Medisch Dossier 2002 - maart 2018

JAARGANG 20 N O 2 MAART 2018

Let op de klok Als u wilt afvallen

Los nummer € 7,50

Wat werkt?

Spirituele geneeswijzen

Tweede brein Neerslachtige darmen

Mijn geheugen weer terug’ Hoe een man Alzheimer versloeg met een simpele detox

• • • •

|Medisch|dossier|

VAN DE HOOFDREDACTIE

Lynne McTaggart en Bryan Hubbard

Hoofdredactie

Metaalmoeheid D e geneeskunde weet zich geen raad met de ziekte van Alzheimer. Hoewel er soms ophef is over een nieuwe, wonderbaarlijke doorbraak, is tot op heden geen enkel medicijn in staat gebleken de langzame maar onvermijdelijke plundering van iemands identiteit een halt toe te roepen.

Daar is een goede reden voor. Het probleem is dat de conventionele geneeskunde niet goed weet waardoor alzheimer wordt veroorzaakt, en dat komt doordat wat wij ‘alzheimer’ noemen, niet één enkele oorzaak heeft. De hersenen hebben een gezonde hoeveelheid tubuline nodig: een eiwit dat nodig is voor de vorming van zenuwweefsel in onze hersenen. Zonder voldoende tubuline worden boodschappen in de hersenen niet goed doorgegeven.

Het etiket alzheimer wordt gebruikt als artsen in de hersenen zogeheten neurofibrillaire tangles en seniele plaques aantreffen: die verstoren de communicatie tussen zenuwcellen en staan een gezonde hersenfunctie in de weg. Maar de oorzaken van de communicatiestoornis in de hersenen lopen zo uiteen dat het eindresultaat een verzameling problemen is waarvoor we nog steeds de juiste naam niet hebben gevonden. Het wordt tot op heden ‘de ziekte van Alzheimer’ genoemd. Maar alzheimer is niet echt een ‘ziekte’, eerder een symptoom van heel langzame vergiftiging. Oorzaak nummer één is metaalvergiftiging, die ontstaat door aluminium of door kwik uit amalgaamvullingen.

Zoals u in ons hoofdartikel (p.24) kunt lezen, vertoonde John Blackburn de eerste symptomen van alzheimer toen hij in de vijftig was. Gelukkig vermoedde hij meteen dat die veroorzaakt werden door het aluminiumstof waaraan hij twintig jaar lang was blootgesteld toen hij bij een bedrijf werkte dat aluminium spoorwagons produceerde. Toen hij met een eenvoudig detoxprogramma begon, knapte zijn gezondheid op.

Zware metalen werken op de hersenen als een langzaam gif, en er is steeds meer bewijs voor dat ook aluminium dat doet. John kwam er tijdens zijn werk mee in contact, maar aluminium zit ook in alledaagse dingen zoals in kookgerei, deodorant en zelfs make-up.

Een andere belangrijke aanval op de hersenen is afkomstig van het kwik dat in amalgaamvullingen zit. In de tachtiger jaren van de vorige eeuw onderzocht een team van de Universiteit van Kentucky het verband tussen kwik en de ziekte van Alzheimer. Ze vonden hoge concentraties van dit element in het hersenweefsel van mensen die aan alzheimer waren overleden.

Andere onderzoekers ontdekten dat dieren die kwik of aluminium kregen, een lager tubulinegehalte ontwikkelden, dat leek op dat van alzheimerpatiënten.

Zo begon Pat op zijn tachtigste verschijnselen van alzheimer te vertonen. Zijn vrouw Melitta was bang dat de vijftien amalgaamvullingen in zijn mond er iets mee te maken hadden. Ze kreeg hem zover dat hij zich liet testen op

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

amalgaamvergiftiging. Er bleek uitzonderlijk veel elektrische stroom tussen zijn kiezen aanwezig.

Pat liet zijn vullingen vervangen. Al snel nadat zijn amalgaamvullingen verwijderd waren, merkte zijn huisarts dat hij was ‘ontwaakt’. Hij volgde vijf maanden een detoxprogramma om de amalgaam uit zijn systeem te krijgen.

Daarna was hij weer in staat zonder begeleiding naar buiten te gaan, brieven te beantwoorden en zelfs de belastingaangifte te doen.

Naast metaalvergiftiging spannen een overgroei van Candida, allergieën en voedselintolerantie, pesticiden, schimmels, voedingstekorten en medicijnen samen om ons langzaam te vergiftigen. Degenen die daar vatbaar voor zijn, zullen merken dat de signalering in hun hersenen begint af te brokkelen, en ze zullen een aantal verschijnselen krijgen die we tot nu toe alzheimer hebben genoemd. Ook van hooikoorts is gebleken dat het kan worden gezien als symptoom van deze vergiftiging.

De natuurgenezer en arts Harald Gaier heeft zich verdiept in de rol van virussen en bacteriën die de ziekte uitlokken, met name het herpesvirus, chlamydia of spirocheten uit tekenbeten.

Er is een brief, ondertekend door een groep vooraanstaande wetenschappers, waarin 79 infecties worden genoemd die de eerste verschijnselen van alzheimer veroorzaken. Het idee van toxische overbelasting of een virale oorzaak duikt ook op bij onderzoek naar zaken die ME (myalgische encefalomyelitis of het chronische vermoeidheidssyndroom) vaak lijken te bespoedigen (zie p.37).

Gelukkig liep het bij John goed af. Toen hij de oorzaak (aluminiumstof) van zijn alzheimer-symptomen eenmaal had achterhaald, kon hij aan een verbazingwekkend eenvoudige behandeling beginnen: een cocktail van natuurlijke ingrediënten plus water en lichaamsbeweging. Dat was alles wat hij nodig had om zijn hersenfuncties terug te krijgen.

Als we de meest ingewikkelde ziekten zoals alzheimer of zelfs kanker willen begrijpen, moeten we eerst van het idee af dat een ziekte altijd één enkele oorzaak heeft of zich bij ieder van ons op dezelfde wijze gedraagt.

Iemand een etiket met een bepaalde ziekte opplakken is uiteindelijk het beperken van herstel, omdat daarmee zeer uiteenlopende symptomen en individuele oorzaken op één hoop geveegd worden en bij elkaar in een hokje geplaatst. Want wat bij u kanker veroorzaakt, hoeft bij mij geen kanker te veroorzaken en andersom.

Als we de ziekte van Alzheimer de baas willen worden, moeten we eerst die naam vergeten. En als we dat hebben gedaan, kunnen we ophouden met het zoeken naar die ene oorzaak... of naar die ene behandeling.

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 3

INHOUD MAART 2018

30

32

24 Hoe ik alzheimer heb verslagen 24

Uw pup natuurlijk opvoeden 38

NIEUWS

Oosterse beloften 30

Spirituele geneeswijzen, wat werkt? 50

Medicijnnieuws 14

Lees hoe een man zijn hersenen terugkreeg met een simpel detox programma

Kirsten Hartvig’s smakelijke Biryani, een populaire specialiteit uit het oude Perzië, zit boordevol gezonde specerijen

Yoga voor onderweg 32

Ook onderweg kunt u uw oefeningen doen, zelfs zonder yogamat

Holistisch dierenarts Rohini Sathish geeft adviezen

Handopleggingen zijn weer helemaal hip.

Deze soorten hebben hun nut bewezen

Nieuws 8

Artritis heeft weinig te maken met het ouder worden (of slijtage); Vitamine C kan helpen om leukemie te voorkomen Medicatie voor de bloeddruk beschadigt de nieren; Antibiotica verstoren ons immuunsysteem

UITGELICHT

Een onafhankelijkheidsverklaring door artsen 18

Zet de patiënt op de eerste plaats, verklaart een groep artsen in een manifest voor een nieuwe geneeskunde

Afvallen? Let op de tijd! 22

Wanneer u eet kan net zo belangrijk zijn als wat u eet

Wij waarderen uw mening, u kunt ons bereiken: Telefoon: 010 798 8010 (maandag t/m vrijdag: 09:00 – 17:00) E-mail: info@medischdossier.org Website : www.medischdossier.org 4 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

FEITEN IN DEZE EDITIE:

50

ALTERNATIEVEN

VASTE RUBRIEKEN

We spreken met Judith Deckers-Kocken, oprichter van het eerste holistische kinderziekenhuis van Nederland

Australië voert de druk op ouders om hun kinderen te laten vaccineren op

Het endometriosedieet 56

Ga menstruatieklachten te lijf met het endometriosedieet van Stephanie van Hulst

ONDERBUIKGEVOELENS Neerslachtige darmen 44

Onze darmen als tweede brein

GEZOND SHOPPEN Blije oksels 60

Poetsend en natuurlijk het voorjaar in 62 Het is tijd voor de grote voorjaarsschoonmaak

Wat u zegt 7 Gezondheidspolitiek 21

2 van de 3 westerlingen lijden aan overgewicht of obesitas

De integratieve huisarts 37

‘Onomkeerbare’ aandoeningen kunnen worden gekeerd als je er genoeg moeite voor doet

Handige adressen 64

Een overzicht met relevante brancheverenigingen, voor meer informatie of het vinden van een goede therapeut

Het laatste woord 66

Wat smeert of spuit u nu eigenlijk onder uw armen?

In 2016 kostte het Nederlands zorgsysteem 96 miljard euro Therapeutic touch wordt in 107 landen onderwezen

38 Kinderbuik&co 40

Wereldwijd hebben 20 miljoen mensen alzheimer

Het is nepnieuws, maar we geloven dat het echt is

Jaarlijks wordt ongeveer 50 miljard ton aluminium geproduceerd

Abonneren?Bel:0172476085 WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 5

|Medisch|dossier| REDACTIERAAD

Redactieraad

Medisch Dossier wordt terzijde gestaan door een aantal van de meest toonaangevende pioniers ter wereld op het gebied van alternatieve en voedings­ geneeskunde, en medische milieukunde. Ieder van hen is een autoriteit op zijn of haar vakgebied: velen hebben grens­ verleggend werk verricht en zijn de grondleggers van nieuwe methodes in de geneeskunde.

Jean Monro, medisch directeur van het Breakspear Hospital, is een internationaal erkende specialist op het gebied van de medische milieukunde, waaronder het Chronisch Vermoeidheidssyndroom, de ziekte van Lyme, en meervoudige chemische overgevoeligheid. Ze is lid van de American Academy of Environmental Medicine en een gecerti­ficeerde examinator in de VS.

Michel Odent, een in Frankrijk opgeleide chirurg en gynaecoloog, is de grote baanbreker op het gebied van natuurlijke geboortes, die zich heeft ingezet voor thuis- en waterbevallingen. Hij heeft in het Verenigd Koninkrijk het Primal Health Research Centre opgericht en is auteur van ongeveer 50 weten­ schappelijke publicaties en 11 boeken, die inmiddels in 21 talen zijn vertaald.

Damien Downing heeft een praktijk gespecialiseerd in allergieën, milieu en voeding. Hij is de huidige voorzitter van de British Society for Ecological Medicine en lid van de redactieraad van Orthomolecular Medicine News Service. Hij is medisch hoofdadviseur van de kankerstichting Yes to Life en heeft talrijke boeken geschreven, waaronder The Vitamin Cure for Allergies.

Melvyn Werbach is psychiater en expert op het gebied van de invloed van voeding en planten op ziektes en psychische aandoeningen.

Hij heeft gewerkt aan de psychiatrische faculteit van de geneeskundeopleiding van de Universiteit van Californië.

In 1977 was hij voorzitter van de Biofeedback Society van Californië. Er is een groot aantal boeken van zijn hand verschenen, waaronder het bekroonde Nutritional Influences on Mental Illness.

Harald Gaier, waarschijnlijk de meest ervaren beoefenaar van de grote alternatieve medische disciplines in het Verenigd Koninkrijk, is geregistreerd osteopaat, homeopaat, acupunc­turist, natuurgenees­ kundige en medisch kruidentherapeut. Hij is voormalig medisch onderzoeksdirecteur van The Hale Clinic en de Diagnostic Clinic, bestuurs­lid van de Prince of Wales’ Foundation for Integrated Health, en de auteur van vele weten­ schappelijke publicaties en The Encyclopedia of Homeopathy.

6 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Jonathan Wright vervult in de VS een voortrekkersrol op het terrein van de voedings­geneeskunde.

Hij is medisch directeur van de Tahoma Clinic in Renton en bestuurslid van de American Preventive Medical Association (APMA) en de Interna­tional College of Advanced Longevity Medicine. Hij heeft elf boeken op zijn naam staan.

Sarah Myhill studeerde in 1981 af aan de opleiding geneeskunde van het Middlesex Hospital.

Sindsdien werkt ze zowel voor de Britse nationale gezondheidsdienst NHS als in haar privépraktijk.

Gedu­rende zeventien jaar was ze eresecretaris van de British Society for Ecological Medicine (vroeger de British Society for Allergy, Envi­ ron­mental and Nu­tritional Medicine), een medische vereniging die zich toelegt op milieu­oorzaken van ziektes en niet-medica­ menteuze behandelingen.

Ze geeft samen met anderen de trainingscursussen van de vereniging en geeft regel­matig lezingen over onder­werpen zoals het chronischevermoeidheids­syndroom.

Janet Balaskas, die in de jaren zeventig aan de wieg stond van de Active Birth Movement, heeft wereldwijd veel veranderingen teweeg gebracht op het gebied van geboorte en kraamzorg. Ze is de oprichtster en directrice van het Active Birth Centre in Noord-Londen en heeft negen boeken op haar conto, waaronder Active Birth, Preparing for Birth with Yoga and Easy Exercises for Pregnancy.

Craig Sams is medeoprichter van Whole Earth Foods, een toon­ aangevend bedrijf in biologische voeding, en ook de oprichter en voorzitter van Green & Blacks Organic Chocolate. Momenteel is hij voorzitter van de Soil Association, uitvoerend voorzitter van Carbon Gold Ltd., een onderneming in koolstofvastlegging door het gebruik van biochar als bodemverbeteraar, en een trustee van de Slow Food Trust UK. Hij is de auteur van vier boeken, waaronder The Little Food Book.

Sally Bunday heeft de Hyperactive Children’s Support Group opgericht, de eerste organisatie die de aandacht vestigde op de rol van dieet en voeding bij probleemgedrag bij kinderen, in het bijzonder het effect van levensmiddelenadditieven en het tekort aan essentiële vetzuren. Sinds de oprichting ruim dertig jaar geleden heeft de stichting duizenden gezinnen geholpen met kinderen die last hebben van aandachtstekort en hyperactiviteit.

Cindy de Waard is natuurgeneeskundige en farmaceutisch wetenschapper.

Zij heeft zich enkele jaren beziggehouden met wetenschappelijk onderzoek op het gebied van darmgezondheid en richt zich op dit moment op het behandelen van mensen met darm gerelateerde klachten.

Naast haar werkzaamheden als therapeut geeft zij gezondheidsvoorlichting met als doel het belang van een gezonde darm onder de aandacht te brengen.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| LEZERSBRIEVEN

WAT U ZEGT We zien uw lezersbrieven graag tegemoet. Bereik ons via de mail redactie@medischdossier.org, op facebook.com/medischdossier­ gezondheidsmagazine of stuur een brief naar Postbus 105, 2400 AC Alphen aan den Rijn

WIN EEN E-BOOK

T.W.V. € 14,95!

Stuur ons uw tip, vraag of reactie en maak kans op ons e-book Voeding als we uw brief publiceren. Het e-book staat vol waardevolle informatie over de beste ziekte bestrijden­ de voeding die u zou moeten eten.

Beste redactie, Ik lees met belangstelling Medisch Dossier, boordevol met interessante informatie en adviezen over leefstijl in relatie tot gezondheid. Ik ben zo iemand die de adviezen, en dan met name de voedingsadviezen, zo goed mogelijk opvolgt.

Al vind ik het vaak nogal lastig, want soms spreekt de informatie elkaar tegen en helaas voel ik me nog steeds ziek.

Mevrouw De Boer, Utrecht Beste mevrouw De Boer, Dank voor uw reactie. Regelmatig is men het inderdaad niet met elkaar eens als het gaat om voeding in relatie tot gezondheid. Dat komt omdat in voedingsmiddelen zoveel stoffen voorkomen, die ook nog onderlinge interacties aangaan.

Daarnaast zijn mensen onderling genetisch verschillend, hebben een verschillende stofwisseling en is aan de orde dat voor veel ziekten en aandoeningen er meerdere oorzaken zijn.

Voedingsonderzoek is complex en het is niet eenvoudig om vanuit onderzoek naar risicofactoren in de voeding voor bepaalde ziekten een vertaalslag te maken naar een individueel advies. Bij het interpreteren van de resultaten moet er altijd rekening worden gehouden met onder andere het

voedingspatroon van de hele dag. Dat maakt het lastig om een oorzakelijk verband tussen de inname van een bepaald voedingsmiddel en een ziekte vast te stellen. Het is nog veel moeilijker om een oorzaak-gevolg-relatie aan te tonen tussen de inname van een groep voedingsstoffen (bijvoorbeeld vetten) of zelfs een voedingsstof (een specifiek vetzuur) en een ziekte.

Daarom kunnen er in het beste geval alleen een positieve correlatie of een negatief verband tussen de inname van een voedingsstof en het optreden van een ziekte worden aangetoond. Op individueel niveau kunnen de resultaten behoorlijk uiteenlopen, mede ook omdat leefstijl een grote rol speelt en dit in veel voedingsonderzoeken niet meegenomen wordt. We hopen dat we u toch kunnen motiveren om een gezonde voeding na te blijven streven.

Beste redactie, Ik lees Medisch Dossier met veel interesse. Op dit moment ben ik erg geïnteresseerd in wat voeding met je doet. Een collega van mij lag afgelopen periode in het ziekenhuis. Hij wees mij op twee lijstjes met tussendoortjes met daarop onder meer cake, poffertjes, roomijs, vruchtenkwark en kaassticks. Hij had het advies gekregen hieruit ten minste

twee snackmomenten te kiezen. Ik was hierover wel een beetje verbijsterd. Ik begrijp dat patiënten die wat langer in het ziekenhuis verblijven misschien weinig trek hebben, maar M&M’s en plakken cake lijken mij geen goede voeding. Per snack werden wel de eiwitten vermeld, maar de hoeveelheid suikers werd weggelaten.

Gelukkig stonden er ook noten op het lijstje die in ieder geval meer voedzaam zijn dan enkel opvullen. De producten stonden in een mandje op zijn tafeltje. Het geeft voor mij aan dat er binnen de gezondheidszorg in Nederland nog veel te verbeteren is.

Met vriendelijke groet, Erika Vlasman Beste Erika, We zijn er even voor u ingedoken, want de lijstjes die u meestuurde, verbaasden ons ook enigszins. Uit een onderzoek van de Stuurgroep Ondervoeding van het ministerie van VWS uit mei 2016 blijkt dat het voor patiënten met een risico op ondervoeding kennelijk nogal moeilijk is om tijdens een ziekenhuisopname voldoende eiwitten binnen te krijgen. Snacks zijn voor deze patiënten volgens de stuurgroep van essentieel belang.

Wellicht heeft de vermelding van eiwitten door het ziekenhuis waarin uw collega lag daarmee te maken.

Verder is het hoopgevend dat 96 procent van de ziekenhuizen meedeed aan dit onderzoek. Uit deze hoge respons blijkt dat er gelukkig veel aandacht is voor een goed en gezond voedingsaanbod in de ziekenhuizen. De onderzoekers concluderen overigens ook dat er zeker nog wat te verbeteren valt binnen de ziekenhuizen. Een van hun aanbevelingen: tussendoortjes voor iedereen en onbeperkt beschikbaar stellen.

BRON: Rijksoverheid (2016) Voedingsconcepten in de Nederlandse Ziekenhuizen - Samenvatting van de bevindingen

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 7

NIEUWS Drie essentiële tips voor een lang en gezond leven Verrijk uw dagelijks dieet met pure chocolade, koffie en olijfolie als u lang en gezond wilt leven, zo blijkt uit twee recente studies.

De combinatie van pure chocolade met olijfolie is vooral goed voor de gezondheid van het hart, terwijl koffie drinken verband houdt met een langer leven. Mensen die minstens vier koppen koffie per dag drinken, hebben 64 procent minder kans op een vroegtijdige dood. Het eten van chocolade met olijfolie is zelfs beter voor uw hart dan de Italiaanse rode appelsoort Panaia, die erom bekend staat dat hij de kans op hart- en vaatziekten vermindert.

Onderzoekers van de Universiteit van Pisa in Italië voerden een eenvoudige test uit bij 26 vrijwilligers met minstens drie van vier risicofactoren voor hartziekten: een hoge bloeddruk, roken, een familiegeschiedenis van hartziekten, of een hoog cholesterolge­ halte.

8 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

De vrijwilligers aten gedurende vier weken veertig gram pure chocolade per dag. Tijdens de eerste twee weken bevatte de chocolade ook extra-vergine olijfolie en de volgende twee weken werd de chocolade verrijkt met Panaia appels. Veranderingen in de stofwisse­ ling, het cholesterolgehalte en de bloeddruk werden geregistreerd vóór, tijdens en aan het eind van het onderzoek.

De chocolade die verrijkt was met olijfolie zorgde voor een significante toename van endotheel progenitor cellen (voorlopercellen uit het beenmerg en het bloed). Deze cellen herstelden beschadigde bloedvaten, waar­ door de metabole veranderingen die gepaard gaan met hartziekten verminderden. En het resultaat was veel beter dan dat van de met appels verrijkte chocolade.

In een andere studie, die de gezondheid en de leefstijl van ongeveer 20.000 mensen van

middelbare leeftijd in kaart bracht, ontdek­ ten onderzoekers dat het drinken van koffie verband houdt met een langer leven.

De onderzoekers volgden deze groep men­ sen gedurende tien jaar. In die tijd overleden 337 deelnemers, maar dit aantal was aan­ zienlijk lager onder de mensen die minstens vier kopjes koffie per dag dronken. Gemiddeld genomen hadden zij 64 procent minder kans op een vroegtijdige dood in vergelijking met hen die zelden of nooit koffie dronken. En er was een verdere afname van 22 procent voor iedere twee extra koppen per dag bovenop de eerste vier.

De onderzoekers van het ziekenhuis van Navarra in Pamplona, Spanje, controleerden ook voor andere mogelijke redenen voor de langere levensduur, zoals een mediterraan dieet, andere diëten, leeftijd en sekse.

De positieve effecten van koffie lijken nog verder toe te nemen naarmate we ouder worden, zo stelden de onderzoekers vast.

Proceedings of the European Society of Cardiology Congress, 26–30 August 2017, Barcelona, Spain

|Medisch|dossier| NIEUWS

Leukemie en de belangrijke rol van vitamine C

Mannen zijnsterker, maar vrouwen houden langer vol Mannen mogen dan wel sterker zijn, maar vrouwen doen het beter als het gaat om uithoudingsvermogen, blijkt uit recent onderzoek.

Vrouwen zijn veel minder moe of uitgeput na natuurlijke en dynamische spieroefeningen en ze houden bedui­ dend langer vol dan mannen, zo beschre­ ven onderzoekers van de Universiteit van British Columbia.

De onderzoekers testten acht mannen en negen vrouwen met een vergelijkbare lichamelijke conditie door middel van een eenvoudige oefening: ze moesten hun voet 200 keer tegen een plaat met enkele sensoren duwen. Er werd gekozen voor voetbewegingen, omdat daarbij ge­ bruik gemaakt wordt van de kuitspieren die we nodig hebben bij het staan, lopen en rennen.

De resultaten komen overeen met die van eerdere studies waaruit gebleken is dat vrouwen een groter uithoudingsver­ mogen hebben bij statische oefeningen en in ‘ultralopen’ (een afstand van meer dan 45 km). Mannen bereiken sneller de finish, maar vrouwen zijn aan het eind van de inspanning veel minder moe.

Maar dit onderzoek is niet bedoeld als de zoveelste test in de strijd tussen de seksen. Als we het verschil tussen

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

mannen en vrouwen beter begrijpen, kan dit ertoe bijdragen dat fitnessexperts trainingsprogramma’s ontwikkelen die het meest geschikt zijn voor vrouwen en mannen. En dit kan ook bijdragen aan het verbeteren van de effectiviteit en productiviteit in de werkomgeving.

De ene sekse is niet beter dan de andere, ze zijn alleen verschillend. ‘Er is helemaal geen strijd, maar eerder een balans tussen de seksen,’ stelt onderzoe­ ker Brian Dalton.

Vitamine C speelt een belangrijke rol bij het voorkomen van leukemie en andere vormen van bloedkanker, zo blijkt uit twee recente studies.

Een team van onderzoekers ontdekte dat vitamine C zich opstapelt in de stamcellen in het beenmerg en de ontwikkeling van leukemie kan onderdrukken. Bovendien communiceert vitamine C met defecte stamcellen in het beenmerg en stopt zo het ontwikkelen en veroorzaken van bloedkan­ ker.

Stamcellen hebben grote hoeveelheden vita­ mine C nodig om goed te functioneren, wat zou kunnen verklaren waarom kankerpatiënten vaak lage vitamine C-waarden hebben, zeggen onder­ zoekers van het Southwestern Medisch Centrum van de Universiteit van Texas.

Stamcellen in het beenmerg worden hyperac­ tief en vermenigvuldigen zich meer dan noodza­ kelijk als ze niet voldoende ascorbaat (vitamine C) bevatten, wat op zijn beurt de kans op leukemie doet toenemen. Oudere patiënten kunnen een voorstadium van een oncologische aandoening ontwikkelen, klonale hematopoiese genoemd, wat ook een vroege fase van leukemie kan zijn.

Onderzoekers van de New York University School of Medicine onderzochten eveneens welke rol vitamine C speelt bij het voeden van stamcellen in het beenmerg. Ze ontdekten dat de specifieke rol van vitamine C eruit bestaat dat de vitamine zich richt op het rijpen en afsterven van bescha­ digde cellen. Zonder de benodigde hoeveelheden vitamine C ontwikkelen deze cellen zich verder totdat ze uiteindelijk bloedkanker veroorzaken.

De onderzoekers schatten dat ongeveer 2,5 procent van alle kankerpatiënten gemuteerde stamcellen hebben die niet het signaal kregen dat ze moesten afsterven doordat ze tekort aan vitamine C hebben.

UT study: Nature, 2017 Aug 21, doi: 10.1038/nature23876; NYU study: Cell, 2017; 170: 1079–95

Appl Physiol Nutr Metab, 2017 Jun 21:1–4

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 9

|Medisch|dossier| NIEUWS

MEDITATIE #1:

Het verbetert de gezondheid van de hersenen

Yoga en meditatie kunnen uw psychisch welbevinden vergroten en de productie van een belangrijke regulator van de hersenontwikkeling en het leren stimuleren.

Onderzoekers van de Universiteit van Zuid-Californië volgden een groep mensen die deelnamen aan een drie maanden durende yoga retraite, met onder meer dagelijkse meditaties, Isha yoga en een vegetarisch dieet. Aan het begin en aan het eind van de retraite namen de onderzoekers bloed- en speekselmonsters af en lieten ze de deelnemers vragenlijsten invullen met betrekking tot hun geestelijke gezondheid.

Zowel yoga als meditatie bleken angst en depressieve klachten te doen afnemen. Tegelijkertijd nam de productie van BDNF (een van de hersenen afgeleide neurotrofe factor) sterk toe, wat van cruciaal belang is voor het leren en het geheugen. Ook verbeterde de ‘Cortisol Awakening Response’ (CAR – de cortisol waarde in het eerste uur na het ontwaken), een merker voor het goed functione­ ren van de hypofyse en de bijnier.

Terwijl de verbetering van het leren, het geheugen, de stemming en de stressrespons vrij duidelijk was, zagen de onderzoekers een veel complexer patroon in bekende merkers van inflammatie. Volgens hen kan dit verband houden met de intensieve oefeningen tijdens de retraite of een algemene verbetering van de eerdere onderdruk­ king van de immuunrespons.

Over het algemeen hadden yoga- en meditatietech­ nieken een positief effect op het welbevinden, aldus de onderzoekers. Op basis van de resultaten van vergelijkbare studies vermoeden zij ook dat de verbetering eerder het resultaat is van meditatie dan van yoga of een vegetarisch dieet.

MEDITATIE #2:

…en het helpt u om minder te drinken

Maakt u zich zorgen over uw drinkgewoonten? Als u vreest dat u regelmatig te diep in het glaasje kijkt, kunnen een paar minuten mindfulness meditatie per dag al helpen om uw drankgebruik terug te dringen, zo blijkt uit recent onderzoek.

Zware drinkers die mediteerden verminderden hun alcoholcon­ sumptie met gemiddeld negen units per week, en dat zou voldoende moeten zijn om beneden de drempel van het maximum aantal glazen volgens de richtlijnen te blijven.

Het mooiste is dat elf minuten mindfulness technieken voldoende zijn, volgens onderzoekers van het University College London. De onderzoekers vergeleken deze resultaten met die van een relaxa­ tieprogramma in een groep van 68 stevige drinkers, maar die geen probleemdrinkers of verslaafden waren. De helft leerde ontspan­ ningstechnieken, terwijl de rest de elf minuten durende meditatie aangeleerd kreeg. Bij mindfulness ligt de focus op het hier-en-nu en op gevoelens, gedachten en gewaarwordingen.

De deelnemers werden aangemoedigd om tijdens de week dat ze gevolgd werden iedere dag even kort te mediteren. Aan het eind van de week rapporteerde de meditatiegroep dat ze 9,3 eenhe­ den minder had gedronken dan in de week voorafgaand aan de meditatie, terwijl er amper een verschil was in de relaxatiegroep.

De mensen die mediteerden zijn zich mogelijk meer bewust geworden van hun ‘craving’ (het onbeheersbaar verlangen naar alcohol) en grepen niet meer automatisch naar drank, zegt hoofd­ onderzoeker Sunjeev Kamboj.

Int J Neuropsychopharmacol, 2017; pyx064. doi: 10.1093/ijnp/pyx064

Front Hum Neurosci, 2017; 11: 315

10 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| NIEUWS

Twintig minuten minder zitten en het risico op hartziekten neemt af We brengen allemaal teveel tijd al zittend door. Maar uren en uren bewegen om het zitten te compenseren is niet nodig: elke dag twintig minuten minder zitten is voldoende om uw spiermassa te behouden en uw algehele gezondheid te verbeteren.

Staan, wandelen of zelfs een lichte oefening van twintig minuten, die anders zittend zouden doorgebracht worden, hadden een enorm positieve invloed op het welzijn van mensen

met een gemiddelde gezondheid, blijkt uit onderzoek.

Na een jaar waren die twintig minuten per dag terug te zien in tekenen van een verminderd risico op diabetes mellitus type 2 en hartziekten, waaronder minder glucose nuchtere waarde en meer spiermassa in de benen, ontdekten onderzoekers van de Universiteit van Jyvaskyla in Finland.

Ze gingen na wat de gevolgen waren van een kleine aanpassing in de leefstijl in een groep van 133 kantoormedewerkers die bijna tien uur

per dag zaten, op het werk of thuis.

De helft werd aangemoedigd om elke dag 21 minuten zitten te vervangen door lichte activiteiten, terwijl de anderen de gebruikelijke tijd die ze zaten niet veranderden.

De deelnemers staken de extra 21 minuten vooral in hun vrijetijdsbesteding. Zij vervingen het zitten door meer actieve tijd met hun kinderen en hun gezin. Daarmee gaven ze ook aan hun kinderen het goede voorbeeld om actiever te zijn, aldus de onderzoekers.

PLoS One, 2017; 12: e0183299

Maken toiletartikelen ons onvruchtbaar?

Antiseptische stoffen in dagelijkse toiletartikelen, zoals tandpasta, shampoo, lotions en oogdruppels, interveniëren met onze cellen en het geslachtshormoon oestrogeen. Dit kan van invloed zijn op ons vermogen om op natuurlijke wijze kinderen te krijgen.

