . Στην έκθεση ιδεών δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία οι πομπώδες εκφράσεις και τα κοσμητικά επίθετα , αλλά η αιτιολογία , η κρίση , ο συλλογισμός . Εκείνο που επιδιώκουμε είναι να βρούμε και να αποδείξουμε την αιτιώδη σχέση των ιδεών του θέματος . Τα διάφορα επιχειρήματα που θα παραθέσουμε , δεν είναι ανάγκη να είναι δημιουργήματα δικά μας , αρκεί να είναι δημιουργική ανάπλαση γενικών γνώσεων . Η γενική εικόνα της έκθεσης πρέπει να έχει τη δική μας σφραγίδα και τα τελικά μας συμπεράσματα να βγαίνουν αβίαστα από τα λογικά επιχειρήματα , που εκθέσαμε στο κύριο θέμα .


ΕΚΘΕΣΗ