De antiseptische middelen – quaternaire ammoniumzouten (quats) genoemd – beïn­ vloeden onze mitochondriën, de energie­ centrales in onze cellen, en onderbreken oestrogeensignalen. Zodoende kunnen zij onze vruchtbaarheid verminderen.

Quats worden al sinds de jaren veertig uit de vorige eeuw gebruikt als antiseptische middelen in toiletartikelen en schoon­ maakmiddelen, en worden geacht veiliger alternatieven te zijn dan middelen zoals triclosan.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Wetenschappers weten niet precies wat de consequenties zijn van de constante blootstelling aan quats. Wel is bekend dat geneesmiddelen die de activiteit van mito­ chondriën verhinderen, de ziekte van Par­ kinson kunnen veroorzaken. Dierenstudies laten ook zien dat iedere onderbreking in de oestrogeenproductie schade toebrengt aan het voortplantingssysteem en van invloed is op de vruchtbaarheid.

Onderzoekers van de Universiteit van Californië (Davis) testten 1.600 stoffen en geneesmiddelen, die onder meer te vinden zijn in alledaagse toiletartikelen en schoonmaakmiddelen. Ze ontdekten dat quats – van alle chemische stoffen die ze screenden – de belangrijkste groep was die de mitochondriën het meest afremden.

Quats zitten in tandpasta, mondwater, oog­

lenzen, neusspray, oogdruppels, shampoo, lotions, vaginale zaaddodende sponzen en schoonmaakmiddelen die quats bevatten tegen microben. Deze middelen blokkeren de mitochondriale functie en dit kan ertoe leiden dat onze lichaamscellen hun functie verliezen en zelfs afsterven ten gevolge van een gebrek aan energie. Quats onderbreken ook oestrogeensignalen, wat van invloed kan zijn op de voorplantingscyclus en de vruchtbaarheid van de vrouw.

De wetenschappers voerden hun eerste tests uit met proefdieren in een laborato­ rium, maar willen nu nagaan of bij mensen vergelijkbare effecten gevonden worden. Zo hopen ze meer te weten te komen over de mogelijke impact van quats op de gezond­ heid van de mens.

Environ Health Perspect, 2017; 125(8): 087015 MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 11

|Medisch|dossier| NIEUWS

Artrose heeft weinig te maken met het ouder worden (of slijtage)

Artrose van de knie is niet zomaar een ouderdom­ skwaal. Het is een ziekte die te voorkomen is, zo blijkt uit recent onderzoek.

De ziekte heeft weinig te maken met ouder worden, of zelfs maar met slijtage. Het is waarschijnlij­ ker dat ze veroorzaakt wordt door omgevingsfactoren, zoals luchtvervuiling.

Het aantal artrose-gevallen is verdubbeld in de afgelopen honderd jaar, maar deze epidemie is niet te wijten aan het feit dat we langer leven of aan een toename van ons lichaamsgewicht. Dat zijn niet gefundeerde veronderstellingen, volgens onderzoekers van de Universiteit van Harvard. Zij onderzochten de skeletten van 1.581 mensen die in de negentiende eeuw leefden en ouder waren dan vijftig toen ze stierven, en vergeleken deze met die van 819 men­ sen met een vergelijkbare leeftijd in de twintigste eeuw.

Nadat gecontroleerd werd voor leeftijd en BMI zagen ze dat het aantal gevallen van artrose van de knie verdubbeld was in de laatste groep. Dit wijst erop dat de ziekte veroorzaakt wordt door iets anders dan een toegenomen levensverwachting en lichaamsgewicht.

Een groot verschil tussen beide eeuwen is de toenemende industri­ alisering en milieuvervuiling, die veel meer impact kunnen hebben op artrose dan de boosdoeners die de huidige geneeskunde verantwoorde­ lijk acht, aldus de onderzoekers.

Proc Natl Acad Sci, 2017; 114: 9332–6

Voedingsmiddelen doorbrekendevicieuzecirkel

Stress en slecht slapen kunnen een vicieuze cirkel vormen, waarbij het een het andere in stand houdt. Deze kan echter doorbroken worden door voedingsmiddelen te eten die een specifieke stressverminderende samenstelling hebben.

Deze voedingsmiddelen, waaronder rijstzemelen, tarwekiemolie, bijenwas en rietsuiker, be­ vatten octacosanol. Dit is een stof die het corticosterongehalte in het bloedplasma vermindert en waarvan bekend is dat ze een merker van stress is bij dieren. Octacosanol is een equivalent van cortisone bij mensen.

Gestreste muizen die octacosanol toegediend kregen, begonnen weer normaal te slapen nadat hun slaappatroon eerder ten gevolge van stress verstoord was, zo ontdekten onderzoe­ kers van het International Instituut voor Integratieve Slaap Geneeskunde van de Universiteit van Tsukuba in Japan.

Maar octacosanol verbetert de slaap niet als de dieren niet gestrest zijn, zeggen de onder­ zoekers, en dus moet de verbeterde slaap een nevenproduct zijn van de stressvermindering.

En last but not least is het veilig, omdat het afkomstig is van natuurlijke voedingsbronnen en mensen het ook kunnen gebruiken als voedingssupplement. Bovendien is octacosanol veel gezonder dan slaappillen, die in ieder geval de stress niet verminderen, voegen de onderzoekers eraan toe.

Sci Rep, 2017 Aug 21; 7: 8892 12 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

|Medisch|dossier| NIEUWS

Ieder dag wat minder eten om jong te blijven Eet iedere dag een beetje minder als u langer jong wilt blijven, in ieder geval in lichamelijk opzicht.

Mensen die minder calorieën verbruiken kunnen de veroudering van de weefsels verminde­ ren omdat dit van invloed is op hun biologische klok, aldus onderzoekers.

Het verminderen van de calorie-inname met ongeveer

30 procent kan circadiane ritmen (de biologische klok) veranderen, zodat de effecten van fysiologi­ sche veroudering vertraagd of zelfs gestopt worden. Eerdere studies toonden al aan dat een dieet met weinig calorieën kan helpen om langer te leven, maar nu hebben onderzoekers ontdekt dat de circadiane ritmen reguleren welke genen van een cel gedurende de dag aan- en uitgezet worden.

De eerste tests werden uitge­

voerd bij laboratoriummuizen, maar de bevindingen kunnen ook verstrekkende gevolgen hebben voor mensen, zeggen onderzoekers van de Universiteit van Californië.

Naarmate we ouder worden gaan onze cellen minder efficiënt om met energie en verliezen ze hun vermogen om genen aan en uit te zetten. En hoewel onder­ zoekers nog steeds proberen te achterhalen via welk mechanis­ me dit gebeurt, wordt dit proces

naarmate we minder eten in grote mate hersteld, stelt onder­ zoeker Paolo Sassone-Corsi.

In een soortgelijke studie ontdekten onderzoekers van het Institute for Research in Biome­ dicine in Barcelona dat een dieet met weinig calorieën ervoor zorgt dat de biologische klok op een jonge manier blijft functioneren, zoals bleek uit monsters van de huid die ze afnamen bij jonge en oude muizen.

UC Irvine: Cell, 2017; 170: 664–77; Barcelona: Cell, 2017; 170: 678–92

Het zijn ontstekingen (en niet cholesterol) die hartziekten veroorzaken Hartziekten hebben weinig te maken met cholesterol­ niveaus, en alles met ontstekingen, zo is gebleken uit een be­ langrijke klinische trial.

Bij mensen die een hartaanval hadden gehad verminderde de kans op een tweede infarct aanzienlijk als ze minder hoge ontstekings­ waarden hadden, zelfs als hun cholesterolniveau hetzelfde bleef.

De studie die meer dan 10.000 hartpatiënten volgde, was geba­ seerd op het feit dat ongeveer de helft van de mensen die een hart­ aanval kregen normale cholesterol WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

niveaus hadden. Om die reden rekruteerden onderzoekers van het Brigham en Women’s Hospital patiënten die na een hartaanval verhoogde ontstekingswaarden hadden.

Doorgaans heeft iemand na een eerste hartaanval 25 procent kans om binnen vijf jaar een tweede, en mogelijk fatale, hartaanval te krijgen.

Maar bij de deelnemers aan deze studie werd dit herhalings­ risico verminderd tot 15 procent, gedurende een follow-up periode van gemiddeld 3,7 jaar, waarin hun ontstekingswaarden verminderden.

Om deze verlaging voor elkaar te krijgen, kregen de deelnemers canakinumab toegediend. Dit is een

ontstekingsremmend genees­ middel dat niet van invloed is op het cholesterolniveau. De noodzaak van een bypassope­ ratie en angioplastiek werd ook met 30 procent verminderd.

Cholesterol verlagende statines hebben een veel lagere slagings­ kans, meldden de onderzoekers.

Het onderzoek werd gefinancierd door geneesmiddelenfabrikant Novartis Pharmaceuticals en de onderzoekers rapporteerden dat een op de duizend deelnemers een fatale infectie kreeg. Met andere woorden, tien mensen overleden als direct gevolg van het gebruik van het ontstekingsremmende geneesmiddel.

Desalniettemin blijft de be­

langrijkste boodschap dezelfde: hartziekten hebben vooral te maken met ontstekingen en weinig met cholesterol. En er zijn veel natuurlijke en veilige manieren om ontstekingen te doen afnemen.

N Engl J Med, 2017; 377: 1119–31

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 13

Antibiotica verstoren ons immuunsysteem Antibiotica kunnen levensreddend zijn, maar ze verzwakken ook ons immuunsys­ teem en verminderen onze afweer tegen infecties.

De geneesmiddelen hinderen ‘eer­ stelijns’ immuuncellen, neutrofielen ge­ noemd, en ze verzwakken de maagdarm barrière die de invasie van bacteriën stopt. Als gevolg daarvan worden we veel vatbaarder voor ernstige infecties, zegt onderzoeker Watanabe van de School of Medicine van de Universiteit van Virginia.

Watanabe en zijn onderzoeksteam probeerden te achterhalen wat het effect is van antibiotica op amoebe colitis, een infectie door parasieten die veel voorkomt in ontwikkelingslanden waar kinderen routinematig meer dan twee dozijn antibioticakuren krijgen voor ze twee jaar zijn.

De onderzoekers analyseerden ont­ lastingsmonsters van kinderen die in de sloppenwijken van Dhaka in Bangladesh woonden en ontdekten dat kinderen met ernstige infecties minder diversiteit in hun darm microbioom hadden.

Toen ze dit verder onderzochten met muizen in het laboratorium, ontdekten ze dat antibiotica de activiteit van de neutrofielen van de muizen verminderde en dat hun witte bloedcellen bijgevolg minder goed functioneerden. De maag­ darm barrière was ook aangetast en het microbioom van de muizen was verstoord.

PLoS Pathog, 2017; 13: e1006513

Medicatie voor de bloeddruk beschadigt de nieren Geneesmiddelen om een hoge bloeddruk te behandelen, zoals ACE-remmers (Angiotensine Con­ verting Enzyme) kunnen schade toebrengen aan de nieren, terwijl ze juist geacht worden die te bescher­ men, blijkt uit recent onderzoek.

Het risico is het grootst als bepaalde typen geneesmidde­ len, antihypertensiva genaamd, gebruikt worden in combinatie met andere typen, en in het bijzonder met middelen die het hormoon renine reguleren dat van invloed is op de hoogte van de bloeddruk.

14 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Onderzoekers van de School of Medi­ cine van de Universiteit van Virginia stel­ den nierschade vast bij muizen wanneer bepaalde geneesmiddelen tegelijkertijd toegediend werden. Maar ze weten niet zeker of ze hetzelfde fenomeen zullen aantreffen bij mensen.

Renine heeft een dubbele functie: het reguleert niet alleen de bloed­ druk, het helpt ook bij de aanmaak van bloedvaten tijdens de ontwikkeling van een kind in de baarmoeder. Wanneer de geneesmiddelen de renineproductie verhinderen, lijken ze ook een ander proces in beweging te zetten dat schade toebrengt aan de nieren. ‘Het was alsof de reninecellen probeerden bloedvaten aan te maken, alleen waren deze defect en niet functioneel,’ zei Gomez, een van de onderzoekers.

Hun ontdekking leidde tot de aan­ beveling dat zwangere vrouwen geen geneesmiddelen mogen gebruiken die de renineproductie onderdrukken. Dit betekent niet dat mensen onmiddellijk moeten stoppen met het innemen van de medicijnen, maar dit roept vragen op

Onderzoekers van de School of Medicine van de Universiteit van Virginia stelden nierschade vast bij muizen wanneer bepaalde geneesmiddelen tegelijkertijd toegediend werden

over het nut van het langdurig gebruik van deze geneesmiddelencombinaties, en over hoe snel en tot hoe laag de bloeddruk moet dalen.

Totdat dit onderzocht is bij mensen zouden artsen enigszins terughoudend moeten zijn en een hoge bloeddruk op een minder agressieve manier moeten behandelen, voegde Gomez daaraan toe.

Hypertension, 2017; 70: 119

Geneesmiddelen tegen spijsverteringsproblemen vergroten de kans op terugkerende darminfecties Geneesmiddelen tegen spijsverterings­ problemen en overtollig maagzuur, die zonder recept verkrijgbaar zijn, vergroten de kans op terugkerende Clostridium difficile infecties en dit kan leiden tot een scala aan darmproblemen, gaande van diarree tot een levensbedreigende ontsteking van de dikke darm.

De geneesmiddelen doen de kans op een infectie met C. difficile bij mensen die al eerder een infectie hadden aanzienlijk toenemen, aldus onder­ zoekers van de Mayo Clinic.

Middelen tegen indigestie en overtollig maagzuur, zoals omepra­ zol, een protonpompremmer, en ra­ nitidine, een H-2 histamineremmer, vergroten de kans op terugkerende infecties. Veel van deze middelen zijn zonder recept te koop en worden gebruikt tegen indigestie, overtol­ lig maagzuur, dyspepsie en maagzweren.

De onderzoekers ontdekten het verhoogd risico toen ze de resultaten van zestien eerder gepubliceerde medische studies onder 7.703 patiënten met C. difficile opnieuw onder de loep namen. Van deze groep raakten 1.525 mensen twee keer of vaker besmet, en de onderzoekers ontdekten dat het gebruik van de middelen de kans op een nieuwe infectie met 22 procent deed toenemen.

Mensen die eerder een infectie gehad hebben kunnen beter op zoek gaan naar alternatieven voor de behandeling van hun maagdarmpro­ blemen, stellen de onderzoekers.

JAMA Internal Medicine, 2017; doi: 10.1001/ jamainternmed.2017.0212

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Deel uw ervaringen met complementaire zorg!

Wij weten dat jaarlijks één miljoen mensen een integraal of complementair werkende hulpverlener bezoeken. Dat doen ze omdat ze er baat bij hebben. Ook worden veel zelfzorgmiddelen verkocht. Toch is nauwelijks informatie te vinden over welke geneeswijze of welk middel effect heeft bij welke klacht of ziekte.

De Infolijn Alternatieve Geneeswijzen krijgt al 30 jaar deze vraag:

“Welke behandeling helpt bij mijn probleem?”

Daarom roept de Infolijn AG het Nederlandse publiek op om haar ervaringen met CAM (complementaire-/alternatieve geneeskunde) te delen via een digitale enquête.

In de enquête kunt u invullen welke ervaring u met integrale zorg heeft (regulier en/of alternatief).

Gebruikt u kruiden, druppels, zalf etc. van de drogist?

Bent u behandeld door een complementaire zorgverlener?

Laat uw ervaring meetellen in de enquête.

De enquête heeft als doel: • patiënten beter/sneller verwijzen naar de geneeswijze met de meeste kans op resultaat; • bijdragen aan totstandkoming van een integrale gezondheidszorg: samenwerking van CAM en regulier onder het motto “het beste van twee werelden”.

De anonieme gegevens worden op wetenschappelijke wijze statistisch verwerkt door het Louis Bolk Instituut.

De uitkomsten zullen in 2018 breed worden gedeeld met het publiek.

U vindt de link naar de enquête op www.infolijn-ag.nl of scan de QR code.

Hoe meer ervaringen wij verzamelen hoe betrouwbaarder de uitkomsten.

Dit is een project van de Stichting Gezond Leven (mede oprichter van de Infolijn AG) en het wordt ondersteund door Platform Integrale Gezondheidszorg en Wijzer naar Gezondheid.

Stichting Gezond Leven

www.infolijn-ag.nl

Infolijn Alternatieve Geneeswijzen

Maak betere keuzes Neem een abonnement op Medisch Dossier!

Onafhankelijke artikelen weten­schappelijk onderbouwd

Laagdrempelig & toepasbaar Jaargang 19 N o 6 JuLi 2017 Los num

Jaarg

ang

ing

19 N o

1 Jan

uari

End

Voe d

t en?

et uik

Interessant & informatief

2017

ome t als wa rio pen

Jaarga

se

Grie

n en

zoen

gen e

zen

ng 19 N

Jaargang

Ge

19 N o 2

febr Losuari 2017 num mer E

Boto AinnetiKnco tkanlcep De risico kingtiepil Pro ’svsin . bkaa isfort geb efkonijn sfon racht Testen a

Vita m

ten

7,50

op mens

of muis

o

19 N

7

4 aPrIL 201

elan mnetoGeorsmontherapie rie M te Geneze c a b r e Sutupurlijke remedies Een nieuw De e-sigaret GM-gew Na assen Gezonder eten eHetkngevaar Doe toch ie van vapen Genetisch gemodificeerd maar niet geflopt JaarGaNG

JaarGaNG 19 N O3 Maart 2017 Los nummer E 7,50

0

Fit in 5 minuten Broze botten Dra Oefeningen en tips Een natuurlijke remedie Supplem N athteruieg p o r u e Nijn leven weer M Op d JAARGANG 19

7 o 5 Juni 201

leven Sozocndiaheaidlsvoordelen

psei

Voo rko me

mer E 7,5

Los num

Detoof xhyepenrgezond?

0 mer E 7,5 pe

Hy

Gezond

ig

en len Soepel g e trainin

Fascial

Los nummer E 7,50

Eet de regenboog

Reken voorgo af met pijn

ersenien h e j d u Ho olle bloe in v Diabete

s 3.0

Alzheimer zoete gehes im

Het dieet dat een eind maakt migraines, fibromyalgie en m

van iften o n tg aam metalen detox?

H ic l e et Het zwar eigenlijk m en Ho

ext di ra winkke specterial

Zo voorkom je borstkanker

e zit

Het n

u

EXTRA DIKKE VOORJAARSSPECIAL

GeZONDe aLteRNatieVeN eN NatUURLiJKe KaNKeRbestRiJDeRs

Een goede gezondheid gaat

voor uw gezondheid En profiteer van de volgende voordelen:

Ontvang voor slechts € 68,25 (los € 75,-) gratis het boek ‘Het intentie• Exclusieve toegang tot het effect’ online archief • Gratis het boek ‘Het intentie- (winkelwaarde effect’ (winkelwaarde € 29,99) € 29,99) cadeau! cadeau!

• Lees Medisch Dossier overal met de gratis app

• 10x per jaar Medisch Dossier

JAARGANG 19 N O

Los nummer E 7,50

Nierkanker E 7,50 nummerleven Raw enLosvegan

ankzucht

BER 2017 menten NO 7 SEPTEM tegen alcoholisme

hium l ts EXTRA Lit de fieorde Het wondermidde len DIKK ZOME E SPECIARL

9 NOVEMBER 2017

Los nummer E 7,50

JAARGANG 19 NO8 OKTOBER 2017

Cholesterol

Helpen de medicijnen?

Los nummer E 7,50

Overwin trauma’s Goede bacteriën am Vaccineren Drinkwater Voor een mooie huid Bevrijd uw licha

De bijwerkingen

Is het veilig?

EXTR DIK A HERFKSE SPECIATL

n licht Vettezien het Dokters

dheidsvo

NG 20

NO 1

JaNUar

Sterk

I 2018

e knie ste oe

De be

fening en

ën

Vitale

Optim

ale ge

darm

zondhe

oed Leven zonder angst in af heitetit,bspre Stem cht en kra ier eter stabil

t aan meer

Geen psychische aandoening maar een vitaminetekort

hersensignalen

iedereen aan

id

10 MAGAZIN ES P E R Plus exc JAAR lusieve t Los nu

Pijnv

Myofa

sciale

Diabetes terugdraaien Wetenschappe om de epidemielijk bewezen manieren een halt toe te roe pen

Verb

JaarGa

De ge is ster est dan dker ziektee

Het w onde rlijke effect van

mmer

€ 7,50

erlich behand

ting

eling

oe nline arc gang hief

tot het o

inten ties v erstu ren

Meld u nu aan via

• Website www.medischdossier.org/abonnee • Telefoon 0172 476085 (tijdens kantooruren) • Antwoordkaart in het hart van het magazine

Uitgelicht Een onafhankelijkheidsverklaring door artsen Zet de patiënt op de eerste plaats en bespreek zijn voeding en mate van lichaamsbeweging in plaats van meteen medicijnen voor te schrijven, zo verklaart een groep artsen in een onversaagd manifest voor een nieuwe geneeskunde.

H

et wordt tijd dat artsen zich profileren als helden en patiënten naar waarheid vertellen dat de meeste ziekten veroorzaakt worden door leefstijlkeuzen in plaats van alleen maar de betaalde lakeien te zijn van de farmaceutische industrie.

Een groep artsen heeft daarom een onafhankelijkheidsverklaring van Big Pharma ondertekend.

Artsen falen als zij de patiënten alleen medicijnen voorschrijven en weinig of niet praten over veranderingen in hun leefstijl die de meeste chronische ziekten kunnen voorkomen en zelfs genezen, met name over gezond eten, sporten en het verminderen van stress.

De onafhankelijke artsen pleiten voor een complete herziening van het huidig medisch systeem dat ziekten beschouwt als het resultaat van veroudering en ze uitsluitend behandelt met medicijnen of chirurgie. De werkelijke rol van artsen zou moeten zijn dat ze patiënten adviseren over gezond eten in plaats van naar het receptenblok te grijpen als het met de gezondheid de verkeerde kant opgaat, aldus de artsen.

Onder leiding van Balazs Bodai, directeur van het Breast Cancer Survivorship Instituut in Sacramento, California hebben deze 21 artsen de leefstijlgeneeskunde al geïntegreerd in hun praktijk en nu dringen zij er bij anderen op aan om hetzelfde te doen. ‘Al veel te lang lijden patiënten aan chronische ziekten, omdat ons gezondheidszorgsysteem geen proactieve rol speelt bij het bevorderen van gezond eten,’ zeggen ze. ‘Een paradigmaverschuiving naar leefstijlgeneeskunde moet dringend worden geïmplementeerd.’1 18 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Een failliet systeem Zonder deze fundamentele paradigmaverschuiving zullen artsen de bewakers zijn van een failliet systeem, zo stellen de artsen. Het Amerikaanse gezondheidszorgsysteem kost momenteel 3 biljoen dollar per jaar. In 2016 kostte het Nederlands zorgsysteem volgens het CBS 96 miljard euro. Daarmee behoort Nederland tot de meest dure zorgsystemen van Europa. Bovendien wordt van de Amerikaanse 3 biljoen dollar meer dan 500 miljard besteed aan geneesmiddelen alleen al.

Deze enorme sommen stijgen ieder jaar en toch werpt het geld dat besteed wordt aan de behandeling van chronische ziekten, zoals diabetes, obesitas en hartproblemen, zijn vruchten niet af. Het aantal vroegtijdige sterfgevallen neemt toe en chronische aandoeningen, zoals hartaandoeningen, diabetes en kanker zijn een epidemie geworden, omdat farmaceutische bedrijven en voedselproducenten winst belangrijker vinden dan mensen.

De meest recente Nederlandse cijfers laten een daling van de levensverwachting zien van 0,1 jaar in 2016. Bovendien lijden twee van de drie westerlingen aan overgewicht of obesitas, een probleem dat naar schatting goed zal zijn voor 500.000 extra doden in 2030. Het aantal chronische aandoeningen neemt eveneens toe: ongeveer negen miljoen Nederlanders hebben de ‘leefstijlziekte’ diabetes type 2. En ruim een kwart (28 procent) van de sterfgevallen wordt veroorzaakt door hart- en vaatziekten.

Ondertussen worden wereldwijd 17,5 miljoen nieuwe gevallen van

kanker gediagnosticeerd en is de ziekte goed voor 8,7 miljoen doden per jaar.

Geneesmiddelen zijn echter niet de oplossing. Ze dragen zelfs bij aan het ontstaan van kanker. Het overmatig gebruik van antibiotica als oorzaak van ‘superbugs’ (antibioticaresistente bacteriën) is bijvoorbeeld goed gedocumenteerd. Maar slechts weinig mensen weten dat verschillende antibiotica – waaronder penicilline, quinolonen, sulfonamiden en tetracyclines – gerelateerd kunnen worden aan prostaatkanker, terwijl de blootstelling aan sulfonamiden de kans op borstkanker doet toenemen. Dit zou een rechtstreeks verband kunnen zijn, maar het is minstens zo waarschijnlijk dat de medicijnen het aantal goede darmbacteriën, die voor de eerste afweerreactie zorgen, doen afnemen.

Elk medicijn heeft de potentie om een ernstige bijwerking of een ongewenste reactie te veroorzaken, met inbegrip van de verergering van de ziekte die het zou moeten behandelen, het zogenaamde ‘paradoxaal effect’.

Het is de voeding Wat we eten en hoe we leven heeft een nog grotere invloed op chronische ziekten, die goed zijn voor 75 procent van de kosten voor gezondheidszorg.

Maar omdat Big Pharma en de voedingsindustrie in de eerste plaats op winst gericht zijn, bereikt informatie hierover niet altijd de consument; en soms wordt deze zelfs achtergehouden.

‘Meerdere krachten handhaven samen de status-quo… specifieke belangengroeperingen, waaronder lobbyisten, handhaven de barrières door middel van geld om regeringen en professionals te beïnvloeden,’ zeggen de artsen die het manifest voor een nieuwe geneeskunde ondertekenden.

Deze artsen wijzen er ook op dat Amerikaanse voedingsrichtlijnen afgezwakt zijn om de economische belangen van de voedselindustrie te dienen, en dat etenswaren worden verkocht alsof ze er louter voor het genot zijn – en niet als een bron van voedingsstoffen die essentieel zijn voor het behoud van een goede gezondheid.

Hoewel er ook reden is tot hoop, want mensen raken meer en meer geïnteresseerd in gezond eten en sommige medische centra integreren al een aantal aspecten van de leefstijlgeneeskunde.

Het opzetten van een centrum voor leefstijlgeneeskunde binnen de WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| UITGELICHT

Hoeveel is 3 biljoen dollar?

De VS spenderen per jaar 3 biljoen dollar aan de gezondheidszorg. Dat is $ 3.000.000.000.000, oftewel: drie miljoen keer miljoen dollar.

Hoe ziet 3 biljoen dollar eruit?

Wel: • Als u 3 biljoen dollarbiljetten zou opstapelen, zou de stapel net zo hoog zijn als driekwart van de afstand naar de maan.

• Als u nog 50 jaar langer zou leven, zou u elke dag 162 miljoen dollar aan uzelf kunnen uitgeven – en nog steeds geld op de bank staan hebben voor uw kinderen.

• Als u zakelijk bent ingesteld, zou u het hele Apple-bedrijf kunnen kopen, en nog steeds 2,25 biljoen dollar cash overhouden om een iPad of twee te kopen.

• Als u de voorkeur geeft aan de producten kunt u 3.534 miljard iPhone 6 handsets kopen, genoeg voor iedere man, vrouw en kind in de VS. Eigenlijk klopt dat niet helemaal: u zou hen elk negen handsets kunnen geven.

• Als u dit iets te overdreven vindt, zou u in plaats daarvan een handset kunnen geven aan iedereen in India en China (let op: zij zouden er slechts een per persoon krijgen).

• Als u van klassieke auto’s houdt, staat de Ferrari 250 GTO uit 1963 vrijwel aan kop met een waarde van 38 miljoen dollar. U zou er 78.000 kunnen kopen, ervan uitgaande dat u er zoveel kunt vinden.

• Als u meer belangstelling heeft voor milieuvriendelijke auto’s, kies dan een Amerikaans Tesla Model S. Als u die aanschaft voor 80.000 dollar, kunt u er 37,5 miljoen kopen. Stuur ze naar China, dan is het broeikaseffect in één klap verholpen.

• Als u meer wilt besteden aan een goede opleiding voor de komende generatie, kunt u ongeveer 25 miljoen kinderen aan een privéuniversiteit laten studeren.

• En als u een vaderlandslievende Amerikaan bent, kunt u 18 procent van de Amerikaanse staatsschuld opheffen.

Bron: Fox Business WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 19

|Medisch|dossier| UITGELICHT

Link tussen Buitensporig veel ontstekingen zijn de belangrijkste oorzaak van chronische ziekten. Vóór de tijd van de moderne lichaam en Ontstekingen sanitaire voorzieningen was het een essentiële reactie die ons in leven hield. Maar vandaag de dag zijn de meeste ontstekingsreacties excessief of niet goed aangepast, zo zeggen artsen, en geest worden ze vaak veroorzaakt door ongezonde voeding, milieuvervuiling of stress.

Er bestaat een nauw verband tussen chronische ziekten en psychische problemen, zoals depressies, angst, stress en aanverwante problemen zoals slapeloosheid.

Van depressies is bekend dat ze een risicofactor vormen voor hart- en vaatziekten. Uit onderzoek blijkt dat ze dit risico zelfs kunnen verdubbelen.

Depressies vergroten ook de ernst van hartproblemen en een depressieve patiënt heeft drie keer meer kans om te overlijden aan een hartaanval.1 En het mes snijdt aan twee kanten: hartproblemen vergroten ook de kans op een depressie. Stress zou de gemeenschappelijke factor kunnen zijn: zowel depressies als hart- en vaatziekten kunnen veroorzaakt worden door de cumulatieve effecten van stress op het lichaam.2 Depressies kunnen ook in verband gebracht worden met de kans om kanker te krijgen, in het algemeen en in het bijzonder long- en leverkanker.3

Hoe kunt u depressies en stress bestrijden?

Sterke sociale verbanden: uit een grootschalig onderzoek is gebleken dat vrouwen met borstkanker die sociaal actief zijn, minder kans hebben dat de kanker terugkomt.4 Een gezonde darm: onze darm, of het microbioom van de darm, is sterk van invloed op ons geestelijk welbevinden. Bewerkt voedsel kan de permeabiliteit van de darm doen toenemen, waardoor toxinen in de bloedbaan terechtkomen, terwijl een gezond dieet in combinatie met lichaamsbeweging helpt om de darm opnieuw te laten bevolken door ‘goede’ bacteriën.5 Lichaamsbeweging: lichamelijke activiteit vermindert depressies en angst. En andersom vergroot een zittend bestaan de kans op een depressie.6 LITERATUUR

1 2 3 4 5 6

Eur HartJ, 2014; 35: 1365–72 Curr Dir Psychol Sci, 2006; 15: 269–72 Public Gezondheid, 2017; 149: 138–48 Kanker, 2017; 123: 1228–37 Int J Clin Pract, 2008; 62: 423–32 J Phys Act Gezondheid, 2017; 14: 733–9

20 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

De meest frequente manifestatie van een ontsteking is obesitas. Obesitas is een ontstekingsziekte die twee van de drie westerlingen treft. Het is een vicieuze cirkel: zwaarlijvige mensen hebben hogere niveaus van inflammatoire (ontstekingsbevorderende) eiwitten – zoals interleukine-6, tumornecrosefactor en C-reactief eiwit – ten gevolge van het extra vetweefsel; en deze eiwitten vormen de belangrijkste factor in de link met obesitas.

Hoewel de meeste mensen zich zorgen maken over de cardiovasculaire risico’s van obesitas, weten maar weinigen dat het ook kanker kan veroorzaken. Op basis van een recent onderzoek wordt geschat dat obesitas per jaar ongeveer 90.000 gevallen van kanker veroorzaakt.1 Zelfs bij hartziekten – waarvan de behandeling gezien wordt als een van de grootse successen van de geneeskunde – stagneert de afname van het aantal nieuwe gevallen en van de toename van de overlevingskansen in de laatste jaren. Daarom is de sleutel voor een lang en gezond leven het eten van meer voedingsmiddelen die een ontstekingsremmend effect hebben.

Eet minder Eet meer ontstekingsbevorderend voedsel dat weinig voedingsstoffen en/of veel calorieën bevat: • rund-, varkens- en lamsvlees, kip, kalkoen en zeevruchten.

• verwerkt vlees.

• dierlijke zuivelproducten, zoals melk en kaas.

• suikervervangers en geraffineerde suiker, zoals aspartaam en fructoserijke maïssiroop, die voorkomen in de meeste bewerkte voedingsmiddelen, zoals cake en koekjes.

• bewerkt voedsel en granen met weinig vezels, zoals witbrood.

• frisdranken en alcohol.

ontstekingsremmend voedsel dat veel voedingsstoffen en weinig calorieën bevat: •bladgroenten.

•groenten, zoals kruisbloemige (broccoli, bloemkool, kool, boerenkool), squash-pompoen en knoflook.

•paddenstoelen.

•fruit, waaronder bessen, bananen en granaatappel.

• peulvruchten, zoals groene bonen en linzen.

• volle granen, zoals tarwe, quinoa, haver, rijst en pasta.

•zaden, zoals lijn-, chia-, pompoenen sesamzaad.

•plantaardige zuivelvangers, zoals soja-, amandel- en rijstmelk.

En eet meer (maar overdrijf niet):

•noten, zoals walnoten, pecannoten en amandelen.

gevestigde gezondheidzorg zou een goede eerste stap zijn, en het medisch onderwijs moet herzien worden zodat artsen geschoold worden op het gebied van voeding en diëten.

‘Medici moeten basiskennis bezitten over wat aanpassingen van de leefstijl kunnen doen om chronische ziekten te voorkomen, te behandelen en zelfs terug te draaien.’

De maatschappij speelt ook een rol bij het bevorderen van kennis over een gezonde leefstijl. Bedrijven zijn geïnteresseerd in gezondheid van hun medewerkers, diverse groepen helpen kennis te verspreiden, en internet en sociale media zijn belangrijke bronnen

van informatie geworden.

‘Het wordt tijd dat de medische gemeenschap ingrijpt en de juiste behandeling biedt als het gaat om aandoeningen die te voorkomen zijn,’ zeggen de artsen. ‘Het doorvoeren van veranderingen vergt moed en de bereidheid om creatief te denken als het medisch systeem verschuift van een systeem dat wordt gekenmerkt door de zorg voor ziekten naar een geneeskunde die het label gezondheidszorg (de zorg voor de gezondheid) werkelijk verdient.’

Bryan Hubbard LITERATUUR

1

Perm J, 2018; 22: 17–25 WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| OPINIE

Rob Verkerk GEZONDHEIDSPOLITIEK

Verachtelijke geneeskundige praktijken De druk op ouders om hun kinderen te laten vaccineren, heeft in Australië een nieuw dieptepunt bereikt.

Robert Verkerk PhD is (wetenschappelijk) directeur van de Alliance for Natural Health International, een consumentenbeweging die zich inzet voor ons recht op natuurlijke gezondheidszorg en voeding.

Indien u meer wilt weten of wilt meehelpen kunt u kijken op de site van de ANH (www.anheurope.org), of op Facebook of Twitter (www.facebook. com/ANHInternational, www.twitter. com/anhcampaign).

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

I

k schrijf deze column ergens tien kilometer boven Indonesië, onderweg van Sydney naar Londen. Ik heb een druk programma achter de rug: ik bezocht de tweede jaarlijkse Australazische Leefstijl en Geneeskunde Conferentie, waar ik een presentatie hield over de duurzaamheid van de gezondheidszorg.

Australië heeft, net als alle andere voormalige Britse koloniën, een veelbewogen geschiedenis als het om mensenrechten gaat. Hoewel er namens eerdere regeringen excuses zijn gemaakt aan de inheemse volkeren, is veel van de pijn en schade onherstelbaar, omdat die te groot en te diep zijn.

Dat er op dit front vooruitgang is geboekt, bleek uit het feit dat boven de ingang van het hotel waar de conferentie plaatsvond naast de altijd aanwezige nationale Australische vlag een Aboriginalvlag hing.

Bovendien werd de conferentie geopend door een bekend lid van de Aboriginalgemeenschap, Ann Weldon.

Tante Ann, zoals ze vaak liefdevol genoemd wordt, vertelde de ongeveer 450 aanwezige artsen en zorgprofessionals dat het woord ‘gehandicapte’ in haar Wiradjuritaal niet bestaat. Als iemand blind is, fungeren degenen die kunnen zien als zijn ogen. Als iemand niet kan lopen, wordt hij gedragen. Aboriginals begrijpen, net als andere inheemse volkeren, wat het betekent om met de natuur en met elkaar verbonden te zijn. Ze zijn zich bewust van de noodzaak van een hoger doel. De westerse wereld is ver afgedreven van deze benadering van het leven, onze gezondheid en sociale zorg.

En we lijken er niet gelukkiger door geworden. Ondanks alle technologie, de miljarden die we aan onderzoek uitgeven en ons groeiende inzicht in de ziektes die ons treffen, lijken we niet dichter in de buurt te zijn gekomen van een succesrijk of duurzaam gezondheidszorgmodel.

Toegegeven, we hebben een paar grote stappen gezet. Zo is de

Maar ook de Australiërs die geen Aboriginal zijn, verliezen hun vrijheden.

Een voorbeeld hiervan is de dwangmaatregel van de Australische federale overheid: no jab no pay.

Die maatregel houdt in dat iedereen die in aanmerking wil komen voor kinderbijslag zijn kind moet laten inenten. Dat stelt niet alleen burgers voor een probleem, maar ook artsen, want die zijn verplicht de ouders toestemming te vragen voordat ze vaccineren. Die toestemming is pas rechtsgeldig als die vrijwillig gegeven wordt, zonder ongeoorloofde dwang of manipulatie. Die toestemming is nu dus dubieus bij de ongeveer 46 vaccinaties die deel uitmaken van Personen of organisaties het volledige vaccinatieprogramma die het onderwerp van de voor kinderen en adolescenten vaccinatiekeuze aan de orde en die genetisch gemodificeerde stellen, worden aangevallen ingrediënten en neurotoxische hulpstoffen bevatten. psychische gezondheidsproblemen, Om terug te komen op het die anders vrijwel zeker onze voornaamste probleem: dat maatschappij en economie op rampzalige wijze zullen destabiliseren? Australiërs hun vrijheid van meningsuiting kwijt zijn, lijkt uniek Of moeten we alles op alles zetten om in de westerse wereld. Er is een de oude tradities in ere te herstellen, systeem ontstaan waarin personen of ze te laten gedijen en ervan proberen organisaties zodra ze het onderwerp te leren? van de vaccinatiekeus aan de orde Dat brengt ons naar mijn mening stellen, worden aangevallen, belasterd bij de essentie van het debat over of met de dood bedreigd. Dit proces de gezondheidszorg. Voordat we vindt heimelijk plaats, en degenen beginnen aan de discussie over die de haatcampagnes in gang zetten de voordelen van verschillende blijven grotendeels onzichtbaar. Maar medische behandelingen, over nut het uiteindelijke effect is dat vaccinatie en noodzaak van ziektepreventie, of net zo’n taboe is geworden als over het tekort aan bedden en geld eerder de genocide door de vroegere voor verpleeghuizen, moeten we het kolonisators van Australië was. voornaamste probleem aanpakken.

Mensen moeten nu hun stem laten Het huidige Australië, ooit gebouwd horen. Vrijdenkende Australiërs door veroordeelde criminelen, is moeten gaan samenwerken met een land vol regels. Ironisch genoeg Amerikanen, Europeanen en anderen roemen Australiërs, net als veel Amerikanen, het liberale karakter van om deze kwestie onder de aandacht te brengen. Zodat het onderwerp hun maatschappij en alle vrijheden die daarbij horen. Maar op belangrijke wordt van het publieke debat overal ter wereld: we zijn aan onze kinderen punten zijn ze die vrijheden allang verplicht om na te gaan of een volledig kwijt. vaccinatieprogramma inderdaad de De Aboriginals zijn beroofd van beste preventieve medische zorg voor het merendeel van hun beste stukken hen is. grond. Op die grond bevinden zich nu bloeiende steden, de grootste geürbaniseerde bevolking ter wereld, en intensieve land- en mijnbouw. kindersterfte afgenomen, net als de sterfte door infectieziekten. Maar we zijn nog niet zover dat we de voornaamste dodelijke ziekten de baas zijn: hart- en vaatziekten, kanker, diabetes, obesitas en een hele reeks psychische gezondheidsproblemen.

We moeten onszelf de volgende vragen stellen: gaan we door met het negeren van de oude gezondheidsen sociale tradities, waarin een diepe verbondenheid met de wereld om ons heen centraal staat?

En hopen we dat ons technische gezondheidszorgmodel binnenkort met een wondermiddel op de proppen komt tegen de chronische ziekten en

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 21

|Medisch|dossier| IN BEELD

Afvallen?

Let op de tijd!

W

e letten vaak wel op wat we eten, maar veel minder op de tijd tussen de maaltijden, terwijl het volgens deze studie net zo belangrijk is als we ons zorgen maken over ons gewicht.

Maar het is niet zozeer de tijd volgens de klok waar we op moeten letten. Het gaat om onze eigen biologische klok en het tijdstip waarop ons lichaam zich voorbereidt op de slaap. Als

Wanneer u eet kan net zo belangrijk zijn als wat u eet, zo blijkt uit recent onderzoek. En dat heeft alles te maken met uw biologische klok.

4 -1

-12

-13

-11

-1 0

-8

-6

Slaaptijd

-7 -5

-4

-2

-1

0

1

2

LITERATUUR

Lichaamsvet = 22,2%

-9

Eten in de avonduren, wanneer uw lichaam zich klaarmaakt om te gaan slapen, kan betekenen dat de calorieën opgeslagen worden als vet in plaats van verbrand te worden.

In een recente studie consumeerden de deelnemers gemiddeld genomen ongeveer 2.300 calorieën per dag, waarvan 19 procent tijdens het ontbijt, 20 procent tijdens de lunch, 28 procent tijdens het avondeten en 23 procent in de vorm van dranken en snacks overdag en laat op de avond.

De klok toont het middelpunt tussen de beginen eindtijd van de calorieinname en de stippellijn laat zien wanneer de biologische klok het lichaam klaarmaakt voor de slaap, meestal een paar uur voor het slapengaan.

De onderzoekers ontdekten dat de deelnemers met het meeste lichaamsvet de meeste calorieën consumeerden op het moment dat de voorbereiding op de slaap begon.

-3

Wat zegt de klok?

1 Am J Clinical Nutr, 2017; doi: 10.3945/ ajcn.117.161588 22 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| IN BEELD we tegen die tijd eten kan ons lichaam het voedsel opslaan als vet. Mensen met overgewicht blijken het vaakst rond dat tijdstip te eten, aldus onderzoekers van het Brigham and Women’s ziekenhuis in Boston, Massachusetts. Opvallend was dat het tijdstip waarop magere mensen en mensen met overgewicht hun hoofdmaaltijd nuttigen hetzelfde kan zijn, maar de lichaamsklok van iemand met

overgewicht lijkt anders ingesteld te zijn. Zij eten op het moment dat hun lichaam al aangeeft dat het bedtijd is.

De onderzoekers registreerden gedurende 30 dagen de eetgewoonten van 110 mensen in de leeftijd van 18 tot 22 jaar met een verschillend lichaamsgewicht.

De mensen met het meeste lichaamsvet nuttigden de meeste calorieën binnen een uur voor hun melatonineniveaus volgens

een speekseltest stegen. Dit is een biochemisch signaal dat het lichaam zich klaarmaakt voor de slaap en de stofwisseling begint te vertragen.

Dit had een veel grotere impact op de gewichtstoename dan de hoeveelheid of het soort voedsel dat gegeten werd, het activiteitenniveau en de mate van lichaamsbeweging, en de duur van de slaap, zo stelden de onderzoekers vast. Het

voedselinterval - de tijd tussen de maaltijden in - speelde ook een rol bij een gewichtstoename.

Het te snel achter elkaar eten van maaltijden, maar ook te lang wachten tussen de maaltijden, geeft verkeerde signalen af aan onze stofwisseling en verhindert een gezonde spijsvertering.

Idealiter zou er ongeveer vier uur tijd tussen de maaltijden moeten zitten, aldus de onderzoekers.1

Lichaamsvet = 32,4% 4 -1

-12

-13

-11

-1 0 -9 -8

-6

Slaaptijd

-7 -5

-4

-3 -2

-1

0

1

2 WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Etenstijden spreiden Belangrijk is niet alleen wat we eten, maar ook de tijd tussen de maaltijden in. Het optimale voedselinterval tussen de maaltijden is ongeveer vier uur, zo stellen de onderzoekers van het Brigham and Women’s ziekenhuis.

Ziehier enkele voorbeelden van hoe uw spreiding van maaltijden eruit zou kunnen zien:

Als u een vroege vogel bent: Opstaan: 6 uur Ontbijt: 7 uur Lunch: 11 uur Snack: 14-15 uur Avondmaal: 19 uur Naar bed: 22 uur

Als u een echte nachtraaf bent: Opstaan: 10 uur Ontbijt: 11 uur Lunch: 15 uur Snack: 18-19 uur Avondmaal: 22 uur Naar bed: 2 uur

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 23

|Medisch|dossier| REPORTAGE

Nooit meer vergeten Geneesmiddelen helpen niet. Maar Celeste McGovern ging in gesprek met een alzheimerpatiënt die zijn geheugen terugkreeg met een ‘ochtendcocktail’. Ze legt de stapel bewijzen bloot die u anders nooit te horen zou krijgen. Lees alles over het zenuwgif dat centraal staat bij deze epidemie.

J

ohn Blackburn (niet zijn echte naam) was nog maar 52 toen hij voor het eerst vermoedde dat er iets mis was met zijn hersenen. Hij was de bungalow in het Engelse Leicester aan het verbouwen, waar hij met zijn vrouw woonde. John was iets aan het opmeten. Toen liep hij naar de kamer ernaast… en was de afmetingen vergeten. Hij deed de meting opnieuw, en deze keer zorgde hij dat hij zich goed concentreerde. Maar het lukte hem weer niet om de getallen te onthouden. Zoiets had hij nog nooit meegemaakt. Zijn vrouw had zijn vergeetachtigheid ook opgemerkt. ‘Ik had zelfs moeite om een gewoon gesprek te voeren,’ zegt hij.

John werd naar een geheugenkliniek verwezen en vervolgens naar een neuroloog. Op scans was te zien dat zijn hersenen aan het krimpen waren.

In oktober 2014 kreeg hij de diagnose vroege alzheimer (preseniele dementie).

Naar schatting 200.000 mensen in Nederland 24 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

hebben de ziekte van Alzheimer.

In 2030 zullen dit er waarschijnlijk tweemaal zo veel zijn. Wereldwijd gaat het op dit moment om maar liefst 20 miljoen mensen.1 De ziekte kan worden herkend aan beelden van de hersenen met ‘neurofibrillaire tangles’ (knopen van ineengestrengelde zenuwvezels) en ‘seniele plaques’ (ophopingen van giftig eiwit dat bètaamyloïd wordt genoemd). Deze kenmerken van de ziekte worden nog niet goed begrepen.

Ze verstoren waarschijnlijk de communicatie tussen bepaalde zenuwcellen (neuronen), waardoor de hersenen niet meer goed kunnen werken.

De ziekte van Alzheimer kan iemands persoonlijkheid vernietigen. Patiënten raken hun geheugen, hun onafhankelijkheid en in feite hun leven kwijt. Dementie, waaronder alzheimer-dementie, was in 2015 de WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| REPORTAGE belangrijkste doodsoorzaak in Nederland als je kijkt naar het aantal patiënten dat per jaar aan de ziekte overlijdt, terwijl het in 2011 nog op de derde plaats stond. 2,3 Als je tegenwoordig ouder bent dan 65 is de kans dat je de ziekte krijgt ongeveer 1 op 10, en als je ouder bent dan 85 is die kans fifty-fifty.1 De medicijnen die er op dit moment zijn, kunnen op zijn best de symptomen tijdelijk tegengaan. De bekende Amerikaanse Mayokliniek zegt dan ook: ‘Medicijnen tegen alzheimer werken niet voor iedereen, ze kunnen de ziekte niet genezen en zelfs de voortgang van de ziekte niet stoppen. Na verloop van tijd hebben deze middelen steeds minder effect.’

Ze hebben ook bijwerkingen. Zo kun je van memantine bijvoorbeeld misselijk worden, braken, verward raken of dingen zien die er niet zijn. Van donezepil kun je misselijk worden, gaan beven, of maagzweren of epileptische aanvallen krijgen.

Er zijn talloze klinische onderzoeken uitgevoerd met ‘veelbelovende’ nieuwe medicijnen, maar er is sinds 2003 geen enkel nieuw medicijn tegen de ziekte van Alzheimer goedgekeurd.

John wist dat er geen goede behandeling bestond voor zijn ziekte, maar hij wist wel zeker waarom zijn hersenen niet goed meer werkten. Hij had 26 jaar van zijn leven gewerkt voor een bedrijf dat aluminium spoorwegwagons maakte.

‘De plaats waar ik werkte werd de ‘dodenafdeling’ genoemd. Er hing zoveel aluminiumstof in de lucht dat je vanaf de ene kant van de fabriekshal de andere kant niet kon zien. In de enorme hal werkten minstens 24 lassers en er stonden enorme machines om de aluminium wagons te slijpen en te polijsten, maar er was geen afzuigfilter.’

‘Je kon de aluminiumdeeltjes in de lucht zien schitteren. Onze overalls zaten vol met heel fijn stof,’ herinnert hij zich. ‘We aten het spul. Je huid werd er zwart van en je kreeg het er niet af.’

De top van het bedrijf maakte zich wel enige zorgen. Ergens in het begin van de jaren 90 van de vorige eeuw kwam er een groep ‘universiteitstypes’ binnen. Die vroegen elf mensen om een urinemonster. John meldde zich samen met een vriend als vrijwilliger. Toen de onderzoekers terugkwamen om de resultaten met de bedrijfsleiding te bespreken, keken de twee mannen stiekem door een raam mee.

Ze zagen getallen op een scherm verschijnen en herkenden hun eigen geboortedatum.

‘Allemachtig,’ zei zijn vriend. ‘Mijn getal is hoog.’ John zag dat zijn eigen getal lager was, maar wist niet wat de getallen betekenden. Die

vriend kreeg toen hij achter in de 60 was de diagnose alzheimer en overleed op 70-jarige leeftijd aan de ziekte.

Een spoor uit Camelford Wat John heeft geholpen bij zijn zoektocht, waren aanwijzingen die voortkwamen uit het ergste ongeluk met massavergiftiging in de geschiedenis van Groot-Brittannië. Rond de tijd dat John zijn diagnose hoorde, voerde de overheid een onderzoek uit naar dit ongeluk.

In 1988 loosde een vrachtwagenchauffeur per ongeluk 20.000 kilo aluminiumsulfaat in het drinkwater in plaats van in een opslagtank. Dit gebeurde in het dorp Camelford in het Engelse Cornwall. Aluminium wordt vaak gebruikt om water te zuiveren, maar de bewoners van Camelford kregen hoeveelheden binnen die 500 tot 3000 keer hoger waren dan wat veilig is.

De bewoners voelden binnen een paar minuten de effecten. Het troebele, kleverige water verbrandde kinderen die in bad zaten, mensen kregen blaren op de huid waardoor hun handen en lippen aan elkaar vastkleefden, nagels werden blauw en haren groen, en mensen kregen maagkrampen en diarree.

In de 25 jaar daarna hadden meerdere getroffen bewoners aantoonbare problemen met hun verstand, hoge gehaltes aluminium in hun bloed en klachten over gewrichtspijn.4 Er waren in Camelford ook een aantal verdachte zelfdodingen, en een aantal inwoners kreeg dementieverschijnselen en/of vroege alzheimer.5 Een van de getroffenen was Carole Cross, die op het moment van de ramp 44 jaar oud was. Zij was begin 50 toen ze alzheimer kreeg en overleed daar op 58-jarige leeftijd aan. Een lijkschouwer constateerde dat haar hersenen vol zaten met amyloïde plaques en andere abnormale eiwitmassa’s.

Er werden ingevroren monsters van haar hersenen naar het lab van Christopher Exley gestuurd, een professor in biologischanorganische chemie aan de Universiteit van Keele in Engeland. Exley doet met zijn team al meer dan dertig jaar onderzoek naar de effecten van aluminium in biologische systemen – in kieuwen van vissen, borstweefsel, flesvoeding voor baby’s, muizen, hommels, heroïneverslaafden – en de hersenen van alzheimerpatiënten.

Exley vond in de hersenschors van Cross hoge gehalten aluminium. Hij vond waarden die normaal zijn voor alzheimer (3 tot 7 microgram per gram drooggewicht, oftewel 2 tot 4 keer zo hoog als bij mensen zonder alzheimer), en één

Naar schatting 200.000 mensen in Nederland hebben de ziekte van Alzheimer.

In 2030 zullen dit er waarschijnlijk tweemaal zo veel zijn

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 25

|Medisch|dossier| REPORTAGE keer zelfs een waarde van 23 microgram per gram, wat onvoorstelbaar hoog is.6 Een sterk zenuwgif De hoge gehalten aluminium die bij Cross werden gevonden, waren vergelijkbaar met de waarden gevonden bij een bepaalde hersenaandoening die bij nierdialyse kan optreden (dialyse-encefalopathie). Deze aandoening werd in de jaren 70 van de vorige eeuw vastgesteld bij dialysepatiënten die last kregen van achteruitgang van hun verstand, geheugenverlies en andere symptomen die we kennen van alzheimer. Het bleek dat hun nieren het aluminium niet uit gewoon kraanwater konden verwijderen, waardoor aluminium in de hersenen terechtkwam.

Om deze reden wordt het water dat voor dialyse wordt gebruikt tegenwoordig zorgvuldig gezuiverd, zodat er geen spoortje aluminium meer in zit.

De giftige werking van aluminium op zenuwcellen is goed onderzocht. Aluminium blijkt minstens tweehonderd biochemische reacties te verstoren. Het beschadigt de scheiding tussen bloed en hersenweefsel (de bloed-hersenbarrière), doodt bepaalde cellen in de hersenen en het centrale zenuwstelsel, veroorzaakt ontsteking van de hersenen, verhoogt het aantal vrije zuurstofradicalen, beschadigt mitochondriën (de energiecentrales in elke lichaamscel) en beïnvloedt het proces waarbij het eiwit dat bij een bepaald gen hoort, wordt gemaakt (gen-expressie). Aluminium zou ook een rol kunnen spelen bij een aantal andere ziekten van het zenuwstelsel, zoals autisme, ALS (amyotrofe laterale sclerose) en de ziekte van Parkinson.7 In de vroege jaren 90 hebben wetenschappers een verband vastgesteld tussen aluminium en de neerslag van eiwitten in de knopen (tangles) in de hersenen van alzheimer- en dialysepatiënten.8 Ze lieten zien dat aluminium aan amyloïd-bètaeiwit bindt, en dat een zeer kleine hoeveelheid aluminium de normale eiwitstructuur al kan wijzigen in structuren die giftig zijn voor zenuwcellen. Een onderzoek uit 2002 heeft aangetoond dat transgene muizen die voer kregen waar veel aluminium in zat, afzettingen van amyloïd-bèta-eiwit (plaques) kregen.9 Dit onderzoek en tientallen andere onderzoeken hebben geleid tot de ‘aluminium-amyloïd-cascadehypothese’.10

verwerpt het verband met aluminium, net als de meeste belangengroepen. Zij noemen het een mythe: een achterhaald idee dat al lang geleden, in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw, uitgebreid is onderzocht.

‘Sindsdien,’ zegt de vereniging, ‘heeft geen enkel onderzoek kunnen aantonen dat aluminium een rol speelt bij het ontstaan van alzheimer.’

Sceptici citeren een review-artikel waarin wordt beweerd dat de ‘aluminiumhypothese dood is’. Het artikel is geschreven door Theodore Lidsky, een consultant die wordt betaald door het International Aluminium Institute: een club van ‘s werelds grootste aluminiumproducenten, goed voor een omzet van 145 miljard euro.

Een review-artikel van Japanse onderzoekers spreekt deze bewering echter tegen, en verwijst naar nieuwe aanwijzingen voor de rol van aluminium en andere metalen bij alzheimer.11 Een aantal onafhankelijke laboratoria heeft aangetoond dat er, als er aluminium in het voedsel en/of drinkwater zit, significant meer ziektebeelden en ontstekingen met amyloïd-bèta en alzheimer-achtige veranderingen voorkomen dan bij controlegroepen die geen aluminium binnenkrijgen. Maar dat was wel getest bij muizen.12 Uit een onderzoek uit 2016 met 10.567 mensen bleek dat mensen die langdurig aan aluminium zijn blootgesteld 71 procent meer kans hebben om alzheimer te krijgen,13 Een onderzoek uit 2009 heeft duidelijk aangetoond dat er aluminium in de kern van seniele plaques van amyloïd-bèta zit.14 Het team van Exley heeft dit jaar een onderzoek gepubliceerd waarin het keek naar zeldzame monsters van hersenweefsel van twaalf mensen die waren overleden aan een erfelijke vorm van alzheimer.

Bij deze vorm komen genetische mutaties in amyloïd-bèta voor. Dit komt niet zozeer voor bij zestigplussers, maar vooral bij dertigers en veertigers.

De Britse onderzoekers vonden in alle hersenmonsters extreem hoge aluminiumwaarden.15 Deze familiaire vorm van de ziekte is wel zeldzaam – het gaat om slechts 2 tot 3 procent van alle alzheimerpatiënten, maar die zijn wel een soort kanarie in de kolenmijn. In Nederland hebben ongeveer 12.000 mensen (jonger dan 65 jaar) vroege dementie;16 in Amerika zijn dat er 200.000. Als we begrijpen hoe deze gevoelige patiënten de ziekte krijgen, is dat de sleutel om de ziekte in zijn geheel te kunnen leren begrijpen.

‘De concentraties aluminium in de hersenen van deze patiënten met familiaire alzheimer [. . .] hebben hoogstwaarschijnlijk bijgedragen aan het ontstaan en de agressieve aard van ziektes bij deze personen,’ concludeert het artikel.

Als je dit toevoegt aan wat we al weten over aluminium, zegt professor Exley, zijn de resultaten van dit laatste onderzoek belangrijk omdat ze ‘overweldigende

Aluminium is in grote hoeveelheden aanwezig in de aardkorst. Toch was het nooit gevaarlijk, totdat de mijnindustrie opkwam en men de stof ging bewerken tot andere vormen dan de natuurlijke, ingesloten toestand

Uit de mode In de jaren 90 raakte deze theorie uit de mode: sommige wetenschappers trokken de gegevens over aluminium in de hersenen van alzheimerpatiënten in twijfel.

Anderen waren het er ook niet over eens of de door aluminium veroorzaakte veranderingen in de hersenen van proefdieren dezelfde waren als de afwijkingen die bij mensen werden aangetroffen. Maar de theorie werd niet weerlegd.

De Alzheimervereniging 26 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| REPORTAGE en overtuigende’ aanwijzingen leveren dat aluminium een rol kan spelen in het veroorzaken van de ziekte van Alzheimer.

Het aluminiumtijdperk Het valt niet mee om het zenuwgif aluminium te vermijden. Aluminium is in grote hoeveelheden aanwezig in de aardkorst. Toch was het nooit gevaarlijk, totdat de mijnindustrie opkwam en men de stof ging bewerken tot andere vormen dan de natuurlijke, ingesloten toestand. Het allereerste geval van alzheimer werd in Duitsland in 1901 vastgesteld, slechts enkele jaren na het ontstaan van de aluminiumindustrie aan het einde van de negentiende eeuw. Tegenwoordig is aluminium het meest gebruikte constructiemetaal.

Jaarlijks wordt ongeveer 50 miljard ton aluminium geproduceerd; naar verwachting zal dat in 2023 zijn gestegen tot 80 miljard ton.

Het gebruik in de bouw is waarschijnlijk nog de minste van onze gezondheidszorgen (zie ‘Bronnen van aluminium’, p.29). Aluminium kan in uw drinkwater zitten als uw gemeente het gebruikt bij de waterzuivering. Het komt voor in voedsel (conserveermiddelen, kleurstoffen, vulstof, bakpoeders, zelfrijzend bakmeel, als verontreiniging uit verpakkingen en door te koken in aluminium pannen). Het komt zelfs voor in flesvoeding voor baby’s.

Aluminium is ook een belangrijke component van veel vaccins, waaraan het wordt toegevoegd om het immuunsysteem kunstmatig te stimuleren.

Een enkel hepatitis B-vaccin, bedoeld voor pasgeborenen en kinderen tot 15 jaar, kan wel 250 microgram aluminium bevatten: dat is 20 keer hoger dan de toegestane veilige hoeveelheid.

Dit zou niet zo erg zijn als geïnjecteerd aluminium weer wordt uitgescheiden, zoals officiële gezondheidsdiensten beweren, maar recent onderzoek heeft aangetoond hoe aluminium uit vaccins zich geleidelijk kan verplaatsen van de injectieplaats in de spier naar de lymfeklieren, milt en hersenen.

Dit mechanisme is ook in verband gebracht met de relatief nieuwe vermoeidheidsstoornis macrofagische myofasciitis, die zou kunnen ontstaan na vaccinatie met vaccins die aluminium bevatten.17 Er zijn veel aanwijzingen hoe aluminium in vaccins de veroorzaker kan zijn van chronische ontsteking en een groot aantal zenuwaandoeningen, en autoimmuunziekten zoals het Guillain-Barré-syndroom en multipele sclerose (MS).18

zorgt dat de hoeveelheid aluminium in zweet maar liefst vertienvoudigd wordt. Het drinken van slechts één liter silicarijk mineraalwater bleek ook te zorgen voor een toename van de hoeveelheid aluminium in de urine van alzheimerpatiënten. Het was nog beter nieuws dat drie van de vijftien patiënten die dit deden, na slechts drie maanden verbeteringen lieten zien in hun verstandelijke vermogens.

Dat klinkt misschien niet zo indrukwekkend, maar het is een veelbelovend resultaat als je bedenkt dat de farmaceutische industrie jaarlijks 2,5 miljard euro uitgeeft aan behandelingen van alzheimer, en daarbij aangeeft dat ze misschien de voortgang van de ziekte kunnen afremmen, maar de ziekte nooit kunnen genezen.

Toen John Blackburn werd geconfronteerd met het verschrikkelijke vooruitzicht van alzheimer terwijl hij nog lang geen zestig was, schreef hij naar het lab van Exley en vroeg de onderzoeker wat hij moest doen.

Exley antwoordde hem dat hij intensief moest sporten om het aluminium uit te zweten. John begon dagelijks 1,5 liter silicarijk mineraalwater te drinken en minimaal driemaal per week te trainen, zodat hij flink zweette.

John merkte al verbeteringen toen hij een paar maanden silicarijk mineraalwater dronk, sportte en ’s ochtends zijn kokosoliekurkumacocktail nam

Water als oplossing Het team van Exley zoekt al tientallen jaren naar manieren om giftig aluminium uit het lichaam te verwijderen. Tijdens zijn onderzoek met zalm die was vergiftigd met aluminium, 25 jaar geleden, had Exley een eurekamoment toen hij ontdekte dat het mineraal silica in water bond aan giftig aluminium.

Silica bleek aluminium te kunnen verwijderen uit vergiftigde vissen, die daarna herstelden.

Vervolgens heeft Exley aangetoond dat het drinken van 1,5 liter silicarijk mineraalwater, een uur later gevolgd door een work-out van 30 minuten, ervoor WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Vet: alternatieve brandstof voor de hersenen John leerde ook de voordelen van kokosolie kennen. Kokosolie is beroemd geworden door de neonatoloog Mary Newport. De gezondheid van haar man Steve werd al vijf jaar lang steeds slechter door alzheimer. Zij zocht naar manieren om haar man te helpen. Ze ontdekte dat de hersenen in een vroeg stadium van alzheimer steeds meer moeite krijgen met het verbranden van hun normale brandstof glucose, dat een afbraakproduct is van koolhydraten en suikers. Hierdoor kunnen de hersenen minder goed werken.

Maar de hersenen kunnen, net als een hybride motor, overschakelen op een andere brandstof: ketonlichaampjes. Deze moleculen worden normaal gevormd uit opgeslagen vetten als er weinig glucose beschikbaar is, bijvoorbeeld wanneer mensen vasten of een dieet met heel weinig koolhydraten volgen. Een andere manier om veel ketonen aan te maken, is het eten van middellange triglyceridenketens (MCT’s), die de lever kan omzetten in ketonen.

Kokos- en palmolie zijn rijke bronnen van MCT’s.

Newport koos kokosolie, omdat die gemakkelijk verkrijgbaar was, een ontstekingsremmer en antioxidant is, en al heel lang in de traditionele geneeskunde wordt gebruikt.

In 2008 begon ze een paar theelepels kokosolie toe te voegen aan de havermout die haar man ’s ochtends at. De opmerkelijke resultaten heeft Newport beschreven in haar boek Alzheimer’s disease: What if there was a cure? The story of ketones (Basic Health Publications, 2011). Binnen enkele weken veranderde Steve van een inactieve man die nog geen klok kon tekenen, in iemand die las en tuinierde zoals hij in jaren niet had gedaan. Ook kon hij weer een herkenbare klok tekenen.

Steve ging uiteindelijk toch weer achteruit, maar MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 27

|Medisch|dossier| REPORTAGE Newport kreeg honderden getuigenissen van mensen die zeiden dat ze vergelijkbare verbeteringen hadden gezien bij hun partners met alzheimer. Haar verhaal heeft intussen een golf van onderzoeken op gang gebracht naar ketogene diëten voor alzheimer en andere neurodegeneratieve aandoeningen (aandoeningen waarbij zenuwcellen worden afgebroken).19 In één recent onderzoek verstoorde amyloïd de energieproductie in zenuwcellen die in een lab waren gekweekt. Maar ketonen maakten deze effecten ongedaan. Bovendien verminderden ketonen de hoeveelheden amyloïd, beschermden ze zenuwcellen tegen schade door amyloïd en herstelden ze een normale werking van het geheugen, althans bij muizen met alzheimer. Natuurlijk hoeft dit niet ook bij mensen zo te werken.20 Genezing met Indiase specerijen De sterke oranje-gele specerij kurkuma (ook geelwortel of koenjit genoemd) wordt al heel lang in de Indiase en Chinese geneeskunst gebruikt voor het behandelen van wonden, ontstekingen en veel andere aandoeningen.

Het is aangetoond dat het onder andere werkt als ontstekingsremmer, antioxidant en antidepressivum, dat het de lever en de zenuwen beschermt en werkt tegen gewrichtsontsteking. Een aantal onderzoeken beschrijft ook de mogelijke voordelen voor de hersenen en de verbeteringen van de symptomen van alzheimer. De werkzame stoffen die aan kurkuma zijn heldere, diepgele kleur geven, curcumines, kunnen de grens tussen het bloed en de hersenen (de bloedhersenbarrière) passeren. Zij kunnen ervoor zorgen dat amyloïd-bèta niet samenklontert tot plaques. Dit wijst erop dat kurkuma een veelbelovende behandeling voor alzheimer zou kunnen bieden.21 John Blackburn uit Leicester las ook dat zwarte peper het effect van kurkuma enorm kan versterken.

Zwarte peper bevat een werkzaam molecuul, piperine. Door dit molecuul zorgt slechts een snufje zwarte peper – een twintigste deel van een theelepel – voor een enorme toename van de biologische beschikbaarheid, oftewel het vermogen van het lichaam om de curcumines uit kurkuma op te nemen. (Geen wonder dat er in de meeste currygerechten zowel kurkuma als zwarte peper zit.)

Een vervelende, maar effectieve cocktail John vertelde zijn artsen dat hij vroeger veel aan aluminium was blootgesteld, maar daar gingen ze niet op in, zegt hij. Toen hij naar het gebruik van kokosolie en kurkuma vroeg, zei zijn arts dat dat ‘zinloos’ was.

John vond het toch de moeite van het proberen waard.

Het was beter dan wat de arts hem te bieden had: een leven van trage, gestage achteruitgang.

Hij maakte elke dag voor zichzelf een warme ‘ochtendcocktail’: hij mengde een volle theelepel kokosolie en een volle theelepel kurkuma in gekookt water, roerde dit mengsel door koude melk en voegde er een snufje gemalen zwarte peper aan toe voor een betere opname van curcumine.

‘Het smaakt echt vies,’ geeft John toe. ‘Ik zal het nooit lekker gaan vinden.’ Het is nu drie jaar geleden dat John de diagnose alzheimer kreeg, en hij zegt nu: ‘Het gaat veel en veel beter met me.’ Hij merkte al verbeteringen toen hij een paar maanden silicarijk mineraalwater dronk, sportte en ’s ochtends zijn kokosoliekurkumacocktail nam.

Toen John een paar maanden later terugkwam voor een hersenscan, vertelt hij, kwam de afdruk van de scan terug met daarop een handgeschreven opmerking: ‘Welke steroïde gebruikt deze vent?’ Hij gebruikte helemaal geen steroïden, maar het leek erop dat de verbetering te zien was. Hij laat nog steeds scans maken, maar zijn arts zegt nu dat hij waarschijnlijk helemaal geen alzheimer had. John lacht daarom. Het duurde wel 18 maanden voordat hij voelde dat hij hersteld was. Toch zegt hij: ‘Ik ben bang om te stoppen met het drinken van mijn mineraalwater.’ En hij gaat voorlopig ook niet stoppen met zijn vieze ochtendthee.

LITERATUUR

1 2

3

4 5 6 7 8 9 10

Vies, maar het werkt

te koelen, dan maalt hij er wat verse zwarte peper over en slaat het brouwsel achterover.

Het smaakt vies, zegt John Blackburn, Suggestie: Voor een wat smakelijker maar sinds zijn genezing van vroege (of minder vies) geheel met een betere alzheimer is hij bang om zijn brouwsel ontstekingsremmende werking, kunt u een dag over te slaan. het mengsel bereiden met kokosmelk, Ingrediënten: • 1 volle theelepel extra vierge kokosolie een snufje kaneel en gemalen gember, of met cacao en honing.

• 1 volle theelepel gemalen kurkuma Vergeet niet om 1,5 liter silicarijk Doe die samen in een beker en roer mineraalwater te drinken en te sporten tot een pasta. Voeg kokend water uit – of in een sauna te zitten – totdat u de ketel toe om de pasta op te lossen. flink zweet.

John voegt melk toe om de drank af 28 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

https://www.hersenstichting.nl/ alles-over-hersenen/ hersenaandoeningen/alzheimer https://www. volksgezondheidenzorg.info/ ranglijst/ranglijst-ziekten-op-basisvan-sterfte http://www. eengezondernederland.nl/ Heden_en_verleden/Ziekten/ Doodsoorzaken BMJ, 1999; 319: 807–11 Daily Mail, article 2608449 J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2006; 77: 877–9 Biomed Pharmacother, 2016; 83: 746–54 Lancet, 1994; 343: 993–7 7. FASEB J, 2002; 16: 1138–40 Subcell Biochem, 2005; 38: 225–34 Int J Alzheimers Dis, 2011; 2011: 276393 J Inorg Biochem, 2015; 152: 206–9 Neurosci Lett, 2016; 610: 200–6 J Inorg Biochem, 2009; 103: 1579–84 J Trace Elem Med Biol, 2017; 40: 30–6 https://www.alzheimernederland.nl/dementie/feitencijfers Front Neurol. 2015; 6: 4; Sci Rep, 2016; 6: 31578 Vaccines & Autoimmunity, 2015, Wiley-Blackwell Br J Nutr, 2015; 114: 1–14 Nutr Metab (Lond), 2005; 2: 28 Phytother Res, 2014, 28: 517–25 WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| REPORTAGE

Aluminium is tegenwoordig overal aanwezig.

Je vindt het op de muren en daken van gebouwen, en in vliegtuigen, treinen, auto’s, pannen en folie. Het zit zelfs in heel kleine hoeveelheden in de lucht die we inademen.

Afhankelijk van de plaats en het weer varieert dit over het algemeen van 0,005 tot 0,18 microgram per kubieke meter, maar in steden en industriegebieden kan dat volgens de Amerikaanse CDC (Centers for Disease Control and Prevention) oplopen tot wel 0,4 tot 8,0 microgram per kubieke meter.1

Gebruik bij het koken geen aluminium

Wetenschappers hebben aangetoond dat wanneer u in aluminium pannen kookt of voedsel in aluminiumfolie verpakt, er aluminium in het voedsel terechtkomt.

Verhitting, en ook zouten en zuren in voedingsmiddelen, vergroten dit effect.

De wetenschappers onderzochten hoeveel aluminium er na het koken in voedsel zat en concludeerden: ‘Het is ook mogelijk dat overmatige consumptie van voedsel dat in aluminiumfolie is gebakken een ernstig gezondheidsrisico oplevert.’2

Let op uw medicijnen

Middelen tegen maagzuur (zuurremmers).

Bevatten ongeveer 104 tot 208 milligram aluminium per tablet, capsule of vloeibare dosis van 5 milliliter.1 Met één enkele

dosis zou u dus meer aluminium binnen kunnen krijgen dan de hoeveelheid die volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) veilig via de mond kan worden ingenomen, namelijk 1 milligram per kilo lichaamsgewicht per dag.

Middelen tegen brandend maagzuur, zoals protonpompremmers, lijken de kans op dementie met 44 procent te verhogen. Toch twijfelen sommige artsen of dit werkelijk komt door de aluminiumbevattende zuurremmers die mensen voor die aandoening gebruiken.3 Gebufferde aspirine. Aspirine die bedoeld is om de kans op maag- en darmbloedingen tegen te gaan, wordt vaak gebufferd met aluminiumhydroxide, volgens de Amerikaanse CDC 10 tot 20 milligram per tablet.1 Vaccins. Aluminium wordt vaak aan vaccins toegevoegd om het immuunsysteem te stimuleren.

Allergie-injecties. In Europa wordt aan de meeste allergie-injecties (desensibilisatiekuren) aluminium toegevoegd. In de loop van een behandeling krijgen patiënten tot wel 54 injecties.

Daarmee kunnen ze in totaal 45 tot 67,5 milligram aluminium binnenkrijgen.4

Het staat in uw keukenkast

Bakpoeder bestaat vaak voor een kwart uit natriumaluminiumsulfaat. Dus als u iets koopt wat in de verpakking wordt gebakken en verkocht, zoals een cake of muffins, bevat het waarschijnlijk aluminium. U kunt ook aluminiumvrij bakpoeder kopen, om geen zenuwgif binnen te krijgen.

Baksoda is zuivere natriumbicarbonaat. Dat zou geen aluminium mogen bevatten, of er nu ‘aluminiumvrij’ op staat of niet.

Het staat in uw badkamer

Deodorant. Deodorant bevat aluminiumzouten die de zweetporiën blokkeren.

Omdat aluminium uit deodorant via huidbeschadigingen in het bloed kan komen en in verband is gebracht met borstkanker, adviseren sommige wetenschappers om het te vermijden.5 Aluminiumvrije deodorants werken wel, maar wees gewaarschuwd: veel deodorants waarbij op het etiket staat dat ze aluminiumvrij zijn, bevatten toch aluminiumzouten.

Cosmetica. Veel make-upproducten, zoals foundations, lipsticks en poeders, bevatten niet alleen parabenen en andere chemicaliën, maar ook minuscule deeltjes (nanopartikels) aluminium, die zo klein zijn dat ze door celmembranen heen kunnen en in ons lichaam kunnen binnendringen.

LITERATUUR

1 2 3 4 5

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

CDC, Public Health Statement, September 2008, CAS#: 7429-90-5 Int J Electrochem Sci, 2012; 7: 4498–509 JAMA Neurol, 2016; 73: 1025 World Allergy Organ J, 2015; 8: 7 Federal Institute for Risk Assessment, Germany, BfR opinion No. 007/2014, 26 February 2014

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 29

|Medisch|dossier| GEZONDE VOEDING

GEZONDE VOEDING Oosterse belofte

Deze lichte en smakelijke Biryani, een populaire specialiteit uit het oude Perzië, zit boordevol gezonde specerijen, aldus Kirsten Hartvig.

K

ardemom wordt vaak gebruikt in zowel zoete als hartige Indiase schotels. Het is ook populair in Scandinavië om brood en cake mee op smaak te brengen, met name kerstcake.

In Azië en het Midden-Oosten wordt kardemom vaak gebruikt in desserts, en toegevoegd aan koffie en thee om het aroma te versterken. Alle smaak zit in de kleine zwarte zaadjes en er is slechts een kleine hoeveelheid van nodig om een unieke, frisse citroensmaak te verkrijgen.

Gezondheidsprofiel In de traditionele Chinese en Indiase geneeskunde is kardemom al lang een populair middel voor de behandeling van malaria en tal van spijsverteringsen ademhalingsproblemen. Het staat bekend als een sterk ontsmettend middel en er kan – net als bij kauwgum – op gekauwd worden om mond- en tandvleesontstekingen te behandelen en om een slechte adem te verhelpen.1 Van kardemom wordt ook beweerd dat het de samentrekkingen van de darm vermindert, maagzweren voorkomt, ontstekingen tegengaat en het woekeren van kankercellen in de dikke darm afremt.2 Dit is in overeenstemming met het traditioneel gebruik als verwarmend en verzachtend spijsvertering bevorderend middel tegen darmkrampen (kolieken).

Sommige mensen beweren ook dat kardemom helpt tegen zure oprispingen.

30 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Factsheet:

Kardemom

Kardemom staat bekend als de ‘koningin der specerijen’ en echte kardemom (Elettaria kardemomum) is een van ‘s werelds meest gewaardeerde en duurste specerijen. Alleen vanille en saffraan zijn duurder.

De kostbare groene zaadpeulen komen van sommige variëteiten van de Elettaria genus of de gember familie (Zingiberaceae).

Het vinden van echte kardemom kan echter moeilijk zijn, omdat er ook andere, aanverwante kardemomsoorten van het geslacht Amomum en Aframomum (Afrikaanse kardemom) - die eveneens tot de gemberfamilie behoren – verkocht worden.

De laatstgenoemde zaden hebben een sterk kamferachtig en rookachtig kardemom aroma, deels omdat ze vanouds gedroogd worden boven een open vuur.

De sterker gekruide variëteiten worden veelvuldig gebruikt in de Chinese, Vietnamese en Afrikaanse keuken, maar worden ook verkocht als goedkoop substituut voor de duurdere en meer aromatische Elettaria kardemomum.

Gember

Gember wordt al eeuwenlang gebruikt om reumatische klachten te verminderen, en onderzoek bevestigt dat het een ontstekingsremmend effect heeft. Bovendien zou het ook de bloeddruk verlagen.3 Gember kan helpen om af te slanken als het gebruikt wordt als warme drank bij het eten, omdat dit niet alleen een vol gevoel geeft, maar ook het thermogeen effect van voedsel (de energie die nodig is om voedsel te verbranden) doet toenemen, waardoor het honger voorkomt. Gember wordt vaak gebruikt als een middel om de spijsvertering te bevorderen, en kan ook helpen tegen reisziekte en misselijkheid.7 In een warme drank wordt ervan gezegd dat het de bloedsomloop verbetert.

Top tip: Kopen en bewaren Kardemom is verkrijgbaar als peulen, als losse zaden en in poedervorm. De zaden verliezen al gauw de intensiteit van hun smaak als de peulen open zijn.

Daarom is het altijd het beste om hele peulen te gebruiken en alleen het aantal zaden dat u nodig hebt eruit te halen. Elke peul bevat tien tot twintig kleine, zeer aromatische donkerbruine of zwarte zaden met een scherpe geur en citroensmaak.

NB. De zaden van zeven hele kardemompeulen komen overeen met 1 theelepel gemalen kardemom.

Gember wordt vaak gebruikt als een middel om de spijsvertering te bevorderen, en kan ook helpen tegen reisziekte en misselijkheid WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| GEZONDE VOEDING

Zwarte komijn

Perzische Biryani Voorbereiding en kooktijd: 1 uur Voor vier personen Ingrediënten

1–2 eetlepels kokos- of plantaardige olie 2 uien, fijngesneden 1 handvol hele amandelen 1 handvol cashewnoten 2 kardemompeulen 2 groene pepers ½ theelepel saffraandraadjes 1 theelepel zwarte peperkorrels 1 theelepel cayennepeper 2 theelepels zwarte komijnzaden 500 g paddenstoelen, fijngesneden 300 g aardappelen 350 g basmatirijst 1 handvol gedroogde abrikozen 2,5 cm gemberwortel, gepeld, en gesnipperd 4 knoflookteentjes, fijngesneden 3 eetlepels citroensap zeezout Bereiding

1 Verhit 1 eetlepel olie op hoog vuur in een wok of een grote pan met dikke bodem. Voeg de uien, amandelen en cashewnoten toe, en roerbak tot ze beginnen te kleuren. Neem de pan van het vuur en zet ze aan de kant.

2 Stamp alle specerijen fijn in een vijzel.

3 Zet de pan weer op het vuur, voeg indien nodig een beetje olie toe, en bak de paddenstoelen en de aardappelen met de fijngestampte kruiden.

Breng op smaak met een beetje zout. Voeg alle overige ingrediënten toe en laat alles door en door warm worden onder voortdurend roeren.

4 Voeg 700 ml (3 koppen) water toe tot alle ingrediënten bedekt zijn en breng aan de kook.

Zet het vuur lager en laat het gerecht met de deksel op de pan ongeveer 20 minuten zachtjes pruttelen, of tot al het water geabsorbeerd is, en de rijst gaar is. Voeg indien nodig wat meer water toe.

5 Doe de gebakken uien en de noten weer in de pan, verwarm ze en dien het gerecht heet op.

Variatie: voor een variant met vlees vervangt u de paddenstoelen door gehakt of in stukken gesneden rundsvlees. Laat het vlees bruin worden alvorens de aardappelen toe te voegen.

LITERATUUR

1 2 3

4 5 6 7

Dent Res J (Isfahan), 2012; 9: 237 Aziën Pac J Cancer Prev, 2013; 14: 3735–42 3. Wallace RK. ‘Modern Research on black cumin’; www.dharmaparenting. com/modern-researchon-black-cumin/ Avicenna J Phytomed, 2016; 6: 9–20 Int J Diabetes Dev Ctries, 2008; 28: 11–4 Int J Prev Med, 2013; 4 (Suppl 1): S36–42 Bode AM, Dong Z. ‘Chapter 7 The Amazing en Mighty Gember’, in Benzie IFF, Wachtel-Galor S, eds. Herbal Medicine: Biomolecular en Clinical Aspects, 2nd edn. Boca Raton, FL: CRC Press/ Taylor & Francis, 2011

(Bunium persicum) Zwarte komijn wordt vaak verward met kalonji (nigella zaad/Nigella sativa), wat ook geneeskrachtige eigenschappen heeft. Kalonji – ook wel zwart zaad, Kashmiri komijn, gov-zira of kala Top tip: zeera genoemd – is Kopen en hetzelfde als (of sterk bewaren verwant aan) de aardkastanje (Bunium bulbocastanum).

Omdat de smaak Zwarte komijnzaden zijn geribbeld van zwarte komijn afhankelijk is van de en lijken qua vorm op karwijzaad, etherische oliën die maar ze zijn langer en smaller. De de zaden bevatten, plant behoort, net als karwij, tot de is het aan te bevelen familie van de peterselie (Apiaceae) om hele zaden te en komt van nature voor in de kopen en slechts de benodigde bergen van Centraal-Azië, waar hoeveelheid te hij groeit op droge open met gras pletten om te bedekte hellingen. Tegenwoordig voorkomen dat ze is hij ook te vinden in delen van hun smaak verliezen.

Zuidoost-Europa, Centraal- en Bewaar de zaden Zuid-Azië, en in Noord-India waar hij in een luchtdichte voor de verkoop geteeld wordt, met verpakking, buiten direct zonlicht, en name in Kashmir. gebruik ze binnen een Zwarte komijn is populair in jaar. de Noord-Indiase, Arabische en Kaukasische keuken. Het kruid staat hoog aangeschreven in de Mogol-keuken (bekend van het overvloedig gebruik van aromatische specerijen, gedroogd fruit en rijke sauzen). Zwarte komijn voegt een prettige, lichtzoete, nootachtige smaak toe aan gerechten en dranken. Het is een van de belangrijkste ingrediënten van het traditioneel Bengaals vijfkruidenmengsel panch phoron.

Gezondheidsprofiel Zwarte komijn is rijk aan etherische oliën, zoals p-methaan, terpenen en komijnaldehyde; en onderzoek toont aan dat het sterke antihistamine en luchtpijp-verwijdende effecten heeft.4 Van oudsher worden de zaden gebruikt tegen diarree en een slechte spijsvertering.5 En van het drinken van zwarte komijnthee is aangetoond dat dit het bloedsuikergehalte verlaagt, wat kan helpen om type 2 diabetes en obesitas onder controle te houden.6 De essentiële olie kent een lange geschiedenis in de ayurvedische geneeskunde tegen spijsverteringsproblemen, ontstekingen, en bij extern gebruik tegen verwondingen, blauwe plekken en steenpuisten.

Afkomstig uit het boek: Healing spices van Kirsten Hartvig - Watkins Publishing, 2016 MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 31

|Medisch|dossier| GEZOND LEVEN

Yoga voor onderweg Ook als u onderweg of op vakantie bent, kunt u op een prettige en effectieve manier uw oefeningen doen, zelfs als er in uw koffer geen ruimte meer is voor een yogamat, zegt Charlotte Watts.

T

egenwoordig is het de gewoonste zaak van de wereld dat mensen over straat gaan met een yogamatje onder hun arm en een hippe tas vol yogakleding, maar als u op uw werk of op reis bent en geen ruimte hebt voor uw yogaspullen, kunt u ook zonder uitrusting prima aan de slag.

In vroeger tijden hadden yogi’s helemaal geen yogamat; ze oefenden waarschijnlijk gewoon op het vloerkleed. Creatief en innovatief omgaan met yogaoefeningen zonder een mat kunt u beschouwen als een kans, niet als een compromis. Ook wanneer u geen mat hebt en maar een kleine ruimte om te oefenen, zijn er mogelijkheden genoeg om de uitdaging aan te gaan met de zwaartekracht. Door te variëren op de gebruikelijke houdingen kunt u uw oefenprogramma nieuw leven inblazen en nieuwe verbindingen in uw hersenen creëren. Dat voorkomt dat u uw oefeningen alleen voor de vorm doet, en geeft u de kans om uw aanpassingsvermogen en ontvankelijkheid te vergroten.

De volgende oefeningen maken heel eenvoudig gebruik van een stoel en een muur, en die zijn overal te vinden. U kunt de oefeningen in serie of afzonderlijk uitvoeren. De oefeningen gaan ervan uit dat u bekend bent met yoga. Zo niet, volg dan eerst een aantal lessen of sessies met een yogaleraar, zodat u zeker weet dat u de oefeningen op de juiste manier uitvoert.

32 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| GEZOND LEVEN

Gebruik een stoel en de vloer Als u alleen een bureaustoel tot uw beschikking hebt, kunt u die heel handig gebruiken om de schade te herstellen die zo’n stoel aan uw onderrug toebrengt als u zit. Wanneer uw rug op slot zit en uw lage rugwervels samengedrukt worden, zorgen de golvende bewegingen ervoor dat de organen in het bekkengebied en de spijsverteringsorganen ruimte krijgen, waardoor ze optimaal kunnen functioneren.

U kantelt uw bekken op een inademing naar voren (zie afbeelding rechtsboven) en op een uitademing naar achteren (zie afbeelding rechtsonder), zodat de voor- en achterkant van uw lichaam zich afwisselend openen.

Til niet alleen uw kin op terwijl u inademt, maar steek uw borst vooruit en open uw sleutelbeenderen. Kantel uw bekken terug en duw uw nek naar achteren omhoog, breng uw hoofd naar uw borst en open uw schouderbladen terwijl u uitademt.

Dezelfde golfbeweging kunt u ook op de vloer maken. Nu moeten buik en benen harder werken, aangezien de beweging uit de onderkant van het bekken en de ruggengraat moet komen, waarbij uw dijbenen minder steun kunnen geven. Op de inademing kantelt u uw bekken naar voren en op de uitademing kantelt u uw bekken naar achteren, net als bij de vorige oefening. Nu doen de armen ook mee door de bovenste borstspieren te gebruiken om de voorkant van uw lichaam te openen. Blijf mindful, zodat er geen spanning van uw schouders naar uw oren kruipt en u uw kaken niet op elkaar klemt. Als u naar achteren buigt, moeten uw buikspieren nu harder werken, maar langs de achterkant van de schedel en de bovenrug kunt u nog steeds ontspanning en ruimte vinden. Sluit uw ogen om verbinding te maken met het ritme van de vloeibare beweging van uw hele ruggengraat.

Ga nu met uw benen in een Z-houding zitten, eerst met het rechterbeen naar binnen gebogen en het linker naar buiten gedraaid; uw gewicht zal automatisch meer op uw rechterzitbeenknobbel komen. Volg hetzelfde ademhalingspatroon als eerder, waarbij u uitademt terwijl u naar achteren buigt. Dan brengt u uw gewicht bij de volgende inademing op uw linkerelleboog en strekt u het rechterbeen. Begin met het optillen van uw bovenste arm naar het plafond om de ruimte tussen uw sleutelbeenderen te openen, en strek dan – als uw schouder ontspannen aanvoelt – uw arm over uw hoofd. Voel hoe uw hele lichaam langer wordt, en breder aan de voorkant van uw lichaam, tussen uw heupbeenderen.

Kom weer overeind. Volg uw ademhaling en wissel de twee houdingen af. Doe de oefening dan met de andere kant.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 33

|Medisch|dossier| GEZOND LEVEN

Neerwaartse hond tegen een muur Deze houding lijkt op de neerwaartse hond (adho mukha svanasana) en heeft dezelfde lichaamsvorm, maar dan als een halve staande voorwaartse buiging (ardha uttanasana).

Hierbij drukt u zich niet van de vloer op, maar van de muur.

Zo komt er minder gewicht op uw armen en worden uw polsen minder belast (zie afbeelding rechts). Het is heel goed om daarbij telkens de ruggengraat te verlengen en ‘met uw staart te kwispelen’ om uw onderrug losser te maken.

Zet uw handen met gespreide vingers tegen de muur, op heuphoogte als u daar uw borst kunt openen, maar als u zich bukt, loop dan met uw handen naar boven over de muur zodat u de lengte maakt tussen uw borstbeen en uw schaambeen. Stap met uw voeten op heupwijdte naar achteren en parallel aan uw heupen, en begin met uw hielen van de vloer zodat u de onderrug kunt verlengen voordat u uw hielen weer op de vloer zet. Druk met de onderkant van uw wijsvingers tegen de muur om de ruggengraat te verlengen en trek terug vanaf de bovenkant van uw dijbenen.

Een muur gebruiken Een muur biedt verticale weerstand, niet alleen als vervanging van de weerstand van een yogamat. U hebt dan immers twee verschillende steunpunten en kunt spelen met de continu wisselende gewichtsverdeling van uw lichaam en uw relatie met de zwaartekracht, terwijl u ademt en uw houding vasthoudt.

Bij deze oefening voor het openen van de schouder (zie afbeelding hierboven) gebruikt u het driepuntscontact van uw voeten op de vloer en uw hand op de muur, en speelt u met het creëren van ruimte aan de voorkant van uw schouder, die vaak samengedrukt wordt door werken achter de computer en voorovergebogen zitten.

Ga ver genoeg van de muur staan om ruimte te hebben om met de hand aan de muurkant naar achteren te reiken, waarbij de vingers van u af wijzen. Stap met de voet aan de muurkant zo ver als prettig is naar voren om openheid te creëren, maar overstrek de weefsels en huid tussen die schouder en tepel niet. Adem door en strek uw ruggengraat wervel voor wervel.

Voel hoe u uw lichaam steeds verder kunt optillen en weer kunt laten zakken op het ritme van uw ademhaling, terwijl uw longen zich vullen en legen. Doe hetzelfde met de andere kant.

34 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Krijger II tegen een muur Een muur gebruiken bij de Krijger II-houding (virabhadrasana) helpt om u vanuit de centrumlijn uit te rekken, in plaats van alleen in de richting van de voorste hand (zie afbeelding links). Met de achterste voet tegen een muur glijdt u ook zonder een yogamat minder snel weg, maar het creëert vooral bewustheid van de buitenste rand van die voet, en die gebruikt u om het voorste been te activeren en ondersteunen. Met uw achterste hand tegen de muur is het net alsof u een touw vasthoudt om uzelf bewust op elke uitademing verder te laten afdalen in de houding. Let erop dat uw voorste voet haaks op de muur staat, zodat uw voorste knie in de richting van uw tenen wijst en uw binnendijbeen lengte maakt.

Driehoekshouding tegen een muur Vanuit de Krijger II-houding kunt u tot de driehoekshouding (trikonasana) komen, waarbij u het voorste dijbeen naar uw heup optrekt, terwijl u het been recht maakt (zie afbeelding rechts). Begin met de laagste arm uit te strekken om ruimte bij de lage ribben te krijgen, en breng dan de arm naar beneden naar de plek tussen de enkel en de knie, zodat u nog steeds de buik en borst naar het plafond kunt draaien. Als u uw hand te laag op het been legt, kunt u niet meer draaien; het gaat erom dat uw lichaam zich kan openen, niet hoe ver u kunt strekken. Zo krijgt u een doordachte houding. Door uw achterste voet tegen de muur te zetten, maakt u een lijntje langs de binnenkant van het achterste been dat de beweging voedt van de ademhaling naar de ruggengraat. Zo maakt u lengte van uw staartbeen tot uw kruin.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| GEZOND LEVEN

De halvemaanhouding tegen een muur Zet uw voorste voet een beetje dichter bij de muur en loop met uw achterste voet tegen de muur op, totdat de buitenkant van uw voet parallel staat aan de vloer en de binnenkant op één lijn staat met de hiel van uw andere voet. Bij deze variatie op de halvemaanhouding (ardha chandrasana) biedt het drukken van de voet tegen de muur u een mogelijkheid om uw lichaam helemaal te verlengen, die makkelijker is dan wanneer u de volledig vrijstaande versie op één been uitvoert.

U kunt ook gewoon de laagste arm laten hangen in plaats van te proberen de vloer aan te raken, en voelen hoe het draaien van uw borst naar het plafond meer ruimte creëert.

Wissel van kant.

Krijger III tegen een muur

Deze manier van de kindhouding (of foetushouding: balasana) is zeer geschikt voor mensen met knie- of heupproblemen. U voegt hiermee ook een omgekeerde houding (inversie) aan uw oefenprogramma toe, aangezien u – als u lenig genoeg bent – met uw hoofd tot onder uw heupen kunt komen zonder uit evenwicht te raken. U kunt uw handen ook op een verhoging plaatsen, zodat u iets hoger komt of uw ellebogen op uw bovenbenen laten rusten. Net als bij de gebruikelijke kindhouding verlengt en ontspant u met deze houding de onderrug. Het is ook een koesterende foetushouding; een natuurlijke beweging om de kwetsbare voorkant van uw lichaam te beschermen als u zich zwak of bedreigd voelt. De volledige yoga-ademhaling kan bij deze houding bijdragen aan het verzachtende effect.

Brughouding met een stoel

Na teruggekeerd te zijn naar de neerwaartse hondhouding tegen de muur (ardha uttanasana) om de ruggengraat te neutraliseren, kunt u deze variatie op de Krijger IIIhouding (virabhadrasana) doen. Hierbij geeft de steun die u van de muur krijgt, u weer de mogelijkheid om te experimenteren. U tilt een been naar achteren op en voelt hoe u de wreef van de voet op de vloer moet aanspannen en de spieren van dat binnenbeen, om de heup van het opgetilde been te kunnen laten zakken, zodat het bekken gelijk met de vloer blijft. Uw lichaam zal er handiger in worden als u de muur als steuntje gebruikt, zodat u de houding kunt perfectioneren als u die vrijstaand doet. Wissel van kant voordat uw schouders gaan protesteren.

Gedraaide staande yogahouding Als u bij deze houding een stoel gebruikt die u tegen de muur zet (of de rand van uw bed), helpt u daarmee na een pittige oefensessie de spanning uit uw ruggengraat en bindweefsel te halen. Ga op bovenarmlengte afstand van de muur staan en plaats de voet die het dichtst bij de muur is op de stoel of het bed (zie afbeelding links). Uw voeten staan op heupbreedte en wijzen in dezelfde richting. Adem in en verleng uw hele lichaam in de richting van uw kruin, en adem dan uit naar de muur, waarbij u uw armen spreidt zodat er ruimte komt in de breedte van uw bovenrug. Als u uw vingertoppen op de muur plaatst, kan dat helpen bij het ademen vanuit de buik bij het draaien. Beweeg de binnenkant van uw schouderbladen naar beneden om uw borst te openen. Wissel met aandacht van kant.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Gebruik een stoel om terug op aarde te komen Kindhouding op een stoel

Dit is een mengvorm van de brughouding (setu bandha sarvagasana) en de schouderstand (sarvagasana).

Ze zorgt niet alleen voor een stabiele schouderhouding zonder een yogamat te hoeven gebruiken, maar biedt ook het beste van de twee houdingen. Het is makkelijker om vanaf wat meer hoogte tot de brughouding te komen en de buiging van uw bovenrug is minder scherp, zodat u zich meer kunt oprichten tussen de schouderbladen en het hart. Bij een schouderstand zonder een oprichting of wanneer de schouderbladhouding niet stabiel genoeg is, komt er soms teveel druk op de nekwervels. Bij deze houding wordt een groot deel van het lichaamsgewicht ondersteund door de stoel.

U gaat liggen met uw onderbenen op de stoelzitting en uw achterwerk zo dicht mogelijk bij de stoel. U pakt de onderkant van de voorste stoelpoten stevig vast (u zult merken dat dan uw schouderbladen naar het midden van uw rug kantelen) en plaatst uw hielen op de voorkant van de stoelzitting. Uw voeten staan in dezelfde richting en ten minste op heupbreedte. Nu richt u zich op en neemt de yogahouding aan. Misschien komen de voorste stoelpoten iets omhoog, maar de stoel zal stevig staan als u de houding hebt aangenomen.

Kom terug in de uitgangshouding (zie afbeelding rechts) en doe de yoga-ademhaling met uw benen op de stoel en uw armen zijwaarts gespreid op de vloer. Houd even vast en wissel de twee houdingen dan af. Uiteindelijk voelt het misschien het makkelijkst met de voltooide savasana-houding waarbij u plat op uw rug op de vloer ligt met uw benen ten minste op heupbreedte uit elkaar en uw armen ontspannen naar de zijkant. Die houding houdt u zo lang mogelijk vol.

U voelt zich volledig tot rust komen. De benen-op-destoel-versie kan mensen met lage rugklachten helpen en is een prettige omgekeerde beweging, waarmee u uw drukke geest altijd tot rust kunt brengen.

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 35

Optimaliseer uw leven, elke dag!

TEER I F O R P NU! nd maa 50 per aar , 7 € U N ,- per j of € 84

Het The Optimist lidmaatschap brengt oplossingsgericht nieuws en dagelijkse inspiratie.

Het COMPLETELY abonnement bestaat uit: 6x per jaar The Optimist magazine Elke werkdag positief nieuws Gratis toegang tot het volledige online archief Toegang tot speciale ledenevenementen

Ervaar dagelijks de voordelen van een abonnement. Nog geen lid? Meld u dan nu aan via www.theoptimist.nl/nu

|Medisch|dossier| OPINIE

Dr Sarah Myhill DE INTEGRALE HUISARTS

Thelma was ziek

‘Onomkeerbare’ aandoeningen kunnen worden gekeerd als je er genoeg moeite voor doet, zegt Sarah Myhill.

Sarah Myhill werkt sinds 1981 als arts in de Britse nationale en particuliere gezondheidszorg.

Ze zat zeventien jaar lang in het bestuur van de Britse Vereniging voor Ecologische Geneeskunde, die zich bezighoudt met ziekten door milieu-oorzaken, en met niet-farmacologische behandelingen. Myhill geeft daar trainingen en houdt lezingen over onderwerpen als het chronischevermoeidheidssyndroom.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

D

e eerste keer dat Thelma me opzocht, was in 1977. Ze had al sinds haar derde last van astma.

Die was zo ernstig dat ze de meeste tijd zelfs niet naar school kon, totdat ze, toen ze 13 jaar was, steroïden kreeg voorgeschreven.

In die tijd hielpen de geneesmiddelen goed. Het bleef redelijk goed met haar gaan tot in 1987. Ze was toen 33 jaar en haar gezondheid begon weer achteruit te gaan.

Thelma is altijd hard voor zichzelf.

Dus bleef ze maar doorwerken, totdat ze bloed begon op te hoesten en instortte. Ze werd in het ziekenhuis opgenomen, waar vermoedelijke tuberculose werd vastgesteld.

Onderzoeken brachten aan het licht dat ze een ingeklapte long en een abces in haar long had. Ze herstelde, maar haar longinfectie werd chronisch en er werd een bronchiëctasie vastgesteld: een chronische verwijding van de luchtwegen, waardoor zich slijm kan ophopen.

Thelma zou haar hele leven inhalatoren moeten gebruiken. Toch leed ze elke winter aan infecties, die steeds erger werden en waarvoor ze antibiotica en steroïden nodig had.

Toen ze uiteindelijk bij mij kwam, was ze ook doof aan één oor en kon ze niets meer ruiken. Omdat reuk en smaak nauw verwant zijn, smaakte haar eten haar niet meer.

Ik moet eerlijk bekennen dat ik in 1997 niet wist wat ik nu weet. Het heeft dus bijna twintig jaar geduurd om een volledig effectieve behandeling voor Thelma te ontwikkelen. Ik begon met haar op een zuivelvrij dieet te zetten.

Symptomen die al vanaf de kindertijd aanwezig zijn, hebben bijna altijd een allergische component. Allergieën tegen zuivel komen heel vaak voor en spelen vaak een rol bij slijmvorming en slijmvliesontsteking.

Binnen drie dagen nadat Thelma was gestopt met zuivel was haar neus niet meer verstopt, kwam haar reukvermogen terug en begon haar gehoor te verbeteren.

In 2006 volgde een nieuwe doorbraak, toen het slechter met

haar ging door het gebruik van antibiotica. Ik schreef haar een antischimmelmiddel voor. Dat zorgde niet alleen voor een enorme verbetering van haar longen, maar haar energie nam ook toe. Dat bracht mij op het idee van een mogelijke schimmelinfectie in haar longen.

En inderdaad, het huis waarin ze van 1984 tot 1997 had gewoond, bleek vol te zitten met schimmels.

Ik haalde Thelma’s huisarts over om haar te testen op Aspergillus, maar die test was negatief. Uiteindelijk werd er ook een huidtest voor Aspergillus gedaan en die was wel sterk positief.

Thelma kreeg de diagnose aspergillose: een infectie, allergische reactie of schimmelgroei, veroorzaakt door de schimmel Aspergillus.

Thelma vormt het levende bewijs dat ‘onomkeerbare’ aandoeningen wel degelijk gekeerd kunnen worden Bij veel van mijn patiënten met het chronische vermoeidheidssyndroom (CVS) spelen infecties een rol bij het ontstaan ervan. Deze patiënten blijven griepachtige symptomen van infecties houden. Vaak is bij hen een diagnose gesteld zoals Lyme-ziekte, chlamydia of een chronische infectie met het epstein-barrvirus (de ziekte van Pfeiffer). Bij veel patiënten zijn meerdere infecties vastgesteld, die zijn behandeld met verschillende antibiotica, antischimmelmiddelen of antivirale middelen. Die middelen hebben soms tijdelijk gewerkt, maar nooit blijvend. Er waren veel overeenkomsten met Thelma’s geval.

Judy Mikovitz, een onderzoekster die heeft aangetoond dat het XMRV virus waarschijnlijk een van de oorzaken van CVS is, beweert dat 15 procent van ons DNA afkomstig is van retrovirus. In principe bestaat het behandelen van elke infectie daarom uit dezelfde onderdelen: eerst hongeren we die kleine ellendelingen uit, en vervolgens doden we ze op alle mogelijke manieren, voor zover dat op een veilige manier kan.

Een belangrijk verschil tussen onze cellen en die van micro-organismen is dat micro-organismen hun energie alleen uit suikers en zetmeel kunnen halen. Onze cellen kunnen daarvoor ook vetten en gefermenteerde vezels (vetzuren met korte ketens) gebruiken. Daarom begint de behandeling van iedereen met een infectie met een paleo-ketogeen dieet (paleo: geen zuivel en geen gluten; ketogeen: heel weinig koolhydraten), om de micro-organismen uit te hongeren.

In de volgende fase gebruiken we vitamine C. Vitamine C doodt alle micro-organismen waarmee het in aanraking komt – daarom wordt het gebruikt als een conserveermiddel voor voedsel – maar het is niet schadelijk voor mensen.

Na vele jaren van onduidelijkheid begon Thelma met een paleo-ketogeen dieet. Iedereen kan dit dieet volgen: wie gezond is om gezond te blijven, en wie ziek is om beter te worden. Ze nam ook vitamine C, zoveel als haar darmen konden verdragen, uiteindelijk tot wel 15 gram per dag.

En het resultaat? Thelma heeft geen infecties meer. Geen luchtweginfecties, geen wintergriep, geen noodzaak voor de griepprik.

Ze had alleen nog antibiotica en antischimmelmiddelen nodig toen ze zich een tijdje niet aan haar dieet had gehouden. Ze heeft veel meer energie, en ze heeft nog slechts af en toe een inhalator nodig. Dat noem ik nog eens resultaat zien.

In medische handboeken staat dat een chronische verwijding van de luchtwegen onomkeerbaar is: dat betekent dat deze aandoening in de loop van de tijd alleen maar erger kan worden. Thelma vormt echter het levende bewijs dat ‘onomkeerbare’ aandoeningen wel degelijk gekeerd kunnen worden, en dat het leven zich weer van de goede kant kan laten zien als er tijd en moeite worden gestoken in het aanpakken van de onderliggende oorzaken.

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 37

|Medisch|dossier| GEZOND GEZIN

DE HOLISTISCHE DIERENARTS Een toevoeging aan het gezin

Heeft u plannen om een puppy in huis te halen? Holistisch dierenarts Rohini Sathish geeft een aantal adviezen om de gezinsuitbreiding vlot te laten verlopen en een gezonde pup op een natuurlijke manier op te voeden.

Q

Onze dochter van acht wil graag een puppy voor haar verjaardag.

We hebben besloten om een Shih Tzu pup voor haar te adopteren, die dan zeven weken oud zal zijn. Omdat we zelf holistisch georiënteerd zijn, willen we de pup graag op een zo natuurlijk mogelijke manier grootbrengen. Kunt u ons advies geven?

Meneer en mevrouw Davids, via email

A

Ik ben ervan overtuigd dat u weet dat een puppy niet alleen voor uw dochter is, maar een toevoeging aan het hele gezin. Honden vergen een grote mate van betrokkenheid en moeten voor de rest van hun leven verzorgd worden, meestal gedurende minstens tien jaar.

Ervan uitgaande dat u reeds nagedacht heeft over de verantwoordelijkheden die dit met zich meebrengt, geef ik u een aantal tips om de overgang naar uw huis vlot te laten verlopen en een gezonde pup op een zo natuurlijk mogelijke manier op te voeden.

Ga op onderzoek uit Het kiezen van een hond die geschikt is voor u en uw familie is cruciaal. De grootte, het activiteitenniveau, het ras, de vacht en het temperament dienen zorgvuldig overwogen moeten worden.

Sommige rassen kunnen doorgaans beter omgaan met kinderen dan andere.

Verantwoordelijke fokkers, een asiel of reddingsorganisatie, vrienden en familie zijn goede plekken om een puppy aan te schaffen. Ik ben een fervent tegenstander van het kopen van een pup uit een ‘puppyfabriek’. Deze staan erom bekend dat zij onder vreselijke omstandigheden pups van bedenkelijke kwaliteit fokken.

Wat de oorsprong ook moge zijn, stel de juiste vragen, bezoek de fokker en observeer de pup en zijn omgeving zorgvuldig. Ook is het heel belangrijk om de familiegeschiedenis van uw nieuwe pup te onderzoeken, waaronder de gezondheid van de ouders en hun temperament.

38 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Maak uw huis puppyproof Puppy’s verkennen hun omgeving met hun bek en zullen proberen om op van alles en nog wat te bijten en te kauwen.

Houd uw puppy de hele tijd in de gaten en als u niet in de buurt bent, zorg dan dat u een puppy bench heeft om een veilige plek voor uw puppy te creëren. Laat – als er een baby in huis is – geen fopspenen rondslingeren, omdat puppy’s er graag op sabbelen en kauwen.

Creëer een rustige omgeving Wees geduldig en liefdevol, en laat uw nieuwe pup niet langer dan een uur alleen. Laat uw pup rustige, zachte muziek horen, zoals ‘Animal Whispers’ van Tim Wheater en Elizabeth Whiter. U kunt ook een paar druppels essentiële lavendelolie op zijn dekentje sprayen of op een lapje dat u vastmaakt aan zijn mand. Ook rustgevende feromonensprays en diffusers voor honden kunnen helpen om uw pup zich ontspannen te laten voelen. Een fles met heet water in een pluizig speeltje dat u ‘s nachts naast uw pup legt, kan helpen om hem beter te laten slapen.

Kies het ‘juiste’ dieet Stel voor uw pup het meest geschikte biologisch dieet samen met het meest verse vlees dat u zich kunt veroorloven.

Vermijd droog voer en bewerkt voer uit blik, met name als dat vulmiddelen bevat zoals aardappelen, tapioca en granen, en bewaarmiddelen zoals ethoxyquine, BHA, BHT en PG. Er zijn een aantal natuurlijke en hoogwaardige holistische diëten beschikbaar, zoals Lily’s Kitchen en Ziwipeak. Rauw voedsel is ook een goede optie, op voorwaarde dat er geen mensen met een verminderde weerstand in huis zijn en een goede hygiëne gehandhaafd wordt tijdens de bereiding van het voedsel (het allerbeste is om rauw voedsel onder hogedruk te verwerken). U kunt ook vlees dat voor mensen bestemd is voor uw puppy bereiden als u daar de tijd voor heeft en houdt van koken.

Als uw pup een specifiek dieet kreeg van de fokker, probeer dit dan beetje bij beetje uit te breiden gedurende een tot twee weken. Laat de overgang zelfs nog langzamer verlopen als uw pup last heeft van diarree of braken. Pups zouden drie tot vier kleine maaltijden per dag moeten krijgen tot ze zes maanden oud zijn. De hoeveelheid voedsel bij iedere maaltijd zal afhangen van het dieet dat u kiest en de grootte, het ras en de verwachte groeicurve van uw pup.

Vermijd teveel vaccinaties Vermijd overmatig vaccineren, omdat elk vaccin een door het immuunsysteem opgewekte respons kan uitlokken, die mogelijkerwijs ernstigere problemen veroorzaakt. Tenzij u in een gebied woont waar het parvovirus, leptospirose of een andere infectieziekte wijdverbreid

Voed uw pup met het meest geschikte biologisch dieet met het meest verse vlees dat u zich kunt veroorloven

|Medisch|dossier| GEZOND GEZIN

of endemisch is, is het aan te raden om te wachten tot uw pup minstens tien tot twaalf weken oud is alvorens hem te vaccineren. Als uw pup moedermelk kreeg vanaf de geboorte, zou hij genoeg antilichamen van de moeder moeten hebben gekregen om hem tot dan toe te beschermen. Uw fokker kon uw pup echter al laten vaccineren toen hij zes weken was, daarom dient u dit te verifiëren.

Een vaccin met twaalf weken en een tweede vaccin drie of vier weken later zouden genoeg moeten zijn om immuniteit te bieden, vaak voor de rest van het leven. De WSAVA (World Small Animal Veterinary Association) beveelt ook minstens één booster vaccinatie na twaalf maanden aan.

Vraag uw dierenarts om thimerosalvrije en kwikvrije vaccins die relatief veilig zijn.

Sommige homeopathische dierenartsen raden ‘nosoden’ (extracten van allergenen) aan in plaats van of na vaccinaties, maar op dit moment is er geen wetenschappelijk bewijs dat zij dezelfde bescherming bieden.

Voor hondeneigenaren die totale tegenstanders zijn van jaarlijkse vaccinaties is het wel goed om nosoden toe te dienen en daarna een titertest te doen om te kijken of dit voldoende was om het immuunsysteem te stimuleren.

Titertests zijn ook aan te bevelen als u denkt aan jaarlijkse boosters, omdat de boosters niet nodig zijn als uw pup voldoende antilichamen heeft.

Pas op voor wormen Veel puppy’s worden geboren met wormen in het maagdarmkanaal.

Puppy’s kunnen ringwormen hebben die eruitzien als draadjes in hun poep.

Ze kunnen opzwellen, suf worden of last hebben van braken en diarree.

Sommige pups kunnen hele wormen uitbraken. Wormen mogen niet licht opgevat worden, omdat zij in groten getale dodelijk kunnen zijn voor een pup. Puppy’s en kittens moeten iedere twee weken ontwormd worden vanaf het moment dat ze twee weken tot twaalf weken oud zijn. Ze moeten maandelijks ontwormd worden tot ze zes maanden zijn en daarna iedere drie tot zes maanden, afhankelijk van het product dat gebruikt wordt en de leefgewoonten van uw huisdier.

Longwormen moeten behandeld worden door uw dierenarts en daarna WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Een natuurlijk insectenbestrijdingsmiddel voor honden 1 eetlepel Neemolie 500 ml warm water 1 druppel vloeibaar afwasmiddel 1 Verhit de Neemolie au bain-marie in een glazen schaal tot ze warm aanvoelt en dunner is van consistentie.

2 Voeg het water en een druppel vloeibaar afwasmiddel toe (om de ingrediënten te binden) en klop alles stevig met een garde gedurende een paar minuten. Doe de vloeistof in een glazen pot met een etiket erop en bewaar het in de koelkast.

3 Breng het insectenbestrijdingsmiddel aan met behulp van een schoon doekje. Veeg zachtjes over de rug en flanken van uw hond, maar blijf uit de buurt van de snuit en de geslachtsorganen.

4 Als u het vloeibaar mengsel opnieuw wilt gebruiken, zult u merken dat de Neemolie gescheiden is van het water. Verwarm dan de fles met de vloeistof zachtjes au bain-marie, schud de fles goed en test een beetje op uw arm voor de temperatuur. Aanbrengen zoals hierboven aangegeven werd.

preventief door de ontwormingsproducten regelmatig te gebruiken.

Ik heb ondervonden dat conventionele ontwormmiddelen veilig en effectief zijn. Maar u kunt het gebruik van ontwormmiddelen tot een minimum terugbrengen op basis van de leefgewoonten van uw huisdier en de potentiële blootstelling aan wormen. Er zijn veel natuurlijke ontwormmiddelen op de markt, maar ik kan hun effectiviteit niet garanderen, zeker niet bij ernstige plagen.

Bestrijd vlooien Constant krabben, vlooienpoep op de rug en nek (wrijf met een nat stuk papier langs de zwarte vlekjes op de rug van uw pup; als het vlooienpoep is zullen de vlekjes rood worden), haarverlies door bijten, en levende vlooien bij het kammen wijzen allemaal op een vlooienplaag. Omdat vlooien de tussengastheer zijn voor lintwormen bij zowel honden als katten, kunnen ook lintwormen in de poep van uw pup wijzen op een vlooienplaag.

Een ernstige vlooienplaag kan ervoor zorgen dat uw pup aan bloedarmoede lijdt en dat kan levensbedreigend zijn.

In dit geval dient u een conventioneel anti-vlooienmiddel te gebruiken, zoals aanbevolen wordt door uw dierenarts.

Als uw pup geen vlooien heeft, kunt u

natuurlijke vlooienbestrijdingsmiddelen gebruiken.

De veiligste en meest natuurlijke vlooienbehandeling is het gebruik van een vlooienkam om met de hand de vlooien uit de vacht van uw pup te kammen en ze dan weg te spoelen in een sopje. Uw pup in bad doen en de vlooien er dan uit te halen is ook een goede techniek, omdat de vlooien meestal een droge ondergrond opzoeken.

Zowel vlooien op uw huisdier als vlooien in de omgeving dient u binnen de perken te houden om een vlooienplaag zo effectief mogelijk te behandelen, met name als de vlooien ook u en uw familie bijten.

Op citrus en pepermunt gebaseerde reinigingsmiddelen die veilig zijn voor huisdieren kunnen gebruikt worden om vlooien af te schrikken.

Aromatisch cederhout is ook een natuurlijk vlooienbestrijdingsmiddel.

Homeopathisch dierenarts Jeff Fienman raadt niet-giftige tekenspray aan.

Het regelmatig stofzuigen van meubelen en plinten, hondendekens en andere hoeken en gaten is cruciaal om van de vlooien af te komen.

Vermijd toxinen in de omgeving Gebruik huisdier-veilige, niet-giftige producten voor het schoonmaken van uw huis en het onderhoud van uw gazon. Als u uw pup uitlaat, vermijd dan gebieden die besproeid worden met onkruidverdelgers of insecticiden.

Gebruik shampoos op basis van kruiden en conditioners die tea-tree olie, havermout of aloë vera bevatten in plaats van synthetische chemische producten.

Rohini Sathish, DVM, MSC, MRCVS, MHAO, MCIVT

Sathish is een bekroonde holistische dierenarts met 22 jaar ervaring.

Na opleidingen in de acupunctuur, acupressuur, energietechnieken, Emotionele Vrijheid Technieken (EVT), dierencommunicatie en kruidengeneeskunde, integreert zij nu conventionele veterinaire behandelingen met complementaire geneeskunde. Ze is ook co-auteur van het boek You Can Heal Your Pet (Hay House UK, 2015). U kunt contact opnemen met Rohini Sathish via haar website: www.rohinisholisticvetcare.com MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 39

|Medisch|dossier| INTERVIEW

Welkom

in het eerste holistische kinderziekenhuis van Nederland

Veel mensen hebben een chronische aandoening.

Ook heel veel kinderen kampen met chronische problemen. In ons land alleen al zijn er 800.000 kinderen met een chronische aandoening. Dat is ĂŠĂŠn op de vijf kinderen. Het zijn schrikbarende cijfers. Welke behandelingen kunnen deze kinderen krijgen? En is er hoop voor de toekomst? We spreken hierover met Judith Deckers-Kocken, kinderarts gespecialiseerd in maag-, darm- en leverziekten.

40 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| INTERVIEW Deckers-Kocken is geen doorsnee kinderarts. Een consult van tien minuten? Dat gaat er bij haar niet meer in. In haar vakgebied liep ze jarenlang rond met het gevoel dat er iets ontbrak. Als medisch student leerde ze dat een ziekte van buiten naar binnen komt.

En dat medicijnen en operaties de enige oplossingen waren. ‘Ik had altijd sterk het gevoel dat deze visie niet compleet was. Ik ontmoette alleen nooit iemand die dat beaamde’, vertelt ze. Toch bleef ze vertrouwen op haar eigen gevoel. Deze vasthoudendheid resulteerde in het eerste holistische kinderziekenhuis van Nederland, Kinderbuik&co. Een ziekenhuis waarbij reguliere zorg hand in hand gaat met behandelingen op het gebied van mentaal welbevinden, toekomst perspectief en maatschappelijke participatie van het kind.

Aanvulling van reguliere medische behandelingen We spreken elkaar telefonisch over al het moois wat Deckers-Kocken deed, doet en bereikt heeft. De afgelopen vijfentwintig jaar vroeg zij zich af hoe ze een bijdrage kon leveren aan de gezondheid en het geluk van kinderen. ‘Als gespecialiseerd kinderarts merkte ik dat ik meestal het eindstation was voor een langdurig ziek kind. Ze hadden dan vaak al drie tot vijf artsen achter de rug, verschillende ziekenhuizen gezien en heel veel onderzoeken en medicatie gekregen. Onze samenleving leert ons te kijken naar wie ons probleem kan oplossen.

We zijn dus erg op buiten gericht.’ De oprichter van Kinderbuik&co kijkt door een andere bril: ze focust zich van nature op mogelijkheden in plaats van het probleem. ‘Ik geloof niet dat ziekte de vijand is. Ik heb niet alleen aandacht voor de ziekte of het lichaam, maar voor de mens als geheel.’

Het wordt me al snel duidelijk dat haar visie niet lijnrecht tegenover die van de reguliere zorg staat, maar dat ze vooral verder kijkt. Door haar eigen visie vond ze het niet makkelijk om in ziekenhuizen te werken waar ze de patiënt – naar eigen gevoel – met het uitschrijven van medicatie niet goed genoeg kon ondersteunen.

‘Pillen kunnen natuurlijk wel goed zijn, maar het is niet het enige wat goed is. Daarom ben ik onderzoek gaan doen naar wat er gebeurt als je verschillende disciplines betrekt bij een medische behandeling.’

Tijdens haar onderzoeken gaf Deckers-Kocken aandacht aan alle aspecten van het mens zijn. Kinderen die langdurige lichamelijke klachten hadden, kregen naast de reguliere medische behandeling les in hoe zij voor zichzelf kunnen zorgen. Door middel van yoga, meditatie en mindfulness leerden zij met hun aandacht naar binnen te keren. Tijdens de onderzoeken werd er samengewerkt met een diëtiste en een body-mind coach. ‘We lieten de kinderen ervaren wat er door die verschillende disciplines gebeurt met hun klachten, de kwaliteit van hun welbevinden en hun geluk.’ Het onderzoeksteam constateerde dat de buikpijnklachten afnamen. Ook de kwaliteit van het leven verbeterde.

Van de kinderen die meededen aan het onderzoek lag het percentage schoolverzuimers boven de 55 procent. Dit getal daalde tot negen procent. ‘Dit zijn indrukwekkende cijfers. Door de onderzoeken hebben de kinderen geleerd zelf om te gaan met wat er aan de hand is. Ze hebben hun ziekte een plek kunnen geven en zien het niet langer als de vijand, maar als onderdeel van hun bestaan.’

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Meer dan een lekke band plakken De onderzoeken leidden ertoe dat Deckers-Kocken een andere weg insloeg. ‘Tijdens de onderzoeksperiode kwamen veel ouders en kinderen speciaal voor mijn innovatieve behandelingen naar het ziekenhuis waar ik werkte. Blijkbaar was er in de samenleving een grote vraag naar dit soort zorg. Ik besloot dit zelf te faciliteren.

Ik stapte uit mijn comfort zone en zegde alle zekerheid van een vaste baan op. Dat is nu vier jaar geleden.’

In de tussentijd schreef Deckers-Kocken haar eerste boek, Kinderbuik. Een praktisch boek met tips, oefeningen en recepten waardoor kinderen leren hoe hun buik werkt en hoe ze zelf kunnen zorgen dat ze zich goed en gelukkig voelen. Na het publiceren van haar boek opende de kinderarts op 1 januari 2015 het eerste – en tot nu toe nog steeds het enige – holistische kinderziekenhuis van Nederland. ‘Ik ben een visueel ingesteld persoon. Daarom omschrijf ik ons ziekenhuis als werkplaats. In die werkplaats wordt “je lekke band geplakt”. Hier bedoel ik de medische onderzoeken en behandelingen mee. Daarna kijken we hoe de klachten zijn ontstaan, dus de reden waarom je band lek is gegaan. Kinderen leren in de werkplaats wat ze zelf kunnen doen om te voorkomen dat hun band steeds lek gaat. Dit bereiken ze door hun lichaam en denkgeest te ontspannen, door zich te concentreren en door te visualiseren. Op het moment dat kinderen ervaren dat ze voor zichzelf kunnen zorgen, nemen ze de regie weer over hun eigen leven. En dit doen we niet alleen bij de kinderen, ook de rest van het gezin krijgt begeleiding.’

Het belang van aandacht De naam Kinderbuik&co doet vermoeden dat het ziekenhuis er niet alleen is voor kinderen met buikklachten. En dat klopt. ‘De mensen die hier werken zijn experts op het gebied van lichaam, denken, emotie en voelen. Het uitgangspunt van de behandelingen MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 41

|Medisch|dossier| INTERVIEW is de leefstijl van het kind. We zien hier dan ook iedere vorm van langdurige klachten voorbij komen.

Dit kunnen klachten zijn als slecht eten, niet eten, zindelijkheidsproblemen, poepklachten, hoofdpijn, woede, angst of concentratieproblemen.’

Het word me steeds duidelijker waar het voor Deckers-Kocken echt om draait. Een arts heeft namelijk geen toverpil voor chronische klachten.

Echte genezing komt uit het kind zelf. ‘Wij nemen geen verantwoordelijkheid voor je probleem. Wij zeggen niet: “We lossen het voor je op en je krijgt het weer terug als het over is”. Nee, vanaf het eerste moment geven we het kind de regie.’ Deze zienswijze kom je niet tegen in reguliere ziekenhuizen. En ook het behandeltraject is bij Kinderbuik&co anders. Zo is het tien-minuten-consult volkomen onbekend. ‘We hebben de afgelopen jaren ruim 700 kinderen succesvol behandeld met hele korte behandeltrajecten. Voor een consult nemen we hier vaak een uur de tijd. Dat klinkt misschien lang, maar dat levert uiteindelijk tijd op. Door een keer écht aandacht te hebben, het kind en gezin te horen en door te kijken wat er speelt op alle fronten, kunnen we een effectief behandelplan opstellen. En ieder behandelplan is hier anders, want ieder mens is uniek.’

De kinderen die door hun huis- of kinderarts doorverwezen worden, komen niet op een wachtlijst te staan en kunnen vrijwel direct geholpen worden. ‘We doen hier alles poliklinisch of met een dagbehandeling, want beter worden doe je volgens ons het beste thuis.

We laten hier geen kinderen slapen. Ieder kind en gezin krijgt zijn eigen behandelteam. En elk team bespreekt iedere dag hoe het gaat met het kind. Dat maakt dat we heel erg op elkaar afgestemd zijn en uiteindelijk maar één plan hebben. We zien vaak na enkele dagen of weken verandering bij het kind en binnen het gezin ontstaan. De behandelingen duren hier geen jaren. Dat vind ik fantastisch en het geeft mij geluk.’

Anderhalf jaar niet naar school Een goed voorbeeld uit de praktijk is het verhaal van een jongen van zestien jaar die werd behandeld in haar medisch centrum. Anderhalf jaar lang lag hij alleen maar op bed of op de bank te gamen. Voordat hij bij Kinderbuik&co aanklopte was hij al bij twee andere ziekenhuizen geweest. Hij heeft last van buikpijn, hoofdpijn, vermoeidheid en angst om naar school te gaan. ‘Ik zag meteen dat de ouders en de jongen zich vreselijk zorgen maakten en radeloos waren. Bij de diagnose vertellen we hen dat er geen toverpil voor hem is, dus dat is behoorlijk slecht nieuws. Volgens plan leerden we de jongen omgaan met zichzelf. Hij leert wat het betekent om angst en een negatief zelfbeeld te hebben. Door hem te laten begrijpen waar zijn zelfkritiek, schaamte en isolatie vandaan komt kan hij accepteren wat er aan de hand is. We leren hem weer met zijn aandacht te ademen en om zich te ontspannen.

Iedere keer dat hij hier komt start een intensief traject.

Met ondersteuning van de ouders laten wij hem terug naar school gaan. Niet eens voor de vakken, maar om hem te laten kijken wat er gebeurt met zijn gedachten.

Drie maanden later zit de jongen weer op school.

Daarbij vertelde hij dat hij nooit gedacht had dat yoga zo cool was en daardoor de signalen van zijn lichaam 42 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

beter begrijpt. Zijn ouders werden ook actief begeleid in wat zij kunnen doen. Er stapten hier uiteindelijk drie mensen happy de deur uit.’

Een grote wens Het is duidelijk. Er is wel degelijk hoop voor de toekomst van chronisch zieke kinderen. De reguliere medische zorg en body- en mind behandelingen kunnen prima door één deur. Het lijkt erop dat ze elkaar juist kunnen complimenteren. Er is alleen nog een kloof te overbruggen. En dat heeft alles te maken met onze zorgverzekering. ‘Ik vind het jammer dat wij het enige ziekenhuis in Nederland zijn dat integraal werkt. Er is nu zoveel wetenschappelijk bewijs van het positieve effect van body- en mindbehandelingen. Er is zelfs iemand gepromoveerd op onze onderzoeken.

Mijn grote wens is dat behandelingen als mindfulness, yoga en meditatie onderdeel worden van de normale verzekerde zorg. Dat is op dit moment nog niet zo.

Vanuit een regulier ziekenhuis zijn mensen niet gewend om een deel van de zorg zelf te betalen. Als je bij ons komt krijg je alleen een deel vergoed als je aanvullend verzekerd bent, maar nooit 100 procent. Omdat onze behandelwijze zo bewezen effectief is gun ik ieder chronisch ziek kind dat dit ook verzekerde zorg wordt.’

Laura Boeters

Wilt u meer weten over het eerste holistische kinderziekenhuis van Nederland? Bezoek dan de website www.kinderbuikenco.nl. Judith Deckers-Kocken geeft dit jaar verschillende informatieavonden op het gebied van body en mind waarin een kleine groep mensen aan de slag gaat met thema’s als schaamte en kwetsbaarheid. Ook brengt ze dit voorjaar haar eerste boek voor volwassenen ‘Ik ben heel’ uit.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Medisch Centrum Balans Hee� u te maken met: Acné ● Vermoeidheid ● Zwakke spijsvertering ● Overgewicht Pijnklachten ● Depressie ● Onvervulde kinderwens Menopauzeklachten ● Slapeloosheid ● Schildklierproblemen

Tradi�onele Chinese geneeskunde in combina�e met westerse medische deskundigheid kan ook voor u de oplossing zijn!

Bel voor een afspraak: +31 (0)70 3888 111 of stuur een e-mail: info@mcbalans.nl

Acupunctuur behandelingen – TCM – Huisartsen – Beauty Sta�onsweg 23 2515 BG Den Haag Openings�jden Ma t/m vr: 9.00 - 17.30 uur

WWW.MCBALANS.NL

|Medisch|dossier| ONDERBUIKGEVOELENS

Neerslachtige darmen

Onze darmen als tweede brein Wereldwijd lijden 322 miljoen mensen in meer of mindere mate aan een vorm van depressie. In Europa gaat het om meer dan 40 miljoen mensen en in Nederland kampt bijna 5 procent van de bevolking op enig moment met depressieve gevoelens.

Daarmee zorgt deze aandoening voor de op ĂŠĂŠn na hoogste ziektelast. Niet voor niets heeft de Wereldgezondheidsorganisatie in 2017 een jaar lang campagne gevoerd om dit probleem bespreekbaar te maken.1

44 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| ONDERBUIKGEVOELENS

90 procent van de communicatie tussen darmen en hersenen verloopt van beneden naar boven

N

eerslachtigheid wordt gekenmerkt door verminderde interesse en plezier in activiteiten waar iemand eerder juist energie uithaalde.

Dit gaat vaak gepaard met een veranderde eetlust, slaapproblemen, vermoeidheid en concentratieproblemen. Tot zo ver heb ik u waarschijnlijk nog weinig nieuws verteld. Maar wist u dat verschillende wetenschappelijke onderzoeken laten zien dat neerslachtige gevoelens regelmatig gelijktijdig voorkomen met darmproblemen?2,3 Belangrijke vraag hierbij is of dit zou kunnen betekenen dat we ons gelukkiger voelen als we de darm in goede conditie houden.

Sterk communicatienetwerk Er bestaat een sterk communicatienetwerk tussen ons brein en onze darmen. Wetenschappers noemen dit ook wel de ‘hersen-darm-as’. Er vindt een constante uitwisseling van informatie plaatst, waarbij de hersenen niet alleen informatie naar de darmen zenden, maar de darmen ook veel informatie ‘naar boven’ sturen. In tegenstelling tot wat u misschien zou denken, verloopt 90 procent van de communicatie tussen darmen en hersenen van beneden naar boven. En de vele functies van de darm zijn maar gedeeltelijk afhankelijk van de aansturing via het brein. De darm wordt aangestuurd door een eigen zenuwstelsel, het enterische zenuwstelsel.

De communicatie tussen het darmzenuwstelsel en de hersenen gaat onbewust. Inmiddels is goed aangetoond dat de darmbewoners, ofwel de darmflora, invloed kunnen uitoefenen op de signalen die naar de hersenen worden verzonden. Deze signalen zijn zenuwprikkels, maar ook stoffen die geproduceerd worden door de darm(flora) en het immuunsysteem kunnen effecten

Andere oorzaken van neerslachtigheid In dit artikel ligt de focus op de rol die de darm speelt in het ontstaan van een neerslachtige stemming, maar er zijn nog andere oorzaken die de ontwikkeling van depressieve gevoelens in de hand kunnen werken. Sommige lichamelijke aandoeningen, zoals een te traag werkende schildklier, kunnen depressieve symptomen veroorzaken. Ook na de bevalling, voor de menstruatie of tijdens de overgang kunnen vrouwen last krijgen van neerslachtigheid. Verder is van een aantal medicijnen, zoals bloeddrukmedicatie en statines, bekend dat ze als bijwerking depressieve symptomen geven. Vanwege deze complexiteit is het raadzaam dat u advies vraagt bij een arts/therapeut als u kampt met neerslachtige gevoelens.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 45

|Medisch|dossier| ONDERBUIKGEVOELENS

Maken probiotica gelukkig?

Verschillende studies laten zien dat gunstige bacteriën de stemming op een positieve manier kunnen beïnvloeden. Sommige probiotica, zoals een stam van de bacterie Bifidobacterium infantis, hebben antidepressieve eigenschappen.1 Een andere studie laat zelfs een beschermend effect zien tegen de ontwikkeling van neerslachtigheid.2 Dit suggereert dat probiotica mogelijk ook preventief gebruikt kunnen worden om depressieve gevoelens te voorkomen. Een kanttekening bij deze onderzoeksresultaten is dat de eigenschappen bacterie-specifiek zijn en alleen gelden voor een bepaalde stam. Van LITERATUUR de bacteriesoort Bifidobacterium infantis bestaan verschillende stammen, waarbij er (voorlopig) één 1 Brain Behav Immun. 2002 Oct;16(5):513-24 2 Brain Behav Immun. 2015 Aug;48:258-64. doi: is die antidepressieve eigenschappen laat zien.

10.1016/j.bbi.2015.04.003. Epub 2015 Apr 7

hebben op het brein.4 Het hebben van een gut feeling kan opeens heel letterlijk worden genomen. De darmflora blijkt ons gedrag te kunnen beïnvloeden, zowel in positieve als in negatieve zin.

Psychisch welbevinden niet alleen in het hoofd De communicatie tussen de hersenen en de darmen is dus tweezijdig. Voor veel mensen zal de richting van de hersenen naar de darmen wel bekend zijn. Als we ergens zenuwachtig voor zijn, of ons druk maken om iets, dan voelen we dat vaak onder andere in onze buik.

We krijgen buikpijn, moeten vaker naar het toilet en de ontlasting kan dunner worden. Andersom kan onze buik gevoelens en gedrag beïnvloeden. Dit kan, voor zo ver we nu weten, op drie verschillende manieren.

• Sommige darmbacteriën zijn in staat om direct zenuwcellen in de darm te prikkelen en zo signalen naar de hersenen te sturen.

• Een tweede manier verloopt via het immuunsysteem.

Bacteriën sturen het immuunsysteem in de darm aan en dit zorgt ervoor dat het immuunsysteem stoffen gaat produceren. Goede darmbacteriën zorgen voor een productie van ontstekingsremmende stoffen en ongunstige bacteriën zorgen voor een ontstekingsreactie. De signalen die het immuunsysteem produceert kunnen ook de hersenen bereiken. Een ontstekingssignaal kan invloed hebben op ons welbevinden via een veranderde prikkeloverdracht in de hersenen.

Opbeurende kruiden en andere voedingsstoffen U kunt naast een gezonde voeding ook aanvullende voedingsstoffen gebruiken ter ondersteuning bij neerslachtige gevoelens. Denkt u bij het gebruik van supplementen wel aan eventuele interacties met reguliere antidepressiva en overleg voor gebruik altijd met een gespecialiseerde apotheker of arts. Ter aanvulling kunt u onder andere denken aan: • Sint-janskruid (Hypericum perforatum) • Saffraan (Crocus sativus) • Rhodiola (Rhodiola rosea) • Ashwagandha (Withania somnifera) • Vitamine D • Omega-3 vetzuren (EPA/DHA) • B-vitamines (met name vitamine B6, foliumzuur en B12) • Magnesium • Vitamine C • Zink 46 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Daarnaast zorgen ontstekingsbevorderende stoffen voor een stressreactie.

• Als laatste produceert de darmflora stoffen die invloed hebben op het zenuwstelsel, zoals het korte keten vetzuur butyraat en verschillende boodschapperstofjes die ook wel neurotransmitters genoemd worden.5 Geluksstofjes Tot nu toe heeft het onderzoek naar depressie vooral de nadruk gelegd op de rol van serotonine, een neurotransmitter die sterk geassocieerd is met ons geluksgevoel. Er werd gedacht dat een tekort aan serotonine in de hersenen de belangrijkste oorzaak is van het ontstaan van depressie. De medicijnen die worden voorgeschreven, proberen dan ook de hoeveelheid serotonine in de hersenen te verhogen.

Het is echter nog maar de vraag of depressie (alleen) veroorzaakt wordt door een serotoninetekort in de hersenen. Het is aannemelijk dat er andere factoren een rol spelen in de ontwikkeling van neerslachtigheid, mede doordat meer dan 30 procent van de mensen met een depressie niet reageert op antidepressiva.6 Recente onderzoeken laten zien dat er bij mensen met een ernstige depressie ook verstoringen zijn in de werking van andere neurotransmitters (dopamine en γ-aminoboterzuur (ook wel GABA genoemd)) en dat de stressreactie van het lichaam uit balans is.

Dopamine is een neurotransmitter die invloed heeft WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| ONDERBUIKGEVOELENS

Het hebben van een gut feeling kan opeens heel letterlijk worden genomen

op het plezier dat we beleven aan activiteiten. Als we iets doen wat we leuk vinden, dan worden we beloond met een dosis dopamine. GABA zorgt juist voor kalmering en rust. Al deze neurotransmitters zijn ook belangrijk voor de darmfunctie en worden mede beïnvloed door de darmflora.4 U ziet, de darmen en hersenen zijn op meerdere vlakken sterk met elkaar verweven.

Stress en lekkende darm maken neerslachtig Een belangrijke factor met een negatieve invloed op de hersen-darm-as is stress. Stress is een reactie van het lichaam die we vroeger nodig hadden om onszelf in leven te houden, bijvoorbeeld voor het vinden van voedsel of om onszelf in veiligheid te brengen bij dreigend gevaar. Tegenwoordig ontstaat stress om andere redenen, vanwege druk uit de maatschappij, het willen voldoen aan verwachtingen of om erkenning te WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

krijgen. Onze maatschappij is helaas zodanig ingericht dat we vaak te weinig het gevoel van voldoening kunnen ervaren. Er is altijd nog iets anders wat gedaan moet worden of een hoger doel dat nagestreefd moet worden. U ‘moet’ een hoop tegenwoordig. Soms meer, en andere dingen, dan u zou willen. Als dit gevoel van stress lang aanhoudt, dan kan dit gevolgen hebben voor het lichamelijk functioneren. Stress zorgt namelijk voor het vrijkomen van de stresshormonen (cortisol en adrenaline) en deze stoffen hebben grote impact op het immuunsysteem en de darmen. Een bijkomend nadeel van stress is mogelijk het ontstaan van een lekkende darm (leaky gut). Bij een leaky gut raakt de darmwand aangetast. De darm wordt meer doorlaatbaar en is minder goed in staat om essentiële voedingsstoffen op te nemen. Eiwitten, die in een gezonde darm verder verteerd worden, kunnen de darmwand passeren.

En ook bacteriën kunnen makkelijker door de darm heendringen. Dit zorgt voor een ontstekingsreactie van het immuunsysteem.6 De gelekte eiwitten kunnen in sommige gevallen zelfs de hersenen bereiken en daar al dan niet ernstige gedragsveranderingen veroorzaken.

Het lichaam raakt in een staat van ontsteking en de darmflora raakt uit balans. Dit zorgt voor een vicieuze cirkel waar soms maar moeilijk uit te komen is.

Houd brein en buik in balans Voeding, slaap en beweging zijn belangrijke factoren voor het behoud van een gezonde psyche. Het geheim van lekker slapen is eerder uitgebreid beschreven in Medisch Dossier en kunt u terugvinden in de januarieditie van 2017. Het gerenommeerde Cochrane Collaboration heeft in 2013 een grote analyse gepubliceerd van studies over depressieve klachten en beweging. De belangrijkste conclusie was dat fysieke inspanning neerslachtigheid vermindert.7 Hier zijn verschillende verklaringen voor. Fysieke inspanning beïnvloedt de aanmaak van neurotransmitters in positieve zin. Daarnaast zorgt bewegen voor een betere suikerstofwisseling. Hoge pieken en dalen in de suikerstofwisseling zorgen voor een wisselende gemoedstoestand. Als laatste kunnen sociale factoren ook een rol spelen. Als we sporten in het gezelschap van anderen, dan voelen we ons vaker voldaan. Naast de gemeten effecten op het brein zijn er ook aanwijzingen dat beweging de diversiteit van de samenstelling van de darmflora ten goede komt en een diverse darmflora wordt in verband gebracht met gezondheid.8 Mindful eten Gezonde voeding is vanzelfsprekend een belangrijke strategie in het voorkomen van neerslachtigheid.

Helaas is het ook vaak het eerste wat tekort schiet als we niet lekker in ons vel zitten. Het ontbreekt dan vaak aan de wil om een gezonde maaltijd op tafel te zetten, terwijl dat juist op deze momenten zo belangrijk is.

Wetenschappers die verschillende onderzoeken met elkaar vergeleken hebben, kwamen tot de conclusie dat een voedingspatroon rijk aan groente, fruit, volkoren graanproducten, peulvruchten en vis wel eens zou kunnen beschermen tegen de ontwikkeling van depressieve gevoelens.9 Dit komt mogelijk door de ontstekingsremmende eigenschappen van deze voedingsmiddelen. Vezelrijke voeding (volkoren MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 47

|Medisch|dossier| ONDERBUIKGEVOELENS

Zelf aan de slag

Linzensalade met gebakken makreel Ingrediënten 150 gram gedroogde groene linzen zeezout en versgemalen zwarte peper 1 bouillonblokje (of ½ liter zelfgemaakte bouillon) ½ citroen, uitgeperst 1 theelepel mosterd 3 eetlepels extra vierge olijfolie 2 bosuitjes, in ringetjes Een bosje verse peterselie 100 gram (jonge) spinazie 2 makreelfilets met vel Bereiding: 1 Kook de linzen in ruim water met het bouillonblokje in 30 minuten gaar.

2 Maak van de citroen, mosterd en olijfolie een dressing. Voeg daarna de bosuitjes toe.

3 Meng de dressing met de gekookte linzen en de spinazie.

4 Bak de makreelfilets in olijfolie. Eerst op de kant met het vel.

5 Breng de filets op smaak met peper, zout en de verse peterselie.

6 Serveer de makreelfilet op de linzensalade.

producten) vormt een belangrijke voedingsbron voor onze goede darmbewoners. Verder bevatten groente en fruit de vitaminen en mineralen die het lichaam nodig heeft voor de opbouw van de weefsels (bijvoorbeeld de darmwand en het zenuwweefsel).

Als laatste kunnen verschillende stoffen in groente en vis (zoals flavonoïden en omega-3 vetzuren) het immuunsysteem ontstekingsremmend laten werken.10 Uiteraard resulteert dit niet alleen in een verminderde kans op de ontwikkeling van neerslachtige gevoelens, maar helpt een uitgebalanceerd voedingspatroon in het behoud van de algehele gezondheid. Daarentegen blijkt een westers voedingspatroon, rijk aan rood vlees, gefrituurde producten en snelle koolhydraten juist een negatief effect te hebben op de gemoedstoestand.

Hoe u eet en uw eten bereidt is ook van belang. Heeft u regelmatig haast en gooit u snel wat ingrediënten in een pan om binnen 15 minuten iets op tafel te hebben?

Neemt u de tijd om te eten?

Misschien zult u nu denken dat ik makkelijk praten heb. U heeft wellicht een druk leven waarin veel moet gebeuren en waarbij er helemaal geen tijd is om hierbij stil te staan. Daar raakt u dan precies een goed punt.

Het zou namelijk goed zijn om met zijn allen eens te ‘ont-moeten’. Laten we weer de tijd nemen voor echt belangrijke zaken in het leven. Genieten van een gezonde maaltijd, in het gezelschap van familie en vrienden. Voelt u zich door het idee alleen al niet een stuk gelukkiger?

Cindy de Waard is natuurgeneeskundige en farmaceutisch wetenschapper. Zij heeft zich enkele jaren beziggehouden met wetenschappelijk onderzoek op het gebied van darmgezondheid en richt zich op dit moment op het behandelen van mensen met darm gerelateerde klachten. Hierbij kunt u denken aan problemen zoals het prikkelbare darmsyndroom, ontlastingsproblemen, migraine, vermoeidheid en eczeem. Naast haar werkzaamheden als therapeut geeft zij als tekstschrijver en docent/spreker gezondheidsvoorlichting met als doel het belang van een gezonde darm onder de aandacht te brengen. Door het maken van de vertaalslag van wetenschappelijk onderzoek naar praktische informatie hoopt zij een brug te kunnen slaan tussen complementaireen reguliere gezondheidszorg. Meer informatie kunt u vinden op de website www.jouwgezondedarmen.nl LITERATUUR

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 48 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Depression and Other Common Mental Disorders Global Health Estimates.

J Depress Anxiety 5:211. doi:10.4172/21671044.1000211 Aliment Pharmacol Ther. 2008 Sep 1;28(5):648-54. doi: 10.1111/j.13652036.2008.03771.x. Epub 2008 Jun 28 Nat Rev Neurosci. 2012 Oct;13(10):701-12. doi: 10.1038/nrn3346. Epub 2012 Sep 12 Int J Neuropsychopharmacol. 2002 Dec;5(4):375-88 Metab Brain Dis. 2009 Mar;24(1):27-53. doi: 10.1007/s11011-008-9118-1. Epub 2008 Dec 16.

Cochrane Database Syst Rev. 2013 Sep 12;(9):CD004366. doi: 10.1002/14651858.

CD004366.pub6 Gut. 2014 Dec;63(12):1913-20. doi: 10.1136/ gutjnl-2013-306541. Epub 2014 Jun 9 Am J Clin Nutr. 2014 Jan;99(1):181-97. doi: 10.3945/ajcn.113.069880. Epub 2013 Nov 6 Am J Clin Nutr. 2005 Feb;81(2):341-54 WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| OPINIE

Han Siem DE APOTHEKER

Weet wat u slikt, het belang van controle op mogelijke interacties ‘Laat uw voeding uw medicijn zijn en uw medicijn uw voeding’ Han Siem (55) is apotheker en zowel regulier als complementair werkzaam bij deVitamineapotheek.nl, specialist op het gebied van interactie controle tussen het gebruik van reguliere geneesmiddelen en voedingssupplementen, een vakgebied waar nog weinig mee gedaan wordt in de huidige praktijk en geneeskunde. Han Siem is pionier op dit gebied en probeert een brug te slaan tussen beide werelden opdat een optimaal en veilig geneesmiddelgebruik kan worden gewaarborgd in combinatie met voedingssuppletie.

D

eze stelling werd ruim 2300 jaar geleden door de Griekse wijsgeer Hippocrates bedacht.

Inmiddels is onder invloed van de farmaceutische industrie de ontwikkeling van geneesmiddelen op een hoog niveau beland en is voor iedere denkbare kwaal een heel assortiment aan geneesmiddelen op de markt gekomen. De farmaceutische industrie is gebaat bij de ontwikkeling van uniek te patenteren geneesmiddelen waarbij naast het optimaliseren van onze volksgezondheid ook rendement een belangrijk doel is. Mede door de vele geneesmiddelinnovaties valt de nadruk steeds meer op behandelen dan op preventie.

Geheel andere zienswijze Wist u dat in de Chinese traditionele geneeskunde echter de arts uitsluitend betaald kreeg indien hij zijn patiënt gezond hield? Werd de patiënt desondanks ziek, dan had de arts gefaald. De nadruk lag toen veel meer op preventie dan op genezen.

Een geheel andere zienswijze dan die wij er in onze westerse moderne maatschappij op nahouden. Maar wat is wijsheid in deze? Is het zinvoller om iedere kwaal direct symptomatisch te onderdrukken met regulier sterk werkende geneesmiddelen met alle mogelijke bijwerkingen en eventuele onderlinge interacties van dien? Of is het wellicht raadzamer om te proberen de oorzaak van de kwaal te vinden en deze te bestrijden?

Preventie is beter dan genezen Mijn naam is Han Siem en ik ben zowel regulier als complementair werkend apotheker. Dat is uniek voor een Nederlandse apotheker, omdat het merendeel van de apothekers uitsluitend regulier zijn opgeleid en regulier werken en geen kennis hebben van de ‘alternatieve’ (complementaire) geneeskunde en dit ook dikwijls niet ondersteunen of toepassen. Ik ben voorstander van de stelling ‘preventie is beter dan genezen’ en het belang van gezonde

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

voeding met voldoende nutriënten en een gezonde leefstijl staat voor mij voorop. Er zijn in Nederland 5,3 miljoen chronisch zieken. Daar vallen ziektes onder als hart- en vaatziekten, gewrichtsklachten en diabetes type 2. Die ziektes hebben per definitie te maken met leefstijl. Aanleg speelt ook een rol, net als de plek waar u woont, maar leefstijl is doorslaggevend. Denk daarbij niet alleen aan beweging en uw eet- en drinkpatroon, maar vergeet ook stress niet.

Een wederzijds respect tussen de reguliere en complementaire geneeskunde is een voorwaarde om de therapie te laten slagen Dagelijkse praktijk Als apotheker heb ik me gespecialiseerd in het controleren van de combinaties van uw reguliere geneesmiddelen met supplementen die u wilt gebruiken. Met als doel het garanderen van een veilig en optimaal geneesmiddelengebruik.

Gezonde voeding is een belangrijke basis, maar het kan mijns inziens zinvol zijn om naast een goede voeding en reguliere geneesmiddelen voedingssupplementen te gebruiken.

Ik wil u er wel op wijzen dat u er rekening mee dient te houden dat sommige geneesmiddelen wisselwerkingen met elkaar en met supplementen kunnen aangaan.

Het is van belang dat er een goede synergie en samenwerking in het lichaam ontstaat. Om u een voorbeeld te geven uit de dagelijkse praktijk: er kwam bij ons een schildklierpatiënt in de apotheek die zich moe en futloos voelde en gehoord had dat zij daar Ashwaganda voor kon gebruiken. Op zich een goede keuze maar ze gebruikte echter ook het schildklierhormoon Euthyrox. En belangrijk om te weten is dat dit hormoon in combinatie met Ashwaganda een sterk verhoogd risico op bijwerkingen kan geven, zoals hartritmestoornissen en gejaagdheid.

De Ashwaganda kan in combinatie

namelijk ook het schilklierhormoon T4 verhogen. We hebben haar daarom Panax Ginseng als een veiliger alternatief voorgesteld.

Lekkende darm De eeuwenoude stelling van wijsgeer Hippocrates ‘Laat uw voeding uw medicijn zijn en uw medicijn uw voeding’ is mijns inziens nog steeds actueel. Veel gezondheidsklachten komen namelijk voort uit een combinatie van een verkeerde leefstijl en onvolwaardige voeding. Maar ook het chronisch gebruik van bepaalde reguliere geneesmiddelen kunnen bij langdurig gebruik klachten geven. Zo kunnen pijnstillers zoals Ibuprofen of Diclofenac onder andere een lekkende darm veroorzaken waarbij de doorlaatbaarheid van de dunne darm is toegenomen en afvalstoffen sneller de bloedbaan in kunnen lekken met alle klachten van dien. In de praktijk komt het nog altijd veel voor dat patiënten langdurig regulier worden behandeld door hun arts voor chronische maagdarmstoornissen en problemen met hun stoelgang, terwijl de oorzaak bijvoorbeeld een intolerantie voor lactose of gluten blijkt te zijn. Een goed dieetadvies biedt dan vaak al uitkomst en de reguliere geneesmiddelen kunnen veelal worden gestopt, vanzelfsprekend in overleg met de arts. Een goed voorbeeld uit de dagelijkse praktijk waarbij het zinvoller is om echt goed de tijd te nemen en te zoeken naar de werkelijke oorzaak van een kwaal, deze weg te verhelpen in plaats van direct reguliere medicatie in te zetten die slechts symptomatisch te werk gaan en niets doen aan de oorzaak.

Ondersteunen Ik ga u via mijn columns veel meer vertellen over het nut van het ondersteunen van uw reguliere medicatie met voedingssuppletie, eventuele risico’s, interacties etc., waarbij een wederzijds respect tussen de reguliere en complementaire geneeskunde een voorwaarde is om de therapie te laten slagen.

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 49

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN

Nog voor er medicijnen of zelfs kruidenmiddelen waren, waren er al handopleggingen.

Tegenwoordig zijn die weer helemaal in zwang en er zijn verschillende methoden om uit te kiezen. Cate Montana geeft een overzicht van een aantal spirituele geneeswijzen die hun nut bewezen hebben.

Helende handen

50 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN

H

et doorgeven van resultaat gaven.1 verschillende universiteiten een flinke helende energie via de Uit een groot Amerikaans nationaal subsidie gegeven om met Korotkovs handen is misschien gezondheidsonderzoek uit 2012 bleek dat apparatuur het bioveld te bestuderen. wel de oudste bijna vier miljoen volwassen Amerikanen Talloze biofysici hebben al zwakke therapievorm die we weleens naar een energietherapeut waren lichtimpulsen gemeten (ook wel kennen. Medische geweest.2 Daarnaast gebruiken sommige biofotonische emissies genoemd) in teksten uit de oudste beschavingen, zoals mensen die moeten leven met een nietcellen en levende weefsels.7 En met die van India, China en Egypte, beschrijven overdraagbare ziekte, energiegeneeswijzen elektrodemaal onderzoek (dat het het menselijk lichaam als een levenskracht: toe bij het zelfmanagement van hun elektrisch geleidingsvermogen van de huid een vorm van energie die in wisselwerking ziekte.3 meet door het meridianensysteem van de staat met externe krachten uit onze fysieke Tot dusver is gebleken dat acupunctuur) kan beoordeeld worden of wereld en met niet-fysieke invloeden als bioveldtherapieën de pijnintensiteit bij de energiestroom in ons lichaam gezond gedachten, emoties en intenties. (kanker)patiënten kunnen verlagen, de is.8 Volgens de traditionele Chinese onrust bij ziekenhuispatiënten kunnen Uit onderzoek bleek ook dat zich geneeskunde zijn de energiekrachten uit de verminderen en de negatieve symptomen in de buurt van de lichamen van natuur ook te vinden in de mens, en uiten van dementie kunnen beperken.4 Het energietherapeuten schommelingen ze zich via het lichaam, de geest, emoties en spiritisme – een gangbare religieuze in het elektrische en magnetische veld de ‘ziel’. stroming in Brazilië – omvat therapieën voordeden. Door deze ontdekking In het christelijke Westen wordt die al door miljoenen mensen over de vermoeden sommige onderzoekers nu handoplegging nog steeds gezien als een hele wereld zijn gebruikt, waaronder dat variaties in de elektromagnetische formele manier om de Heilige Geest bidden, handoplegging, fluidotherapie velden van de behandelaar en de patiënt (een hogere macht) op te roepen tijdens (het gebruik van gemagnetiseerd water), onderdeel uitmaken van het herstellen van ceremonies als doop, vormsel, zegening en liefdadigheid/vrijwilligerswerk, spiritueel het evenwicht tijdens een behandeling. inwijding. onderwijs en iets wat disobsessie of In één onderzoek werd tijdens een Het eeuwenoude besef dat menselijke ‘spirit release-therapie’ heet. In een energiebehandeling de laagfrequente en universele systemen met elkaar literatuuronderzoek naar spiritistische magnetische activiteit gemeten met een verbonden zijn op het (subatomische) therapieën zijn aanwijzingen gevonden dat gaussmeter (een apparaat dat de kracht niveau van de kwantumenergie wordt handoplegging en gebed een positief effect van magnetische velden meet). De kracht nu ook wetenschappelijk onderzocht. kunnen hebben.5 van het magnetische veld was ‘significant En de overdrachtsmethoden van subtiele Maar wat er nou eigenlijk precies groter’ tijdens de behandelsessie dan energiegeneeswijzen, zoals daarvoor, en deze hoge activiteit In een literatuuronderzoek naar de aloude traditie van de hield na de sessie aan.9 spiritistische therapieën zijn aanwijzingen handoplegging, heet vandaag Of we het nou begrijpen of de dag ‘bioveldtherapie’. niet, energiebehandelingen gevonden dat handoplegging en gebed een Deze term werd voor het eerst bestaan al sinds positief effect kunnen hebben gebruikt op een nationaal mensenheugenis en zijn nu gezondheidscongres in de VS, weer helemaal in de mode. Op met bioveld als alternatief voor verouderde gebeurt bij bioveldtherapieën weet de volgende paginavolgt een overzicht termen als ‘aura’. niemand. De eerste en bekendste methode van een aantal van de populairste Bioveldtherapieën zijn nietom het menselijke energieveld vast te bioveldtherapieën: therapeutic touch, invasieve behandelmethoden waarbij leggen, is kirlianfotografie. Dat zou de healing touch, reiki, qi gong en een de behandelaar een wisselwerking menselijke aura kunnen vastleggen andere, snelgroeiende behandelmethode, aangaat met het levende energieveld op film door geïsoleerd menselijk reconnection. van de cliënt om zo een helende respons weefsel bloot te stellen aan elektrische Met name therapeutic touch, healing te stimuleren. Het bioveld wordt stroom. De Russische natuurkundige touch en reiki zijn algemeen geaccepteerde omschreven als ‘een massaloos, maar niet Konstantin Korotkov, hoogleraar aan complementaire geneeswijzen, per se elektromagnetisch veld dat levende de Russische Nationale Universiteit die in duizenden ziekenhuizen en lichamen omringt en doordringt, en dat voor Informatietechnologie, Mechanica behandelcentra over de hele wereld invloed heeft op het lichaam’. Vaak wordt en Optica (ITMO), ontwikkelde een worden toegepast. Maar ook de andere deze definitie nog verder uitgebreid met hedendaagse versie hiervan: die maakt methoden krijgen steeds meer aandacht en de informatieoverdracht die het fysieke, gebruik van een GDV-apparaat (gas het bewijs groeit dat ze inderdaad werken. mentale, emotionele of spirituele welzijn discharge visualization) om de door van iemand kan bevorderen. De best het lichaam uitgestoten energie vast te bestudeerde bioveldtherapieën van dit leggen. Met software worden deze data moment zijn onder andere therapeutic omgezet in een afbeelding van iemands touch, healing touch, reiki en qi gong bioveld, die zo een beeld kan geven van zijn (spreek uit als tsjie gong). gezondheidstoestand.6 LITERATUUR In 2003 werd een overzichtsstudie In Rusland, maar ook in het Westen, 1 Altern Ther Health Med, 2003; 9(3 Suppl): A96–104 2 Glob Adv Health Med, 2015; 4: 58–66 gemaakt van 90 klinische en is deze meetmethode algemeen 3 Complement Ther Clin Pract, 2016; 25: 26–41 laboratoriumstudies naar zowel geaccepteerd. Het GDV-apparaat wordt 4 Int J Behav Med, 2010; 17: 1–16 5 Evid Based Complement Alternat Med, 2011; 2011: 835945 behandelingen met fysieke handoplegging al tien jaar gebruikt als een diagnostisch 6 J Altern Complement Med, 2004; 10: 49–57 als op afstand. Daaruit bleek dat 70,5 hulpmiddel, zowel binnen als buiten 7 J Gerontol Geriatr Res, 2014; 3: 143 procent van de klinische en 62 procent Rusland. Zelfs Amerikaanse nationale 8 Acupunct Med, 2011; 29: 270–5 9 Journal of Nonlocality, 2014; III(1) van de laboratoriumstudies een positief gezondheidsinstellingen hebben

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 51

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN

THERAPEUTIC TOUCH Wat is het?

Therapeutic touch (therapeutische aanraking) is een bioveldtherapie die opzettelijk gebruikmaakt van universele energie om de balans en het welbevinden van mensen te bevorderen. De therapie werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw ontwikkeld door dr. Delores Krieger, emeritus hoogleraar verpleegkunde aan de Universiteit van New York, en de bekende energietherapeut Dora Kunz.

Therapeutic touch kan in 107 landen geleerd worden en gaat uit van een band tussen de therapeut en de patiënt, die samen een nieuw energetisch evenwicht creëren als basis voor genezing.

Volgens de inmiddels 96-jarige Krieger helpt therapeutic touch stoornissen van het automatische zenuwstelsel te verbeteren, en verder bij: • aandoeningen van het lymfestelsel en de bloedsomloop • botbreuken • reumatische artritis • aandoening van de schildklier, bijnieren of eierstokken • psychiatrische aandoeningen zoals bipolaire stoornis en catatonie • mensen in de laatste fase van hun leven, ongeacht de oorzaak van hun naderende dood • het versterken van de gezondheid van te vroeg geboren baby’s.

‘Uiteindelijk is het antwoord te vinden in het helen van jezelf,’ aldus Krieger. ‘En dat is precies waarbij therapeutic touch kan helpen.’

Wat blijkt uit onderzoek?

Therapeutic touch verhoogt de hemoglobinewaarde. Hemoglobine is het eiwit in de rode bloedcellen dat verantwoordelijk is voor het vervoer van zuurstof van de longen naar de lichaamsweefsels en vervolgens voor

52 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

HEALING TOUCH

de afvoer van koolstofdioxide naar de Wat is het? longen. De therapie blijkt bovendien Healing touch (helende aanraking) is een de hematocrietwaarde (het percentage bioveldtherapie die de gezondheid en rode bloedcellen in genezing stimuleert door het menselijk het bloed) significant energiesysteem weer in balans en te verhogen.1 Uit harmonie te brengen. Dit helpt het een studie bleek zelfhelende vermogen van de cliënt. dat therapeutic De therapie is ontwikkeld door de De 31-jarige Shannon touch kan helpen de verpleegkundige Janet Mentgen uit vermoeidheid en pijn Quackenbush, een Colorado, een vroege leerling van verpleegkundige uit New bij kankerpatiënten Delores Krieger. Healing touchYork, kreeg in juni 2015 de tijdens een therapeuten richten zich bewust op hun diagnose hersentumor graad chemokuur te hart en brengen energie over naar het IV (glioblastoom). Na de verminderen.2 Ook energiesysteem van de cliënt om zo te heeft het een positieve operatie had ze moeite met helpen specifieke kwalen te genezen en spreken en met verwerken uitwerking op bij te dragen aan het algehele fysieke, mensen met dementie van wat er om haar heen emotionele, mentale en spirituele en vermindert het gebeurde. Een jaar lang welbevinden. symptomen als kreeg ze iedere maand vijf ‘Bij het opleiden van onze behandelaars rusteloosheid en dagen chemotherapie in besteden we veel tijd en aandacht aan het ongepast roepen.3 pilvorm. Ook werd ze zes creëren van een gewijde ruimte, waar weken lang bestraald met de cliënt zich veilig voelt en vertrouwen Wat kunt u een maximale dosis. kan hebben in de behandelaar,’ aldus verwachten?

Zelfs bij de tweede operatie verpleegkundige Cynthia Hutchison, U hoeft zich niet uit lukte het de neurochirurgen programmadirecteur van een te kleden en kan op opleidingsprogramma voor healing niet om de tumor volledig de behandeltafel touch-therapeuten. ‘Cliënten die zich te verwijderen. Shannon gaan liggen of blijven was begonnen aan een veilig voelen, staan open voor een zitten. De therapeut ontspanningsreactie. Ze staan open voor tweede chemokuur en had brengt zichzelf in de innerlijke wijsheid van hun eigen al meer dan de maximaal een kalme staat van hogere bewustzijn of voor de inzichten toegestane bestralingsdosis bewustzijn voordat voor haar hele leven gehad. van een hogere macht. Ze maken die hij uw energieveld noodzakelijke verbinding.’

Op dat moment besloot ze onderzoekt. om met therapeutic touch te Wat blijkt uit onderzoek?

Vervolgens plaatst In onderzoek werd een verband beginnen in de hoop dat dit de behandelaar de gevonden tussen healing touch en zowel haar zou kunnen helpen. handen op of bij uw lichamelijke als psychische ontspanning.1

De afgelopen elf maanden lichaam om uw eigen De therapie leidt aantoonbaar tot minder genezende potentieel kreeg Shannon iedere week pijn, stress en vermoeidheid bij zowel een therapeutic touchte activeren. Dit volwassen als jeugdige kankerpatienten.2 behandeling. ‘Ik ben blij draagt bij aan uw Healing touch kan ook bijdragen aan het fysieke, mentale, dat ik nog leef en dat ik verminderen van onrust en het verkorten emotionele en zelfs gezonder ben dan ooit van de ziekenhuisopname van patiënten spirituele welzijn of tevoren,’ zegt ze. ‘Vanaf die een coronaire bypass krijgen.3 helpt allerlei ziekten het moment dat ik met en symptomen te Wat kunt u verwachten? therapeutic touch begon, verlichten. is de resterende tumor niet Tijdens een healing touch-sessie blijft u volledig aangekleed. De therapie kan meer gegroeid. Mentaal voel ik me sterker. En na een liggend of zittend gegeven worden. Een behandeling van het hele lichaam duurt sessie voel ik me blij, vredig normaal gesproken tussen de twintig en heb ik zin in een dutje.’ en zestig minuten. Een behandeling die toegespitst is op een specifieke kwaal duurt soms slechts vijf tot vijftien minuten.

‘Genezing is altijd tweerichtingsverkeer,’ aldus Hutchison. ‘Je kunt nog zo’n goede behandelaar zijn, met alle mogelijke kwalificaties, maar als de cliënt er niet voor openstaat of op een of andere manier weerstand biedt, of heel sceptisch is, dan zie je misschien geen resultaat. En ik denk dat dat geldt voor zowel LITERATUUR de holistische 1 Holist Nurs Pract, 2008; 22: 103–10 als de reguliere 2 Integr Cancer Ther, 2013; 12: 25–30 LITERATUUR geneeskunde.’ 3 Altern Ther Health Med, 2008; 14: 24–32 1 J Holist Nurs, 2006; 24: 41–8

Therapeutic touch bij kanker

2 Evid Based Complement Alternat Med, 2010; 7: 375–81 3 Altern Ther Health Med, 2005; 11: 66–74

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN

REIKI

Wat is het?

Reiki is een Japanse geneeskunst die al duizenden jaren in verschillende vormen bestaat. De Japanner Usui Sensei had in 1922 een mystieke ervaring waarbij hij reiki-energie ontving. Naar aanleiding daarvan ontwikkelde hij een vorm van energietherapie die bekend zou worden als Usui Reiki Ryoho, of simpelweg reiki, en die later ook in het Westen geïntroduceerd werd. Het woord zelf is een samenvoeging van de woorden ‘rei’, dat uitgelegd kan worden als ‘geest’ of ‘de hogere intelligentie achter de schepping en het functioneren van het universum’, en ‘ki’, dat niet alleen ‘adem’ betekent, maar ook ‘de niet-fysieke energie die alle levende wezens bezielt’.

Beoefenaars kunnen reiki niet ‘leren’. Ze worden ingewijd in de praktijk door een reikimeester, die de energie aan hen doorgeeft tijdens een afstemmingsproces waarbij de kruin-, hart- en de handpalmchakra’s – allemaal belangrijke energiecentra van het lichaam – geopend worden. De leerling vormt hierdoor een speciale verbinding met de bron van de reiki. Volgens William Lee Rand, hogere reikimeester/ leraar en voorzitter van het International Center for Reiki Training (ICRT), vloeit de levenskracht (ki) door het fysieke lichaam via banen die we chakra’s, meridianen en nadi’s (energiebanen) noemen, en worden deze beïnvloed door gedachten en gevoelens.

De ki raakt uit balans wanneer we (bewust of onbewust) negatieve gedachten of gevoelens over onszelf aannemen. Dit veroorzaakt een verstoring in de stroming van de levenskracht en kan tot gevolg hebben dat de belangrijke functies van de organen en de cellen van het fysieke lichaam achteruitgaan.

‘Reiki kan genezing tot stand brengen doordat het stroomt door de aangetaste delen van het energieveld en die weer oplaadt met positieve energie,’ aldus Rand. ‘Het verhoogt het trillingsniveau van

QI GONG

het energieveld in en rondom het fysieke lichaam op de plek waar de negatieve gedachten en gevoelens zich bevinden.

Dit zorgt ervoor dat de negatieve energie uiteenvalt en verdwijnt. Op deze manier kan reiki de energiebanen opruimen, zuiveren en genezen, en er dus voor zorgen dat de levenskracht weer op een gezonde en natuurlijke manier kan stromen.’

Wat blijkt uit onderzoek?

Tijdens reikibehandelingen zijn veranderingen in het autonome zenuwstelsel waargenomen, naast statistisch significante verlaging van de hartslag en diastolische bloeddruk.1 Individuen met mci (mild cognitive impairment) of alzheimer in een vroeg stadium vertoonden na een reikihandeling verbeteringen van mentale functies en geheugen, en ook minder gedragsproblemen.2 Ook is er bewijs dat reiki een stabiel hartritme kan verbeteren bij laboratoriumratten.

Aangezien dieren relatief immuun lijken te zijn voor factoren die bij mensen een placebo-effect kunnen veroorzaken, ondersteunt deze bevinding de geloofwaardigheid van de bewering dat reiki kan helpen stress bij mensen te verminderen.3 Wat kunt u verwachten?

Bij reikisessies blijft u volledig aangekleed en gaat u meestal liggen, maar soms comfortabel zitten. De sessies duren doorgaans een tot anderhalf uur. De reikibeoefenaar kan uw lichaam licht aanraken, en handopleggingen beginnen meestal bij het hoofd en de voeten, of hij houdt zijn handen een paar centimeter boven uw lichaam.

LITERATUUR

1 J Altern Complement Med, 2004; 10: 1077–81 2 J Altern Complement Med, 2006; 12: 911–3 3 J Altern Complement Med, 2008; 14: 417–22

Wat is het?

Qi gong is een op oosterse vechtsporten gebaseerd, preventief gezondheids- en behandelsysteem dat de zelfredzaamheid stimuleert. De oudst bekende beschrijvingen ervan zijn ongeveer 2.500 jaar oud en komen uit China. Qi gong (ook wel gespeld als ch’i kung) werd oorspronkelijk nei gong (inwendig werk) of dao yin (leidende energie) genoemd.

Tegenwoordig spreekt men ook weleens van yang sheng: koester het leven.

Qi gong gebruikt ademhalingstechnieken en langzame, bewuste bewegingen, samen met meditatie, om de circulatie van de levensenergie (qi of chi) in lichaam en geest te verbeteren. De beoefenaar leert ook om te gaan met stress en stresssymptomen zoals hoge bloeddruk.

Als vechtsport verbetert qi gong de algehele kracht van het lichaam, de coördinatie, het evenwicht en uithoudingsvermogen.

Als meditatiemethode is het ontwikkeld om een diep zelfbewustzijn en innerlijke rust tot stand te brengen.

Wat blijkt uit onderzoeken?

Qi gong helpt tumoren te bestrijden, waarschijnlijk doordat het de functies van twee eiwitten kan veranderen: Akt en NF-kB. Die zijn verantwoordelijk voor de genexpressie.

Het bevordert apoptose (geprogrammeerde celdood) in prostaatkankercellen1, en bleek bij sommige vormen van borstkanker niet alleen celdood te stimuleren, maar ook de migratie en invasie van de kankercellen (uitzaaiing en doorgroei in ander weefsel) tegen te gaan door de Akt/NF-kb-signalen te onderdrukken.2 Het is ook een effectieve methode tegen hoge bloeddruk, zelfs nog doeltreffender dan vaak voorgeschreven bloeddrukverlagers.3 Bij mensen met de ziekte van Parkinson helpt qi gong ook om TNF (een ontstekingsmarker) in het bloed te verlagen, en de nachtrust te verbeteren.4 Wat kunt u verwachten?

Qi gong omvat een reeks bewegingen en ademhalingsoefeningen die u meestal alleen uitvoert. Het is traag en rustig (vergelijkbaar met tai chi) en mensen van alle leeftijden kunnen qi gong beoefenen. U hebt er een leraar, tijd en toewijding voor nodig.

LITERATUUR

1 2 3 4 WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Mol Cell Biochem 2008; 310: 227–34 Cell Physiol Biochem, 2010; 25: 263–70 Medicine (Baltimore), 2015; 94: e352 Medicines (Basel), 2017; 4: 23 MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 53

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN

RECONNECTION

Reconnective healing bij gewrichtsontsteking en fibromyalgie

Wat is het?

Op haar vijftiende kreeg de nu 58-jarige Collette Bailey uit Arizona de diagnose schizofrenie. Later, Reconnection of reconnective healing is een therapievorm gericht op ‘herverbinding’, waarbij de als volwassene, kwamen daar nog reumatoïde cliënt niet wordt aangeraakt. De voormalig chiropractor artritis, lupus, fibromyalgie, migraine, ernstige dr. Eric Pearl heeft de therapie ontwikkeld en inmiddels spijsverteringsstoornissen en maagzweren bij. Tegen zijn ruim 90.000 mensen, verspreid over zeventig de tijd dat ze 55 was, gebruikte Collette 21 verschillende verschillende landen over de hele wereld, erin opgeleid. medicijnen.

Reconnection ‘behandelt’ geen specifieke kwalen.

‘In september 2014 besloot ik dat ik koste wat het kost Beoefenaars van reconnective healing beweren dat zij beter wilde worden,’ vertelt ze. Op drie geneesmiddelen meegevoerd worden met frequenties met een zekere na stopte ze met al haar medicijnen en begon aan een bandbreedte die de cliënt weer de regie teruggeven over helende reis. Ze bekwaamde zich in EFT (emotional de zelfhelende mechanismen van zijn eigen lichaam. freedom techniques, ook wel bekend als ‘kloppen’) Wat blijkt uit de onderzoek? en werd behandeld door een chiropractor en een Een studie naar het bewegingsbereik van het massagetherapeut voordat ze terechtkwam bij Giampaolo schoudergewricht bij vijf vergelijkingsgroepen Lomeo, een gediplomeerd reconnectiontherapeut. (behandeld met fysiotherapie, reiki, reconnection, ‘Na mijn eerste behandeling wist ik alleen dat ik was sjamanistische healing, of niet behandeld), veranderd,’ vertelt Collette. ‘Na de tweede sessie merkte toonde aan dat reconnection beter scoorde dan de ik dat ik, afgezien van een steekje hier en daar, geen pijn andere behandelwijzen bij het verbeteren van het meer had. Ik kon weer bewegen! Ik kon helderder denken. bewegingsbereik van de patiënten, maar niet bij het Mijn bewustzijn was scherper en, gossiemijne, ik was verminderen van pijn. 1 gelukkig!’

Toch bleek uit een literatuurstudie van vijf onderzoeken naar de positieve effecten van reconnection BRON: www.spiritlighthealing.com (Giampaolo (JP) Lomeo, in Sedona, AZ) dat deze therapievorm niet alleen het autonome zenuwstelsel stimuleert, en zo het bewegingsbereik verbetert, maar ook pijn kan verminderen bij patiënten met schouderproblemen. Ook kwam naar voren dat blootstelling aan reconnection als behandelaar of als patiënt, een verhoogde prikkeling van het autonome zenuwstelsel tot gevolg heeft. En toen reconnection aan een groep werd gegeven, vertoonden alle deelnemers gelijksoortige reacties van het autonome zenuwstelsel, iets wat duidt op een soort resonerend energetisch effect.2 Wat kunt u verwachten?

De meeste reconnectionsessies duren dertig minuten. In een ontspannen sfeer ligt u volledig aangekleed op uw rug op een massagetafel. Cliënten melden zeer uiteenlopende gevoelens, zoals tintelingen, energiegolven, warmte of kou, maar ook geluiden, kleuren en snelle oogbewegingen, zoals tijdens de remslaap. U hoeft alleen maar aanwezig te zijn en uw lichaam te laten doen wat het moet doen om zichzelf te genezen.

LITERATUUR

1 Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:329731 2 J Altern Complement Med. 2017 Aug;23(8):590-598

BRONNEN: www.therapeutictouch.org www.healingtouchprogram.com www.reiki.org www.nqa.org www.threetreessedona.com

Cliënten melden zeer uiteenlopende gevoelens, zoals tintelingen, energiegolven, warmte of kou, maar ook geluiden, kleuren en snelle oogbewegingen, zoals tijdens de remslaap 54 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Iedereen kan Parkinson krijgen

Connie, 54 jaar

Meer dan 55.000 Nederlanders lijden al aan deze ingrijpende ziekte. Met de alarmerende toename van de ziekte van Parkinson is investeren in onderzoek de enige weg.

Steun baanbrekend onderzoek Ga naar www.parkinsonfonds.nl IBAN: NL10ABNA0504201530 De grootste financier van wetenschappelijk onderzoek naar de ziekte van Parkinson.

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN

Het endometriosedieet: menstruatieklachten te lijf In Medisch Dossier stellen patiĂŤntenverenigingen, behandelaars of opleiders zich voor en delen hun kennis met ons. In deze editie Stephanie van Hulst, gelicenseerd acupuncturist, Chinees herbalist en auteur van het endometriosedieet.

56 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN Mireille (20 jaar) bezocht mijn praktijk voor de eerste keer in 2007. Al sinds haar eerste menstruatie op haar elfde jaar kampte ze met heftige pijnen. Pijnstillers hielpen nauwelijks tegen de pijn. Volgens haar moeder ‘hoorde dat erbij’. Toen Mireille op kamers ging wonen en merkte dat haar medebewoonsters nauwelijks menstruatieklachten hadden, besloot ze naar de huisarts te gaan. De huisarts stelde voor dat ze de anticonceptiepil zou gaan slikken.

Mireille probeerde diverse soorten anticonceptiepillen, maar niets hielp. Moedeloos werd ze ervan.

Toen ze van een vriendinnetje hoorde dat acupunctuur misschien wel kon helpen, maakte ze een afspraak met me. Ik hoorde hoezeer de maandelijkse klachten haar leven bepaalden.

Na uitvoerig overleg opperde ik dat ze misschien wel endometriose had. ‘Endometriose,’ vroeg ze zich verwonderd af. ‘Wat is dat dan en waarom heeft mijn huisarts daar niets over gezegd?’

Maar liefst één op de tien vrouwen in de vruchtbare leeftijd herkent zichzelf in het verhaal van Mireille.

Zij delen de ervaring van Mireille en haar zoektocht naar een oplossing van de klachten. Endometriose is als aandoening tamelijk onbekend en wordt vaak over het hoofd gezien door artsen bij onbegrepen menstruatieklachten.

Terwijl zoveel vrouwen er mee kampen. Het motiveerde mij me te specialiseren in de behandeling van endometriose (sinds 2006) met acupunctuur en kruiden binnen mijn praktijk en me te richten op wat voeding daarbij voor deze vrouwen kan betekenen.

Sinds 2001 had ik me al intensief verdiept in allerlei aspecten van voeding. Ik was heel nieuwsgierig naar de Chinese voedingsleer, maar ook andere visies op voeding interesseerden me. Ik kwam erachter dat er heel verschillend gedacht wordt over voeding. Het was een uitdaging om de verschillende opvattingen met elkaar te verbinden. Uit deze verbinding ontstond de basis voor een endometriosedieet. In al die jaren zag ik honderden vrouwen met endometriose in mijn praktijk en luisterde ik naar hun verhalen. Ik werd me bewust van het feit dat zij zich niet altijd gezien voelden en dat hun leven bepaald werd door hun klachten. Ik adviseerde hen hoe zij met de juiste voeding hun klachten konden verminderen. Het viel mij daarbij op dat veel vrouwen wel graag hun eetpatroon wilden veranderen, maar niet goed wisten hoe, en waarom ze dat moesten doen.

Informatie over voeding is vaak tegenstrijdig en men kan door de bomen het bos niet meer zien.

In 2008 ontwikkelde ik de eerste versie van het endometriosedieet. Deze versie is inmiddels uitgebreid en aangevuld met nieuwe kennis en ervaringen en is getest door honderden vrouwen met endometriose.

Dit resulteerde in mijn recente boek: Endometriose en menstruatieklachten te lijf! De helende kracht van voeding voor vrouwen.

Wat is endometriose?

Endometriose is weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies, maar het weefsel zit op de verkeerde plek namelijk buiten de baarmoeder. Meestal is dat in de buurt van de baarmoeder, zoals bij de baarmoedermond, de eileiders en eierstokken, de blaas en de darmen. Bij een enkele vrouw is de WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Klachten bij endometriose ‘Gek word ik er van, helemaal gek!’ Geïrriteerd keek Saskia me aan. ‘Ik worstel al vanaf de eerste menstruatie met heftige pijnen waardoor ik minstens 2 dagen in bed moet liggen, ondanks de batterij pijnstillers die ik gebruik.’ Boos smeet ze een paar doosjes en bijsluiters op de tafel. ‘Dat werkt ook niet genoeg. En weet je,’ zei ze met een harde stem, ‘het is niet alleen die pijn die me gek maakt, maar ik bloed ook nog eens als een rund. Ik kan de deur nog niet uit voor een paar boodschappen.’ endometriose zover uitgebreid dat het zelfs bij de navel, het middenrif of de longen zit. Het weefsel reageert mee op de hormoonveranderingen tijdens de cyclus en bloedt mee tijdens de menstruatie. Als dit bloedende weefsel niet opgeruimd wordt, kunnen verklevingen, littekenweefsel, haarden en/of cystes ontstaan.

Hierdoor kan het gevoel ontstaan dat de buik helemaal ‘vast’ zit. De buik wordt heel gevoelig voor aanraking of een massage, vrijen wordt een opgave.

De pijnen komen onder andere voort uit deze verklevingen en het littekenweefsel omdat het zich aan ander weefsel in de directe omgeving hecht, zoals aan de hierboven beschreven organen.

Zo kan als gevolg van endometriose het laatste deel van de dikke darm aan de baarmoeder vast gaan zitten, of kleven eierstokken aan elkaar vast (zogenaamde kissing ovaries). Verklevingen zijn niet altijd zichtbaar op echo’s of scans en worden soms pas zichtbaar tijdens een operatie.

Een paar kleine klachten tijdens de menstruatie zijn te hanteren, maar als er een opeenstapeling van klachten ontstaat, kan een menstruatie een ware nachtmerrie worden.

De volgende opsomming van klachten waarmee de vrouwen met endometriose te maken hebben, geeft een indruk van de impact van deze aandoening: Pijn Verklevingen en cystes belemmeren een vrije doorstroming van energie in de buik. Dit kan een continu zeurende tot stekende pijn geven in de onderbuik, pijn bij aanraking of tijdens een vrijpartij en heftige pijn tijdens de menstruatie die doorstraalt naar de benen of de rug waarbij pijnstillers nauwelijks effect hebben.

Ovulatiepijn Als er cystes of verklevingen zitten in of in de omgeving van de eierstokken of eileiders, dan wordt de eisprong geremd en kan het eitje moeilijk door de eileider.

Hierdoor ervaren vrouwen heftige ovulatiepijn.

Overmatig bloedverlies De endometriosehaarden bloeden maandelijks mee tijdens de menstruatie en kunnen voor veel bloedverlies tijdens de menstruatie zorgen.

Onvruchtbaarheid Vrouwen raken moeilijk zwanger als er geen eisprong is, of als de eileider geblokkeerd is en het eitje er niet doorheen kan.

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 57

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN

Test uw risico op endometriose Heeft uw moeder, oma of zussen ernstige menstruatieklachten gehad?

Heeft u maandelijks heftige menstruatiepijn die niet vermindert door het gebruik van pijnstillers?

Moet u zich minstens 2 dagen vaker dan iedere 2 uur verschonen omdat u anders doorlekt?

Verliest u slijmerig bloed tijdens de stoelgang als u ongesteld bent?

Heeft u moeite met plassen als u ongesteld bent?

Ervaart u pijnklachten tijdens het vrijen?

Raakt u moeilijk of niet zwanger?

Gaat uw ovulatie gepaard met stekende pijnklachten?

Als u meer dan 4 vragen met JA kunt beantwoorden, dan is de kans aanwezig dat u endometriose heeft. Neem dit lijstje mee naar uw huisarts en vraag om een onderzoek bij een gynaecoloog.

Stoelgang- en plasklachten Als de verklevingen zijn doorgegroeid tot in de endeldarm is het moeilijker om jezelf te ‘ontlasten’; er is minder ruimte in de darm waardoor de stoelgang moeilijker passeert. Vrouwen hebben dan eerder last van een pijnlijke stoelgang, constipatie of juist dunne ontlasting. Tijdens de menstruatie kan er slijmerig (menstruatie)bloedverlies uit de anus zijn.

Verklevingen die door de blaas zijn gegroeid kunnen pijn bij het plassen veroorzaken en het gevoel geven dat het uitplassen niet goed lukt.

De late diagnose van endometriose De diagnose endometriose wordt gemiddeld pas na 6 jaar gesteld. Hierdoor blijven vrouwen jarenlang met onbegrepen menstruatieklachten rondlopen. De reden voor deze late diagnose heeft te maken met het feit dat vrouwen niet serieus genoeg worden genomen met hun klachten of denken dat dit ‘erbij hoort’. Huisartsen verwijzen hen pas na herhaaldelijk aandringen door naar de gynaecoloog, of als voorgeschreven medicatie niet werkt.

Oorzaak en behandeling In de westerse geneeskunde is geen duidelijke oorzaak bekend waardoor endometriose ontstaat. Wel zijn er uiteenlopende theorieën waarover de meningen verdeeld zijn. Omdat er geen aanwijsbare oorzaak is, weet de reguliere geneeskunde niet goed raad met vrouwen die endometriose hebben. Voor pijnklachten worden meestal pijnstillers voorgeschreven. Als men ook het doel heeft om de omvang van haarden en cystes te verminderen, gaat men over op hormoonmedicatie en soms komt het tot operatief ingrijpen. Tijdens de operatie worden cystes, haarden, verklevingen en littekenweefsel zoveel mogelijk verwijderd. Voeding speelt nauwelijks een rol bij de behandeling van endometriose.

Volgens de traditionele Chinese geneeswijze ontstaat endometriose als gevolg van onvoldoende energie en doorstroming van bloed in het bekken. En dit kan weer het gevolg zijn verschillende onderliggende factoren.

Eén van de onderliggende factoren kan onvolwaardige voeding zijn. Toen ik naast de kruidenbehandelingen 58 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

en acupunctuur voedingsadviezen begon te geven zag ik dat deze adviezen mijn cliënten houvast gaven om het heft in eigen handen te kunnen nemen. Enkele simpele veranderingen in hun eetpatroon gaf verbluffende resultaten in de afname van klachten en dit gaf mij de bevestiging dat voeding werkelijk een medicijn is. De Griekse arts Hippocrates zei dit al enkele millennia geleden: ‘Laat uw voeding uw medicijn zijn en uw medicijn uw voeding.’ Hoe waar. In tegenstelling tot de westerse geneeskunde ziet de Chinese geneeskunde de ‘juiste’ voeding al 4000 jaar als basis van de gezondheid.

Voeding is een belangrijke bron van energie. Langdurig voeding consumeren die te weinig of de ‘verkeerde’ voedingsstoffen bevat, zorgt ervoor dat het lichaam onvoldoende van energie wordt voorzien. Wat dan de zogenaamde juiste of verkeerde voeding is kan per persoon verschillen, afhankelijk van de klachten en afhankelijk van de fase tijdens de menstruatiecyclus. Er is geen one size fits all.

Door de ‘juiste’ voeding te eten en ‘verkeerde’ voeding te vermijden kun je dus zorgen voor voedingsstoffen waarmee je de vicieuze cirkel doorbreekt. Iedere fase binnen de menstruatiecyclus vraagt om een eigen aanpak qua voeding, aangepast aan de endometrioseklachten die op dat moment worden ervaren.

Erkenning van voeding als medicijn voor endometriose(klachten) Inmiddels wordt het endometriosedieet als aanvullende behandeling steeds meer erkend door artsen en instanties. Zowel Dr. B. Havenith , vrouwenarts, orthomoleculair arts, oprichter van de Vrouwenpoli Boxmeer en co-auteur van Hormoonbalans voor vrouwen, als de Endometriose Stichting bevelen het dieet aan.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| ALTERNATIEVEN

Endometriosedieet

Drie pijlers Het endometriosedieet is gebaseerd op drie pijlers.

Alle pijlers van het dieet zijn even belangrijk. De eerste en tweede pijler zijn voor iedere menstruerende vrouw geschikt. De derde pijler is belangrijk als u endometriose of onbegrepen menstruatieklachten heeft. Onbegrepen menstruatieklachten kunnen een signaal zijn dat u endometriose heeft.

De eerste pijler van het dieet

Eet voeding die het lichaam versterkt zodat er voldoende energie en doorstroming van bloed in het bekken komt Met het dieet kunt u alle soorten groente en fruit en peulvruchten blijven eten. Hiermee blijft u gevarieerd en smakelijk eten. Kleine hoeveelheden vlees, vis en ei maken het dieet compleet. Ook mag u alle soorten granen eten met uitzondering van tarwe. Brood, in de vorm van speltbrood kunt u blijven eten. Doordat u wel brood mag blijven eten, is het dieet voor de meeste vrouwen goed vol te houden. Waarom u wél beter tarwe kunt vermijden leest u bij de derde pijler.

De tweede pijler van het dieet

Verminder endometriose- en onbegrepen menstruatieklachten door slim gebruik te maken van het ritme van uw cyclus Iedere fase van de cyclus vraagt om een eigen aanpak qua voeding, aangepast aan dat moment in de cyclus en aan de klachten die u dan ervaart. Door uw voedingspatroon aan te passen op het ritme van de cyclus reageert u het meest adequaat op de natuurlijke schommelingen ervan en heeft u als resultaat de minste klachten.

De derde pijler van het dieet

Vermijd voedingsmiddelen die endometriose(klachten) verergeren In het endometriosedieet zijn er een aantal voedingsmiddelen die vrouwen met endometriose beter kunnen vermijden. Eén van deze voedingsmiddelen zijn voedingsmiddelen die transvetten bevatten.

Transvetten ontstaan door een chemische bewerking in de fabriek, waarbij olie wordt omgezet in gehard vet. Deze transvetten zijn langer houdbaar en maken het product ook knapperig. U vindt het terug in veel kant-en-klaar producten, margarines, koekjes en

snacks, zoals chips en gefrituurde producten. Uit een 12 jaar durend onderzoek onder ruim 70.000 vrouwen bleek dat vrouwen met de hoogste ‘transvetzuurinname’ 48 procent meer kans hebben op ontwikkeling van endometriose1. Voor een goed hormonaal evenwicht is het namelijk niet alleen van belang dat hormonen in de juiste verhoudingen worden gemaakt in het lichaam, maar dat ze ook weer goed worden afgebroken en uitgescheiden. Transvetten zijn moeilijker afbreekbaar dan natuurlijke vetten en belasten de lever sterk. Als de lever overbelast raakt als gevolg van een hoge transvetzuurinname kan het de functie van afbraak van hormonen niet goed meer uitvoeren waardoor het hormonale evenwicht wordt verstoord.

Tarwe is een ander voedingsmiddel wat u beter kunt vermijden als u endometriose heeft. Tarwe bevat van alle graansoorten de meeste gluten en heeft het hoogste gehalte aan fytinezuur.

Gluten zijn eiwitten die ontstekingsreacties kunnen geven in het darmslijmvlies. Als u endometriosehaarden heeft bij of in de darmen bent u extra gevoelig voor ontstekingsreacties in dat gebied.

Deze ontstekingsreacties zijn het gevolg van geïrriteerd weefsel dat om de endometriosehaarden heen zit. Met name rondom de menstruatieperiode geeft dit klachten als de endometriosehaarden gaan bloeden. Het consumeren van een hoge concentratie gluten in de vorm van tarwe versterkt ontstekingsreacties en geeft meer klachten zoals een pijnlijke stoelgang (met bloedverlies) en een opgeblazen en gevoelige buik.

Naar de rol van gluten bij pijnklachten door endometriose is onderzoek gedaan. Uit dit onderzoek2 onder 156 vrouwen met endometriose blijkt dat gluten bij 75 procent van de vrouwen een rol spelen bij pijnklachten.

Fytinezuur is een stof die van nature voorkomt in granen en wordt ook wel een ‘anti-nutriënt’ genoemd. Fytinezuur vormt namelijk een onoplosbare verbinding met ijzer, zink, magnesium, koper en calcium, waardoor deze mineralen niet of nauwelijks door het lichaam opgenomen kunnen worden. Dat is zonde! Dit is vooral van belang als u endometriose heeft; juist dan heeft u extra mineralen zoals ijzer nodig om sneller te herstellen na een forse menstruatiebloeding.

Tarwe bevat van alle granen LITERATUUR het meeste fytinezuur en dat is 1 Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2013 een éxtra reden waarom tarwe Jul;169(2):162-71.

2 Minerva Chir. 2012 Dec;67(6):499-504. in dit dieet wordt afgeraden.

Over de auteur

Stephanie van Hulst, gelicenseerd acupuncturist en Chinees herbalist is de auteur van het endometriosedieet.

Ze heeft zich sinds 2006 diepgaand gespecialiseerd in de behandeling van endometriose(klachten) in haar praktijk te Nijmegen. Daar ontvangt zij vrouwen met endometriose uit Nederland, België en Duitsland. Ook geeft Van Hulst wereldwijd Skype-consulten. Het is haar missie vrouwen met endometriose een aangenamer en fitter leven te bieden. Ze ondersteunt hen door mogelijkheden aan te reiken voor een behandeling van endometriose(klachten) op zowel regulier als complementair vlak. Ze werkt bij voorkeur samen met gynaecologen. In 2008 heeft zij de eerste versie van het endometriosedieet geschreven.

Met het onlangs uitgegeven boek Endometriose en menstruatieklachten te lijf geeft ze vrouwen met endometriose een belangrijk hulpmiddel om endometrioseklachten te verminderen en toch lekker te blijven eten. www.praktijkvanhulst.nl, www.endometriosetelijf.nl WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Vind de juiste voeding die past bij het moment in uw menstruatiecyclus of de klacht die u dan heeft. Met meer dan 80 recepten waarvoor u geen keukenprinses hoeft te zijn met uitleg wanneer en waarom u het beter wel of niet kunt eten, zet u in een handomdraai smakelijke maaltijden op tafel waar uw lichaam en geest zich goed bij voelen. Uitsluitend verkrijgbaar via: www.endometriosetelijf.nl MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 59

Doo r La ura Boe ters

Zet de radiator maar uit en de ramen wagenwijd open: het is tijd voor de grote voorjaarsschoonmaak! Dit jaar stappen we fris, fruitig én groen de lente in met schoonmaakmiddelen die zo natuurlijk mogelijk zijn.

C

hloor, chemische middeltjes en parfum spelen allang geen glanzende hoofdrol meer in een schoon huis. Er zijn steeds meer merken op de markt die milieu- en mensvriendelijke schoonmaakproducten ontwikkelen.

Sommige merken gaan zelfs nog een stapje verder en kijken ook naar de omstandigheden van de mensen die het product maken. Natuurlijke schoonmaakmiddelen met een goed verhaal staan dan ook bovenaan ons lijstje. Dankzij de volgende producten hebben we de luxe om voor gemak te kiezen. Tijdens deze shopsessie staan kant-en-klare groene producten centraal en laten we de baking soda, natuurazijn en citroenen dan ook even links liggen.

60 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

POETSEND HET VOORJAAR IN Schoon met schillen Seepje

Superschillenmetzomersevakantiegeur,€ 9,95

www.seepje.nl

Een uitpuilende wasmand pakken we ook meteen aan tijdens de voorjaarsschoonmaak. Met de schillen van Seepje wordt de was op een natuurlijke manier schoon en zacht. Eén doosje is gevuld met 150 gram schillen van de vrucht Sapindus Makurossi. De schillen bevatten een natuurlijke vorm van hypoallergene zeep dat vrijkomt wanneer ze in aanraking komen met water. Daarbij werken ze ook gelijk als wasverzachter. De zomerse vakantiegeur wordt verkregen door de toegevoegde biologische oliën. Seepje zet zich niet alleen in voor het milieu, maar ook voor goede werkomstandigheden van de mensen in Nepal, waar de schillen worden ingekocht.

Klei uit Frankrijk Eco Egg

HardSurfaceCleaner,€15(300g) O.a. verkrijgbaar bij www.biggreensmile.nl

Geen fan van een spray om oppervlakten mee te reinigen? Eco Egg biedt een alternatief met de 100 procent natuurlijke reinigingspasta. Het spul is gemaakt van een natuurlijk voorkomende klei die werd ontdekt in 1948 en alleen te vinden is in een klein Frans dorpje. De reiniger is dankzij de meegeleverde spons gemakkelijk aan te brengen op het schoon te maken oppervlak.

Wie wist dat klei zo goed kon reinigen, polijsten en beschermen? Daarbij maakt het goedje geen krassen, is het vriendelijk voor de huid en is het vrij van fosfaten, detergenten en chemicaliën.

Veilig voor gebruik op o.a. rvs, ovens, tegels, ramen, spiegels, potten pannen en zelfs juwelen.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| GEZOND SHOPPEN

Een pot met bloemetjes Marcel’s Green Soap

ToiletreinigerSinaasappel&Jasmijn,€3,49 www.marcelsgreensoap.com

Een schoon huis begint bij een schone pot. Natuurlijk maken we het toilet wel iets vaker schoon dan alleen tijdens de grote voorjaarsschoonmaak, maar het is een goede start van een schoonmaakmiddag. De toiletreiniger van Marcel’s Green Soap bevat geen kleurstoffen, parabenen, fosfaten, chloor, ammonia of zuren. De flacon is gevuld met natuurlijke ingrediënten die voor 99 procent biologisch afbreekbaar zijn. De geuren jasmijn en sinaasappel vormen een perfect stel voor een bloemig en fris toiletbezoek.

Dág kalk, hallo glans!

Ecover

Kalkreiniger,€4,75(500ml)

www.ecover.com/nl

Niemand wordt gelukkig van kalk. We zien ons huis liever glanzen en stralen.

Ecover weet hoe u hier op een natuurlijke manier in kunt uitblinken. Het merk ontwikkelde een kalkreiniger speciaal tegen aangekoekte kalkresten op kranen, tegels en gootstenen. Door de handige sprayflacon is het schuim makkelijk op verticale oppervlakken aan te brengen. Ecover maakt gebruik van Eco-Surfactants, deze zorgen voor een grondige schoonmaak zonder gebruik te maken van schadelijke of giftige ingrediënten. De kalkreiniger is volledig biologisch afbreekbaar, geeft minimale belasting voor het water en is op basis van plantaardige en minerale ingrediënten.

Eten van de vloer Method

Vloerreiniger,€3,49(739ml) www.methodhome.nl

Wanneer alles schoon is kunnen we als laatst de vloer aanpakken en neerploffen op de bank. Dweilen met de vloerreiniger van Method is veilig voor gezondheid en milieu.

Van de vloer af eten is na reiniging dus een optie – niet verplicht. Dweilen was nog nooit zo leuk: de reiniger mag rechtstreeks op de vloer worden gespoten, dus niet in de emmer met water. Het spuitstuk is ergonomisch ontworpen zodat er maar een paar keer geknepen hoeft te worden in de fles om de hele vloer te bedekken. Daarna kan er gedweild worden. De voorjaarsschoonmaak sluiten we voldaan af met een huis dat ruikt naar citroen en een vleugje gember.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 61

BLIJE OKSELS Bultjes, een geïrriteerde huid en prikkende oksels? Liever niet!

Wanneer u hier soms last van heeft, kunt u uw verzorgingsproducten eens onder de loep nemen. Want wat smeert of spuit u nu eigenlijk onder uw armen?

I

n drogisterijen worden we overspoeld met uiteenlopende verzorgingsproducten voor onze oksels. Deodoranten komen in vele soorten en maten. Voor de gevoelige huid, voor een extra droog gevoel of in een spuitbus met een hip printje voor jonge meiden. In de meeste deodoranten zitten echter toxische stoffen als aluminium, zirkoon, propyleenglycol. Deze wilt u liever vermijden, vooral wanneer u last heeft van een geïrriteerde huid. Alcohol op de ingrediëntenlijst helpt ook niet mee aan prikvrije oksels. Het vermijden van chemische stoffen op uw huid kan heel gemakkelijk met een natuurlijke deodorant. Tegenwoordig hebben we ook in natuurlijke okselverzorging gigantisch veel keuze. Ook het scheren kan met een natuurlijke scheerzeep.

Eén ding is zeker: daar worden niet alleen uw oksels blij van, maar u zelf ook.

62 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Rozen op rolletjes Dr. Organic

OrganicRoseOttoDeodorant,€8,59 (100ml) Verkrijgbaar bij hollandandbarrett.nl

Dr. Organic heeft een breed assortiment van biologische vloeibare deodoranten. De Rose Otto roldeodorant ruikt naar rozen en verzorgt de oksels intensief. De vloeibare crème werkt antibacterieel en is zelfs geschikt voor de meest gevoelige huid. Aloë Vera, zonnebloemolie en vitamine E maken de huid zacht en zorgen voor een fris gevoel. Het product neutraliseert lichaamsgeurtjes, sluit poriën niet af en biedt langdurige bescherming zonder gebruik te maken van chemische ingrediënten. Daarbij is de deodorant vrij van parabenen, SLS, aluminium chloride, schadelijke chemicaliën, minerale olie en genetisch gemodificeerde ingrediënten.

Natuurlijk scheren Simply Soaps

Men’sshavingsoap,€6,50(110gram) Verkrijgbaar bij biggreensmile.nl

De natuurlijke scheerzeep van Simply Soaps ziet eruit als een ouderwets stuk zeep, maar werkt als een trein. De zeep is ideaal wanneer u last heeft van een gevoelige huid of scheeruitslag. Tijdens iedere scheerbeurt verwijdert uw scheermesje niet alleen haartjes, maar ook het beschermende laagje van uw huid. De ingrediënten van de scheerzeep zijn zo samengesteld dat de huid opnieuw wordt gevoed en gehydrateerd.

Kokosolie zorgt ervoor dat het scheermesje gemakkelijk over de huid glijdt en de castorolie zorgt na het scheren voor de nodige hydratatie. Essentiële oliën zorgen voor een zacht gevoel en een subtiele geur. Daarbij is de zeep vrij van parabenen en SLS en geschikt voor veganisten. Voor gebruik kan de zeep onder de douche direct aangebracht worden op de okselhuid. Hoewel de naam van de zeep anders doet vermoeden is hij zowel geschikt voor mannen als vrouwen. De zeep is niet alleen fijn voor oksels, maar ook voor gezicht en benen.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| GEZOND SHOPPEN

Natuurlijk & vegan smeren Modern Druids

Natuurlijkedeodorant,€12,95 www.moderndruids.com

Het Nederlandse merk Modern Druids ontwikkelde een natuurlijke, plantaardige crème-deodorant. Dit maakt de smeerbare deodorant geschikt voor veganisten. De deodoranten bevatten geen aluminium, parabenen of ftalaten. De producten bestaan alleen uit ingrediënten die daadwerkelijk nodig zijn om de deodorant zijn werking te laten doen.

Zout tegen geurtjes Salt of the Earth

Natuurlijkedeodorant,vanaf€6,95(90gram) o.a. verkrijgbaar bij biggreensmile.nl, ah.nl en Kruidvat

De natuurlijke deodorant van Salt of the Earth bestaat uit een natuurlijk antibacterieel mineraal zout. Dit zout wordt sinds honderden jaren gebruikt voor geurbescherming. De minerale zouten zorgen ervoor dat er geen lichaamsgeur vormt onder de oksels. De deodorant komt in de vorm van een harde zoutsteen welke het beste op een vochtige huid aangebracht kan worden. Het product is vrij van aluminium Chlorohydrate, parabenen, alcohol, parfum, CFK’s, Triclosan, minerale oliën en drijfgassen. Geen fan van de harde steen? Het merk heeft ook een vloeibare versie van de deodorant in een sprayflacon.

Uit liefde voor de planeet We Love The Planet

Natuurlijkedeodorant,vanaf€11,50(48gram) www.welovetheplanet.nl

De crème-deodorant van We Love The Planet bestaat voor 100 procent uit natuurlijke ingrediënten die ook nog eens biologisch gecertificeerd zijn. De ingrediënten werken verzachtend en hydraterend en houden de oksels fris. De crème verstopt de poriën niet en wordt snel opgenomen door de huid. De combinatie van kokosolie, bijenwas en maiszetmeelpoeder maken de deodorant smeerbaar en garanderen een zachte huid. Zuiveringszout neutraliseert lichaamsgeur op een natuurlijke wijze. De deodorant is verkrijgbaar in vijf verschillende geuren.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 63

HANDIGE ADRESSEN Bereik duizenden lezers, die hun gezondheid in eigen hand nemen, met een vermelding: - Standaard al uw contactgegevens en uw website - Uitgebreid voeg tot 80 woorden toe om uw specialisatie te benoemen, in een opvallend kader Stuur voor tarieven een mail naar info@medischdossier.org of bel 010 798 8010

ACUPUNCTUUR Medisch Centrum Balans Stationsweg 23 2515 BG Den Haag 070 388 8111 www.mcbalans.nl

De ervaren artsen van MCBalans zijn behalve in de TCM ook opgeleid in de westerse geneeskunde en diagnostiek. Hierdoor bieden wij een combinatie van behandelingen aan die tot de beste resultaten leiden.

Nederlandse Patiëntenvereniging voor Acupunctuur (NPVA) Rijsbes 45 2498 AN Den Haag 070 307 2917 bureau@npva.nl www.npva.nl

ALTERNATIEVE GENEESWIJZEN Infolijn Alternatieve Geneeswijzen Persoonlijk advies voor een veilige en zinvolle alternatieve/ complementaire aanpak van uw gezondheidsproblemen 088 242 4240

Bereikbaar op werkdagen van 10-17 uur en op maandagavond van 19-21 uur www.infolijn-alternatievegeneeswijzen.nl

APNEU ApneuVereniging Postbus 134 3940 AC Doorn 0343 413 414 www.apneuvereniging.nl

De vereniging verbetert de kennis over slaapapneu in Nederland bij het publiek en bij professionals. Dit moet er voor zorgen dat de ziekte op tijd wordt gesignaleerd en dat iedereen de behandeling krijgt die daarvoor nodig is.

BIJWERKINGEN Bosscher Stichting Vlierbessenstraat 5 3235 EX Rockanje 0181 404050 www.bosscherstichting.org

Stichting voor Slachtoffers van Lokale Anesthesie

Bijwerkingencentrum Lareb Goudsbloemvallei 7 5237 MH ‘s-Hertogenbosch 073 64 69 700 info@lareb.nl www.lareb.nl

Nederlandse meld- en kenniscentrum voor bijwerkingen van geneesmiddelen

BIORESONANTIE Pure Energy Lifestyle Grote Kerkstraat 57 4261 BC Wijk en Aalburg 06-13705844 info@pureenergy-lifestyle.nl

Praktijk voor Bioresonantie en Scenar Therapie

COMPLEMENTAIRE APOTHEEK Drs Han Siem, apotheker www.devitamineapotheek.nl

De enige online apotheek met interactie controle tussen vitamines en geneesmiddelen.

FUNCTIONELE GENEESKUNDE MedicaPlus Plantageweg 45 2951 GN Alblasserdam (hoofdlocatie) 078-6932424 www.medicaplus.nl

U kunt bij ons terecht voor het verbeteren van uw leefstijl en gezondheid. Dit kan zowel preventief om klachten te voorkomen, als curatief om klachten te verhelpen. We maken hierbij gebruik van wetenschappelijk gefundeerde behandelmethoden zoals orthomoleculaire geneeskunde, APS-therapie en fysische vaattherapie, en de EsTeckscan.

HOLISTISCHE DIERENARTSPRAKTIJK Dierenarts Ruth Boerekamp Staringlaan 14 2741 GC Waddinxveen 06 10 67 26 60 www.dierenartsholistisch.nl

HOMEOPATHIE Centrum voor Homeopathie Veenakkerweg 5 2635 NC Den Hoorn 0174 297 052 info@gezondheidinbeweging.nl

INTEGRALE ZORG AVIG (Artsenvereniging voor Integrale Geneeskunde)

Integraal Medisch Centrum Contactweg 145 1014 BJ Amsterdam 020-6827788 www.integraalmedischcentrum.nl

Osteopathie, hypnotherapie, mindful yoga

MANUELE THERAPIE Paramedisch Centrum Hoek van Holland Prins Hendrikstraat 224a 3151 AW Hoek van Holland 0174 387 410 www.pmchoekvanholland.nl

Het PMC biedt u behandelingen in een kleinschalige praktijk. U kunt bij ons terecht voor fysiotherapie, manuele therapie, logopedie, oefentherapie Mensendieck en ergotherapie.

OOGZORG Goed voor ogen www.goedvoorogen.nl Informatie platform over zorgen voor je ogen en oogproducten met als rode draad: dat door ‘gezonde voeding voor ogen’ je ogen veel langer vitaler en gezonder blijven.

SUPPLEMENTEN supplementinfo.nl Objectieve informatie over supplementen en hun effecten op de gezondheid.

Regulierenring 12B 3981 LB Bunnik 0614805117 info@avig.nl www.avig.nl

Sequana Health Hoofdstraat 24 4265 HK Genderen 0416 54 3310 www.sequana.nl

Centrum voor natuurlijke, integrale geneeskunde, leefstijlgeneeskunde en preventie

64 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Colofon Over Medisch Dossier

Abonneeservice

Medisch Dossier is de Nederlandse uitgave van het Britse maandblad What Doctors Don’t Tell You en verschijnt elke vijf weken. We bieden onafhankelijke informatie over zowel de risico’s en gevaren van medicijnen en behandelingen als over de beloften van mogelijke alternatieven.

Ons doel: iedereen helpen bij het maken van betere gezondheidskeuzes. Medisch Dossier verzet zich niet tegen de reguliere geneeskunde en stimuleert de samenwerking tussen artsen en patiënten. Toonaangevende medische vaktijdschriften vormen de bron van onze artikelen, zodat alle informatie is gebaseerd op gevestigd wetenschappelijk onderzoek.

De hoofdredactie van What Doctors Don’t Tell You bevindt zich in Engeland; Medisch Dossier verzorgt de Nederlandse inhoud, vertaling, bewerking en administratie.

Postbus 105, 2400 AC Alphen aan den Rijn Tel. 0172 476085 medischdossier@spabonneeservice.nl www.medischdossier.org/abonneeservice

Hoofdredactie: Bryan Hubbard en Lynne McTaggart Uitgever: Roland Pluut Coördinatie: Sabina Knezevic Vertaling: Taalpraktijk Mieke Prins , Chantal Caes Vormgeving: Irma Theunisse Drukwerk: Print Consult

De redactie van Medisch Dossier verklaart dat de informatie in deze uitgave op zorgvuldige wijze en naar beste weten is samengesteld. Zij kan echter op geen enkele wijze instaan voor de volledigheid van of eventuele onjuistheden in deze uitgave. De redactie, haar medewerkers en de auteurs aanvaarden derhalve geen enkele aansprakelijkheid voor schade van welke aard van ook die het gevolg is van handelen en/of beslissingen op basis van de inhoud van deze uitgave.

De informatie in deze uitgave over het gebruik van voeding en voedingssupplementen in relatie tot ziekte en gezondheid is geen vervanging voor een medisch advies, diagnose of behandeling door een gezondheidsprofessional.

Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor geneesmiddelen, maar kunnen (in overleg met de behandelend arts) worden gebruikt als aanvulling op de voeding of de behandeling.

Abonnementen Een jaarabonnement op Medisch Dossier (tien nummers) kost € 68,25 en geeft u onbeperkt toegang tot het digitale archief op www.medischdossier.org. Abonnementen kunnen op elk moment ingaan. Indien drie maanden voor het verstrijken van de abonnementsperiode geen bericht van opzegging is ontvangen, wordt het abonnement automatisch verlengd. Adreswijzigingen en opzeggingen kunnen uitsluitend schriftelijk of per e-mail worden doorgegeven. Nieuwe abonnees ontvangen binnen vier weken na aanvraag hun eerste nummer. Adreswijzigingen graag vier weken van tevoren doorgeven per post of e-mail.

Medisch Dossier behoudt zich het recht voor een keer per jaar een prijsindexatie toe te passen. Wij nemen uw gegevens op in een gegevensbestand. Deze gegevens worden gebruikt voor de met u gesloten overeenkomsten, zoals de abonnementenadministratie van de uitgeverij. Daarnaast kunnen wij uw gegevens gebruiken om u op de hoogte te houden van interessante informatie en/of het doen van aanbiedingen van Medisch Dossier of van door ons zorgvuldig geselecteerde bedrijven. Mocht u hiertegen bezwaar hebben, stelt u ons hiervan dan per post of via e-mail op de hoogte.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

|Medisch|dossier| COLOFON

Archief De eerste editie van Medisch Dossier verscheen in 1999. Via www.medischdossier.org kunt u oude nummers voor vijf euro exclusief verzendkosten per stuk nabestellen. Wanneer u abonnee bent, heeft u via uw abonneecode gratis toegang tot het digitale archief, dat al het gepubliceerde materiaal vanaf 2004 bevat.

Disclaimer

© Medisch Dossier Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en openbaar worden gemaakt zonder toestemming van de uitgever. Deze nieuwsbrief wordt uitgebracht onder licentie van WDDTY Publishing Ltd (UK).

Alle rechten op het gelicentieerde materiaal behoren toe aan WDDTY Publishing Ltd. Het materiaal mag niet worden gereproduceerd, als geheel of in delen, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van WDDTY Publishing Ltd. De naam What Doctors Don’t tell You is eigendom van WDDTY Publishing Ltd.

MAART 2018 | MEDISCH DOSSIER 65

HET LAATSTE WOORD

Het is nepnieuws, maar we geloven dat het echt is en vaak duurt dit jaren.

Fake echt nieuws

I

n eenvoudiger tijden was het nieuws simpel en duidelijk. We geloofden het meeste van wat kranten en tv ons vertelden. Vandaag de dag, in de Tijd van Trump, kennen we daarnaast ook nepnieuws oftewel flagrante leugens, zoals ‘Hillary Clinton zet een dubbelganger in’ of ‘de huidskleur van Donald is natuurlijk’.

Maar er is een grijs gebied tussen deze twee uitersten: fake echt nieuws. Het is fake omdat een bepaalde groep mensen dit bewust heeft verzonnen, meestal om commerciële redenen, maar toch wordt het nieuws omdat het past bij de tijdgeest en op den duur wordt het gezien als een vaststaand feit (ook al is het dat niet). Gewoon nepnieuws heeft daarentegen een paar dagen tijd nodig voor het naar buiten wordt gebracht en veel mensen geloven het vanaf het begin al niet.

Door de jaren heen zijn er talloze voorbeelden te vinden van fake echt nieuws. In de wereld van de gezondheid en geneeskunde is er: ‘roken is goed voor u’ (ja, echt, een klassieker uit de jaren ‘30 en ‘40), ‘suiker schaadt uw gezondheid niet’ en ‘cholesterol veroorzaakt hartziekten’ (oh, gelooft u die nog steeds?).

Voor fake echt nieuws werd een andere naam bedacht als het gaat over de gezondheidzorg en geneesmiddelen, bewerkt voedsel en dranken: ‘healthwashing’, een vorm van ‘witwassen’ die omschreven kan worden als een vooropgezette poging om onaangename feiten te verbergen.

Healthwashing beleefde een hoogtepunt in 2015 toen een reporter van de New York Times ontdekte dat Coca-Cola miljoenen dollars had uitgegeven aan subsidies voor onderzoekers en organisaties om het ‘groepsdenken’ te creëren dat vet verantwoordelijk is voor de obesitasepidemie, en niet de suiker waar hun producten vol mee zitten. En het werkte. De voedselindustrie zwichtte ervoor en produceerde een enorme hoeveelheid vetarme producten. De farmaceutische industrie ontwikkelde statines om cholesterolniveaus te verlagen. En we dronken allemaal cola om dit te vieren (en dik te worden).

Een Australische hoogleraar, Rob Moodie, 66 MEDISCH DOSSIER | MAART 2018

Bryan Hubbard

onderzocht het fenomeen van healthwashing en beschreef een aantal tactieken, waarvan u er een aantal zult herkennen: • Val de wetenschap aan: gebruik termen als ‘junknieuws’ en ‘pseudowetenschap’.

Hou gegevens achter die het imago van uw product schaden. Voer zelf onderzoek uit dat leidt tot de conclusie die u graag wil horen. Geef subsidies aan ‘gunstig gestemde’ onderzoekers.

• Val wetenschappers aan: zaai verwarring door de integriteit van een wetenschapper in twijfel te trekken op het moment dat hij onaangename feiten over uw producten of industrie dreigt te ontdekken. Klaag wetenschappers aan of dreig ze aan te klagen. Infiltreer in onderzoeksteams.

• Ontwikkel goed werkende organisaties: vorm groepen van koplopers. Sponsor symposia en workshops. Verspreid uw boodschap door middel van pamfletten en brochures en door actief te zijn op sociale media.

• Wek de indruk dat er een controverse is.

Focus op maatschappelijk verantwoord ondernemen en zet stichtingen op. Richt de aandacht op andere dingen dan het probleem, zoals lichaamsbeweging in plaats van voedingsgewoonten.

• Kader dingen op een creatieve manier: benadruk dat het probleem complex

Coca-Cola had miljoenen dollars uitgegeven aan subsidies voor onderzoekers en organisaties om het ‘groepsdenken’ te creëren dat vet verantwoordelijk is voor de obesitasepidemie

is en dat het voorbarig zou zijn om nu al met oplossingen te komen. Dring er bijvoorbeeld op aan dat ouders, en niet de overheid, het gedrag van kinderen moeten kunnen sturen. Verzwak de ernst van het probleem.

• Sponsor desinformatiecampagnes over uw producten: start campagnes om misleidende informatie te verspreiden en vraag beroemdheden en gunstig gestemde ‘getuige-deskundigen’ om uw stellingen te onderschrijven.

• Beïnvloed de politieke agenda: geef donaties aan politieke partijen en investeer veel in betaalde lobbyisten. Target vooraanstaande politici of hun adviseurs om sympathisanten te worden van uw zaak.

Deze tactieken werken goed en Coca-Cola gebruikte de meeste ervan. In het begin van de jaren ’70 – toen wetenschappers erachter probeerden te komen waarom hart- en vaatziekten epidemische vormen begonnen aan te nemen – wilde het bedrijf iedere verdenking dat suiker de boosdoener zou kunnen zijn in de kiem smoren.

Er was al de tendens om vetten de schuld te geven, dankzij het fake onderzoek van Ancel Keyes. Maar er was één probleem: een Engelse hoogleraar, John Yudkin, was ervan overtuigd dat suiker het echte probleem was.

Zijn onderzoek werd in diskrediet gebracht en ‘alternatief’ onderzoek werd uitgevoerd dat zijn ongelijk bewees. Hem werd de toegang ontzegd tot de faciliteiten van de universiteit, zijn lezingen werden op mysterieuze wijze op het laatste moment gecanceld en hij werd het mikpunt van spot in de wetenschappelijke wereld. Yudkin verliet de universiteit als een gebroken man.

Yudkin had uiteraard gelijk en hij wordt heden ten dage verdedigd door dappere wetenschappers, zoals Robert Lustig, een hoogleraar kinderendocrinologie aan de Universiteit van Californië in San Francisco.

‘Alles wat deze man [Yudkin] in 1972 zei was Gods eerlijke waarheid,’ zo vertelde Lustig aan journalisten.

Dit was ongetwijfeld zo, maar hij moest het opnemen tegen fake echt nieuws, en er kan slechts één winnaar zijn in een gevecht als dit.

WWW.MEDISCHDOSSIER.ORG

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws over

GEZONDHEID |Medisch|dossier|

MIS NIET MEER VA S MEDISCHN DOSSIER

|Medisch|dossier|

Gratis Wekelijks in uw mailbox Praktisch toepasbaar Onafhankelijk en objectief

Meld u vandaag nog gratis aan via www.medischdossier.org/nieuwsbrief

Wat artsen je niet vertellen ... ... lees je ook in de boeken van uitgeverij Succesboeken.nl

Een greep uit onze collectie − bezoek de website voor nog meer titels Klik op de button: De eigen uitgeverij Al jaren is Succesboeken.nl een vooraanstaande uitgeverij met publicaties op het gebied van gezondheid en op vele andere gebieden waarin mensen zichzelf kunnen

helpen te verbeteren. Alle uitgaven zijn zowel via de (online) boekhandel als rechtstreeks via de boekhandel van de uitgever te verkrijgen: www.succesboeken.nl

Uitgeverij Succesboeken.nl